معرفت‌شناسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۸

2025-09-28T07:18:07Z

Bahmani در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۲

2025-09-28T06:42:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۱۴۵:		خط ۱۴۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~معرفت‌شناسی~~]]		[[رده:معرفت]]

Jaafari در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۴

2025-09-03T05:14:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۴
خط ۷:		خط ۷:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	معرفت‌شناسی<ref>Theory of knowledge = Epistemology = Gnostology.</ref>، امروزه به صورت [[دانش]] مستقلی است که تعاریف مختلفی برای آن مطرح شده است؛ این اصطلاح، در زبان [[انگلیسی]] دو ریشه دارد<ref>The Dictionary of philosophy، p. 94.</ref>؛ نخست ~~"Epistemology"~~ و دوم، ~~"Theory~~ of ~~knowledge"~~.		معرفت‌شناسی<ref>Theory of knowledge = Epistemology = Gnostology.</ref>، امروزه به صورت [[دانش]] مستقلی است که تعاریف مختلفی برای آن مطرح شده است؛ این اصطلاح، در زبان [[انگلیسی]] دو ریشه دارد<ref>The Dictionary of philosophy، p. 94.</ref>؛ نخست «Epistemology» و دوم، «Theory of knowledge».
	واژه ~~"Epistemology"~~ از دو ریشه [[یونانی]]~~"Episteme"~~<ref>The Oxford English Dictionary، Vol.5، p. 338. "Episteme: [knowledge، Scientific knowledge، a system of understanding].		واژه «Epistemology» از دو ریشه [[یونانی]]«Episteme»<ref>The Oxford English Dictionary، Vol.5، p. 338. "Episteme: [knowledge، Scientific knowledge، a system of understanding].
	با نگاه دقیق به کاربرد دو واژه ~~"Episteme"~~ و "~~"knowledge~~ در انگلیسی، [[اختلاف]] آنها که اولی، در [[علم]] به کلیات و دومی در علم به امور جزئی به کار می‌رود.</ref> به معنی علم و [[معرفت]]<ref>Knowledge.</ref> و ~~دیگریLogos" "~~ به معنی نظریه<ref>Theory.</ref> گرفته شده است که در مجموع به معنی نظریه [[شناخت]] به کار برده می‌شود.		با نگاه دقیق به کاربرد دو واژه «Episteme» و "«knowledge در انگلیسی، [[اختلاف]] آنها که اولی، در [[علم]] به کلیات و دومی در علم به امور جزئی به کار می‌رود.</ref> به معنی علم و [[معرفت]]<ref>Knowledge.</ref> و دیگری «Logos» به معنی نظریه<ref>Theory.</ref> گرفته شده است که در مجموع به معنی نظریه [[شناخت]] به کار برده می‌شود.

	اصطلاح دیگر، ~~"Theory~~ of ~~knowledge"~~ که معادل [[عربی]] آن نظریه المعرفه است، با آنکه از کاربرد آن بیش از یک [[قرن]] نمی‌گذرد، ولی بیش از واژه نخست کاربرد دارد<ref>علاوه بر دو واژه یادشده واژه کاربردی دیگری درباره معرفت‌شناسی به کار می‌رود "~~Gnostology"~~ (گناستولوژی) بود.		اصطلاح دیگر، «Theory of knowledge» که معادل [[عربی]] آن نظریه المعرفه است، با آنکه از کاربرد آن بیش از یک [[قرن]] نمی‌گذرد، ولی بیش از واژه نخست کاربرد دارد<ref>علاوه بر دو واژه یادشده واژه کاربردی دیگری درباره معرفت‌شناسی به کار می‌رود "Gnostology« (گناستولوژی) بود.
	این سه واژه مذکور در معرفت‌شناسی، هرکدام [[ناسخ]] دیگری بود؛ به طوری که تا اوایل قرن بیستم واژه ~~"Gnostology"~~ و سپس واژه ~~"Episteine"~~ و در سه دهه اخیر هم عبارت ""Theory of knowledge به کار برده می‌شود.</ref>.<ref>[[مهدی منزه\|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)\|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۷.</ref>		این سه واژه مذکور در معرفت‌شناسی، هرکدام [[ناسخ]] دیگری بود؛ به طوری که تا اوایل قرن بیستم واژه »Gnostology« و سپس واژه »Episteine« و در سه دهه اخیر هم عبارت »"Theory of knowledge به کار برده می‌شود.</ref>.<ref>[[مهدی منزه\|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)\|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۷.</ref>

	==تعریف معرفت‌شناسی==		==تعریف معرفت‌شناسی==

Jaafari: /* منابع */

2025-09-02T09:37:37Z

منابع

@@ خط ۱۰۵: / خط ۱۰۵: @@
 نظر معرفت‌شناسان [[اسلامی]] تقریباً موافق با این نظریه است و ایشان همه باورها و [[علوم]] را به بدیهیات ارجاع می‌دهند. هر چند که در تعیین مصداق آن، برخی اصل استحاله نقیضین و برخی اصل هوهویت و برخی دیگر اصل [[واقعیت]] و یا اصل امتناع دور و [[تسلسل]] و... را مبدأ و خاستگاه اصلی معرفت‌های بشری معرفی کرده‌اند.
 ناگفته نماند که علاوه بر مسائل مطرح‌شده، مسائل متعدد دیگری هم در معرفت‌شناسی بررسی می‌‌شود<ref>See: the Theory of Knowledge، & An Introduction to Contemporary Epistemology، Dancy Jonatha، & The Encyclopedia of philosophy، ed. by Paul Edwards، & Routledge Encyclopedia of philosophy، ed. by Craig Edward.</ref>.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[اهم مسائل معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «اهم مسائل معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۵۷.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۱۰: / خط ۱۳۹: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[اهم مسائل معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «اهم مسائل معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-19T08:19:07Z

منابع

نمایش تغییرات

Wasity در ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۶

2025-08-17T07:36:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = فلسفه
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== معرفت‌شناسیTheory of knowledge = Epistemology = Gnostology.، امروزه به صورت دانش مستقلی است که تعاریف مختلفی برای آن مطرح شده است؛ این اصطلاح، در زبان انگلیسی دو ریشه دار...» ایجاد کرد

2025-08-17T06:01:06Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== معرفت‌شناسی<ref>Theory of knowledge = Epistemology = Gnostology.</ref>، امروزه به صورت دانش مستقلی است که تعاریف مختلفی برای آن مطرح شده است؛ این اصطلاح، در زبان انگلیسی دو ریشه دار...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
معرفت‌شناسی<ref>Theory of knowledge = Epistemology = Gnostology.</ref>، امروزه به صورت [[دانش]] مستقلی است که تعاریف مختلفی برای آن مطرح شده است؛ این اصطلاح، در زبان [[انگلیسی]] دو ریشه دارد<ref>The Dictionary of philosophy، p. 94.</ref>؛ نخست "Epistemology" و دوم، "Theory of knowledge".
واژه "Epistemology" از دو ریشه [[یونانی]]"Episteme"<ref>The Oxford English Dictionary، Vol.5، p. 338. "Episteme: [knowledge، Scientific knowledge، a system of understanding].
با نگاه دقیق به کاربرد دو واژه "Episteme" و ""knowledge در انگلیسی، [[اختلاف]] آنها که اولی، در [[علم]] به کلیات و دومی در علم به امور جزئی به کار می‌رود.</ref> به معنی علم و [[معرفت]]<ref>Knowledge.</ref> و دیگریLogos" " به معنی نظریه<ref>Theory.</ref> گرفته شده است که در مجموع به معنی نظریه [[شناخت]] به کار برده می‌شود.

اصطلاح دیگر، "Theory of knowledge" که معادل [[عربی]] آن نظریه المعرفه است، با آنکه از کاربرد آن بیش از یک [[قرن]] نمی‌گذرد، ولی بیش از واژه نخست کاربرد دارد<ref>علاوه بر دو واژه یادشده واژه کاربردی دیگری درباره معرفت‌شناسی به کار می‌رود "Gnostology" (گناستولوژی) بود.
این سه واژه مذکور در معرفت‌شناسی، هرکدام [[ناسخ]] دیگری بود؛ به طوری که تا اوایل قرن بیستم واژه "Gnostology" و سپس واژه "Episteine" و در سه دهه اخیر هم عبارت ""Theory of knowledge به کار برده می‌شود.</ref>.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۷.</ref>

==تعریف معرفت‌شناسی==
علم در جایگاه [[حقیقت]] وجودی، از دو نظر بررسی می‌شود؛ نخست، جنبه وجودی و [[هستی‌شناختی]] آن، که مربوط به خود علم است و در آن به سنخیت علم و... پرداخته می‌شود و آن هیچ ارتباطی با واقع ندارد و دوم، جنبه حکایتگری علم و معرفت است که در این حالت، ارتباط علم با واقع (واقع‌نمایی آن) و امکان رسیدن به [[واقعیت]] و مطابقت با آن و... بررسی می‌شود. درباره بخش نخست در [[هستی‌شناسی]] معرفت و بخش بعدی -موضوع ما - در معرفت‌شناسی [[گفت‌وگو]] می‌شود.
#'''معرفت‌شناسی از دیدگاه معرفت‌شناسان [[اسلامی]]''': معرفت در حوزه معرفت‌شناسی اسلامی هر دو حیث گفته شده را شامل می‌شود؛ یکی، حیثیت هستی‌شناختی؛ مثلاً، اینکه آیا [[علم]] از سنخ وجود است یا ماهیت؟ جوهر است یا عرض؟ کیف [[نفسانی]] است؟ و.... دیگری، حیثیت حکایتگری که در آن از [[امکان معرفت]] و ارکان آن و [[ارزش]] [[معرفت]] و مطابقت آن با واقع و... سخن گفته می‌ش[[ود]]؛ بنابراین، مراد از معرفت‌شناسی [[علمی]] است که در آن به بررسی رسیدن به مطلق [[علم]] و [[واقعیت]] و مطابقت آن و... پرداخته می‌شود.
#'''معرفت‌شناسی از دیدگاه معرفت‌شناسان [[غربی]]''': در غرب درباره معرفت فقط از حیث حکایتگری‌اش، بحث و جهت وجودشناختی آن فرض گرفته شده است؛ یعنی، مثلاً، بر فرض وجود معرفت و امکان رسیدن به آن، با چه شرائطی می‌توان به آن دست یافت؟ به عبارت دیگر، با چه شرایط و دلایلی می‌توان معرفت را توجیه کرد؟ بنابراین، تعریف‌های معرفت‌شناسان غربی ناظر به همین حیثیت حکایتگری است؛ مانند:
## علم [[شناخت]] ابزار [[تفکر]]؛
## شاخه‌ای از [[فلسفه]] که در آن به ماهیت و حدود و پیش‌فرض‌ها و مبانی معرفت پرداخته می‌شود<ref>هاملین، دیوید، تاریخ معرفت‌شناسی، ترجمه شاپور اعتماد، ص۱.</ref>.
## در معرفت‌شناسی به ماهیت معرفت و توجیه [[باور]] توجه می‌شود<ref>The Theory of Knowledge، p. 1.</ref>.
## علم توجیه [[باورها]].
از تعاریف گفته‌شده، به تعریف آخر بیشتر از سایر تعاریف، توجه کرده‌اند؛
در معرفت‌شناسی به‌دنبال پاسخ پرسش‌هایی هستیم که مجموع آنها و [[پاسخ‌ها]] مسائل معرفت‌شناسی را تشکیل می‌دهند؛ مانند اینکه:
آیا واقعیتی وجود دارد؟ بر فرض وجود، آیا می‌توان به آن دست یافت؟ بر فرض دستیابی، آیا این دستیابی، [[قطعی]] و [[یقینی]] است؟ بر فرض دستیابی یقینی، ابزار آن چیست؟ آیا این [[معرفت یقینی]]، [[مطابق با واقع]] است؟ و ملاک مطابقت و معنای صحیح آن چیست؟<ref>معلمی، حسن، نگاهی به معرفت‌شناسی در فلسفه غرب، ص۵۲.</ref>.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۸.</ref>

==موضوع معرفت‌شناسی==
با نگاهی به مباحث مطرح شده در معرفت‌شناسی خواهیم دید که محور مرکزی همه. مسائل آن، علم و معرفت است<ref>البته علت اینکه دو واژه علم و معرفت را مترادف گرفتیم بخاطر اتفاق نظر اکثر معرفت‌شناسان بر روی این موضوع است و الا با نگاه دقیق خواهیم یافت که این دو دارای معانی متباین متعددی هستند. (برای مطالعه بیشتر ر.ک: مصباح، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۶۳-۶۴؛ سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج۳؛ صدر المتالهین، الاسفار الاربعه، ج۳، ص۵۰۷-۵۱۹ و...)</ref>.
البته معرفت‌شناسان [[اسلامی]] و [[غربی]] درباره منظور از [[علم]] و [[معرفت]] [[اختلاف]] نظر دارند و مراد [[حکمای اسلامی]] از آن مطلق علم و [[آگاهی]]<ref>علم و معرفت بدین معنا امور غیریقینی (اطمینان و ظن) را هم شامل می‌شود که در امور عرفی و روزمره ما جاری است.</ref> است که البته مراتبی دارد و بالاترین درجه آن [[یقین]] است؛ ولی مقصود معرفت‌شناسان معاصر غربی از معرفت، علم و آگاهی است که آن را به [[باور]] صادق موجه [[تفسیر]] می‌کنند. طبق نظر نخست، معرفت اعم از مفاهیم (تصورات) و گزاره‌ها (تصدیقات و قضایا) است، ولی طبق نظر دوم، معرفت فقط گزاره‌ها را شامل می‌شود<ref>حسین‌زاده، محمد، پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر، ص۴۷ و ۴۸.</ref>.
پس از آشنایی با دو نظریه یاد شده، معلوم می‌شود که در صورت پیگیری برای علم داشتن به تمام [[معرفت‌ها]] باید در این صورت قول اول را بپذیریم؛ زیرا برخی از [[علوم]] و معرفت‌هایی که با آنها سروکار داریم، در حیطه تصورات هستند که در قول دوم وجود ندارد.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۹.</ref>

==گونه‌های معرفت‌شناسی==
اگر معرفت، از نظر معرفت بودن (معرفت مطلق) موضوع این علم قرار گیرد و [[احکام]] آن بررسی شود، در این صورت، معرفت‌شناسی عام (معرفت‌شناسی مطلق) پدید می‌آید، ولی اگر معرفت از نظر داشتن ویژگی و متعلق خاصی بررسی شود (معرفت مضاف)، در این صورت، آن معرفت‌شناسی خاص (معرفت‌شناسی مضاف) نامیده می‌شود؛ مانند، [[معرفت‌شناسی دینی]]، معرفت‌شناسی [[اجتماعی]]، معرفت‌شناسی [[عرفانی]]، معرفت‌شناسی [[اخلاقی]] و....
مراد از معرفت‌شناسی در این مقاله، معنی عام آن است و اهداف ترسیم‌شده برای این علم معرفی طریقی برای رسیدن به یقین و معرفت و [[غایت]] دیگر آن، پاسخ دادن به پرسش‌های اساسی انسان‌هاست؛ مانند اینکه، مثلاً، آیا می‌توان به [[شناخت]] [[واقعیت]] رسید و چگونه بدانیم که معلومات ما [[مطابق با واقع]] است؟ و....
روش رسیدن به این غایات، تعقلی - منطقی است؛ چراکه شخص معرفت‌شناس، با معرفت، رابطه تعقلی دارد.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۷۹.</ref>

==ارتباط معرفت‌شناسی با علوم همگن==
دانش‌های همگن با معرفت‌شناسی، دانش‌هایی هستند که به لحاظ روش، مسائل، ساختار و... با معرفت‌شناسی رابطه نزدیکی دارند؛ مثلاً علم‌شناسی [[فلسفی]]، [[روان‌شناسی]] فلسفی، [[فلسفه]] [[علوم]]، فلسفه [[ذهن]]، [[منطق]]، [[جامعه‌شناسی]] [[معرفت]]<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: مولکی، مایکل، علم جامعه‌شناسی معرفت، ترجمه حسین کچوئیان؛ همیلتون، پیتر، شناخت و ساختار اجتماعی، ترجمه حسن شمس‌آوری؛ علیزاده، عبدالرضا و دیگران، جامعه‌شناسی معرفت.</ref>، روان‌شناسی معرفت<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: خرازی، علی‌نقی (کمال)، و دولتی، رمضان، راهنمای روانشناسی و علم شناخت.</ref> و.... این علوم با وجود داشتن شباهت و رابطه نزدیک با معرفت‌شناسی ولی با آن فرق دارند که در ادامه به دلیل اهمیت موضوع به بررسی سه [[علم]] همگن با معرفت‌شناسی می‌پردازیم:

===معرفت‌شناسی و منطق===
برای پی بردن به ارتباط بین این دو علم، نخست باید هر دو را تعریف کرد:
[[حکمای اسلامی]] منطق را این‌گونه تعریف کرده‌اند که: [[علمی]] آلی که [[قوانین]] عام [[اندیشه]] را بیان می‌کند تا با کمک این [[قواعد]] کلی، [[فکر]] از [[خطا]] مصون بماند، به عبارت دیگر، [[وظیفه]] اصلی منطق معرفی روشی برای درست [[اندیشیدن]] و تصحیح [[تفکر]] است<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: طوسی، خواجه نصیر الدین، اساس الاقتباس، ص۱۹.</ref>. اما مراد از معرفت‌شناسی همان طوری که گذشت توجیه باورهاست و وظیفه اصلی آن بحث درباره [[باور]] توجیه اعتبار معرفت و منشأ و انواع آن و بررسی مسائلی مانند این است آیا واقعیتی هست یا نه؟ بر فرض وجود [[واقعیت]]، آیا می‌توان به آن دست یافت؟.......

بنابراین به دلیل جاری بودن فکر در دو ساحت ماده و صورت [[مصونیت از خطا]] در این دو حوزه هم به عهده دو علم مستقل و جلوگیری از خطا در ساحت ماده برعهده معرفت‌شناسی و در ساحت صورت برعهده [[منطق صوری]] است.
در [[حقیقت]]، اساس منطق بر این موضوع [[استوار]] است که واقعیتی وجود دارد و [[شناخت]] آن ممکن است و همین توجه به مسأله شناخت، باعث فراهم شدن زمینه‌های لازم برای تدوین علم منطق شد.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۸۰.</ref>

===معرفت‌شناسی و فلسفه===
معرفت‌شناسی یکی از شاخه‌های مهم فلسفه<ref>البته در معرفت‌شناسی معاصر غرب، بیشتر مباحث معرفت‌شناسی با مباحث فلسفی هماهنگ است.</ref> و مقدم بر دیگر شاخه‌های آن است؛ زیرا فرد در سایر شاخه‌های [[فلسفه]] در صدد [[کسب معرفت]] است، در حالی که باید قبلاً به این [[پرسش]] پاسخ داده شود که آیا [[معرفت]]، دست‌یافتنی است؟ و اگر دست‌یافتنی است، در چه شرائطی می‌توان به آن رسید (توجیه [[باور]])؟ و.... پس، همان‌طوری که فرد در همه [[علوم]] نهایتاً به معرفت‌شناسی می‌رسد، فرد در [[فلسفه]] هم در مبانی و طرح مسائل و... به معرفت‌شناسی نیاز دارد.
از مباحث دیگر مربوط به این حوزه، مباحث فلسفه معرفت است که دو بخش دارد: [[هستی‌شناسی]] معرفت و معرفت‌شناسی؛ در بخش نخست به بررسی وجودشناختی معرفت پرداخته می‌شود که نوعی نگاه [[فلسفی]] به معرفت‌شناسی است و مباحث زیر را شامل می‌شود: آیا [[علم]]، امری وجودی است یا ماهوی؟ جوهر است یا عرض؟ ملاک تقسیم علم چیست؟ اقسام علم کدام‌اند؟ ارتباط علم و عالم و معلوم چگونه است؟ و...؛ ولی در بخش بعدی، مسائلی مانند، [[امکان معرفت]]، مطابقت آن با واقع، منابع معرفت و... بررسی می‌شود که همان حیثیت [[معرفت‌شناختی]] معرفت است.
البته ناگفته نماند که در گذشته به دلیل نبود مرزبندی بین دو علم فلسفه و معرفت‌شناسی، همه مباحث یاد شده با عنوان مباحث فلسفی مطرح می‌شد.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۸۰.</ref>

===معرفت‌شناسی و فلسفه [[ذهن]]===
فلسفه ذهن، [[علمی]] است که در چند دهه اخیر [[رشد]] کرده و نظریه قائلان آن، این است که می‌توان دستگاهی (مثل رایانه) اختراع کرد که هر آنچه از ذهن و [[مغز]] یک [[انسان]] [[انتظار]] هست، از آن رایانه هم انتظار داشت؛ یعنی همان‌طوری که مغز انسان به سبب برخی فعالیت‌های مادی و عصبی یک شیء را [[درک]] می‌کند، همین‌طور با دادن برخی اطلاعات اولیه (درون داد= محرک) به رایانه و پردازش آنها هم می‌توان به اطلاعات و خروجی‌های جدیدی (برون داد= پاسخ) دست یافت<ref>خرازی، علی‌نقی (کمال)، و دولتی، رمضان، راهنمای روانشناسی و علم شناخت، ص۱۸.</ref> که [[دانشمندان]] این علم از رایانه‌ای مطابق با مغز انسان را [[هوش]] مصنوعی می‌نامند<ref>ناگفته نماند که این مطلب در فلسفه اسلامی نقد شده است؛ چراکه طبق نظر فلاسفه اسلامی، ادراک را نفس انجام می‌دهد و نه مغز و همه فعل و انفعالات عصبی و مغزی زمینه‌ساز ادراک نفس است.</ref>. در [[حقیقت]]، [[فلسفه]] [[ذهن]] به دنبال عملی کردن این نظریه است.
بنابراین، دو [[علم]] معرفت‌شناسی و [[فلسفه]] [[ذهن]]، هر چند که به لحاظ مبانی [[اختلاف]] دارند، با هم تعامل دارند؛ به عبارت دیگر، در فلسفه ذهن، فرد با پیش‌فرض وجود [[واقعیت]] و امکان علم به آن و مطابقت علم با واقع به سراغ [[ادراک]] ذهن و شبیه‌سازی آن می‌رود. پس، همه موارد گفته شده نزد [[فلاسفه]] ذهن مفروض الصدق است.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۸۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[چیستی معرفت‌شناسی (مقاله)|مقاله «چیستی معرفت‌شناسی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:معرفت‌شناسی]]