

<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA</id>
	<title>مکه در عصر بعثت - تاریخچهٔ نسخه‌ها</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-27T02:47:03Z</updated>
	<subtitle>تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.41.0</generator>
	<entry>
		<id>https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=903341&amp;oldid=prev</id>
		<title>Jaafari: تغییر هدف تغییرمسیر از مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم به مکه در تاریخ اسلامی</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=903341&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-04-07T01:31:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;تغییر هدف تغییرمسیر از &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم&quot;&gt;مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم&lt;/a&gt; به &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&quot; title=&quot;مکه در تاریخ اسلامی&quot;&gt;مکه در تاریخ اسلامی&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۰۱&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۱:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[مکه در &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;عصر بعثت پیامبر خاتم&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[مکه در &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تاریخ اسلامی&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Jaafari</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315908&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wasity: تغییرمسیر به مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315908&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-05-26T12:35:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;تغییرمسیر به &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم&quot;&gt;مکه در عصر بعثت پیامبر خاتم&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;amp;diff=315908&amp;amp;oldid=315896&quot;&gt;نمایش تغییرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Wasity</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315896&amp;oldid=prev</id>
		<title>Msadeq: /* دین مردم مکه */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315896&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-05-26T12:23:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;دین مردم مکه&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۵:۵۳&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l23&quot;&gt;خط ۲۳:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۲۳:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===[[دین]] [[مردم]] [[مکه]]===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===[[دین]] [[مردم]] [[مکه]]===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[مردم]] [[مکه]]، همواره بر [[آیین]] [[ابراهیم]]{{ع}} بودند تا اینکه از زمان [[عمرو بن لحی]]، [[امیر]] [[خزاعی]] [[مکه]]، [[بت‌پرست]] شدند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;. از آن پس، [[دین ابراهیم]]{{ع}} از میان غالب [[مردم]] [[مکه]] رخت بربست و جز در امور [[حج]]، اثری از آن باقی نماند.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[مردم]] [[مکه]]، همواره بر [[آیین]] [[ابراهیم]]{{ع}} بودند تا اینکه از زمان [[عمرو بن لحی]]، [[امیر]] [[خزاعی]] [[مکه]]، [[بت‌پرست]] شدند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;. از آن پس، [[دین ابراهیم]]{{ع}} از میان غالب [[مردم]] [[مکه]] رخت بربست و جز در امور [[حج]]، اثری از آن باقی نماند.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[عزی]]، [[هبل]]، أساف، [[نائله]] و مناة از بت‌های معروف [[قریش]] به شمار می‌آمدند. &quot;[[عزی]]&quot; بزرگ‌ترین بتشان بود؛ بدین سبب، [[قریش]] را [[امت]] عزّی هم می‌خواندند. آنان [[عزی]] را [[زیارت]] می‌کردند، برایش هدیه می‌بردند و [[قربانی]] انجام می‌دادند تا به آن [[تقرب]] بجویند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۱۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;. *دیگر [[بت]] [[قریش]]، &quot;[[هبل]]&quot; نام داشت که با عقیق سرخ، به شکل [[انسان]] ساخته شده بود و بزرگ‌ترین [[بت]] درون [[کعبه]] به شمار می‌رفت&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;. أساف و [[نائله]] هم دو [[بت]] دیگر [[قریش]] بودند که آنها را به صورت دو سنگ [[مسخ]] شده، پیشاپیش [[کعبه]] نهادند تا [[مردمان]] از آن [[پند]] بگیرند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۹؛ ۱۱۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;. مناة نیز از دیگر بت‌هایی بود که علاوه بر دیگر [[اعراب]]، [[قریش]] نیز آن را بزرگ می‌داشتند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۱۱۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[عزی]]، [[هبل]]، أساف، [[نائله]] و مناة از بت‌های معروف [[قریش]] به شمار می‌آمدند. &quot;[[عزی]]&quot; بزرگ‌ترین بتشان بود؛ بدین سبب، [[قریش]] را [[امت]] عزّی هم می‌خواندند. آنان [[عزی]] را [[زیارت]] می‌کردند، برایش هدیه می‌بردند و [[قربانی]] انجام می‌دادند تا به آن [[تقرب]] بجویند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۱۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*دیگر [[بت]] [[قریش]]، &quot;[[هبل]]&quot; نام داشت که با عقیق سرخ، به شکل [[انسان]] ساخته شده بود و بزرگ‌ترین [[بت]] درون [[کعبه]] به شمار می‌رفت&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;. أساف و [[نائله]] هم دو [[بت]] دیگر [[قریش]] بودند که آنها را به صورت دو سنگ [[مسخ]] شده، پیشاپیش [[کعبه]] نهادند تا [[مردمان]] از آن [[پند]] بگیرند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۹؛ ۱۱۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;. مناة نیز از دیگر بت‌هایی بود که علاوه بر دیگر [[اعراب]]، [[قریش]] نیز آن را بزرگ می‌داشتند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۱۱۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*تحمس&amp;lt;ref&amp;gt;بدعت‌گذاری و نوآوری در دین.&amp;lt;/ref&amp;gt; و سخت‌گیری [[قریش]] در امر [[دین]] نیز از دیگر خصیصه‌های بارز [[دینی]] در [[مکه]] بر شمرده می‌شد؛ از این‌رو به [[قریش]] &amp;quot;حمس&amp;quot; ([[بدعت‌گذار]]) اطلاق می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[قریش]] وقوف در [[عرفه]] و انجام مراسم آن را - که از مشاعر [[دین ابراهیم]]{{ع}} بود - تنها برای سایر [[اعراب]]، [[واجب]] می‌دانستند؛ ولی خودشان این عمل را ترک کردند و آنها می‌گفتند: &amp;quot;ما [[فرزندان]] [[ابراهیم]] و اهل [[حرم]] و [[خادمان]] [[کعبه]] و ساکنان آن هستیم. برای ما سزاوار نیست که از [[حرم]] خارج شویم و غیر [[حرم]] را مانند خود آن بزرگ بشماریم؛ چرا که این کار از [[حرمت]] و شأنمان نزد [[عرب]] می‌کاهد&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این بدعت‌گذاری‌ها به ویژه از زمانی که [[خداوند]]، [[لشکر]] ابرهه را تار و مار کرد، شدت گرفت؛ چرا که [[مقام]] [[کعبه]] و [[قریش]]، بعد از این واقعه پیش از پیش در انظار [[عرب]] بالا رفت. [[اعراب]] می‌گفتند: &amp;quot;اینان ([[قریش]]) اهل [[الله]] هستند؛ چه آنکه [[خداوند]] از ایشان [[دفاع]] کرد و دشمنانشان را نابود ساخت&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*تحمس&amp;lt;ref&amp;gt;بدعت‌گذاری و نوآوری در دین.&amp;lt;/ref&amp;gt; و سخت‌گیری [[قریش]] در امر [[دین]] نیز از دیگر خصیصه‌های بارز [[دینی]] در [[مکه]] بر شمرده می‌شد؛ از این‌رو به [[قریش]] &amp;quot;حمس&amp;quot; ([[بدعت‌گذار]]) اطلاق می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[قریش]] وقوف در [[عرفه]] و انجام مراسم آن را - که از مشاعر [[دین ابراهیم]]{{ع}} بود - تنها برای سایر [[اعراب]]، [[واجب]] می‌دانستند؛ ولی خودشان این عمل را ترک کردند و آنها می‌گفتند: &amp;quot;ما [[فرزندان]] [[ابراهیم]] و اهل [[حرم]] و [[خادمان]] [[کعبه]] و ساکنان آن هستیم. برای ما سزاوار نیست که از [[حرم]] خارج شویم و غیر [[حرم]] را مانند خود آن بزرگ بشماریم؛ چرا که این کار از [[حرمت]] و شأنمان نزد [[عرب]] می‌کاهد&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این بدعت‌گذاری‌ها به ویژه از زمانی که [[خداوند]]، [[لشکر]] ابرهه را تار و مار کرد، شدت گرفت؛ چرا که [[مقام]] [[کعبه]] و [[قریش]]، بعد از این واقعه پیش از پیش در انظار [[عرب]] بالا رفت. [[اعراب]] می‌گفتند: &amp;quot;اینان ([[قریش]]) اهل [[الله]] هستند؛ چه آنکه [[خداوند]] از ایشان [[دفاع]] کرد و دشمنانشان را نابود ساخت&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*آنان ساکنان خارج از [[حرم]] را وادار می‌کردند که غذای خود را وارد [[حرم]] نکنند، بلکه باید از غذای اهل آنجا استفاده می‌کردند و در موقع [[طواف]] باید از لباس‌های [[مردم]] [[مکه]] که [[لباس]] ملی و قومی بود، بهره بگیرند؛ اگر هم کسی [[توانایی]] خریدش را نداشت، می‌بایست برهنه [[طواف]] کند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*آنان ساکنان خارج از [[حرم]] را وادار می‌کردند که غذای خود را وارد [[حرم]] نکنند، بلکه باید از غذای اهل آنجا استفاده می‌کردند و در موقع [[طواف]] باید از لباس‌های [[مردم]] [[مکه]] که [[لباس]] ملی و قومی بود، بهره بگیرند؛ اگر هم کسی [[توانایی]] خریدش را نداشت، می‌بایست برهنه [[طواف]] کند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l30&quot;&gt;خط ۳۰:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;خط ۳۱:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*با این حال، [[مکه]] از خداپرستانی که از [[پرستش]] بتان، سر باز زده بودند و حنیفی یا [[نصرانی]] شده بودند، خالی نبود. در بین [[قریش]]، به ویژه در [[طایفه]] [[بنی‌هاشم]]، [[آیین حنیف]] [[ابراهیم]]{{ع}} پیروانی داشت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*با این حال، [[مکه]] از خداپرستانی که از [[پرستش]] بتان، سر باز زده بودند و حنیفی یا [[نصرانی]] شده بودند، خالی نبود. در بین [[قریش]]، به ویژه در [[طایفه]] [[بنی‌هاشم]]، [[آیین حنیف]] [[ابراهیم]]{{ع}} پیروانی داشت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[ورقة بن نوفل بن اسد]] از جمله کسانی بود که از [[پرستش]] [[بت‌ها]] سر باز زد و [[آیین مسیحیت]] [[اختیار]] کرد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۱۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[زید بن نفیل]] نیز با [[پرهیز]] از [[پرستش]] بتان، به دنبال [[دین]] بود تا اینکه در [[شام]]، به دست [[مسیحیان]] کشته شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۷؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۴-۳۲۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[ورقة بن نوفل بن اسد]] از جمله کسانی بود که از [[پرستش]] [[بت‌ها]] سر باز زد و [[آیین مسیحیت]] [[اختیار]] کرد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۱۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[زید بن نفیل]] نیز با [[پرهیز]] از [[پرستش]] بتان، به دنبال [[دین]] بود تا اینکه در [[شام]]، به دست [[مسیحیان]] کشته شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۷؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۴-۳۲۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===[[مناصب]] و تشکیلات [[اداری]] [[مکه]]===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===[[مناصب]] و تشکیلات [[اداری]] [[مکه]]===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[دارالندوه]]، محل بررسی امور مهم و اساسی [[مکه]] بود؛ البته برخی مسائل روزمرّه، همچون [[ازدواج]]، حرکت کاروان‌های تجاری و... نیز در آن انجام می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۴۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این مجلس مختص [[فرزندان]] بنی‌قصی بود&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه ج۲، ص۳۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ اما غیر از بنی‌قصی، تنها صاحب‌ نظرانی امکان حضور در آن را داشتند که [[چهل]] سال از عمرشان گذشته باشد&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*[[دارالندوه]]، محل بررسی امور مهم و اساسی [[مکه]] بود؛ البته برخی مسائل روزمرّه، همچون [[ازدواج]]، حرکت کاروان‌های تجاری و... نیز در آن انجام می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۴۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این مجلس مختص [[فرزندان]] بنی‌قصی بود&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه ج۲، ص۳۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ اما غیر از بنی‌قصی، تنها صاحب‌ نظرانی امکان حضور در آن را داشتند که [[چهل]] سال از عمرشان گذشته باشد&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Msadeq</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315895&amp;oldid=prev</id>
		<title>Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{ویرایش غیرنهایی}} {{نبوت}} &lt;div style=&quot;padding: 0.0em 0em 0.0em;&quot;&gt; : &lt;div style=&quot;background-color: rgb(252, 252, 233);...» ایجاد کرد</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%D9%85%DA%A9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA&amp;diff=315895&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-05-26T12:22:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;صفحه‌ای تازه حاوی «{{ویرایش غیرنهایی}} {{نبوت}} &amp;lt;div style=&amp;quot;padding: 0.0em 0em 0.0em;&amp;quot;&amp;gt; : &amp;lt;div style=&amp;quot;background-color: rgb(252, 252, 233);...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;صفحهٔ تازه&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{ویرایش غیرنهایی}}&lt;br /&gt;
{{نبوت}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;padding: 0.0em 0em 0.0em;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
: &amp;lt;div style=&amp;quot;background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;&amp;quot;&amp;gt;این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;padding: 0.0em 0em 0.0em;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
: &amp;lt;div style=&amp;quot;background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;&amp;quot;&amp;gt;[[مکه در عصر بعثت در حدیث]] | [[مکه در عصر بعثت در نهج البلاغه]]| [[مکه در عصر بعثت در تاریخ اسلامی]]&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;padding: 0.0em 0em 0.0em;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
: &amp;lt;div style=&amp;quot;background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;&amp;quot;&amp;gt;در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[مکه در عصر بعثت (پرسش)]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; قابل دسترسی خواهند بود.&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;padding: 0.4em 0em 0.0em;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقدمه==&lt;br /&gt;
*[[مکه]] در عرض جغرافیایی ۳۳ [[درجه]] و ۲۸ دقیقه و طول ۴۹ [[درجه]] قرار دارد. این [[شهر]]، جزئی از هلالی منطقه تهامه و ارتفاع آن از سطح دریا، حدود ۳۳۰ متر است.[[شهر]] [[مکه]] در درّه‌ای تنگ و هلالی شکل پیرامون [[خانه کعبه]]&amp;lt;ref&amp;gt;مطهر بن طاهر مقدسی، احسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، ص۷۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;، در میان دو کوه ابوقبیس و قیقعان واقع شده است. هوای این دره به واسطه احاطه کوه‌ها، بسیار گرم و خشک است&amp;lt;ref&amp;gt;حسین قره چانلو، حرمین شریفین، ص۱۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*جامعه‌شناختی این [[شهر]] در سال‌های منتهی به [[ظهور]] [[پیامبر]] [[رحمت]]{{صل}}، می‌تواند به [[درک]] بیشتر و بهتر ما از [[اسلام]] کمک کند. [[مکه]] از [[آب]] سطحی برخوردار نیست و [[آب]] شرب آن فقط از چاه‌ها تأمین می‌شود که از باران‌های زمستان و [[بهار]]، مایه می‌گیرند. این باران‌ها گاه به صورت رگبارهای شدیدی در می‌آیند که به فاصله چند لحظه، سیلاب‌های عظیمی را تشکیل می‌دهند. این سیلاب‌ها از کوه‌های اطراف به سمت دره ([[مکه]]) سرازیر می‌شوند و [[شهر]] را به خرابی [[تهدید]] می‌کنند&amp;lt;ref&amp;gt;حسین قره چانلو، حرمین شریفین، ص۱۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==وجه تسمیه [[مکه]]==&lt;br /&gt;
*در علت نام‌گذاری [[مکه]] به این نام (بین [[عالمان]] و مؤرخان) [[اختلاف]] است. گفته می‌شود این نام، برگرفته است از: تمکّ الجبارین (تمک اعناق الجباره)&amp;lt;ref&amp;gt;ابن فقیه، ابو عبدالله احمد بن محمد؛ البلدان، ص۷۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ &amp;quot;[[ستمگران]] و [[فاجران]] را می‌بلعد و از بین می‌برد&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱، ص۱۹۸؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;. همچنین گفته‌اند: &amp;quot;برای اینکه [[مردم]] را به خود جذب می‌کند&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;{{عربی|لأنها تجذب الناس این الیها}}؛ ابن فقیه، ابوعبدالله احمد بن محمد، البلادان، ص۷۴.&amp;lt;/ref&amp;gt; و نیز گفته شده است: این [[شهر]] را از این لحاظ، [[مکه]] نامیده‌اند که جای کم‌آبی است و گویا [[زمین]] آن، آبش را مکیده است&amp;lt;ref&amp;gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۱۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*عده‌ای [[مکه]] را مترادف کلمه بکه به معنای ازدحام دانسته‌اند و علت نام‌گذاری‌اش را در این بیان کرده‌اند که [[مردم]]، هنگام [[حج]] در آن ازدحام می‌کنند&amp;lt;ref&amp;gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۲ ابن فقیه، ابو عبدالله احمد بن محمد، البلدان، ص۷۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۲-۳۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==اوضاع [[سیاسی]] - [[اجتماعی]] [[مکه]]==&lt;br /&gt;
*در [[مکه]] نیز چونان دیگر نقاط شبه [[جزیره عربستان]]، اساس اجتماع بر [[نظام]] قبیلگی [[استوار]] بود. [[قریش]] در [[مکه]] با تیره‌ها و طوایفش، عمده ساکنان این [[شهر]] را تشکیل می‌دادند. [[همسایگی]] [[خانه خدا]] باعث حرمتشان نزد عموم [[قبایل]] [[عرب]] می‌شد و به آنان چنان [[امنیتی]] بخشیده بود که دیگر [[قبایل]] را از آن بهره‌ای نبود&amp;lt;ref&amp;gt;حمیری کلاعی، ابوالربیع الاکتفاء بما تضمنه من مغازی رسول الله{{صل}} و الثلاثة الخلفاء ج۱، ص۶۲؛ احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[مردم]] [[عرب]] [[قریش]] را، به دیده [[احترام]] و بزرگی می‌نگریستند و نزدشان به بسیاری از [[اختلافات]] خاتمه می‌دادند&amp;lt;ref&amp;gt;الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[احساس]] [[زعامت]] بر دیگر [[اعراف]]، [[انسجام]] بیشتری به طوایف [[قریش]] بخشیده بود، به طوری که تمام بطون و طوایفش، خود را ملزم به [[حفظ]] این [[اتحاد]] دانسته‌اند و ضمن [[پرهیز]] از [[اختلافات]] داخلی، می‌کوشیدند هیچ بطنی از دایره آن خارج نشود&amp;lt;ref&amp;gt;الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ چیزی که در سایر [[قبایل]]، امری رایج و عادی به حساب می‌آمد. همین [[وحدت]] و [[انسجام]] از [[قریش]]، چهر‌ه‌های پرقدرت و با [[صلابت]] در نظر سایر [[اعراب]] می‌ساخت و [[حس]] [[ریاست]] و سروری‌شان را بر خود تشدید می‌کرد&amp;lt;ref&amp;gt;الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===بطون [[قریش]]===&lt;br /&gt;
*گفته می‌شود که در زمان [[ظهور اسلام]]، [[قریش]] مشتمل بر ۲۵ [[طایفه]] بوده است که عبارت بودند از:[[بنی‌هاشم بن عبدمناف]]، [[بنی‌مطلب بن عبدمناف]]، [[بنی‌حارث بن عبدالمطلب]]، [[بنی امیة بن عبدشمس]]، [[بنی‌نوفل بن عبدمناف]]، [[بنی‌حارث بن فهر]]، [[بنی‌اسد بن عبدالعزی]]، [[بنی‌عبدالدار بن قصی]]، [[بنی‌زهرة بن کلاب]]، [[بنی‌تیم بن مرّه]]، [[بنی‌مخزوم بن یقظه]]، [[بنی‌یقظة بن مره]]، [[بنی‌مرة بن کعب]]، [[بنی‌عدی بن کعب]]، [[بنی‌سهم بن عمرو]]، [[بنی‌جمع بن عمرو]]، [[بنی‌مالک بن حنبل]]، [[بنی‌معیط بن عامر بن‌نزار بن عامر]]، [[بنی‌سامة بن لؤی]]، [[بنی‌ادرم تیم بن غالب بن فهر]]، [[بنی‌محارب بن فهر]]، [[بنی‌حارث بن عبدالله بن کنانه]]، [[بنی‌نباته]] و [[بنی‌عائذه]]. سپس [[مسعودی]] می‌افزاید: از [[بنی‌هاشم]] تا بنی‌جمح جزء بطون &amp;quot;[[قریش]] بطاح&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;علی بن الحسین مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۲۶۹.&amp;lt;/ref&amp;gt; و از [[بنی‌مالک]] تا به آخر، جزء بطون &amp;quot;[[قریش]] [[ظواهر]] است&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;علی بن الحسین مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۲۶۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===[[دین]] [[مردم]] [[مکه]]===&lt;br /&gt;
*[[مردم]] [[مکه]]، همواره بر [[آیین]] [[ابراهیم]]{{ع}} بودند تا اینکه از زمان [[عمرو بن لحی]]، [[امیر]] [[خزاعی]] [[مکه]]، [[بت‌پرست]] شدند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;. از آن پس، [[دین ابراهیم]]{{ع}} از میان غالب [[مردم]] [[مکه]] رخت بربست و جز در امور [[حج]]، اثری از آن باقی نماند.&lt;br /&gt;
*[[عزی]]، [[هبل]]، أساف، [[نائله]] و مناة از بت‌های معروف [[قریش]] به شمار می‌آمدند. &amp;quot;[[عزی]]&amp;quot; بزرگ‌ترین بتشان بود؛ بدین سبب، [[قریش]] را [[امت]] عزّی هم می‌خواندند. آنان [[عزی]] را [[زیارت]] می‌کردند، برایش هدیه می‌بردند و [[قربانی]] انجام می‌دادند تا به آن [[تقرب]] بجویند&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۱۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;. *دیگر [[بت]] [[قریش]]، &amp;quot;[[هبل]]&amp;quot; نام داشت که با عقیق سرخ، به شکل [[انسان]] ساخته شده بود و بزرگ‌ترین [[بت]] درون [[کعبه]] به شمار می‌رفت&amp;lt;ref&amp;gt;هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;. أساف و [[نائله]] هم دو [[بت]] دیگر [[قریش]] بودند که آنها را به صورت دو سنگ [[مسخ]] شده، پیشاپیش [[کعبه]] نهادند تا [[مردمان]] از آن [[پند]] بگیرند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۹؛ ۱۱۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;. مناة نیز از دیگر بت‌هایی بود که علاوه بر دیگر [[اعراب]]، [[قریش]] نیز آن را بزرگ می‌داشتند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن کلبی، الاصنام، ص۱۱۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*تحمس&amp;lt;ref&amp;gt;بدعت‌گذاری و نوآوری در دین.&amp;lt;/ref&amp;gt; و سخت‌گیری [[قریش]] در امر [[دین]] نیز از دیگر خصیصه‌های بارز [[دینی]] در [[مکه]] بر شمرده می‌شد؛ از این‌رو به [[قریش]] &amp;quot;حمس&amp;quot; ([[بدعت‌گذار]]) اطلاق می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[قریش]] وقوف در [[عرفه]] و انجام مراسم آن را - که از مشاعر [[دین ابراهیم]]{{ع}} بود - تنها برای سایر [[اعراب]]، [[واجب]] می‌دانستند؛ ولی خودشان این عمل را ترک کردند و آنها می‌گفتند: &amp;quot;ما [[فرزندان]] [[ابراهیم]] و اهل [[حرم]] و [[خادمان]] [[کعبه]] و ساکنان آن هستیم. برای ما سزاوار نیست که از [[حرم]] خارج شویم و غیر [[حرم]] را مانند خود آن بزرگ بشماریم؛ چرا که این کار از [[حرمت]] و شأنمان نزد [[عرب]] می‌کاهد&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این بدعت‌گذاری‌ها به ویژه از زمانی که [[خداوند]]، [[لشکر]] ابرهه را تار و مار کرد، شدت گرفت؛ چرا که [[مقام]] [[کعبه]] و [[قریش]]، بعد از این واقعه پیش از پیش در انظار [[عرب]] بالا رفت. [[اعراب]] می‌گفتند: &amp;quot;اینان ([[قریش]]) اهل [[الله]] هستند؛ چه آنکه [[خداوند]] از ایشان [[دفاع]] کرد و دشمنانشان را نابود ساخت&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*آنان ساکنان خارج از [[حرم]] را وادار می‌کردند که غذای خود را وارد [[حرم]] نکنند، بلکه باید از غذای اهل آنجا استفاده می‌کردند و در موقع [[طواف]] باید از لباس‌های [[مردم]] [[مکه]] که [[لباس]] ملی و قومی بود، بهره بگیرند؛ اگر هم کسی [[توانایی]] خریدش را نداشت، می‌بایست برهنه [[طواف]] کند&amp;lt;ref&amp;gt;ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*آنها هنگام انجام [[اعمال]] [[حج]]، غذای روغنی نمی‌پختند و شیری اندوخته نمی‌کردند، مو و ناخن نمی‌گرفتند، روغن استعمال نمی‌کردند، با [[زنان]] به [[معاشرت]] نمی‌پرداختند، خود را خوشبو نمی‌ساختند، گوشت نمی‌خوردند و در خانه‌ای از خانه‌های [[مکه]] داخل نمی‌شدند.&lt;br /&gt;
*آنجا در حال انجام [[مناسک]] [[حج]] در خیمه‌های چرمی ساکن می‌شدند و...&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۶؛ ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۲۸-۱۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*با این حال، [[مکه]] از خداپرستانی که از [[پرستش]] بتان، سر باز زده بودند و حنیفی یا [[نصرانی]] شده بودند، خالی نبود. در بین [[قریش]]، به ویژه در [[طایفه]] [[بنی‌هاشم]]، [[آیین حنیف]] [[ابراهیم]]{{ع}} پیروانی داشت.&lt;br /&gt;
*[[ورقة بن نوفل بن اسد]] از جمله کسانی بود که از [[پرستش]] [[بت‌ها]] سر باز زد و [[آیین مسیحیت]] [[اختیار]] کرد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۱۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[زید بن نفیل]] نیز با [[پرهیز]] از [[پرستش]] بتان، به دنبال [[دین]] بود تا اینکه در [[شام]]، به دست [[مسیحیان]] کشته شد&amp;lt;ref&amp;gt;ابن قتیبه، المعارف، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۷؛ اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج۳، ص۱۲۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۴-۳۲۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===[[مناصب]] و تشکیلات [[اداری]] [[مکه]]===&lt;br /&gt;
*[[دارالندوه]]، محل بررسی امور مهم و اساسی [[مکه]] بود؛ البته برخی مسائل روزمرّه، همچون [[ازدواج]]، حرکت کاروان‌های تجاری و... نیز در آن انجام می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۴۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;. این مجلس مختص [[فرزندان]] بنی‌قصی بود&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه ج۲، ص۳۴.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ اما غیر از بنی‌قصی، تنها صاحب‌ نظرانی امکان حضور در آن را داشتند که [[چهل]] سال از عمرشان گذشته باشد&amp;lt;ref&amp;gt;شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج۱، ص۱۵۵.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*[[قریش]] برای [[اداره امور]] [[مکه]]، [[مناصب]] و تشکیلاتی را به وجود آوردند؛ عمده [[مناصب]] این [[شهر]]؛ سقایت، رفادت، سدانت، حجابت و لواء بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن یحی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۳، محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۵۸؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳۰. سقایت، مسئول دادن آب به حاجیان، رفادت، مسئول مهمانداری از حجاج، سدانت، خآدمی و پرده‌داری خانه خدا، حجابت، دربانی و کلیدداری کعبه و لوا پرچمدار مکه بودند.&amp;lt;/ref&amp;gt;. و در کنار این [[مناصب]]؛ ایسار، تحجیر اموال، [[شورا]]، اشناق، [[عقاب]]، [[قبه]]، اعنه و [[سفارت]]&amp;lt;ref&amp;gt;ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۲۱۶-۲۱۷؛ ابن عبد ربه، عقد الفرید، ج۳، ص۲۶۷-۲۶۸. ایسار تولیت چوبه‌های تیر قرعه‌کشی، تحجیر اموال مسئول نذورات بتان، اشناق تعیین کننده میزان دیه و ضررهای مالی، عقاب پرچمدار ملی، قبه و اعنه مسئول رزم آرایی و حرکت لشکر و سفارت نماینده قریش در امور پیش آمده بین قبیلگی بود.&amp;lt;/ref&amp;gt; نیز از دیگر مسئولیت‌هایی بود که تا قبل از ورود [[اسلام]] در این [[شهر]]، مرسوم بوده است و آن را از یکدیگر به [[ارث]] می‌بردند.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عبد ربه، عقد الفرید، ج۳، ص۲۶۸؛ سید علی حسنی الندوی، السیرة النبویه، ص۱۳۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۶-۳۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
===[[فجار]] [[مکه]]===&lt;br /&gt;
*با اینکه [[جامعه]] [[مدنی]] [[مکه]] تا حدودی از [[روحیات]] و [[خلق و خوی]] [[خشن]] بدوی‌گری فاصله گرفته بود؛ اما این امر، [[مانع]] از ورود آنان به جنگ‌های [[جاهلی]] نشده بود.&lt;br /&gt;
*مشهورترین این [[جنگ‌ها]] [[جنگ]] [[فجار القرد]]&amp;lt;ref&amp;gt;عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶ ص۱۰۴؛ معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۰۵؛ ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۶۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;، [[فجار الرجل]]&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۰۳؛ ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۶۱ به بعد.&amp;lt;/ref&amp;gt;، [[فجار المرأه]]&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۰۲ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۰۴؛ ابن عبد ربه، عقد الفرید، ج۶ ص۱۰۲.&amp;lt;/ref&amp;gt; و [[فجار براض]]&amp;lt;ref&amp;gt;ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۶۴ به بعد.&amp;lt;/ref&amp;gt; بود که [[فجار براض]]، خود پنج فجره را شامل می‌شد: [[یوم النخله]]&amp;lt;ref&amp;gt;الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۱، ص۱۰۲؛ و احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۷؛ سید علی حسنی الندوی، السیرة النبویه، ص۱۸۶؛ معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۰۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;، [[یوم الشمطه]]&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۳۳۱؛ ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۱۶۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;، [[یوم العبلاء]]&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۱۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;، [[یوم الشرب]]&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۱۷؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۳۲۲.&amp;lt;/ref&amp;gt; و یوم‌الحریره&amp;lt;ref&amp;gt;معمر بن مثنی التمیمی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۲۴؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۵۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۷.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
==اوضاع [[اقتصادی]] [[مکه]]==&lt;br /&gt;
*علاوه بر وجود [[کعبه]]، قرار داشتن [[مکه]] در مسیری بازرگانی که از [[یمن]] به [[شام]]، [[فلسطین]] و [[مصر]] می‌رفته است، بر اهمیت این [[شهر]] بیش از پیش افزوده بود. [[قریش]] نیز به امر [[تجارت]] پرداختند؛ اما در ابتدا تجارتشان از [[مکه]] عدول نمی‌کرد. تجار [[غیر عرب]]، کالاهایشان را می‌خریدند و در اطراف بلاد [[عرب]] می‌فروختند&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۲.&amp;lt;/ref&amp;gt; تا اینکه [[هاشم بن عبدمناف]]، [[سنت]] [[تجارت]] [[قریش]] به [[شام]] و [[یمن]] را بنیان نهاد. [[هاشم]] از [[ملوک]] [[شام]] اجازه [[تجارت]] در آن بلاد را گرفت. سپس برادرش - عبدشمس - موفق به کسب اجازه از [[حاکم]] [[حبشه]] برای [[تجارت]] به آنجا شد و [[نوفل بن عبد مناف]]، کوچک‌ترین [[فرزند]] [[عبدمناف]] نیز با سفر به [[عراق]] از کسرا، نامه‌ای برای [[تجارت]] در [[عراق]] دریافت کرد&amp;lt;ref&amp;gt;احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۲؛ ابن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۴۵-۴۳-۴۲؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۲۵۲-۲۵۱؛ سید علی حسنی الندوی، السیرة النبویه، ص۱۳۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*از آن پس رفته‌رفته [[مکه]] به [[شهر]] بازرگانی بزرگی تبدیل شد&amp;lt;ref&amp;gt;جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ص۲۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;. از خصیصه‌های منحصر به فرد [[تجارت]] [[مکه]]، این بود که به صورت گروهی انجام می‌گرفت؛ بدین معنا که تمامی [[قریش]] در قافله‌ای تجاری که راهی [[سفر تجاری]] بود سهیم می‌شدند. تجار بزرگ [[مکه]]، عده‌ای را اجیر می‌کردند و همراه [[اموال]] خود روانه می‌ساختند. این عده برای فروش این کالاها به بلاد مختلف سفر می‌کردند و پس از انجام کار به [[مکه]] باز می‌گشتند&amp;lt;ref&amp;gt;احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۱۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*راه معروف جنوب به شمال و نیز راهی که از سمت شمال، [[خیبر]]، صحرای وادی الرمله و [[حیره]] را به هم مفصل می‌کرد، راه‌های اصلی تجاری [[مکه]] محسوب می‌شدند&amp;lt;ref&amp;gt;شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۸۶.&amp;lt;/ref&amp;gt;. کاروان‌های مکی از [[یمن]]، سواحل اقیانوس [[هند]] و [[شرق]] [[آفریقا]]؛ سقز، کشمش و از معادن بنی‌سلیم، طلا به سواحل [[مدینه]] می‌بردند و از آنجا اسلحه، گندم، شراب، پارچه‌های پنبه‌ای، کتانی و ابریشمی بر می‌گرداندند&amp;lt;ref&amp;gt;شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*مهم‌ترین کالای [[تجارت]] [[قریش]]، پوست دباغی شده&amp;lt;ref&amp;gt;احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیة و عهد الرسول، ص۳۰۷.&amp;lt;/ref&amp;gt; و نقره بود که به [[شام]] [[تجارت]] می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیة و عهد الرسول، ص۳۰۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;. عمده‌ترین کالای تجاری مکیان که از [[شام]] به [[مکه]] می‌آوردند، روغن بود&amp;lt;ref&amp;gt;احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیة و عهد الرسول، ص۲۹۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;؛ علاوه بر آن، [[قریش]] در [[مکه]]، اجتماعات و بازارچه‌هایی مانند [[عکاظ]] برپا می‌کرد&amp;lt;ref&amp;gt;شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۸۷.&amp;lt;/ref&amp;gt; که تمام [[قبایل]] شمال و جنوب غربی همچنین [[قبایل]] نجد، برای [[تجارت]] در این بازار جمع می‌شدند. راه‌های تجاری [[یمن]]، [[شام]]، خلیج [[فارس]] و [[بابل]] نیز از آن می‌گذشت&amp;lt;ref&amp;gt;دائرة المعارف الاسلامیه، ج۲، ص۳۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt; این، بزرگ‌ترین بازار [[عرب]] نزدیک [[عرفات]]، از نیمه ذی‌القعده تا آخر این [[ماه]] تشکیل می‌شد&amp;lt;ref&amp;gt;زکریا بن محمد قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ص۸۵؛ محمد بن عبدالله ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۳۸۲.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
*[[ربا]] نیز جزئی از [[حیات]] [[اقتصادی]] [[مکه]] و از مظاهر حرکت [[اقتصادی]] و تجاری آنجا به شمار می‌آمد. در این [[شهر]]، بسیاری از تجار، به واسطه [[ربا]]، [[ثروت]] روی [[ثروت]] می‌انباشتند&amp;lt;ref&amp;gt;احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۱۳.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[نزول]] [[آیات]] فراوان درباره [[تحریم]] [[ربا]] در قبل و بعد از [[فتح مکه]]، از شیوع آن در [[مکه]] و دیگر شهرهای [[عربستان]] آن روز، حکایت می‌کند &amp;lt;ref&amp;gt;[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۲۸-۳۲۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== جستارهای وابسته ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع==&lt;br /&gt;
* [[پرونده:42439.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پانویس==&lt;br /&gt;
{{یادآوری پانویس}}&lt;br /&gt;
{{پانویس2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[رده:مدخل]]&lt;br /&gt;
[[رده:مکه در عصر بعثت]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Msadeq</name></author>
	</entry>
</feed>