معتزله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* تأثیرپذیری معتزله از افکار ائمه{{عم}} */

2025-05-04T05:10:21Z

تأثیرپذیری معتزله از افکار ائمه{{عم}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۰
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	معتزله هیچگاه [[تسلیم]] [[فکر]] یونانی نشدند و فلسفۀ یونان را به طور کامل نپذیرفتند، بلکه با [[شهامت]] در رد آن کتاب نوشتند. معتزله، اصل [[توحید]] را از [[جهمیه]] اقتباس کردند و اصل [[عدل]] را از [[قدریه]]، بلکه در [[حقیقت]]، [[مکتب]] معتزله تکامل‌یافتۀ دو فرقۀ [[قدریه]] و [[جهمیه]] است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۳۴. </ref>.		معتزله هیچگاه [[تسلیم]] [[فکر]] یونانی نشدند و فلسفۀ یونان را به طور کامل نپذیرفتند، بلکه با [[شهامت]] در رد آن کتاب نوشتند. معتزله، اصل [[توحید]] را از [[جهمیه]] اقتباس کردند و اصل [[عدل]] را از [[قدریه]]، بلکه در [[حقیقت]]، [[مکتب]] معتزله تکامل‌یافتۀ دو فرقۀ [[قدریه]] و [[جهمیه]] است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۳۴. </ref>.

	== تأثیرپذیری [[معتزله]] از [[افکار]] [[ائمه]]{{عم}} ==		== تأثیرپذیری معتزله از [[افکار]] [[ائمه]]{{عم}} ==
	بدون تردید، نخستین گروهی که در میان [[مسلمانان]] به طور رسمی شیوه [[عقل‌گرایی]] را [[اختیار]] کردند، معتزلیان بودند. [[مکتب]] معتزله در اواخر قرن اول هجری شکل گرفت. مؤسس این مکتب، [[واصل بن عطا]] بوده است. او از حلقه درس استادش [[حسن بصری]] کناره گرفت و برخی [[عقاید]] این مکتب را برای نخستین بار مطرح کرد. از آن پس واصل و پیروانش به معتزله معروف شدند<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۴۸.</ref>.		بدون تردید، نخستین گروهی که در میان [[مسلمانان]] به طور رسمی شیوه [[عقل‌گرایی]] را [[اختیار]] کردند، معتزلیان بودند. [[مکتب]] معتزله در اواخر قرن اول هجری شکل گرفت. مؤسس این مکتب، [[واصل بن عطا]] بوده است. او از حلقه درس استادش [[حسن بصری]] کناره گرفت و برخی [[عقاید]] این مکتب را برای نخستین بار مطرح کرد. از آن پس واصل و پیروانش به معتزله معروف شدند<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۴۸.</ref>.

	از میان [[خلفای اموی]]، [[یزید بن ولید]] به معتزله [[تمایل]] نشان داد<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۴۵.</ref>. با روی کار آمدن [[عباسیان]] و ترجمه کتاب‌های خارجی و ورود افکار جدیدی که باعث پدید آمدن موج زندیقی گری در [[جهان اسلام]] شد، معتزلیان به دلیل توان پاسخ‌گویی به اندیشه‌های [[الحادی]]، [[رشد]] بیشتری کردند و طرف داران فراوانی یافتند. از این‌رو [[خلفای عباسی]] نیز آنان را در برابر زنادقه تقویت می‌‌کردند<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۴، ص۳۳۴.</ref>. در [[زمان]] [[مأمون]] بر [[توسعه]] این مکتب افزوده شد؛ زیرا مأمون، اعتزال را [[مذهب]] رسمی اعلام کرد و دستور داد که همه [[مردم]] نظر معتزله را مبنی بر خلق قرآن بپذیرند. [[معتصم]] و [[واثق]] نیز راه مأمون را ادامه دادند<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۴، ص۹۴، ۹۵.</ref>. از این‌رو، عده‌ای از [[فقها]] و بزرگان [[اهل حدیث]]، از جمله [[احمد بن حنبل]] تحت فشار قرار گرفتند. سرانجام [[متوکل عباسی]] پس از به [[خلافت]] رسیدن، به اهل حدیث گروید و نظر آنان را رسمی اعلام کرد<ref>ابن کثیر دمشقی، البدایة و النهایة، ج۱۰، ص۳۳۷.</ref>. از آن زمان به بعد معتزلیان رو به [[ضعف]] گذاشتند<ref>ر.ک: حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۴.</ref>.		از میان [[خلفای اموی]]، [[یزید بن ولید]] به معتزله [[تمایل]] نشان داد<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۴۵.</ref>. با روی کار آمدن [[عباسیان]] و ترجمه کتاب‌های خارجی و ورود افکار جدیدی که باعث پدید آمدن موج زندیقی گری در [[جهان اسلام]] شد، معتزلیان به دلیل توان پاسخ‌گویی به اندیشه‌های [[الحادی]]، [[رشد]] بیشتری کردند و طرف داران فراوانی یافتند. از این‌رو [[خلفای عباسی]] نیز آنان را در برابر زنادقه تقویت می‌‌کردند<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۴، ص۳۳۴.</ref>. در [[زمان]] [[مأمون]] بر [[توسعه]] این مکتب افزوده شد؛ زیرا مأمون، اعتزال را [[مذهب]] رسمی اعلام کرد و دستور داد که همه [[مردم]] نظر معتزله را مبنی بر خلق قرآن بپذیرند. [[معتصم]] و [[واثق]] نیز راه مأمون را ادامه دادند<ref>علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۴، ص۹۴، ۹۵.</ref>. از این‌رو، عده‌ای از [[فقها]] و بزرگان [[اهل حدیث]]، از جمله [[احمد بن حنبل]] تحت فشار قرار گرفتند. سرانجام [[متوکل عباسی]] پس از به [[خلافت]] رسیدن، به اهل حدیث گروید و نظر آنان را رسمی اعلام کرد<ref>ابن کثیر دمشقی، البدایة و النهایة، ج۱۰، ص۳۳۷.</ref>. از آن زمان به بعد معتزلیان رو به [[ضعف]] گذاشتند<ref>ر.ک: حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۴.</ref>.

	به [[گواهی]] دانشمندان، متکلمان معتزله از [[امامان شیعه]]{{عم}} تأثیر پذیرفته‌اند. [[قاضی عبدالجبار]]، از علمای بزرگ ~~[[معتزله]]،~~ درباره تأثیرپذیری معتزلیان از [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در دو اصل [[توحید]] و [[عدل]] که از اصول مهم معتزله است و آنان را از فرقه‌های دیگر جدا می‌‌کند، می‌‌گوید: «خطبه‌های [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در [[نفی]] تشبیه و [[اثبات]] عدل، بیش از آن است که به شمارش درآید»<ref>محمدرضا کاشفی، کلام شیعه، ص۱۹۱، به نقل از: احمد بن عبدالجبار، طبقات المعتزلة، ج۱، ص۱۵-۲۱۴.</ref>. همو [[امام علی]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]] و [[امام باقر]]{{عم}} را از متقدمان معتزله شمرده است.		به [[گواهی]] دانشمندان، متکلمان معتزله از [[امامان شیعه]]{{عم}} تأثیر پذیرفته‌اند. [[قاضی عبدالجبار]]، از علمای بزرگ معتزله، درباره تأثیرپذیری معتزلیان از [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در دو اصل [[توحید]] و [[عدل]] که از اصول مهم معتزله است و آنان را از فرقه‌های دیگر جدا می‌‌کند، می‌‌گوید: «خطبه‌های [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در [[نفی]] تشبیه و [[اثبات]] عدل، بیش از آن است که به شمارش درآید»<ref>محمدرضا کاشفی، کلام شیعه، ص۱۹۱، به نقل از: احمد بن عبدالجبار، طبقات المعتزلة، ج۱، ص۱۵-۲۱۴.</ref>. همو [[امام علی]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]] و [[امام باقر]]{{عم}} را از متقدمان معتزله شمرده است.

	[[ابن ابی الحدید]] هم [[علم]] معتزله را منتهی به علم امیرمؤمنان{{ع}} دانسته، می‌‌گوید: [[اشرف]] [[علوم]]، [[علم الهی]] است؛ زیرا [[شرف]] علم به شرف موضوعش است و موضوع علم الهی اشرف موجودات است. پس این علم اشرف علوم است که از سخن آن حضرت اقتباس شده و از او نقل گشته و به او منتهی شده و از او شروع گشته است؛ زیرا معتزله، که [[اهل]] توحید و عدل و صاحبان نظر هستند و [[مردم]] از آنها این فن را آموخته‌اند، شاگردان و [[یاران]] آن حضرت هستند. بدین جهت که بزرگ آنها واصل بن عطا، شاگرد ابوهاشم پسر [[محمد حنفیه]] است و ابوهاشم شاگرد پدرش [محمد حنفیه] و پدرش شاگرد آن حضرت است<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۷.</ref>.		[[ابن ابی الحدید]] هم [[علم]] معتزله را منتهی به علم امیرمؤمنان{{ع}} دانسته، می‌‌گوید: [[اشرف]] [[علوم]]، [[علم الهی]] است؛ زیرا [[شرف]] علم به شرف موضوعش است و موضوع علم الهی اشرف موجودات است. پس این علم اشرف علوم است که از سخن آن حضرت اقتباس شده و از او نقل گشته و به او منتهی شده و از او شروع گشته است؛ زیرا معتزله، که [[اهل]] توحید و عدل و صاحبان نظر هستند و [[مردم]] از آنها این فن را آموخته‌اند، شاگردان و [[یاران]] آن حضرت هستند. بدین جهت که بزرگ آنها واصل بن عطا، شاگرد ابوهاشم پسر [[محمد حنفیه]] است و ابوهاشم شاگرد پدرش [محمد حنفیه] و پدرش شاگرد آن حضرت است<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۷.</ref>.
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	همچنین درباره [[ابوالهذیل]]، که از بزرگان معتزله بوده و یکی از فرقه‌های معتزله (هذلیه) به نام اوست، گفته‌اند که سلسله اساتید او هم به ابوهاشم پسر محمد حنفیه منتهی می‌‌شود<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۳.</ref>. به نظر برخی از [[عالمان]]، او نخستین کسی بود که [[کلام]] را [[عقلی]] کرد<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۵.</ref>.		همچنین درباره [[ابوالهذیل]]، که از بزرگان معتزله بوده و یکی از فرقه‌های معتزله (هذلیه) به نام اوست، گفته‌اند که سلسله اساتید او هم به ابوهاشم پسر محمد حنفیه منتهی می‌‌شود<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۳.</ref>. به نظر برخی از [[عالمان]]، او نخستین کسی بود که [[کلام]] را [[عقلی]] کرد<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۵.</ref>.

	همچنین [[ابراهیم بن سیار نظام]] که از بزرگان [[معتزله]] بوده و با [[فلسفه]] و علوم عقلی بسیار سر و کار داشته و از آنها در [[کلام]] بیشتر سود می‌‌جسته و [[فرقه]] نظامیه به نام اوست، شاگرد [[هشام بن حکم]] به شمار می‌‌آمده<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۸.</ref>، و [[ابوالحسن اشعری]] [[معتقد]] است که او به [[امامیه]] [[گرایش]] داشته است<ref>ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین، ص۲۵۲.</ref>. [[شهرستانی]] یکی از ویژگی‌های فردی او را، تمایلش به رافضیان و اهانتش به بزرگان [[صحابه]] دانسته و از او نقل کرده است که [[امامت]] تنها با [[نص]] و تعیین آشکار محقق می‌‌شود و [[پیامبر]]{{صل}} در مواضع متعدد [[امامت علی]]{{ع}} را به گونه‌ای روشن و آشکار بیان کرد تا [[مردم]] به [[اشتباه]] نیفتند؛ اما عمر این مطلب را کتمان کرد و همو عهده‌دار جریان بیعت با ابوبکر در [[روز سقیفه]] بود. شهرستانی سپس می‌‌گوید: «نظام به عمر نسبت [[شک]] داده که در [[روز]] [[حدیبیه]] از پیامبر پرسید: آیا ما بر [[حق]] نیستیم؟ آیا آنها بر [[باطل]] نیستند؟ پیامبر جواب داده: آری؛ و عمر گفته: پس چرا در دینمان پستی را بپذیریم؟ نظام گفته: این به معنای شک و تردید در [[دین]]، و [[مقاومت]] در برابر تصمیم پیامبر{{صل}} است. او به [[دروغ]] خود ادامه داده و گفته عمر در روز [[بیعت]] [[[ابوبکر]]] به شکم [[فاطمه]]{{س}} ضربه زده، تا اینکه او سقط جنین کرده است و فریاد می‌‌کرد که [[خانه]] را با کسانی که در آن هستند، [[آتش]] بزنید؛ در حالی که در خانه غیر از علی، فاطمه، حسن و حسین کس دیگری نبود...»<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ص۵۹.</ref>.<ref>[[غلام حسن محرمی\|محرمی، غلام حسن]]، [[نقش امامان شیعه در گسترش علوم عقلی ۲ (مقاله)\|نقش امامان شیعه در گسترش علوم عقلی ۲]].</ref>		همچنین [[ابراهیم بن سیار نظام]] که از بزرگان معتزله بوده و با [[فلسفه]] و علوم عقلی بسیار سر و کار داشته و از آنها در [[کلام]] بیشتر سود می‌‌جسته و [[فرقه]] نظامیه به نام اوست، شاگرد [[هشام بن حکم]] به شمار می‌‌آمده<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۵۸.</ref>، و [[ابوالحسن اشعری]] [[معتقد]] است که او به [[امامیه]] [[گرایش]] داشته است<ref>ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین، ص۲۵۲.</ref>. [[شهرستانی]] یکی از ویژگی‌های فردی او را، تمایلش به رافضیان و اهانتش به بزرگان [[صحابه]] دانسته و از او نقل کرده است که [[امامت]] تنها با [[نص]] و تعیین آشکار محقق می‌‌شود و [[پیامبر]]{{صل}} در مواضع متعدد [[امامت علی]]{{ع}} را به گونه‌ای روشن و آشکار بیان کرد تا [[مردم]] به [[اشتباه]] نیفتند؛ اما عمر این مطلب را کتمان کرد و همو عهده‌دار جریان بیعت با ابوبکر در [[روز سقیفه]] بود. شهرستانی سپس می‌‌گوید: «نظام به عمر نسبت [[شک]] داده که در [[روز]] [[حدیبیه]] از پیامبر پرسید: آیا ما بر [[حق]] نیستیم؟ آیا آنها بر [[باطل]] نیستند؟ پیامبر جواب داده: آری؛ و عمر گفته: پس چرا در دینمان پستی را بپذیریم؟ نظام گفته: این به معنای شک و تردید در [[دین]]، و [[مقاومت]] در برابر تصمیم پیامبر{{صل}} است. او به [[دروغ]] خود ادامه داده و گفته عمر در روز [[بیعت]] [[[ابوبکر]]] به شکم [[فاطمه]]{{س}} ضربه زده، تا اینکه او سقط جنین کرده است و فریاد می‌‌کرد که [[خانه]] را با کسانی که در آن هستند، [[آتش]] بزنید؛ در حالی که در خانه غیر از علی، فاطمه، حسن و حسین کس دیگری نبود...»<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ص۵۹.</ref>.<ref>[[غلام حسن محرمی\|محرمی، غلام حسن]]، [[نقش امامان شیعه در گسترش علوم عقلی ۲ (مقاله)\|نقش امامان شیعه در گسترش علوم عقلی ۲]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* منابع */

2025-05-04T05:09:52Z

منابع

@@ خط ۳۱: / خط ۳۱: @@
 معتزله هیچگاه [[تسلیم]] [[فکر]] یونانی نشدند و فلسفۀ یونان را به طور کامل نپذیرفتند، بلکه با [[شهامت]] در رد آن کتاب نوشتند. معتزله، اصل [[توحید]] را از [[جهمیه]] اقتباس کردند و اصل [[عدل]] را از [[قدریه]]، بلکه در [[حقیقت]]، [[مکتب]] معتزله تکامل‌یافتۀ دو فرقۀ [[قدریه]] و [[جهمیه]] است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۳۴. </ref>.
 == منابع ==
@@ خط ۳۹: / خط ۵۳: @@
 # [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
 # [[پرونده:1100562.jpg|22px]] [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[افضلیت امام از منظر عقل و نقل (کتاب)|'''افضلیت امام از منظر عقل و نقل''']]
 {{پایان منابع}}

Bahmani: /* منابع */

2024-06-30T10:17:49Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۷
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1414.jpg\|22px]] ~~[[پژوهشکده تحقیقات اسلامی]]،~~ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|'''فرهنگ شیعه''']]		# [[پرونده:1414.jpg\|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|'''فرهنگ شیعه''']]
	# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]

Bahmani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۲

2023-12-24T09:22:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۲:		خط ۲:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی [[فرهنگ اسلامی]] تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و ~~[[عدل‌گرایی]]،~~ واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و [[تفریط‌گرایی]] [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.		'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی فرهنگ اسلامی تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و عدل‌گرایی، واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و تفریط‌گرایی [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.

	== تاریخچه معتزله ==		== تاریخچه معتزله ==

Bahmani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۲

2023-12-24T09:22:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۱:		خط ۱:

	{{اسلام عمودی}}		{{اسلام عمودی}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[معتزله در حدیث]] - [[معتزله در نهج البلاغه]] -~~ [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = ~~معتزله (پرسش)~~}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی [[فرهنگ اسلامی]] تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و [[عدل‌گرایی]]، واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و [[تفریط‌گرایی]] [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.		'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی [[فرهنگ اسلامی]] تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و [[عدل‌گرایی]]، واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و [[تفریط‌گرایی]] [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.
خط ۴۷:		خط ۴۶:
	{{کلام اسلامی}}		{{کلام اسلامی}}

	[[رده:~~معتزله~~]]		[[رده:فرقه‌های اهل سنت]]

Wasity: جایگزینی متن - '# 22px '''فرهنگ شیعه'''' به '# 22px پژوهشکده تحقیقات اسلامی، '''فرهنگ شیعه''''

2023-01-26T08:04:12Z

جایگزینی متن - '# 22px '''فرهنگ شیعه'''' به '# 22px پژوهشکده تحقیقات اسلامی، '''فرهنگ شیعه''''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۴
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1414.jpg\|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|'''فرهنگ شیعه''']]		# [[پرونده:1414.jpg\|22px]] [[پژوهشکده تحقیقات اسلامی]]، [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|'''فرهنگ شیعه''']]
	# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T08:09:54Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T10:01:05Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۳۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	#متکلمانی که اواخر قرن نخست هجری پیدا شدند. پایه‌گذار و پیشوای آنان، "واصل بن عطا" [[شاگرد]] [[حسن بصری]] بوده و چون در یک جریان، از حوزۀ درس او جدا و مستقل شد، [[حسن]] گفت: "اعتزل عنا؛ از ما جدا شد". [[معروف]] است که به همین مناسبت، [[پیروان]] او "معتزله" نامیده شدند. این گروه از معتزله به دو قسم [[معتزلۀ بغداد]] و [[معتزلۀ بصره]] انشعاب یافته و در بسیاری از موضوعاتِ الهیات، طبیعیات، اجتماعیات و انسانیات عقایدی ویژه دارند. این [[فرقه]] امروزه به کلی [[منقرض شده]] است.		#متکلمانی که اواخر قرن نخست هجری پیدا شدند. پایه‌گذار و پیشوای آنان، "واصل بن عطا" [[شاگرد]] [[حسن بصری]] بوده و چون در یک جریان، از حوزۀ درس او جدا و مستقل شد، [[حسن]] گفت: "اعتزل عنا؛ از ما جدا شد". [[معروف]] است که به همین مناسبت، [[پیروان]] او "معتزله" نامیده شدند. این گروه از معتزله به دو قسم [[معتزلۀ بغداد]] و [[معتزلۀ بصره]] انشعاب یافته و در بسیاری از موضوعاتِ الهیات، طبیعیات، اجتماعیات و انسانیات عقایدی ویژه دارند. این [[فرقه]] امروزه به کلی [[منقرض شده]] است.

	بر این [[فرقه]]، از سوی موافقان و [[مخالفان]] نام‌هایی از سر [[حب]] و [[بغض]] گذاشته شده است مانند: [[عدلیه]] (چون به [[عدل]] [[خدا]] معتقدند)، [[قدریه]] (چون به آنها گرویدند)، [[منازلیه ]] (به سبب نظریۀ [[منزلت]] بین منزلتین)، [[وعده]] و [[وعیدیه ]](زیرا به این دو معتقدند)، [[منزهه ]](تنزیه [[خدا]] از صفات زاید بر ذات)، نفات (نفی‌کنندگان همۀ صفات از [[خداوند]])، [[معطله ]](تعطیلی [[صفات ]] [[خداوند]])، [[جهمیه]] (برخی [[عقاید]] آنها از "جهم بن صفوان" است) و [[مبتدعه ]](اعتزال آنها نوعی [[بدعت]] بود).		بر این [[فرقه]]، از سوی موافقان و [[مخالفان]] نام‌هایی از سر [[حب]] و [[بغض]] گذاشته شده است مانند: [[عدلیه]] (چون به [[عدل]] [[خدا]] معتقدند)، [[قدریه]] (چون به آنها گرویدند)، [[منازلیه]] (به سبب نظریۀ [[منزلت]] بین منزلتین)، [[وعده]] و [[وعیدیه]](زیرا به این دو معتقدند)، [[منزهه]](تنزیه [[خدا]] از صفات زاید بر ذات)، نفات (نفی‌کنندگان همۀ صفات از [[خداوند]])، [[معطله]](تعطیلی [[صفات]] [[خداوند]])، [[جهمیه]] (برخی [[عقاید]] آنها از "جهم بن صفوان" است) و [[مبتدعه]](اعتزال آنها نوعی [[بدعت]] بود).

	[[کلام]] معتزلی بر اساس عقل‌گرایی (جدلی) و عدل‌گرایی، واکنشی است در برابر افراط‌گرایی [[خوارج]] و تفریط‌گرایی [[مرجئه]]. بنابر آموزه‌های‌ معتزلی، همۀ [[معارف]] [[اعتقادی]]، ماهیتی معقول دارند و آنچه در [[نصوص دینی]] آمده است، تنها آنگاه پذیرفتنی است که با [[عقل]] [[آدمی]] [[همراهی]] کند. نصوصی را که با [[عقل]] [[همراهی]] و همسازی ندارند، باید به [[تأویل]] و توجیه بُرد<ref>ر.ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۲۳ ـ ۳۳۳؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۴۱۳؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۱۷؛ [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۷۴۳.</ref>.		[[کلام]] معتزلی بر اساس عقل‌گرایی (جدلی) و عدل‌گرایی، واکنشی است در برابر افراط‌گرایی [[خوارج]] و تفریط‌گرایی [[مرجئه]]. بنابر آموزه‌های‌ معتزلی، همۀ [[معارف]] [[اعتقادی]]، ماهیتی معقول دارند و آنچه در [[نصوص دینی]] آمده است، تنها آنگاه پذیرفتنی است که با [[عقل]] [[آدمی]] [[همراهی]] کند. نصوصی را که با [[عقل]] [[همراهی]] و همسازی ندارند، باید به [[تأویل]] و توجیه بُرد<ref>ر.ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۲۳ ـ ۳۳۳؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۴۱۳؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۱۷؛ [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۷۴۳.</ref>.

	معتزله دورانی باشکوه و جلال ـ اما کوتاه ـ داشتند که هم [[روزگار]] با [[خلافت]] [[مأمون عباسی]] بود؛ اما با فوت [[مأمون]] [[اقتدار]] آنان نیز رو به افول گذاشت. افول آنها از زمانی شروع شد که [[متوکل عباسی]] بر [[مسند]] [[حکومت]] تکیه زد و با روش‌های گوناگونی با آنها سر [[ناسازگاری]] گذاشت<ref>خطیب بغدادی نقل می‌کند که در سال ۲۳۴ قمری متوکل عباسی، فقها و محدثان را فراخواند و پس از دادن هدایا به آنها، به ایشان دستور داد تا برای مردم روایاتی بخوانند که در آنها نکوهش معتزله است و نیز روایاتی بخوانند که در آنها نظریه رؤیت خداوند تأیید شده است؛ عقیده‌ای که معتزله شدیداً آن را انکار می‌کردند (احمد بن علی خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۶۸).</ref>. البته آنها تا حدود [[قرن ششم]] و هفتم [[هجری]] به [[حیات]] علمی خود ادامه دادند؛ اما چراغ عمرشان دیگر کم‌سو شده بود و سرانجام از آنها اثری در [[تاریخ]] دیده نشد؛ تا آنکه در چند سده اخیر گروهی با داعیه احیای [[عقل]] و [[خردورزی]] [[عقلانی]]، خود را دنباله‌رو معتزله دانستند که آنها را اصطلاحاً [[نومعتزله]] نامیده‌اند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[افضلیت امام از منظر عقل و نقل (کتاب)\|افضلیت امام از منظر عقل و نقل]]، ص ۲۸.</ref>		معتزله دورانی باشکوه و جلال ـ اما کوتاه ـ داشتند که هم [[روزگار]] با [[خلافت]] [[مأمون عباسی]] بود؛ اما با فوت [[مأمون]] [[اقتدار]] آنان نیز رو به افول گذاشت. افول آنها از زمانی شروع شد که [[متوکل عباسی]] بر [[مسند]] [[حکومت]] تکیه زد و با روش‌های گوناگونی با آنها سر [[ناسازگاری]] گذاشت<ref>خطیب بغدادی نقل می‌کند که در سال ۲۳۴ قمری متوکل عباسی، فقها و محدثان را فراخواند و پس از دادن هدایا به آنها، به ایشان دستور داد تا برای مردم روایاتی بخوانند که در آنها نکوهش معتزله است و نیز روایاتی بخوانند که در آنها نظریه رؤیت خداوند تأیید شده است؛ عقیده‌ای که معتزله شدیداً آن را انکار می‌کردند (احمد بن علی خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۶۸).</ref>. البته آنها تا حدود [[قرن ششم]] و هفتم [[هجری]] به [[حیات]] علمی خود ادامه دادند؛ اما چراغ عمرشان دیگر کم‌سو شده بود و سرانجام از آنها اثری در [[تاریخ]] دیده نشد؛ تا آنکه در چند سده اخیر گروهی با داعیه احیای [[عقل]] و [[خردورزی]] [[عقلانی]]، خود را دنباله‌رو معتزله دانستند که آنها را اصطلاحاً [[نومعتزله]] نامیده‌اند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[افضلیت امام از منظر عقل و نقل (کتاب)\|افضلیت امام از منظر عقل و نقل]]، ص ۲۸.</ref>
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	==[[اصول اعتقادی]] معتزله==		==[[اصول اعتقادی]] معتزله==
	[[اصول اعتقادی]] معتزله عبارت است از:		[[اصول اعتقادی]] معتزله عبارت است از:
	#'''[[توحید]]:''' بیش‌ترین [[اختلافات]] معتزله با دیگر فرق [[کلامی]] در [[توحید صفاتی]] و افعالی رخ می‌نماید. معتزلیان قائلند لازمۀ [[توحید افعالی]] این است که [[بشر]] را [[خالق]] [[افعال]] خویش ندانیم و آنها را به [[خداوند]] نسبت دهیم، بنابراین حساب و کتاب [[اخروی]] بی‌معنا و عبث می‌شود. [[معتزلیان ]] [[توحید صفاتی]] را پذیرفته‌ و معتقدند که به معنای تهی بودن ذات از هر گونه صفت است. از نظر آنان، لازمۀ اثبات صفات قدیم برای [[خدا]]، [[اعتقاد]] به تعدد خدایان است.		#'''[[توحید]]:''' بیش‌ترین [[اختلافات]] معتزله با دیگر فرق [[کلامی]] در [[توحید صفاتی]] و افعالی رخ می‌نماید. معتزلیان قائلند لازمۀ [[توحید افعالی]] این است که [[بشر]] را [[خالق]] [[افعال]] خویش ندانیم و آنها را به [[خداوند]] نسبت دهیم، بنابراین حساب و کتاب [[اخروی]] بی‌معنا و عبث می‌شود. [[معتزلیان]] [[توحید صفاتی]] را پذیرفته‌ و معتقدند که به معنای تهی بودن ذات از هر گونه صفت است. از نظر آنان، لازمۀ اثبات صفات قدیم برای [[خدا]]، [[اعتقاد]] به تعدد خدایان است.
	#'''[[عدل]]:''' [[کلام]] معتزلی [[معتقد]] به [[عدالت]] [[خداوند]] است و برای اثبات آن از حُسن و [[قبح]] ذاتی اشیاء مدد می‌گیرد. از این نظرگاه، اشیاء به صورت ذاتی حَسَن یا قبیح‌اند و [[عقل]] [[آدمی]] در [[فهم]] این حُسن و [[قبح]]، مستقل است. برخی [[افعال]] دارای حُسن ذاتی‌اند و از این رو، بر [[خداوند]] لازم‌اند و برخی دیگر دارای [[قبح]] ذاتی‌اند و ترک آنها بر [[خداوند]] لازم است. معتزلیان قائلند [[خداوند]] [[خالق]] [[افعال]] [[بشر]] نیست. او به [[انسان]] [[اختیار]] و [[آزادی]] مطلق [[تفویض]] کرده است و اگر جز این باشد، [[انسان]] دیگر [[مسئول]] [[اعمال]] خود نیست. [[انسان]] در این حال، بی [[اختیار]] است و نمی‌توان برای آنچه کرده است، به او [[پاداش]] یا [[کیفر]] داد؛ زیرا با [[عدل الهی]] ناسازگار است.		#'''[[عدل]]:''' [[کلام]] معتزلی [[معتقد]] به [[عدالت]] [[خداوند]] است و برای اثبات آن از حُسن و [[قبح]] ذاتی اشیاء مدد می‌گیرد. از این نظرگاه، اشیاء به صورت ذاتی حَسَن یا قبیح‌اند و [[عقل]] [[آدمی]] در [[فهم]] این حُسن و [[قبح]]، مستقل است. برخی [[افعال]] دارای حُسن ذاتی‌اند و از این رو، بر [[خداوند]] لازم‌اند و برخی دیگر دارای [[قبح]] ذاتی‌اند و ترک آنها بر [[خداوند]] لازم است. معتزلیان قائلند [[خداوند]] [[خالق]] [[افعال]] [[بشر]] نیست. او به [[انسان]] [[اختیار]] و [[آزادی]] مطلق [[تفویض]] کرده است و اگر جز این باشد، [[انسان]] دیگر [[مسئول]] [[اعمال]] خود نیست. [[انسان]] در این حال، بی [[اختیار]] است و نمی‌توان برای آنچه کرده است، به او [[پاداش]] یا [[کیفر]] داد؛ زیرا با [[عدل الهی]] ناسازگار است.
	#'''وعد و [[وعید]]:''' معتزلیان معتقدند همۀ وعیدها برای [[فاسقان]] و [[فاجران]] تحقق می‌پذیرد مگر در [[دنیا]] [[توبه]] کنند. [[مغفرت]] بدون [[توبه]] پدید نمی‌آید.		#'''وعد و [[وعید]]:''' معتزلیان معتقدند همۀ وعیدها برای [[فاسقان]] و [[فاجران]] تحقق می‌پذیرد مگر در [[دنیا]] [[توبه]] کنند. [[مغفرت]] بدون [[توبه]] پدید نمی‌آید.
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	#'''[[امر به معروف و نهی از منکر]]:''' معتزلیان در [[وجوب]] [[امر به معروف و نهی از منکر]]، احتمال [[توفیق]] و عدم مفسدۀ مستمر بر آن را شرط می‌‌دانند، ولی اگر [[منکرات]] شایع شوند، یا [[حکومت]] [[ستمگر]] باشد، بر همۀ [[مسلمانان]] [[واجب]] است تجهیز قوا کنند و برخیزند و ادای این [[فریضه]] را تنها با [[قلب]] و زبان کافی نمی‌دانند. [[شناخت]] [[معروف]] و منکر به [[شرع]] منحصر نیست، [[عقل]] نیز [[قادر]] است. [[قیام]] به این [[فریضه]] مشروط به وجود [[پیشوا]] و [[امام]] نیست؛ بلکه وظیفه‌ای عمومی است و تنها اجرای بعضی از مراتب آن بر عهدۀ [[امامان]] و متصدیان امور [[مسلمین]] است، از قبیل اقامۀ [[حدود شرعی]] و حفظ مرزهای [[کشورهای اسلامی]] و سایر کارهای [[حکومتی]] [[اسلامی]]<ref>ر.ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۳۳.</ref>.		#'''[[امر به معروف و نهی از منکر]]:''' معتزلیان در [[وجوب]] [[امر به معروف و نهی از منکر]]، احتمال [[توفیق]] و عدم مفسدۀ مستمر بر آن را شرط می‌‌دانند، ولی اگر [[منکرات]] شایع شوند، یا [[حکومت]] [[ستمگر]] باشد، بر همۀ [[مسلمانان]] [[واجب]] است تجهیز قوا کنند و برخیزند و ادای این [[فریضه]] را تنها با [[قلب]] و زبان کافی نمی‌دانند. [[شناخت]] [[معروف]] و منکر به [[شرع]] منحصر نیست، [[عقل]] نیز [[قادر]] است. [[قیام]] به این [[فریضه]] مشروط به وجود [[پیشوا]] و [[امام]] نیست؛ بلکه وظیفه‌ای عمومی است و تنها اجرای بعضی از مراتب آن بر عهدۀ [[امامان]] و متصدیان امور [[مسلمین]] است، از قبیل اقامۀ [[حدود شرعی]] و حفظ مرزهای [[کشورهای اسلامی]] و سایر کارهای [[حکومتی]] [[اسلامی]]<ref>ر.ک: [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۳۳۳.</ref>.

	نقطه مقابل، [[تفکر]] [[اشاعره]] قرار داشتند که به صفت [[عدل الهی]] [[معتقد]] بودند، [[انسان]] را دارای [[اختیار]] می‌‌دانستند و به [[حسن و قبح ذاتی]] [[افعال]] [[معتقد]] بودند و [[تکلیف]] فوق [[طاقت]] را قبیح می‌‌دانستند. مسلک معتزلی [[مظهر]] [[افراط]] کاری و نحله اشعری مظهر [[جمود]] فوق‌العاده است. معتزله افرادی بودند که در زمان خودشان به روشن‌فکری معروف بودند، روشن‌فکری به [[خرج]] می‌دادند و در این کار افراط می‌کردند، [[اشاعره]] برعکس بودند هرچیزی را به مفهوم محسوسش حمل می‌کردند، یعنی برای هر چیزی یک معنای [[حسی]] در نظر می‌گرفتند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۱۷؛ [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۷۴۳.</ref>.		نقطه مقابل، [[تفکر]] [[اشاعره]] قرار داشتند که به صفت [[عدل الهی]] [[معتقد]] بودند، [[انسان]] را دارای [[اختیار]] می‌‌دانستند و به [[حسن و قبح ذاتی]] [[افعال]] [[معتقد]] بودند و [[تکلیف]] فوق [[طاقت]] را قبیح می‌‌دانستند. مسلک معتزلی [[مظهر]] [[افراط]] کاری و نحله اشعری مظهر [[جمود]] فوق‌العاده است. معتزله افرادی بودند که در زمان خودشان به روشن‌فکری معروف بودند، روشن‌فکری به [[خرج]] می‌دادند و در این کار افراط می‌کردند، [[اشاعره]] برعکس بودند هرچیزی را به مفهوم محسوسش حمل می‌کردند، یعنی برای هر چیزی یک معنای [[حسی]] در نظر می‌گرفتند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۱۷؛ [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۷۴۳.</ref>.

	==دیدگاه‌های معتزله==		==دیدگاه‌های معتزله==
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	{{کلام اسلامی}}		{{کلام اسلامی}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:معتزله]]		[[رده:معتزله]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T16:59:44Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۲۹
خط ۱:		خط ۱:

	{{اسلام عمودی}}		{{اسلام عمودی}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[معتزله در حدیث]] - [[معتزله در نهج البلاغه]] - [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = معتزله (پرسش)}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[معتزله در حدیث]] - [[معتزله در نهج البلاغه]] - [[معتزله در کلام اسلامی]] - [[معتزله در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~
	~~<div style~~="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[معتزله (پرسش)~~]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>~~

	'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی [[فرهنگ اسلامی]] تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و [[عدل‌گرایی]]، واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و [[تفریط‌گرایی]] [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.		'''معتزله'''، یکی از دو فرقۀ نامدار و عمدۀ [[کلامی]] [[اهل سنت]] است که در شکوفایی [[فرهنگ اسلامی]] تأثیر بسزا داشته‌ است. [[کلام]] معتزلی بر اساس [[عقل‌گرایی]] و [[عدل‌گرایی]]، واکنشی در برابر [[افراط‌گرایی]] [[خوارج]] و [[تفریط‌گرایی]] [[مرجئه]] است. این گروه درباره عقایدی همچون [[توحید]]، [[عدل]] و ... [[عقاید]] خاصی داشتند.

Heydari: جایگزینی متن - '''']] {{پایان}} {{پایان}} == پانویس == {{پانویس}} ' به '''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}} '

2022-01-14T16:30:35Z

جایگزینی متن - '''']] {{پایان}} {{پایان}} == پانویس == {{پانویس}} ' به '''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]		# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]
	# [[پرونده:1100562.jpg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[افضلیت امام از منظر عقل و نقل (کتاب)\|'''افضلیت امام از منظر عقل و نقل''']]		# [[پرونده:1100562.jpg\|22px]] [[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[افضلیت امام از منظر عقل و نقل (کتاب)\|'''افضلیت امام از منظر عقل و نقل''']]
	{{پایان}}		{{پایان منابع}}
	~~{{پایان~~}}

	== پانویس ==		== پانویس ==