منابع علم معصوم در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۴۷

2026-05-21T05:47:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = منابع علم معصوم		\| موضوع مرتبط = منابع علم معصوم
	\| عنوان مدخل = منابع علم معصوم		\| عنوان مدخل = منابع علم معصوم
	\| مداخل مرتبط = [[منابع علم معصوم در حدیث]] - [[منابع علم معصوم در کلام اسلامی]] - [[منابع علم معصوم در معارف و سیره رضوی]]		\| مداخل مرتبط = [[منابع علم معصوم در نهج البلاغه]] - [[منابع علم معصوم در حدیث]] - [[منابع علم معصوم در کلام اسلامی]] - [[منابع علم معصوم در معارف و سیره رضوی]]
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

Bahmani: /* علوم انتقالی از ملائکه */

2024-04-28T05:21:47Z

علوم انتقالی از ملائکه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۶۵:		خط ۶۵:
	# '''مُحَدِّث بودن:''' یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# '''مُحَدِّث بودن:''' یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
	# '''القای [[روح القدس]]:''' اینکه روح القدس چیست؟ میان [[مفسران]] [[اختلاف]] است. از [[روایات]] استفاده می‌‌شود [[روح القدس]] نیروی غیبی است که با همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] {{ع}} همراه بوده است و در موراد مختلفی امدادهای الهی را به آنها منتقل ساخته است و [[حضرت عیسی]] {{ع}} با همان نیروی غیبی مردگان را به [[اذن]] [[خدا]] زنده می‌نموده است. [[امام صادق]] {{ع}} در پاسخ [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود: "به [[حکم]] [[خدا]] و حکم داوود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما القا می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا الشَّيْ‏ءُ الَّذِي لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۸.</ref>. [[امام باقر]] {{ع}} نیز فرمودند: "به [[راستی]] که [[اوصیاء]] و [[امامان]] محدّث هستند، [[روح القدس]] با آنان سخن می‌گوید؛ در حالی که او را نمی‌بینند"<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]] [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)\|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ص ۳۷۲ ـ ۳۷۹.</ref>		# '''القای [[روح القدس]]:''' اینکه روح القدس چیست؟ میان [[مفسران]] [[اختلاف]] است. از [[روایات]] استفاده می‌‌شود [[روح القدس]] نیروی غیبی است که با همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] {{ع}} همراه بوده است و در موراد مختلفی امدادهای الهی را به آنها منتقل ساخته است و [[حضرت عیسی]] {{ع}} با همان نیروی غیبی مردگان را به [[اذن]] [[خدا]] زنده می‌نموده است. [[امام صادق]] {{ع}} در پاسخ [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود: "به [[حکم]] [[خدا]] و حکم داوود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما القا می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا الشَّيْ‏ءُ الَّذِي لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۸.</ref>. [[امام باقر]] {{ع}} نیز فرمودند: "به [[راستی]] که [[اوصیاء]] و [[امامان]] محدّث هستند، [[روح القدس]] با آنان سخن می‌گوید؛ در حالی که او را نمی‌بینند"<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]] [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)\|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ص ۳۷۲ ـ ۳۷۹.</ref>
	# '''[[رؤیای صادقه]]:''' [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر ~~خواب]]،~~ حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# '''[[رؤیای صادقه]]:''' [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به تعبیر خواب، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# '''عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]:''' ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های جمعه [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن شأن چیست؟ فرمودند: "در شب‌های جمعه [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به عرش خداوند. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد ارواح به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و اوصیاء شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به قدر جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.		# '''عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]:''' ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های جمعه [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن شأن چیست؟ فرمودند: "در شب‌های جمعه [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به عرش خداوند. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد ارواح به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و اوصیاء شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به قدر جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
	# '''نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]'''<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.		# '''نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]'''<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.

Bahmani: /* علوم انتقالی از ملائکه */

2024-04-28T05:21:30Z

علوم انتقالی از ملائکه

نمایش تغییرات

Bahmani: /* علوم انتقالی از ملائکه */

2024-04-28T05:16:49Z

علوم انتقالی از ملائکه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۶
خط ۶۰:		خط ۶۰:

	=== [[علوم]] انتقالی از [[ملائکه]] ===		=== [[علوم]] انتقالی از [[ملائکه]] ===
	# [[وحی]] به واسطۀ [[فرشته]]: گاهی فرشته‌ای به صورت [[انسان]] متمثل می‌‌گردد و [[پیامبران]] و [[اولیاء]] الهی را از یک رشته امور پنهان از [[حس]] مطلع می‌‌سازد. مانند [[نزول]] [[جبرئیل]] بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و آوردن [[آیات قرآن]]: {{متن قرآن\|قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref> این قسم از خبرها اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ تمثل [[فرشته]] الهی برای حضرت [[مریم]] بود<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵.</ref>		# [[وحی]] به واسطۀ [[فرشته]]: گاهی فرشته‌ای به صورت [[انسان]] متمثل می‌‌گردد و [[پیامبران]] و [[اولیاء]] الهی را از یک رشته امور پنهان از [[حس]] مطلع می‌‌سازد. مانند نزول [[جبرئیل]] بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و آوردن [[آیات قرآن]]: {{متن قرآن\|قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref> این قسم از خبرها اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ تمثل [[فرشته]] الهی برای حضرت [[مریم]] بود<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵.</ref>
	# [[الهام]]: [[الهام]] یعنی افکندن مطالب بر [[قلب]]. گاهی برخی حقایق و امور پنهان، ‌ بر [[روح]] [[انسان]] القا و [[الهام]] می‌شود، ‌ به گونه‌ای که [[انسان]] [[یقین]] به درستی آن پیدا می‌کند. این قسم از خبرها نیز اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ [[الهام]] [[خداوند]] به [[مادر]] [[حضرت موسی]](ع) مبنی بر انداختن آن حضرت در دریا و [[اطمینان]] دادن به او به اینکه وی در آینده فرزندش را بازپس خواهد گرفت‌. در پاره‌ای از [[روایات]] تصریح شده است، [[ائمه]] {{ع}} همه [[علوم]] را از [[ناحیه]] [[خداوند]] دریافت می‌‌دارند، مثلاً [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند: "هنگامی که [[خداوند]] کسی را برای [[مردم]] بر می‌گزیند چشمه‌های [[حکمت]] را در دلش قرار می‌دهد و [[علم]] را به وی [[الهام]] می‌کند تا برای جواب از هیچ سؤالی درنمانده و در تشخیص [[حق]] سرگردان نشود"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأُمُورِ عِبَادِهِ شَرَحَ صَدْرَهُ لِذَلِكَ وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ يَنَابِيعَ الْحِكْمَةِ وَ أَلْهَمَهُ الْعِلْمَ إِلْهَاماً فَلَمْ يَعْيَ بَعْدَهُ بِجَوَابٍ وَ لَا يُحَيَّرُ فِيهِ عَنِ الصَّوَابِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۰۲.</ref>. حارث بن مغیره می‌‌گوید از [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با نحوه فراگیری علم [[امام]] سؤال کردم، حضرت فرمود: {{متن حدیث\|وَحْیٌ‏ کَوَحْیِ‏ أُمِ‏ مُوسَی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۵۸.</ref>. یکی از راه‌های [[الهام]] [[نکت در دل]] و نقر در اسماع دانسته شده است یعنی مطلب در [[قلب]] آنان حک یا در گوش آنان بیان می‌شود<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# [[الهام]]: [[الهام]] یعنی افکندن مطالب بر [[قلب]]. گاهی برخی حقایق و امور پنهان، ‌ بر [[روح]] [[انسان]] القا و [[الهام]] می‌شود، ‌ به گونه‌ای که [[انسان]] [[یقین]] به درستی آن پیدا می‌کند. این قسم از خبرها نیز اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ [[الهام]] [[خداوند]] به [[مادر]] [[حضرت موسی]](ع) مبنی بر انداختن آن حضرت در دریا و [[اطمینان]] دادن به او به اینکه وی در آینده فرزندش را بازپس خواهد گرفت‌. در پاره‌ای از [[روایات]] تصریح شده است، [[ائمه]] {{ع}} همه [[علوم]] را از ناحیه [[خداوند]] دریافت می‌‌دارند، مثلاً [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند: "هنگامی که [[خداوند]] کسی را برای [[مردم]] بر می‌گزیند چشمه‌های [[حکمت]] را در دلش قرار می‌دهد و [[علم]] را به وی [[الهام]] می‌کند تا برای جواب از هیچ سؤالی درنمانده و در تشخیص [[حق]] سرگردان نشود"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأُمُورِ عِبَادِهِ شَرَحَ صَدْرَهُ لِذَلِكَ وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ يَنَابِيعَ الْحِكْمَةِ وَ أَلْهَمَهُ الْعِلْمَ إِلْهَاماً فَلَمْ يَعْيَ بَعْدَهُ بِجَوَابٍ وَ لَا يُحَيَّرُ فِيهِ عَنِ الصَّوَابِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۰۲.</ref>. حارث بن مغیره می‌‌گوید از [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با نحوه فراگیری علم [[امام]] سؤال کردم، حضرت فرمود: {{متن حدیث\|وَحْیٌ‏ کَوَحْیِ‏ أُمِ‏ مُوسَی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۵۸.</ref>. یکی از راه‌های [[الهام]] [[نکت در دل]] و نقر در اسماع دانسته شده است یعنی مطلب در [[قلب]] آنان حک یا در گوش آنان بیان می‌شود<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
	# [[مصحف فاطمه]] {{س}}: براساس [[روایات]]، مجموعه‌ای از [[اخبار غیبی]] و وقایع آیندگان است که [[جبرئیل]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]] {{صل}} به [[حضرت زهرا]] {{س}} عرضه کرد و [[امیرمؤمنان]] {{ع}} نیز مطالب آن را نگاشت<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# [[مصحف فاطمه]] {{س}}: براساس [[روایات]]، مجموعه‌ای از [[اخبار غیبی]] و وقایع آیندگان است که [[جبرئیل]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]] {{صل}} به [[حضرت زهرا]] {{س}} عرضه کرد و [[امیرمؤمنان]] {{ع}} نیز مطالب آن را نگاشت<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# مُحَدِّث بودن: یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# مُحَدِّث بودن: یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	# [[رؤیای صادقه]]: [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر خواب]]، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# [[رؤیای صادقه]]: [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر خواب]]، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]: ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های [[جمعه]] [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن [[شأن]] چیست؟ فرمودند: "در شب‌های [[جمعه]] [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]]. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد [[ارواح]] به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به [[قدر]] جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.		# عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]: ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های [[جمعه]] [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن [[شأن]] چیست؟ فرمودند: "در شب‌های [[جمعه]] [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]]. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد [[ارواح]] به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به [[قدر]] جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
	# [[نزول]] [[ملائکه]] در [[شب قدر]]<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.		# نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.

	=== منابع دیگر ===		=== منابع دیگر ===

Bahmani: /* استنباط از قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم {{صل}} */

2024-04-28T05:15:46Z

استنباط از قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم {{صل}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۵۱:		خط ۵۱:

	==== استنباط از [[قرآن کریم]] و [[سنت]] [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ====		==== استنباط از [[قرآن کریم]] و [[سنت]] [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ====
	[[ائمه شیعه]] {{عم}}، قسمتی از [[احکام الهی]] را از [[کتاب خدا]] و [[سنت رسول الله]] {{صل}} [[استنباط]] می‌کردند. ما در اینجا نمونه‌ای را یادآور می‌شویم: در دوران [[متوکل عباسی]] یک [[مرد]] [[مسیحی]] با [[زن]] [[مسلمانی]] مرتکب عمل خلافی شد. از آنجا که این شخص برخلاف [[موازین]] [[ذمه]] عمل کرده بود، خونش هدر و قتلش [[واجب]] بود. آن‌گاه که خواستند [[حکم]] را جاری کنند، او [[اسلام]] آورد تا به حکم {{متن حدیث\|الْإِسْلَامُ يَجُبُّ مَا قَبْلَهُ‌}} [[جان]] به [[سلامت]] ببرد. در این شرایط، [[فقیهان]] دربار [[عباسی]] فتاوای متفاوتی دادند: گروهی گفتند او به حکم اینکه اسلام آورد، پیوند او از گذشته قطع گردید و حد از او ساقط شد؛ گروهی دیگر گفتند سه بار حد باید بر او جاری شود؛ گروه سوم فتوای دیگری دادند.		[[ائمه شیعه]] {{عم}}، قسمتی از [[احکام الهی]] را از [[کتاب خدا]] و [[سنت رسول الله]] {{صل}} [[استنباط]] می‌کردند. ما در اینجا نمونه‌ای را یادآور می‌شویم: در دوران [[متوکل عباسی]] یک [[مرد]] [[مسیحی]] با [[زن]] [[مسلمانی]] مرتکب عمل خلافی شد. از آنجا که این شخص برخلاف [[موازین]] [[ذمه]] عمل کرده بود، خونش هدر و قتلش [[واجب]] بود. آن‌گاه که خواستند [[حکم]] را جاری کنند، او [[اسلام]] آورد تا به حکم {{متن حدیث\|الْإِسْلَامُ يَجُبُّ مَا قَبْلَهُ‌}} [[جان]] به [[سلامت]] ببرد. در این شرایط، [[فقیهان]] دربار عباسی فتاوای متفاوتی دادند: گروهی گفتند او به حکم اینکه اسلام آورد، پیوند او از گذشته قطع گردید و حد از او ساقط شد؛ گروهی دیگر گفتند سه بار حد باید بر او جاری شود؛ گروه سوم فتوای دیگری دادند.

	متوکل عباسی ناگزیر پاسخ این مسئله را از [[امام هادی]] {{ع}} پرسید. امام هادی {{ع}} فرمود: «این فرد محکوم به [[مرگ]] است و علت آن این است که چنین [[ایمانی]]، هنگام تنگنا و [[خوف]] و [[ترس]]، بی‌ارزش است»؛ به [[گواه]] این [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ * فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ}}<ref>«و چون عذاب ما را دیدند گفتند: به خداوند یگانه ایمان آوردیم و به آنچه شریک (خداوند) می‌پنداشتیم کافریم * اما همین که عذاب ما را دیدند دیگر ایمانشان برای آنها سودی نداشت ـ بنابر سنّت (و قانون) خداوند که میان بندگانش برگذشته است ـ و در آنجا کافران زیان دیدند» سوره غافر، آیه ۸۴-۸۵.</ref>.<ref>طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۴۵۴.</ref>		متوکل عباسی ناگزیر پاسخ این مسئله را از [[امام هادی]] {{ع}} پرسید. امام هادی {{ع}} فرمود: «این فرد محکوم به [[مرگ]] است و علت آن این است که چنین [[ایمانی]]، هنگام تنگنا و [[خوف]] و [[ترس]]، بی‌ارزش است»؛ به [[گواه]] این [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ * فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ}}<ref>«و چون عذاب ما را دیدند گفتند: به خداوند یگانه ایمان آوردیم و به آنچه شریک (خداوند) می‌پنداشتیم کافریم * اما همین که عذاب ما را دیدند دیگر ایمانشان برای آنها سودی نداشت ـ بنابر سنّت (و قانون) خداوند که میان بندگانش برگذشته است ـ و در آنجا کافران زیان دیدند» سوره غافر، آیه ۸۴-۸۵.</ref>.<ref>طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۴۵۴.</ref>

	همه [[فقیهان]] و [[مفسران]] این [[آیه]] را خوانده و [[تفسیر]] کرده‌اند؛ ولی به چنین فهمی از آیه موفق نبوده‌اند. این برداشت‌های عمیق و واقع‌گرایانه، یکی از [[مواهب الهی]] است که به [[ائمه اهل بیت]] {{عم}} داده شده است و بخشی از [[علوم]] آنان را تشکیل می‌دهد.		همه [[فقیهان]] و [[مفسران]] این [[آیه]] را خوانده و [[تفسیر]] کرده‌اند؛ ولی به چنین فهمی از آیه موفق نبوده‌اند. این برداشت‌های عمیق و واقع‌گرایانه، یکی از مواهب الهی است که به [[ائمه اهل بیت]] {{عم}} داده شده است و بخشی از [[علوم]] آنان را تشکیل می‌دهد.

	سماعه، [[فقیه]] عصر [[امام]] [[موسی بن جعفر]] {{ع}} از امام سؤال کرد: «آیا همه چیز در [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]] او است یا چیزی را از پیش خود می‌گویید؟» ایشان در پاسخ می‌گوید: {{متن حدیث\|بَلْ كُلُّ شَيْ‌ءٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ {{صل}}‌}}<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۶۲؛ حر عاملی، اتباة الهداة، ج۱، ص۷۹.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\|موسوعه رد شبهات]]، ج۱۳، ص ۷۴.</ref>		سماعه، [[فقیه]] عصر [[امام]] [[موسی بن جعفر]] {{ع}} از امام سؤال کرد: «آیا همه چیز در [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]] او است یا چیزی را از پیش خود می‌گویید؟» ایشان در پاسخ می‌گوید: {{متن حدیث\|بَلْ كُلُّ شَيْ‌ءٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ {{صل}}‌}}<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۶۲؛ حر عاملی، اتباة الهداة، ج۱، ص۷۹.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\|موسوعه رد شبهات]]، ج۱۳، ص ۷۴.</ref>

Bahmani: /* کتب و مواهب انبیا */

2024-04-28T05:15:24Z

کتب و مواهب انبیا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	==== کتب و مواهب [[انبیا]] ====		==== کتب و مواهب [[انبیا]] ====
	تمام کتاب‌هایی را که [[خداوند]] بر [[پیامبران]] نازل کرده، نزد [[ائمه]] {{ع}} است، این کتاب‌ها یکی از [[منابع علم]] ایشان است. [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[الواح موسی]] و [[عصای موسی]] نزد ماست و ما [[وارثان]] پیامبرانیم"<ref>{{متن حدیث\|الْوَاحُ مُوسَی عِنْدَنَا وَ عَصَا مُوسَی عِنْدَنَا وَ نَحْنُ وَرَثَةُ النَّبِیِّین}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ١، ص ٢٣١.</ref>. در [[روایت]] دیگری [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "... و هر کتابی که نازل شده است نزد اهل [[علم]] است و ماییم اهل [[علم]]" <ref>{{متن حدیث\|... وَ کُلُّ کِتَابٍ نَزَلَ فَهُوَ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَ نَحْنُ هُم}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ١، ص ٢٢۵</ref>. به عبارتی دیگر هر علمی که با [[حضرت آدم]] {{ع}} و دیگر [[انبیای الهی]] نازل شد، به [[آسمان]] برنگشت و به [[ارث]] رسید. هر [[پیامبر]]، [[علوم]] [[انبیای گذشته]] را نزد خود جمع می‌کند تا مجموع آنها به [[پیامبر اسلام]] {{صل}} می‌رسد و پس از ایشان نیز انتقال می‌یابد<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[بررسی دیدگاه‌های تفسیری عرفانی درباره علم امام (مقاله)\|بررسی دیدگاه‌های تفسیری عرفانی درباره علم امام]]، فصلنامه اندیشه نوین اسلامی، ش ۲۰؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>		تمام کتاب‌هایی را که [[خداوند]] بر [[پیامبران]] نازل کرده، نزد [[ائمه]] {{ع}} است، این کتاب‌ها یکی از [[منابع علم]] ایشان است. [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[الواح موسی]] و [[عصای موسی]] نزد ماست و ما [[وارثان]] پیامبرانیم"<ref>{{متن حدیث\|الْوَاحُ مُوسَی عِنْدَنَا وَ عَصَا مُوسَی عِنْدَنَا وَ نَحْنُ وَرَثَةُ النَّبِیِّین}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ١، ص ٢٣١.</ref>. در [[روایت]] دیگری [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "... و هر کتابی که نازل شده است نزد اهل [[علم]] است و ماییم اهل [[علم]]" <ref>{{متن حدیث\|... وَ کُلُّ کِتَابٍ نَزَلَ فَهُوَ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَ نَحْنُ هُم}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ١، ص ٢٢۵</ref>. به عبارتی دیگر هر علمی که با [[حضرت آدم]] {{ع}} و دیگر [[انبیای الهی]] نازل شد، به [[آسمان]] برنگشت و به [[ارث]] رسید. هر [[پیامبر]]، [[علوم]] انبیای گذشته را نزد خود جمع می‌کند تا مجموع آنها به [[پیامبر اسلام]] {{صل}} می‌رسد و پس از ایشان نیز انتقال می‌یابد<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[بررسی دیدگاه‌های تفسیری عرفانی درباره علم امام (مقاله)\|بررسی دیدگاه‌های تفسیری عرفانی درباره علم امام]]، فصلنامه اندیشه نوین اسلامی، ش ۲۰؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>

	==== استنباط از [[قرآن کریم]] و [[سنت]] [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ====		==== استنباط از [[قرآن کریم]] و [[سنت]] [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ====

Bahmani: /* جفر */

2024-04-28T05:15:14Z

جفر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۴۵:		خط ۴۵:

	==== [[جفر]] ====		==== [[جفر]] ====
	[[جفر]] یکی دیگر از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است که در مواردی به آن [[تمسک]] نموده‌اند. در اصطلاح، [[جفر]] پوستی است که [[علوم]] در آن نوشته می‌گردد و در اصطلاح حدیثی، به کتاب مخصوصی اطلاق می‌شود که به املای [[پیامبر]] {{صل}} و نگارش [[علی]] {{ع}} بوده و در بردارندۀ [[علم]] [[انبیا]] و [[اوصیا]] است. این کتاب، از جمله نشانه‌های [[امامت]] است که اکنون نزد [[امام زمان]] {{ع}} است<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲.</ref>.		[[جفر]] یکی دیگر از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است که در مواردی به آن تمسک نموده‌اند. در اصطلاح، [[جفر]] پوستی است که [[علوم]] در آن نوشته می‌گردد و در اصطلاح حدیثی، به کتاب مخصوصی اطلاق می‌شود که به املای [[پیامبر]] {{صل}} و نگارش [[علی]] {{ع}} بوده و در بردارندۀ [[علم]] [[انبیا]] و [[اوصیا]] است. این کتاب، از جمله نشانه‌های [[امامت]] است که اکنون نزد [[امام زمان]] {{ع}} است<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲.</ref>.

	==== کتب و مواهب [[انبیا]] ====		==== کتب و مواهب [[انبیا]] ====

Bahmani: /* کتاب و جامعۀ امیرمؤمنان {{ع}} */

2024-04-28T05:14:46Z

کتاب و جامعۀ امیرمؤمنان {{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۴
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	==== کتاب و جامعۀ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} ====		==== کتاب و جامعۀ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} ====
	یکی دیگر از [[منابع علم امامان]] {{ع}}، [[کتاب علی]] {{ع}} است. از [[احادیث]] استفاده می‌‌شود این کتاب، طوماری از جنس پوست بوده است به طول هفتاد ذراع [[پیامبر]] {{صل}} که با املای ایشان و با خط [[علی]] {{ع}} نوشته شده است و در آن هر [[حلال]] و حرامی و هر چیزی که [[مردم]] تا [[قیامت]] به آن نیاز دارند، وجود دارد؛ حتی دیه یک خراش بر بدن. [[کتاب علی]] {{ع}} نخستین کتاب گردآوری شده در [[اسلام]] است که در زمان [[پیامبر]] {{صل}} نوشته شده است. گاهی این نوشته به اسم «[[جامعه]]» و گاهی به نام «[[صحیفه]]» یا ~~«[[کتاب علی]]»~~ شناخته شده<ref>اعیان الشیعه، ج ١، ص٩۴.</ref> که بعد از [[امام علی]] {{ع}} به [[امامان]] {{ع}} یکی پس از دیگری منتقل می‌شود و الآن نیز در دست [[امام زمان]] {{ع}} است<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		یکی دیگر از [[منابع علم امامان]] {{ع}}، [[کتاب علی]] {{ع}} است. از [[احادیث]] استفاده می‌‌شود این کتاب، طوماری از جنس پوست بوده است به طول هفتاد ذراع [[پیامبر]] {{صل}} که با املای ایشان و با خط [[علی]] {{ع}} نوشته شده است و در آن هر [[حلال]] و حرامی و هر چیزی که [[مردم]] تا [[قیامت]] به آن نیاز دارند، وجود دارد؛ حتی دیه یک خراش بر بدن. کتاب علی {{ع}} نخستین کتاب گردآوری شده در [[اسلام]] است که در زمان [[پیامبر]] {{صل}} نوشته شده است. گاهی این نوشته به اسم «[[جامعه]]» و گاهی به نام «[[صحیفه]]» یا «کتاب علی» شناخته شده<ref>اعیان الشیعه، ج ١، ص٩۴.</ref> که بعد از [[امام علی]] {{ع}} به [[امامان]] {{ع}} یکی پس از دیگری منتقل می‌شود و الآن نیز در دست [[امام زمان]] {{ع}} است<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.

	ویژگی‌های این کتاب، که پس از [[شهادت امام]] در [[خانواده]] او باقی ماند، در [[احادیث]] [[ائمه اهل بیت]] {{عم}} بیان شده است. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "طول این کتاب هفتاد ذراع بوده و به املای رسول خدا {{صل}} و خط [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} [[نگارش]] یافته است و آنچه [[مردم]] به آن نیازمندند، در آن بیان شده است"<ref>طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۷۲.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\|موسوعه رد شبهات]]، ج۱۳، ص ۷۴.</ref>		ویژگی‌های این کتاب، که پس از شهادت امام در [[خانواده]] او باقی ماند، در [[احادیث]] [[ائمه اهل بیت]] {{عم}} بیان شده است. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "طول این کتاب هفتاد ذراع بوده و به املای رسول خدا {{صل}} و خط [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} نگارش یافته است و آنچه [[مردم]] به آن نیازمندند، در آن بیان شده است"<ref>طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۷۲.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی\|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)\| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)\|موسوعه رد شبهات]]، ج۱۳، ص ۷۴.</ref>

	==== [[جفر]] ====		==== [[جفر]] ====

Bahmani: /* تعلیم از پیامبر یا امام پیشین */

2024-04-28T05:14:14Z

تعلیم از پیامبر یا امام پیشین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۴
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	==== [[تعلیم]] از [[پیامبر]] یا [[امام]] پیشین ====		==== [[تعلیم]] از [[پیامبر]] یا [[امام]] پیشین ====
	[[وصایت]] و [[وراثت از پیامبر]] یا [[تعلیم]] از [[پیامبر]] و [[آگاهی]] از [[سنت پیامبر]] از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} تمام معارف را به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} منتقل نمودند و از ایشان به [[امامان]] بعدی رسیده است. این [[تعلیم]] و [[وراثت از پیامبر]] {{صل}} به دو صورت بدون واسطه و با واسطه است:		[[وصایت]] و [[وراثت از پیامبر]] یا [[تعلیم]] از [[پیامبر]] و [[آگاهی]] از [[سنت پیامبر]] از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} تمام معارف را به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} منتقل نمودند و از ایشان به [[امامان]] بعدی رسیده است. این [[تعلیم]] و [[وراثت از پیامبر]] {{صل}} به دو صورت بدون واسطه و با واسطه است:
	# [[تعلیم]] بدون واسطه: مجموعه معارف و علومی است که [[پیامبر]] {{صل}} به‌طور مستقیم و بدون واسطه به [[حضرت علی]] {{ع}} تعلیم داده است. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|اِنَّ رَسُولَ اللّهِ {{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>ینابیع المودة، ص۸۸، الکافی، ج۱، ص ۲۹۶.</ref>؛ همچنین حضرت در مورد [[علم غیب]] خود در پاسخ به یکی از [[اصحاب]] که سؤال کرد: "ای [[امیر مؤمنان]]! آیا به تو [[علم غیب]] داده شده است؟" با تبسّم فرمود: "ای برادر کلبی! این اخباری که خبر می‌دهم [[علم غیب]] نیست؛ علمی است که از دارنده [[علم]] آموخته‌ام. همانا [[علم غیب]]، [[علم]] [[قیامت]] است... این است آن [[علم غیبی]] که غیر از [[خدا]] کسی نمی‌داند. جز اینها، علومی است که [[خداوند]] به پیامبرش [[تعلیم]] داده و او به من آموخته است. و [[پیامبر]] [[دعا]] کرد که [[خدا]] این دسته از [[علوم]] و [[اخبار]] را در سینه‌ام جای دهد و اعضا و جوارح من از آن پر گردد"<ref>{{متن حدیث\|فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَقَدْ أُعْطِيتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِلْمَ الْغَيْبِ فَضَحِكَ ع وَ قَالَ لِلرَّجُلِ وَ كَانَ كَلْبِيّاً يَا أَخَا كَلْبٍ لَيْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَيْبٍ وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِي عِلْمٍ وَ إِنَّمَا عِلْمُ الْغَيْبِ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا عَدَّدَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ الْآيَةَ فَيَعْلَمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مَا فِي الْأَرْحَامِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَ قَبِيحٍ أَوْ جَمِيلٍ وَ سَخِيٍّ أَوْ بَخِيلٍ وَ شَقِيٍّ أَوْ سَعِيدٍ وَ مَنْ يَكُونُ [لِلنَّارِ] فِي النَّارِ حَطَباً أَوْ فِي الْجِنَانِ لِلنَّبِيِّينَ مُرَافِقاً فَهَذَا عِلْمُ الْغَيْبِ الَّذِي لَا يَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ نَبِيَّهُ ص فَعَلَّمَنِيهِ وَ دَعَا لِي بِأَنْ يَعِيَهُ صَدْرِي وَ تَضْطَمَّ عَلَيْهِ جَوَانِحِي‏}}؛ نهج البلاغه، ص ۱۸۶.</ref>.		# '''[[تعلیم]] بدون واسطه:''' مجموعه معارف و علومی است که [[پیامبر]] {{صل}} به‌طور مستقیم و بدون واسطه به [[حضرت علی]] {{ع}} تعلیم داده است. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|اِنَّ رَسُولَ اللّهِ {{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>ینابیع المودة، ص۸۸، الکافی، ج۱، ص ۲۹۶.</ref>؛ همچنین حضرت در مورد [[علم غیب]] خود در پاسخ به یکی از [[اصحاب]] که سؤال کرد: "ای [[امیر مؤمنان]]! آیا به تو [[علم غیب]] داده شده است؟" با تبسّم فرمود: "ای برادر کلبی! این اخباری که خبر می‌دهم [[علم غیب]] نیست؛ علمی است که از دارنده [[علم]] آموخته‌ام. همانا [[علم غیب]]، [[علم]] [[قیامت]] است... این است آن [[علم غیبی]] که غیر از [[خدا]] کسی نمی‌داند. جز اینها، علومی است که [[خداوند]] به پیامبرش [[تعلیم]] داده و او به من آموخته است. و [[پیامبر]] [[دعا]] کرد که [[خدا]] این دسته از [[علوم]] و [[اخبار]] را در سینه‌ام جای دهد و اعضا و جوارح من از آن پر گردد"<ref>{{متن حدیث\|فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَقَدْ أُعْطِيتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِلْمَ الْغَيْبِ فَضَحِكَ ع وَ قَالَ لِلرَّجُلِ وَ كَانَ كَلْبِيّاً يَا أَخَا كَلْبٍ لَيْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَيْبٍ وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِي عِلْمٍ وَ إِنَّمَا عِلْمُ الْغَيْبِ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا عَدَّدَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ الْآيَةَ فَيَعْلَمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مَا فِي الْأَرْحَامِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَ قَبِيحٍ أَوْ جَمِيلٍ وَ سَخِيٍّ أَوْ بَخِيلٍ وَ شَقِيٍّ أَوْ سَعِيدٍ وَ مَنْ يَكُونُ [لِلنَّارِ] فِي النَّارِ حَطَباً أَوْ فِي الْجِنَانِ لِلنَّبِيِّينَ مُرَافِقاً فَهَذَا عِلْمُ الْغَيْبِ الَّذِي لَا يَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ نَبِيَّهُ ص فَعَلَّمَنِيهِ وَ دَعَا لِي بِأَنْ يَعِيَهُ صَدْرِي وَ تَضْطَمَّ عَلَيْهِ جَوَانِحِي‏}}؛ نهج البلاغه، ص ۱۸۶.</ref>.
	# [[تعلیم]] باواسطه: مجموعه معارفی است که با یک واسطه یا بیشتر از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سایر [[اهل بیت]] {{ع}} رسیده است؛ یعنی امامانی که [[رسول خدا]] {{صل}} را [[درک]] نکرده‌اند و مستقیم از آن حضرت کسب [[فیض]] ننموده‌اند. مثل [[حدیث]] معروف سلسلة الذهب<ref>عیون اخبار الرضا، ج٢، صص٢٩۶- ٢٩٩؛ کشف الغمة، إربلی، ج٣، صص ٩٨ و ٩٩</ref> که [[امام رضا]] {{ع}} در نیشابور [[روایت]] کردند و یا شخصی از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال کرد [[علوم]] شما از چه منبعی گرفته شده است؟ حضرت فرمود: "هرگاه درباره چیزی به تو پاسخ گفتم، از [[رسول خدا]] {{صل}} است و ما از خود چیزی نمی‌گوییم"<ref>بصائرالدرجات، جزء۶، ص٣٩۵؛ بحارالانوار، ج٢، ص١٧٣.</ref>.		# '''[[تعلیم]] باواسطه:''' مجموعه معارفی است که با یک واسطه یا بیشتر از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سایر [[اهل بیت]] {{ع}} رسیده است؛ یعنی امامانی که [[رسول خدا]] {{صل}} را [[درک]] نکرده‌اند و مستقیم از آن حضرت کسب [[فیض]] ننموده‌اند. مثل [[حدیث]] معروف سلسلة الذهب<ref>عیون اخبار الرضا، ج٢، صص٢٩۶- ٢٩٩؛ کشف الغمة، إربلی، ج٣، صص ٩٨ و ٩٩</ref> که [[امام رضا]] {{ع}} در نیشابور [[روایت]] کردند و یا شخصی از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال کرد [[علوم]] شما از چه منبعی گرفته شده است؟ حضرت فرمود: "هرگاه درباره چیزی به تو پاسخ گفتم، از [[رسول خدا]] {{صل}} است و ما از خود چیزی نمی‌گوییم"<ref>بصائرالدرجات، جزء۶، ص٣٩۵؛ بحارالانوار، ج٢، ص١٧٣.</ref>.

	همچنین [[تعلیم]] گاه به صورت عادی و از راه [[تعلیم]] و تعلّم بوده و گاه به صورت غیرعادی:		همچنین [[تعلیم]] گاه به صورت عادی و از راه [[تعلیم]] و تعلّم بوده و گاه به صورت غیرعادی:
	# راه عادی: [[حضرت علی]] {{ع}} می‌‌فرمایند: {{متن حدیث\|کُنْتُ أَدْخُلُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ لَیْلًا وَ نَهَاراً وَ کُنْتُ إِذَا سَأَلْتُهُ أَجَابَنِی وَ إِنْ‏ سَکَتُ‏ ابْتَدَأَنِی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۲۷۳، ح ۹۶؛ نعمانی، الغیبه، ص ۷۵؛ نهج البلاغه، ح ۱۸۷.</ref>.<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج ۴، ص ۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۳، ص ۱۳۴؛ مسند امام احمد، ج ۱، ص ۸۳.</ref>		# '''راه عادی:''' [[حضرت علی]] {{ع}} می‌‌فرمایند: {{متن حدیث\|کُنْتُ أَدْخُلُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ لَیْلًا وَ نَهَاراً وَ کُنْتُ إِذَا سَأَلْتُهُ أَجَابَنِی وَ إِنْ‏ سَکَتُ‏ ابْتَدَأَنِی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۲۷۳، ح ۹۶؛ نعمانی، الغیبه، ص ۷۵؛ نهج البلاغه، ح ۱۸۷.</ref>.<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج ۴، ص ۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۳، ص ۱۳۴؛ مسند امام احمد، ج ۱، ص ۸۳.</ref>
	# راه غیرعادی و راه القاء و عنایت خداوندی و افاضۀ [[پیامبر]]: [[حضرت علی]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|بَعَثَنِی رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} إِلَی الْیَمَنِ فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ تَبْعَثُنِی إِلَی قَوْمٍ أَسَنَّ مِنِّی وَ أَنَا حَدِیثٌ لَا أُبْصِرُ الْقَضَاءَ قَالَ: فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی صَدْرِی وَ قَالَ: اللَّهُمَّ ثَبِّتْ لِسَانَهُ وَ اهْدِ قَلْبَهُ}}<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج ۴، ص ۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۳، ص ۱۳۴؛ مسند امام احمد، ج ۱، ص ۸۳.</ref>. به عبارت دیگر ممکن است [[علوم]] انتقالی از [[پیامبر]] شامل "علم القرآن"، [[علم]] دیگر [[کتب آسمانی]]، کتاب [[جامعه]] و... باشد<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶.</ref>.		# '''راه غیرعادی و راه القاء و عنایت خداوندی و افاضۀ [[پیامبر]]:''' [[حضرت علی]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|بَعَثَنِی رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} إِلَی الْیَمَنِ فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ تَبْعَثُنِی إِلَی قَوْمٍ أَسَنَّ مِنِّی وَ أَنَا حَدِیثٌ لَا أُبْصِرُ الْقَضَاءَ قَالَ: فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی صَدْرِی وَ قَالَ: اللَّهُمَّ ثَبِّتْ لِسَانَهُ وَ اهْدِ قَلْبَهُ}}<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج ۴، ص ۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۳، ص ۱۳۴؛ مسند امام احمد، ج ۱، ص ۸۳.</ref>. به عبارت دیگر ممکن است [[علوم]] انتقالی از [[پیامبر]] شامل "علم القرآن"، [[علم]] دیگر [[کتب آسمانی]]، کتاب [[جامعه]] و... باشد<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶.</ref>.

	==== کتاب و جامعۀ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} ====		==== کتاب و جامعۀ [[امیرمؤمنان]] {{ع}} ====

Bahmani: /* تعلیم از پیامبر یا امام پیشین */

2024-04-28T05:13:44Z

تعلیم از پیامبر یا امام پیشین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۳
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	=== [[علوم]] انتقالی از [[پیامبر]] ===		=== [[علوم]] انتقالی از [[پیامبر]] ===
	==== [[تعلیم]] از [[پیامبر]] یا [[امام]] پیشین ====		==== [[تعلیم]] از [[پیامبر]] یا [[امام]] پیشین ====
	[[وصایت]] و [[وراثت از پیامبر]] یا [[تعلیم]] از [[پیامبر]] و [[آگاهی]] از [[سنت پیامبر]] از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} تمام [[معارف]] را به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} منتقل نمودند و از ایشان به [[امامان]] بعدی رسیده است. این [[تعلیم]] و [[وراثت از پیامبر]] {{صل}} به دو صورت بدون واسطه و با واسطه است:		[[وصایت]] و [[وراثت از پیامبر]] یا [[تعلیم]] از [[پیامبر]] و [[آگاهی]] از [[سنت پیامبر]] از [[منابع علم امامان]] {{ع}} است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} تمام معارف را به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} منتقل نمودند و از ایشان به [[امامان]] بعدی رسیده است. این [[تعلیم]] و [[وراثت از پیامبر]] {{صل}} به دو صورت بدون واسطه و با واسطه است:
	# [[تعلیم]] بدون واسطه: مجموعه [[معارف]] و علومی است که [[پیامبر]] {{صل}} به‌طور مستقیم و بدون واسطه به [[حضرت علی]] {{ع}} [[تعلیم]] داده است. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|اِنَّ رَسُولَ اللّهِ {{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>ینابیع المودة، ص۸۸، الکافی، ج۱، ص ۲۹۶.</ref>؛ همچنین حضرت در مورد [[علم غیب]] خود در پاسخ به یکی از [[اصحاب]] که سؤال کرد: "ای [[امیر مؤمنان]]! آیا به تو [[علم غیب]] داده شده است؟" با تبسّم فرمود: "ای برادر کلبی! این اخباری که خبر می‌دهم [[علم غیب]] نیست؛ علمی است که از دارنده [[علم]] آموخته‌ام. همانا [[علم غیب]]، [[علم]] [[قیامت]] است... این است آن [[علم غیبی]] که غیر از [[خدا]] کسی نمی‌داند. جز اینها، علومی است که [[خداوند]] به پیامبرش [[تعلیم]] داده و او به من آموخته است. و [[پیامبر]] [[دعا]] کرد که [[خدا]] این دسته از [[علوم]] و [[اخبار]] را در سینه‌ام جای دهد و اعضا و جوارح من از آن پر گردد"<ref>{{متن حدیث\|فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَقَدْ أُعْطِيتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِلْمَ الْغَيْبِ فَضَحِكَ ع وَ قَالَ لِلرَّجُلِ وَ كَانَ كَلْبِيّاً يَا أَخَا كَلْبٍ لَيْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَيْبٍ وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِي عِلْمٍ وَ إِنَّمَا عِلْمُ الْغَيْبِ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا عَدَّدَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ الْآيَةَ فَيَعْلَمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مَا فِي الْأَرْحَامِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَ قَبِيحٍ أَوْ جَمِيلٍ وَ سَخِيٍّ أَوْ بَخِيلٍ وَ شَقِيٍّ أَوْ سَعِيدٍ وَ مَنْ يَكُونُ [لِلنَّارِ] فِي النَّارِ حَطَباً أَوْ فِي الْجِنَانِ لِلنَّبِيِّينَ مُرَافِقاً فَهَذَا عِلْمُ الْغَيْبِ الَّذِي لَا يَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ نَبِيَّهُ ص فَعَلَّمَنِيهِ وَ دَعَا لِي بِأَنْ يَعِيَهُ صَدْرِي وَ تَضْطَمَّ عَلَيْهِ جَوَانِحِي‏}}؛ نهج البلاغه، ص ۱۸۶.</ref>.		# [[تعلیم]] بدون واسطه: مجموعه معارف و علومی است که [[پیامبر]] {{صل}} به‌طور مستقیم و بدون واسطه به [[حضرت علی]] {{ع}} تعلیم داده است. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|اِنَّ رَسُولَ اللّهِ {{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>ینابیع المودة، ص۸۸، الکافی، ج۱، ص ۲۹۶.</ref>؛ همچنین حضرت در مورد [[علم غیب]] خود در پاسخ به یکی از [[اصحاب]] که سؤال کرد: "ای [[امیر مؤمنان]]! آیا به تو [[علم غیب]] داده شده است؟" با تبسّم فرمود: "ای برادر کلبی! این اخباری که خبر می‌دهم [[علم غیب]] نیست؛ علمی است که از دارنده [[علم]] آموخته‌ام. همانا [[علم غیب]]، [[علم]] [[قیامت]] است... این است آن [[علم غیبی]] که غیر از [[خدا]] کسی نمی‌داند. جز اینها، علومی است که [[خداوند]] به پیامبرش [[تعلیم]] داده و او به من آموخته است. و [[پیامبر]] [[دعا]] کرد که [[خدا]] این دسته از [[علوم]] و [[اخبار]] را در سینه‌ام جای دهد و اعضا و جوارح من از آن پر گردد"<ref>{{متن حدیث\|فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَقَدْ أُعْطِيتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِلْمَ الْغَيْبِ فَضَحِكَ ع وَ قَالَ لِلرَّجُلِ وَ كَانَ كَلْبِيّاً يَا أَخَا كَلْبٍ لَيْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَيْبٍ وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِي عِلْمٍ وَ إِنَّمَا عِلْمُ الْغَيْبِ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا عَدَّدَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ الْآيَةَ فَيَعْلَمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مَا فِي الْأَرْحَامِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَ قَبِيحٍ أَوْ جَمِيلٍ وَ سَخِيٍّ أَوْ بَخِيلٍ وَ شَقِيٍّ أَوْ سَعِيدٍ وَ مَنْ يَكُونُ [لِلنَّارِ] فِي النَّارِ حَطَباً أَوْ فِي الْجِنَانِ لِلنَّبِيِّينَ مُرَافِقاً فَهَذَا عِلْمُ الْغَيْبِ الَّذِي لَا يَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ نَبِيَّهُ ص فَعَلَّمَنِيهِ وَ دَعَا لِي بِأَنْ يَعِيَهُ صَدْرِي وَ تَضْطَمَّ عَلَيْهِ جَوَانِحِي‏}}؛ نهج البلاغه، ص ۱۸۶.</ref>.
	# [[تعلیم]] باواسطه: مجموعه معارفی است که با یک واسطه یا بیشتر از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سایر [[اهل بیت]] {{ع}} رسیده است؛ یعنی امامانی که [[رسول خدا]] {{صل}} را [[درک]] نکرده‌اند و مستقیم از آن حضرت کسب [[فیض]] ننموده‌اند. مثل [[حدیث]] معروف سلسلة الذهب<ref>عیون اخبار الرضا، ج٢، صص٢٩۶- ٢٩٩؛ کشف الغمة، إربلی، ج٣، صص ٩٨ و ٩٩</ref> که [[امام رضا]] {{ع}} در نیشابور [[روایت]] کردند و یا شخصی از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال کرد [[علوم]] شما از چه منبعی گرفته شده است؟ حضرت فرمود: "هرگاه درباره چیزی به تو پاسخ گفتم، از [[رسول خدا]] {{صل}} است و ما از خود چیزی نمی‌گوییم"<ref>بصائرالدرجات، جزء۶، ص٣٩۵؛ بحارالانوار، ج٢، ص١٧٣.</ref>.		# [[تعلیم]] باواسطه: مجموعه معارفی است که با یک واسطه یا بیشتر از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سایر [[اهل بیت]] {{ع}} رسیده است؛ یعنی امامانی که [[رسول خدا]] {{صل}} را [[درک]] نکرده‌اند و مستقیم از آن حضرت کسب [[فیض]] ننموده‌اند. مثل [[حدیث]] معروف سلسلة الذهب<ref>عیون اخبار الرضا، ج٢، صص٢٩۶- ٢٩٩؛ کشف الغمة، إربلی، ج٣، صص ٩٨ و ٩٩</ref> که [[امام رضا]] {{ع}} در نیشابور [[روایت]] کردند و یا شخصی از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال کرد [[علوم]] شما از چه منبعی گرفته شده است؟ حضرت فرمود: "هرگاه درباره چیزی به تو پاسخ گفتم، از [[رسول خدا]] {{صل}} است و ما از خود چیزی نمی‌گوییم"<ref>بصائرالدرجات، جزء۶، ص٣٩۵؛ بحارالانوار، ج٢، ص١٧٣.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۶۵:		خط ۶۵:
	# '''مُحَدِّث بودن:''' یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# '''مُحَدِّث بودن:''' یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
	# '''القای [[روح القدس]]:''' اینکه روح القدس چیست؟ میان [[مفسران]] [[اختلاف]] است. از [[روایات]] استفاده می‌‌شود [[روح القدس]] نیروی غیبی است که با همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] {{ع}} همراه بوده است و در موراد مختلفی امدادهای الهی را به آنها منتقل ساخته است و [[حضرت عیسی]] {{ع}} با همان نیروی غیبی مردگان را به [[اذن]] [[خدا]] زنده می‌نموده است. [[امام صادق]] {{ع}} در پاسخ [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود: "به [[حکم]] [[خدا]] و حکم داوود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما القا می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا الشَّيْ‏ءُ الَّذِي لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۸.</ref>. [[امام باقر]] {{ع}} نیز فرمودند: "به [[راستی]] که [[اوصیاء]] و [[امامان]] محدّث هستند، [[روح القدس]] با آنان سخن می‌گوید؛ در حالی که او را نمی‌بینند"<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]] [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)\|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ص ۳۷۲ ـ ۳۷۹.</ref>		# '''القای [[روح القدس]]:''' اینکه روح القدس چیست؟ میان [[مفسران]] [[اختلاف]] است. از [[روایات]] استفاده می‌‌شود [[روح القدس]] نیروی غیبی است که با همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] {{ع}} همراه بوده است و در موراد مختلفی امدادهای الهی را به آنها منتقل ساخته است و [[حضرت عیسی]] {{ع}} با همان نیروی غیبی مردگان را به [[اذن]] [[خدا]] زنده می‌نموده است. [[امام صادق]] {{ع}} در پاسخ [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود: "به [[حکم]] [[خدا]] و حکم داوود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما القا می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا الشَّيْ‏ءُ الَّذِي لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۸.</ref>. [[امام باقر]] {{ع}} نیز فرمودند: "به [[راستی]] که [[اوصیاء]] و [[امامان]] محدّث هستند، [[روح القدس]] با آنان سخن می‌گوید؛ در حالی که او را نمی‌بینند"<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[احمد مروی\|مروی، احمد]]، [[سید حسن مصطفوی\| مصطفوی، سید حسن]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)\|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، ص ۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]] [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)\|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ص ۳۷۲ ـ ۳۷۹.</ref>
	# '''[[رؤیای صادقه]]:''' [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر ~~خواب]]،~~ حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# '''[[رؤیای صادقه]]:''' [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به تعبیر خواب، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# '''عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]:''' ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های جمعه [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن شأن چیست؟ فرمودند: "در شب‌های جمعه [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به عرش خداوند. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد ارواح به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و اوصیاء شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به قدر جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.		# '''عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]:''' ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های جمعه [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن شأن چیست؟ فرمودند: "در شب‌های جمعه [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به عرش خداوند. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد ارواح به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و اوصیاء شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به قدر جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
	# '''نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]'''<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.		# '''نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]'''<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۶
خط ۶۰:		خط ۶۰:

	=== [[علوم]] انتقالی از [[ملائکه]] ===		=== [[علوم]] انتقالی از [[ملائکه]] ===
	# [[وحی]] به واسطۀ [[فرشته]]: گاهی فرشته‌ای به صورت [[انسان]] متمثل می‌‌گردد و [[پیامبران]] و [[اولیاء]] الهی را از یک رشته امور پنهان از [[حس]] مطلع می‌‌سازد. مانند [[نزول]] [[جبرئیل]] بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و آوردن [[آیات قرآن]]: {{متن قرآن\|قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref> این قسم از خبرها اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ تمثل [[فرشته]] الهی برای حضرت [[مریم]] بود<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵.</ref>		# [[وحی]] به واسطۀ [[فرشته]]: گاهی فرشته‌ای به صورت [[انسان]] متمثل می‌‌گردد و [[پیامبران]] و [[اولیاء]] الهی را از یک رشته امور پنهان از [[حس]] مطلع می‌‌سازد. مانند نزول [[جبرئیل]] بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و آوردن [[آیات قرآن]]: {{متن قرآن\|قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref> این قسم از خبرها اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ تمثل [[فرشته]] الهی برای حضرت [[مریم]] بود<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵.</ref>
	# [[الهام]]: [[الهام]] یعنی افکندن مطالب بر [[قلب]]. گاهی برخی حقایق و امور پنهان، ‌ بر [[روح]] [[انسان]] القا و [[الهام]] می‌شود، ‌ به گونه‌ای که [[انسان]] [[یقین]] به درستی آن پیدا می‌کند. این قسم از خبرها نیز اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ [[الهام]] [[خداوند]] به [[مادر]] [[حضرت موسی]](ع) مبنی بر انداختن آن حضرت در دریا و [[اطمینان]] دادن به او به اینکه وی در آینده فرزندش را بازپس خواهد گرفت‌. در پاره‌ای از [[روایات]] تصریح شده است، [[ائمه]] {{ع}} همه [[علوم]] را از [[ناحیه]] [[خداوند]] دریافت می‌‌دارند، مثلاً [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند: "هنگامی که [[خداوند]] کسی را برای [[مردم]] بر می‌گزیند چشمه‌های [[حکمت]] را در دلش قرار می‌دهد و [[علم]] را به وی [[الهام]] می‌کند تا برای جواب از هیچ سؤالی درنمانده و در تشخیص [[حق]] سرگردان نشود"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأُمُورِ عِبَادِهِ شَرَحَ صَدْرَهُ لِذَلِكَ وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ يَنَابِيعَ الْحِكْمَةِ وَ أَلْهَمَهُ الْعِلْمَ إِلْهَاماً فَلَمْ يَعْيَ بَعْدَهُ بِجَوَابٍ وَ لَا يُحَيَّرُ فِيهِ عَنِ الصَّوَابِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۰۲.</ref>. حارث بن مغیره می‌‌گوید از [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با نحوه فراگیری علم [[امام]] سؤال کردم، حضرت فرمود: {{متن حدیث\|وَحْیٌ‏ کَوَحْیِ‏ أُمِ‏ مُوسَی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۵۸.</ref>. یکی از راه‌های [[الهام]] [[نکت در دل]] و نقر در اسماع دانسته شده است یعنی مطلب در [[قلب]] آنان حک یا در گوش آنان بیان می‌شود<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# [[الهام]]: [[الهام]] یعنی افکندن مطالب بر [[قلب]]. گاهی برخی حقایق و امور پنهان، ‌ بر [[روح]] [[انسان]] القا و [[الهام]] می‌شود، ‌ به گونه‌ای که [[انسان]] [[یقین]] به درستی آن پیدا می‌کند. این قسم از خبرها نیز اختصاص به [[انبیاء]] ندارد و نمونه برجسته آن، ‌ [[الهام]] [[خداوند]] به [[مادر]] [[حضرت موسی]](ع) مبنی بر انداختن آن حضرت در دریا و [[اطمینان]] دادن به او به اینکه وی در آینده فرزندش را بازپس خواهد گرفت‌. در پاره‌ای از [[روایات]] تصریح شده است، [[ائمه]] {{ع}} همه [[علوم]] را از ناحیه [[خداوند]] دریافت می‌‌دارند، مثلاً [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند: "هنگامی که [[خداوند]] کسی را برای [[مردم]] بر می‌گزیند چشمه‌های [[حکمت]] را در دلش قرار می‌دهد و [[علم]] را به وی [[الهام]] می‌کند تا برای جواب از هیچ سؤالی درنمانده و در تشخیص [[حق]] سرگردان نشود"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأُمُورِ عِبَادِهِ شَرَحَ صَدْرَهُ لِذَلِكَ وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ يَنَابِيعَ الْحِكْمَةِ وَ أَلْهَمَهُ الْعِلْمَ إِلْهَاماً فَلَمْ يَعْيَ بَعْدَهُ بِجَوَابٍ وَ لَا يُحَيَّرُ فِيهِ عَنِ الصَّوَابِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۰۲.</ref>. حارث بن مغیره می‌‌گوید از [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با نحوه فراگیری علم [[امام]] سؤال کردم، حضرت فرمود: {{متن حدیث\|وَحْیٌ‏ کَوَحْیِ‏ أُمِ‏ مُوسَی}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۵۸.</ref>. یکی از راه‌های [[الهام]] [[نکت در دل]] و نقر در اسماع دانسته شده است یعنی مطلب در [[قلب]] آنان حک یا در گوش آنان بیان می‌شود<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]] [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)\|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص ۱۴۵؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
	# [[مصحف فاطمه]] {{س}}: براساس [[روایات]]، مجموعه‌ای از [[اخبار غیبی]] و وقایع آیندگان است که [[جبرئیل]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]] {{صل}} به [[حضرت زهرا]] {{س}} عرضه کرد و [[امیرمؤمنان]] {{ع}} نیز مطالب آن را نگاشت<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# [[مصحف فاطمه]] {{س}}: براساس [[روایات]]، مجموعه‌ای از [[اخبار غیبی]] و وقایع آیندگان است که [[جبرئیل]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]] {{صل}} به [[حضرت زهرا]] {{س}} عرضه کرد و [[امیرمؤمنان]] {{ع}} نیز مطالب آن را نگاشت<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# مُحَدِّث بودن: یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>		# مُحَدِّث بودن: یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} [[محدث]] بودن است. ایشان بخشی از [[علم]] خود را از راه "[[تحدیث]]" که توسط [[فرشتگان الهی]] صورت می‌گیرد، به دست می‌آورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به [[منصب امامت]] نیست، بلکه [[حضرت زهرا]] {{س}} نیز دارای این صفت بوده است. "حسن بن یحیای مدائنی" می‌‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} پرسیدم: "هنگامی که سؤالی از امامی می‌شود چگونه جواب می‌دهد؟" [[امام]] فرمود: "گاهی به او [[الهام]] می‌شود و گاهی از [[فرشته]] می‌شنود و گاهی هر دو"<ref>{{متن حدیث\|قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِمَامِ إِذَا سُئِلَ كَيْفَ يُجِيبُ فَقَالَ إِلْهَامٌ أَوْ سَمَاعٌ وَ رُبَّمَا كَانَا جَمِيعاً}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[ناصر مکارم شیرازی\|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن (کتاب)\|پیام قرآن]]، ج ۹، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۶؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹؛ [[محمد تقی مصباح یزدی\|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)\|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[سید محمد فائز باقری\|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)\|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۱۱۳ ـ ۱۲۲؛ [[ناصرالدین اوجاقی\|اوجاقی، ناصرالدین]] [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)\|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref>
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	# [[رؤیای صادقه]]: [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر خواب]]، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.		# [[رؤیای صادقه]]: [[خواب]] [[انبیا]] و [[امامان]] {{ع}} مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در [[بیداری]] از عنایات [[خداوند]] برخوردارند، در [[خواب]] و رؤیا نیز از تأییدات الهی بهره‌مندند و از [[غیب]] [[آگاه]] می‌شوند. مثلاً [[حضرت ابراهیم]](ع) از طریق رؤیا [[آگاه]] شد که از جانب [[خدا]] [[مأمور]] است فرزند خود [[اسماعیل]] را ذبح کند و آنچنان به صحت [[خواب]] خود [[ایمان]] داشت که مقدمات آن را فراهم ساخت<ref>سوره صافات، آیه ١٠٢ و ١٠٣.</ref>. [[حضرت یعقوب]] و [[یوسف]] از طریق [[علم]] به [[تعبیر خواب]]، حوادثی را پیش بینی می‌‌کردند و از امور پنهان از [[حس]]، گزارش می‌‌دادند<ref>ر.ک: [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]] [[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)\|آگاهی سوم یا علم غیب]]، ص ۳۳ ـ ۳۸؛ [[سید محمد جعفر سبحانی\|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)\|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۸۵ ـ ۱۶۹.</ref>.
	# عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]: ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های [[جمعه]] [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن [[شأن]] چیست؟ فرمودند: "در شب‌های [[جمعه]] [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]]. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد [[ارواح]] به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به [[قدر]] جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.		# عروج به [[عرش]] در شب‌های [[جمعه]]: ابی یحیی صنعانی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده‌اند که حضرت فرمودند: "یا اَبا یحیی به درستی که برای ما [[اهل بیت]] در شب‌های [[جمعه]] [[شأن]] و رتبه‌ای عظیم در نزد [[خداوند]] است". عرض کردم: جُعِلتُ فِداک، آن [[شأن]] چیست؟ فرمودند: "در شب‌های [[جمعه]] [[ارواح]] [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی و وصیّ [[پیغمبری]] که در میان شما هست عروج می‌کنند به سوی آسمان‌ها تا اینکه احاطه می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]]. پس طواف می‌کنند به [[عرش]] [[خداوند]] و در نزد هر ستونی از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] می‌گذارند. بعد از آن برمی‌گردد [[ارواح]] به ابدان مطهره ایشان در [[زمین]]. پس صبح می‌کنند [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] شادی‌کنان و صبح می‌کند وصیّی که در میان شما هست و حال آنکه زیاد شده باشد در [[علم]] به [[قدر]] جمیع [[انبیاء]] و [[اوصیاء]] ماضی بل مضاعف بر آن"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاء الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
	# [[نزول]] [[ملائکه]] در [[شب قدر]]<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.		# نزول [[ملائکه]] در [[شب قدر]]<ref>ر.ک: [[علی اکبر بن محمد امین لاری\|لاری، علی اکبر]]، [[فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم (مقاله)\|فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم]]، ص ۲۳۷؛ [[سید ابراهیم افتخاری\|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)\|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۵۷ و ۵۸.</ref>.

	=== منابع دیگر ===		=== منابع دیگر ===