نظام مالی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T10:03:02Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	[[نزول آیات]] [[زکات]]، [[خمس]] و [[غنایم جنگی]] خود بیانگر [[تأسیس نظام]] [[بیت‌المال]] و [[خزانه]] اموال عمومی در دولت نبی اکرم{{صل}} در [[مدینه]] است و تعیین هزینه‌های خاص برای مأموران جمع‌آوری درآمدهای دولت «العاملین علیها» نشان از [[تشکیلات اداری]] [[مالی]] دولتی، در [[نظام]] مدینه دارد. تأکید قولی و عملی [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بر [[حفظ]]، [[امانتداری]] و [[توزیع]] عادلانه بیت‌المال، [[مسلمانان]] را بر آن داشت که در دوران [[خلیفه دوم]] به مسئله بیت‌المال اهتمام بیشتری مبذول کرده و در ثبت و ضبط درآمدها و نگهداری اموال عمومی و ایجاد [[دیوان]] خاص برای دخل و [[خرج]] دولت از شیوه‌ها و تجربیات [[اداری]] مالی عصر خود که در [[ایران]] و [[روم]] متداول بوده استفاده کنند<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۵۶۷ – ۵۶۳.</ref>.		[[نزول آیات]] [[زکات]]، [[خمس]] و [[غنایم جنگی]] خود بیانگر [[تأسیس نظام]] [[بیت‌المال]] و [[خزانه]] اموال عمومی در دولت نبی اکرم{{صل}} در [[مدینه]] است و تعیین هزینه‌های خاص برای مأموران جمع‌آوری درآمدهای دولت «العاملین علیها» نشان از [[تشکیلات اداری]] [[مالی]] دولتی، در [[نظام]] مدینه دارد. تأکید قولی و عملی [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بر [[حفظ]]، [[امانتداری]] و [[توزیع]] عادلانه بیت‌المال، [[مسلمانان]] را بر آن داشت که در دوران [[خلیفه دوم]] به مسئله بیت‌المال اهتمام بیشتری مبذول کرده و در ثبت و ضبط درآمدها و نگهداری اموال عمومی و ایجاد [[دیوان]] خاص برای دخل و [[خرج]] دولت از شیوه‌ها و تجربیات [[اداری]] مالی عصر خود که در [[ایران]] و [[روم]] متداول بوده استفاده کنند<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۵۶۷ – ۵۶۳.</ref>.
	هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ه. ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک نظام مستقل مالی از آن سخن به میان آوردند، اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] مدینه آغاز شد.		هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ﻫ.ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک نظام مستقل مالی از آن سخن به میان آوردند، اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] مدینه آغاز شد.
	حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس بیت‌المال و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] خلیفه دوم را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، اداری و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را، به‌دست آورد.		حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس بیت‌المال و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] خلیفه دوم را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، اداری و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را، به‌دست آورد.
	تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص کند، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به اموال عمومی تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت دولت در قلمروی [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۱۰.</ref>		تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص کند، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به اموال عمومی تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت دولت در قلمروی [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۱۰.</ref>

	==[[نظام مالی دولت مدینه]]==		==[[نظام مالی دولت مدینه]]==
	هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ه. ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک [[نظام]] مستقل [[مالی]] از آن سخن به میان آوردند اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] [[مدینه]] آغاز شد. حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس [[بیت‌المال]] و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] [[خلیفه دوم]] را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، [[اداری]] و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را به‌دست آورد. تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص نماید، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به [[اموال عمومی]] تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت [[دولت]] در قلمرو [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت. تردیدی نیست که برنامه‌های ساده عملکرد دولت مدینه در زمینه مالی و ابزارهای اجرایی نه‌چندان پیچیده [[سیاست]] [[اقتصاد]] [[حکومتی]] را نباید به معنای فقدان یا [[ضعف]] نظام مالی دولت به حساب آورد؛ زیرا پیچیدگی، از مشخصه‌های اصلی [[مالیه عمومی]] نیست. این [[روابط]] پیچیده اجتماعی و [[اقتصادی]] است که برنامه‌های مالی و [[بودجه عمومی]] دولت را با مسائل پیچیده و شاید هم کلاف سردرگم درگیر می‌کند. سال پیدایی نظام بیت‌المال در [[اسلام]] هرچند به دقت مشخص نشده، اما [[مسلمانان]] در [[عهد]] مکی با آن آشنا نبوده‌اند و به نظر چنین می‌رسد که شکل‌گیری نظام مالی دولت همراه با [[تأسیس دولت]] مدینه بعد از [[هجرت]] آغاز شده است. بی‌گمان وجود چنین نظامی در دوران [[قبل از هجرت]] نمی‌توانست مفید و قابل [[اجرا]] باشد. [[منابع تاریخی]] به ویژه کتاب‌های «[[سیر]]» در زمینه منابع درآمد [[بیت‌المال]]، از قبیل [[غنایم]]، [[جزیه]]، [[خراج]] و [[زکات]]، سخن بسیار گفته‌اند، اما از تعریف دقیق آن و تعیین آغاز و [[تشکیلات]] و متصدیان اولیه آن کمتر گزارش کرده‌اند<ref>السیاسة المالیة فی الاسلام، ص۵۲.</ref>.		هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ﻫ.ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک [[نظام]] مستقل [[مالی]] از آن سخن به میان آوردند اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] [[مدینه]] آغاز شد. حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس [[بیت‌المال]] و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] [[خلیفه دوم]] را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، [[اداری]] و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را به‌دست آورد. تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص نماید، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به [[اموال عمومی]] تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت [[دولت]] در قلمرو [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت. تردیدی نیست که برنامه‌های ساده عملکرد دولت مدینه در زمینه مالی و ابزارهای اجرایی نه‌چندان پیچیده [[سیاست]] [[اقتصاد]] [[حکومتی]] را نباید به معنای فقدان یا [[ضعف]] نظام مالی دولت به حساب آورد؛ زیرا پیچیدگی، از مشخصه‌های اصلی [[مالیه عمومی]] نیست. این [[روابط]] پیچیده اجتماعی و [[اقتصادی]] است که برنامه‌های مالی و [[بودجه عمومی]] دولت را با مسائل پیچیده و شاید هم کلاف سردرگم درگیر می‌کند. سال پیدایی نظام بیت‌المال در [[اسلام]] هرچند به دقت مشخص نشده، اما [[مسلمانان]] در [[عهد]] مکی با آن آشنا نبوده‌اند و به نظر چنین می‌رسد که شکل‌گیری نظام مالی دولت همراه با [[تأسیس دولت]] مدینه بعد از [[هجرت]] آغاز شده است. بی‌گمان وجود چنین نظامی در دوران [[قبل از هجرت]] نمی‌توانست مفید و قابل [[اجرا]] باشد. [[منابع تاریخی]] به ویژه کتاب‌های «[[سیر]]» در زمینه منابع درآمد [[بیت‌المال]]، از قبیل [[غنایم]]، [[جزیه]]، [[خراج]] و [[زکات]]، سخن بسیار گفته‌اند، اما از تعریف دقیق آن و تعیین آغاز و [[تشکیلات]] و متصدیان اولیه آن کمتر گزارش کرده‌اند<ref>السیاسة المالیة فی الاسلام، ص۵۲.</ref>.
	با وجود این، از مجموع گزارش‌های [[تاریخی]] از [[سیره]] [[مالی]] [[دولت]] [[مدینه]] در [[عصر نبوی]]{{صل}} چنان برمی‌آید که درآمدهای دولت به سهولت [[وظایف فردی]] و [[قداست]] [[اعمال عبادی]] انجام می‌شده است.		با وجود این، از مجموع گزارش‌های [[تاریخی]] از [[سیره]] [[مالی]] [[دولت]] [[مدینه]] در [[عصر نبوی]]{{صل}} چنان برمی‌آید که درآمدهای دولت به سهولت [[وظایف فردی]] و [[قداست]] [[اعمال عبادی]] انجام می‌شده است.

Wasity: /* نظام مالی در اسلام */

2023-04-16T01:36:07Z

نظام مالی در اسلام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۰۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==~~[[نظام مالی در اسلام]]~~==		==مقدمه==
	منظور از ~~نظام مالی~~ در اسلام، تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] باید به وسیله آنها [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم کند.		منظور از «نظام مالی» در اسلام، تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] باید به وسیله آنها [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم کند.
	کار ویژه [[حقوق مالی]] را در رابطه با [[نظام سیاسی]] و [[اداری]] [[کشور]] در [[حفظ]] بنیان آن دو خلاصه کرد و همین امر است که به حقوق مالی موقعیت ممتاز و نقش تعیین کننده در چارچوب [[حقوق عمومی]] بخشیده است. در [[اندیشه]] [[اسلامی]] عامل [[اقتصاد]] [[هدف]] نیست اما با توجه به اهداف اصلی یعنی سمت‌گیری [[توحیدی]] و [[عدالت]] چاره‌ای جز استفاده بهینه از عامل اقتصاد نیست و کار ویژه حقوق مالی نیز از همین رابطه تعاملی سرچشمه می‌گیرد. گرچه اقتصاد برای [[دولت]] می‌تواند وسیله رسیدن به اهداف اصلی باشد، اما از آن نوع وسایلی است که هرگز و در هیچ مرحله مقدماتی از [[نظام]] و اهداف آن جداشدنی نیست.		کار ویژه [[حقوق مالی]] را در رابطه با [[نظام سیاسی]] و [[اداری]] [[کشور]] در [[حفظ]] بنیان آن دو خلاصه کرد و همین امر است که به حقوق مالی موقعیت ممتاز و نقش تعیین کننده در چارچوب [[حقوق عمومی]] بخشیده است. در [[اندیشه]] [[اسلامی]] عامل [[اقتصاد]] [[هدف]] نیست اما با توجه به اهداف اصلی یعنی سمت‌گیری [[توحیدی]] و [[عدالت]] چاره‌ای جز استفاده بهینه از عامل اقتصاد نیست و کار ویژه حقوق مالی نیز از همین رابطه تعاملی سرچشمه می‌گیرد. گرچه اقتصاد برای [[دولت]] می‌تواند وسیله رسیدن به اهداف اصلی باشد، اما از آن نوع وسایلی است که هرگز و در هیچ مرحله مقدماتی از [[نظام]] و اهداف آن جداشدنی نیست.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نظام مالی در اسلام== منظور از نظام مالی در اسلام، تعیین راه‌هایی است که دولت اسلامی باید به وسیله آنها منابع مالی لازم را برای تأمین هزینه‌های عمومی فراهم کند....» ایجاد کرد

2023-04-15T16:31:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نظام مالی در اسلام== منظور از نظام مالی در اسلام، تعیین راه‌هایی است که دولت اسلامی باید به وسیله آنها منابع مالی لازم را برای تأمین هزینه‌های عمومی فراهم کند....» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[نظام مالی در اسلام]]==
منظور از نظام مالی در اسلام، تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] باید به وسیله آنها [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم کند.
کار ویژه [[حقوق مالی]] را در رابطه با [[نظام سیاسی]] و [[اداری]] [[کشور]] در [[حفظ]] بنیان آن دو خلاصه کرد و همین امر است که به حقوق مالی موقعیت ممتاز و نقش تعیین کننده در چارچوب [[حقوق عمومی]] بخشیده است. در [[اندیشه]] [[اسلامی]] عامل [[اقتصاد]] [[هدف]] نیست اما با توجه به اهداف اصلی یعنی سمت‌گیری [[توحیدی]] و [[عدالت]] چاره‌ای جز استفاده بهینه از عامل اقتصاد نیست و کار ویژه حقوق مالی نیز از همین رابطه تعاملی سرچشمه می‌گیرد. گرچه اقتصاد برای [[دولت]] می‌تواند وسیله رسیدن به اهداف اصلی باشد، اما از آن نوع وسایلی است که هرگز و در هیچ مرحله مقدماتی از [[نظام]] و اهداف آن جداشدنی نیست.

اقتصاد مورد بحث ما، به معنی اقتصاد دولتی و از نوع درآمد و هزینه‌های دولت اسلامی است که در میان بخش‌های مختلف [[اقتصاد اسلامی]] به‌طور کلان حائز اهمیت فوق‌العاده بوده و در رابطه با حقوق عمومی قابل بحث است.
واژه [[بیت‌المال]] در [[فرهنگ سیاسی]] [[اقتصادی]] [[اسلام]] [[مبین]] اقتصاد دولتی و [[اموال عمومی]] است و عنوان [[دیوان محاسبات]] در [[تاریخ]] [[سیاسی]] و اقتصاد اسلام، بیانگر نوع درآمدها و هزینه‌های آن بوده است.
دو هدف اصلی اقتصاد در دیدگاه اسلام یعنی سمت‌گیری توحیدی و عدالت موجب شده که در همان نگاه نخست [[مسائل مالی]] دولت، چه در بخش درآمدها و چه در بخش هزینه‌ها، منظر [[عبادی]] یافته و [[قداست]] خاصی را برای بیت‌المال نشان بدهد.
واژه بیت‌المال در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] به مفهوم [[خزانه دولت]] در اصل چهل و نهم به‌کار رفته و دولت [[مکلف]] شده ثروت‌های ناشی از درآمدهای [[نامشروع]] را اخذ و به صاحبان [[حق]] مسترد و یا در صورت معلوم نمودن، به بیت‌المال تحویل کند.
تاریخ فعالیت‌های [[مالی]] دولت اسلامی را باید از دوران [[مدینه]] و [[دولت]] [[نبی اکرم]]{{صل}} داشت؛ زیرا قاعده‌سازی در زمینه [[اموال عمومی]] و اصولاً برنامه [[بودجه]] در [[اسلام]] از این دوران آغاز می‌شود.

[[نزول آیات]] [[زکات]]، [[خمس]] و [[غنایم جنگی]] خود بیانگر [[تأسیس نظام]] [[بیت‌المال]] و [[خزانه]] اموال عمومی در دولت نبی اکرم{{صل}} در [[مدینه]] است و تعیین هزینه‌های خاص برای مأموران جمع‌آوری درآمدهای دولت «العاملین علیها» نشان از [[تشکیلات اداری]] [[مالی]] دولتی، در [[نظام]] مدینه دارد. تأکید قولی و عملی [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بر [[حفظ]]، [[امانتداری]] و [[توزیع]] عادلانه بیت‌المال، [[مسلمانان]] را بر آن داشت که در دوران [[خلیفه دوم]] به مسئله بیت‌المال اهتمام بیشتری مبذول کرده و در ثبت و ضبط درآمدها و نگهداری اموال عمومی و ایجاد [[دیوان]] خاص برای دخل و [[خرج]] دولت از شیوه‌ها و تجربیات [[اداری]] مالی عصر خود که در [[ایران]] و [[روم]] متداول بوده استفاده کنند<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۵۶۷ – ۵۶۳.</ref>.
هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ه. ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک نظام مستقل مالی از آن سخن به میان آوردند، اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] مدینه آغاز شد.
حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس بیت‌المال و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] خلیفه دوم را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، اداری و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را، به‌دست آورد.
تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص کند، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به اموال عمومی تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت دولت در قلمروی [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۱۰.</ref>

==[[نظام مالی دولت مدینه]]==
هرچند تدوین [[نظام مالی دولت اسلامی]] به سده دوم (ه. ق) بازمی‌گردد و فقهایی چون [[ابویوسف]] در کتاب «الخراج» به عنوان یک [[نظام]] مستقل [[مالی]] از آن سخن به میان آوردند اما [[تکوین]] این نظام در واقع از همان عصر نخستین [[تشکیل دولت]] [[مدینه]] آغاز شد. حتی اگر گزارش [[ابن خلدون]] در تأسیس [[بیت‌المال]] و [[دیوان محاسبات]] به شکل متداول [[رومی]] یا [[ایرانی]] آن [[زمان]] در دوران [[خلافت]] [[خلیفه دوم]] را بپذیریم، تأسیس [[نظام مالی دولت]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}} را نمی‌توان مورد تردید قرار داد. منظور از نظام مالی دولت عبارت از تعیین راه‌هایی است که [[دولت اسلامی]] به وسیله آنها باید [[منابع مالی]] لازم را برای تأمین [[هزینه‌های عمومی]] فراهم نموده و امکان رسیدن به اهداف [[سیاسی]]، [[اداری]] و [[اجتماعی]] از پیش تعیین شده را به‌دست آورد. تأسیس [[قواعد]] عمومی که راهکارهای منابع درآمد و اصول هزینه‌های دولت اسلامی را مشخص نماید، در [[عصر نبوی]] با [[نزول]] [[آیات قرآن]] مربوط به [[اموال عمومی]] تحقق یافت و نیز قواعد کلی دخالت [[دولت]] در قلمرو [[فعالیت‌های اقتصادی]] شکل گرفت. تردیدی نیست که برنامه‌های ساده عملکرد دولت مدینه در زمینه مالی و ابزارهای اجرایی نه‌چندان پیچیده [[سیاست]] [[اقتصاد]] [[حکومتی]] را نباید به معنای فقدان یا [[ضعف]] نظام مالی دولت به حساب آورد؛ زیرا پیچیدگی، از مشخصه‌های اصلی [[مالیه عمومی]] نیست. این [[روابط]] پیچیده اجتماعی و [[اقتصادی]] است که برنامه‌های مالی و [[بودجه عمومی]] دولت را با مسائل پیچیده و شاید هم کلاف سردرگم درگیر می‌کند. سال پیدایی نظام بیت‌المال در [[اسلام]] هرچند به دقت مشخص نشده، اما [[مسلمانان]] در [[عهد]] مکی با آن آشنا نبوده‌اند و به نظر چنین می‌رسد که شکل‌گیری نظام مالی دولت همراه با [[تأسیس دولت]] مدینه بعد از [[هجرت]] آغاز شده است. بی‌گمان وجود چنین نظامی در دوران [[قبل از هجرت]] نمی‌توانست مفید و قابل [[اجرا]] باشد. [[منابع تاریخی]] به ویژه کتاب‌های «[[سیر]]» در زمینه منابع درآمد [[بیت‌المال]]، از قبیل [[غنایم]]، [[جزیه]]، [[خراج]] و [[زکات]]، سخن بسیار گفته‌اند، اما از تعریف دقیق آن و تعیین آغاز و [[تشکیلات]] و متصدیان اولیه آن کمتر گزارش کرده‌اند<ref>السیاسة المالیة فی الاسلام، ص۵۲.</ref>.
با وجود این، از مجموع گزارش‌های [[تاریخی]] از [[سیره]] [[مالی]] [[دولت]] [[مدینه]] در [[عصر نبوی]]{{صل}} چنان برمی‌آید که درآمدهای دولت به سهولت [[وظایف فردی]] و [[قداست]] [[اعمال عبادی]] انجام می‌شده است.

یکی از [[یاران پیامبر]]{{صل}} در گزارشی از یکی از سرایایی که در آن شرکت کرده بود چنین نقل کرده است: «[[پیامبر]]{{صل}} گروهی (سریه‌ای) را به نجد گسیل نمود و من در آن عملیات شرکت نمودم و طی آن تعدادی اغنام و احشام به‌دست آوردیم و هر کدام سهم خویش را برداشتیم و سهم [[رسول خدا]]{{صل}} ([[بیت المال]]) را به مدینه فرستادیم»<ref>صحیح، ج۵، ص۱۴۷.</ref>. [[اموال]] و درآمدهای بیت‌المال به همین سهولت نیز هزینه می‌شد و گاه در گردش کار [[امور مالی]] دولت، روزانه انجام می‌گرفت و وجوه و اموال وارده به بیت‌المال، در همان [[روز]] در [[مسجد]] [[توزیع]] و یا هزینه می‌شد<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۵۶۷ – ۵۶۵.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۱۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصطلاحات سیاسی]]