نفس - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۳۱

2023-04-04T07:31:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] - [[نفس در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani در ‏۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۲

2022-11-05T09:02:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] -\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] \| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani: /* پانویس */

2022-11-05T09:02:33Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	[[رده:نفس]]		[[رده:نفس]]
			[[رده:مدخل]]

Bahmani در ‏۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۲

2022-11-05T09:02:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن~~]] - [[نفس در حدیث]] - [[نفس در نهج البلاغه~~]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] - ~~[[نفس در معارف و سیره رضوی]]~~\| پرسش مرتبط = ~~روح (پرسش)~~}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] -\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	* '''نَفس:''' هم به معنای [[روح]] و [[جان]] [[آدمی]] است، هم به معنای [[تمایلات]] [[شیطانی]] و خواسته‌های [[دل]]، هم به معنای [[خون]] به کار می‌‌رود. [[انسان]] غیر از این جسم، جانی دارد که [[حقیقت]] وجود اوست و به آن "نفس ناطقه" گفته می‌شود و همان است که او را از حیوانات ممتاز می‌‌سازد و در [[علم]] [[اخلاق]]، سعی می‌‌شود که نفس [[انسان]] به صفات خوب و [[فضایل]] آراسته شود. به کشش‌های حیوانی و [[شیطانی]] که در [[درون انسان]] است و او را به سمت و سوی [[گناه]] فرامی‌خواند "[[نفس اماره]]" گفته می‌‌شود. به آن [[وجدان]] درونی و ملامتگر [[انسان]] که او را پس از انجام یک کار [[زشت]]، [[سرزنش]] می‌کند "نفس لوامه" گفته می‌شود. به آن [[روح]] آرام و به [[خدا]] رسیده و [[تسلیم]] در برابر [[فرمان الهی]] هم "نفس مطمئنه" گویند.		'''نَفس:''' هم به معنای [[روح]] و [[جان]] [[آدمی]] است، هم به معنای [[تمایلات]] [[شیطانی]] و خواسته‌های [[دل]]، هم به معنای [[خون]] به کار می‌‌رود. [[انسان]] غیر از این جسم، جانی دارد که [[حقیقت]] وجود اوست و به آن "نفس ناطقه" گفته می‌شود و همان است که او را از حیوانات ممتاز می‌‌سازد و در [[علم]] [[اخلاق]]، سعی می‌‌شود که نفس [[انسان]] به صفات خوب و [[فضایل]] آراسته شود. به کشش‌های حیوانی و [[شیطانی]] که در [[درون انسان]] است و او را به سمت و سوی [[گناه]] فرامی‌خواند "[[نفس اماره]]" گفته می‌‌شود. به آن [[وجدان]] درونی و ملامتگر [[انسان]] که او را پس از انجام یک کار [[زشت]]، [[سرزنش]] می‌کند "نفس لوامه" گفته می‌شود. به آن [[روح]] آرام و به [[خدا]] رسیده و [[تسلیم]] در برابر [[فرمان الهی]] هم "نفس مطمئنه" گویند.
	* مسأله نفس [[انسان]] بسیار پیچیده است و مباحث مختلفی دارد. گاهی از آن به "خود" تعبیر می‌‌شود و [[معرفت نفس]] و [[خودشناسی]] از سودمندترین معرفت‌ها به شمار می‌‌رود، گاهی از آن به "[[هوس]]" یاد می‌‌شود و [[مبارزه]] با نفس که "[[جهاد اکبر]]" نامیده می‌‌شود، یعنی [[تسلیم]] خواسته‌های [[دل]] و تمنیات هوس‌آلود نفس نشدن. چنین نفس وسوسه‌گر، [[دشمن]] [[سعادت انسان]] است و پیوسته با [[عقل]] در [[نبرد]] است و [[جهاد با نفس]]، [[فضیلت]] پیدا می‌‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.
			مسأله نفس [[انسان]] بسیار پیچیده است و مباحث مختلفی دارد. گاهی از آن به "خود" تعبیر می‌‌شود و [[معرفت نفس]] و [[خودشناسی]] از سودمندترین معرفت‌ها به شمار می‌‌رود، گاهی از آن به "[[هوس]]" یاد می‌‌شود و [[مبارزه]] با نفس که "[[جهاد اکبر]]" نامیده می‌‌شود، یعنی [[تسلیم]] خواسته‌های [[دل]] و تمنیات هوس‌آلود نفس نشدن. چنین نفس وسوسه‌گر، [[دشمن]] [[سعادت انسان]] است و پیوسته با [[عقل]] در [[نبرد]] است و [[جهاد با نفس]]، [[فضیلت]] پیدا می‌‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

	== نفس در فرهنگ مطهر ==		== نفس در فرهنگ مطهر ==

Wasity: /* نفس‌الامر از نظر حاجی سبزواری */

2022-09-09T01:57:25Z

نفس‌الامر از نظر حاجی سبزواری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۷
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>		[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>

	~~=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===~~
	نفس‌الامر، یعنی فی حدّ نفسه. یعنی به جای الامر فی نفسه می‌گوییم: {{عربی\|فی نفسه‌الامر}}: این "{{عربی\|الامر فی نفسه}} یعنی {{عربی\|الامر فی مرتبة ذاته}} می‌گوید در اینجا وضع ظاهر به جای مضمر است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	=== [[نفس اماره]] ===		=== [[نفس اماره]] ===

Wasity: /* نفس فلکی */

2022-09-09T01:57:10Z

نفس فلکی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۷
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	=== نفس‌پرستی ===		=== نفس‌پرستی ===
	این نفس همان "خود" است؛ می‌گوئیم: "نفس پرستی" یا "خودپرستی"<ref>انسان کامل، ص۲۱۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		این نفس همان "خود" است؛ می‌گوئیم: "نفس پرستی" یا "خودپرستی"<ref>انسان کامل، ص۲۱۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	~~=== نفس فلکی ===~~
	[[قوه]] مبدأ فعل واحد است و صاحب قوه ذی [[حیات]] و ذی [[شعور]] [را] نفس فلکی می‌گیرند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۴، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	=== نفس لوامّه ===		=== نفس لوامّه ===

Wasity: /* نفس الامریّه */

2022-09-09T01:56:56Z

نفس الامریّه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۶
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===		=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===
	نفس‌الامر، یعنی فی حدّ نفسه. یعنی به جای الامر فی نفسه می‌گوییم: {{عربی\|فی نفسه‌الامر}}: این "{{عربی\|الامر فی نفسه}} یعنی {{عربی\|الامر فی مرتبة ذاته}} می‌گوید در اینجا وضع ظاهر به جای مضمر است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		نفس‌الامر، یعنی فی حدّ نفسه. یعنی به جای الامر فی نفسه می‌گوییم: {{عربی\|فی نفسه‌الامر}}: این "{{عربی\|الامر فی نفسه}} یعنی {{عربی\|الامر فی مرتبة ذاته}} می‌گوید در اینجا وضع ظاهر به جای مضمر است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	~~=== نفس الامریّه ===~~
	[[احکام]] بر مبنای [[مصالح]] و [[مفاسد]] "نفس الامریّه" است [یعنی] بر مبنای مصالح و مفاسد [[واقعی]] است<ref>اسلام و مقتضیات زمان، ج۲، ص۲۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	=== [[نفس اماره]] ===		=== [[نفس اماره]] ===

Wasity: /* نفس‌کشی */

2022-09-09T01:56:42Z

نفس‌کشی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۶
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	=== نفس فلکی ===		=== نفس فلکی ===
	[[قوه]] مبدأ فعل واحد است و صاحب قوه ذی [[حیات]] و ذی [[شعور]] [را] نفس فلکی می‌گیرند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۴، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		[[قوه]] مبدأ فعل واحد است و صاحب قوه ذی [[حیات]] و ذی [[شعور]] [را] نفس فلکی می‌گیرند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۴، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	~~=== نفس‌کشی ===~~
	نفس کشی به معنای اینکه نفس به [[راستی]] کشته شود و لو هواهای نفس، ولو همان [[تمایلات نفسانی]] که در [[انسان]] هست، امکان ندارد، آنهایی هم که [[گمان]] می‌کنند نفس را کشته‌اند یعنی آن را معدوم و اعدام کرده‌اند، [[اشتباه]] کرده‌اند، همان نفس‌های کشته در شعور باطنشان مشغول فعالیت است. [[اسلام]] طرفدار رام کردن، [[مطیع]] کردن و [[ورزش]] دادن نفس است<ref>خاتمیت، ص۱۸۲.</ref>.
	مسله نفس‌کشی و به عبارت دیگر خود را در هم شکستن، خود را کوبیدن، یعنی خود بین نبودن و [[خودپسند]] و [[خودخواه]] نبودن<ref>انسان کامل، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	=== نفس لوامّه ===		=== نفس لوامّه ===

Wasity: /* نفس‌الامر */

2022-09-09T01:56:06Z

نفس‌الامر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۶
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>		[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>

	~~=== نفس‌الامر ===~~
	نفس‌الامر، یعنی در مرتبه ذات شیء: "در مرتبه ذات شیء" یعنی چه؟ یعنی این شیء در مرتبه ذات خودش صلاحیّت این انتزاع‌ها را دارد که وقتی این شیء در قرنطینه عقل می‌رود عقل این معانی را از او انتزاع می‌کند و برای او اعتبار می‌کند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۱.</ref>. نفس الامر یعنی مرتبه‌ای از مراتب واقع. مرتبه‌ای از مراتب واقع یعنی چه؟ یعنی [[عقل انسان]] [[قدرت]] دارد که خود واقع را به مراتبی تحلیل بکند و این از قدرت تحلیل [[عقل]] برمی‌خیزد. او می‌تواند واقع را تحلیل بکند به مراتبی و از هر مرتبه از آن مراتب یک حکمی انتزاع بکند، ولی همه این مراتب، مراتب واقع است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۰۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۴.</ref>

	=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===		=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T08:32:39Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در حدیث]] - [[نفس در نهج البلاغه]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] - [[نفس در معارف و سیره رضوی]]\| پرسش مرتبط = روح (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نفس در قرآن]] - [[نفس در حدیث]] - [[نفس در نهج البلاغه]] - [[نفس در کلام اسلامی]] - [[نفس در اخلاق اسلامی]] - [[نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[نفس در معارف و سیره سجادی]] - [[نفس در معارف و سیره رضوی]]\| پرسش مرتبط = روح (پرسش)}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	*'''نَفس:''' هم به معنای [[روح]] و [[جان]] [[آدمی]] است، هم به معنای [[تمایلات]] [[شیطانی]] و خواسته‌های [[دل]]، هم به معنای [[خون]] به کار می‌‌رود. [[انسان]] غیر از این جسم، جانی دارد که [[حقیقت]] وجود اوست و به آن "نفس ناطقه" گفته می‌شود و همان است که او را از حیوانات ممتاز می‌‌سازد و در [[علم]] [[اخلاق]]، سعی می‌‌شود که نفس [[انسان]] به صفات خوب و [[فضایل]] آراسته شود. به کشش‌های حیوانی و [[شیطانی]] که در [[درون انسان]] است و او را به سمت و سوی [[گناه]] فرامی‌خواند "[[نفس اماره]]" گفته می‌‌شود. به آن [[وجدان]] درونی و ملامتگر [[انسان]] که او را پس از انجام یک کار [[زشت]]، [[سرزنش]] می‌کند "نفس لوامه" گفته می‌شود. به آن [[روح]] آرام و به [[خدا]] رسیده و [[تسلیم]] در برابر [[فرمان الهی]] هم "نفس مطمئنه" گویند.		* '''نَفس:''' هم به معنای [[روح]] و [[جان]] [[آدمی]] است، هم به معنای [[تمایلات]] [[شیطانی]] و خواسته‌های [[دل]]، هم به معنای [[خون]] به کار می‌‌رود. [[انسان]] غیر از این جسم، جانی دارد که [[حقیقت]] وجود اوست و به آن "نفس ناطقه" گفته می‌شود و همان است که او را از حیوانات ممتاز می‌‌سازد و در [[علم]] [[اخلاق]]، سعی می‌‌شود که نفس [[انسان]] به صفات خوب و [[فضایل]] آراسته شود. به کشش‌های حیوانی و [[شیطانی]] که در [[درون انسان]] است و او را به سمت و سوی [[گناه]] فرامی‌خواند "[[نفس اماره]]" گفته می‌‌شود. به آن [[وجدان]] درونی و ملامتگر [[انسان]] که او را پس از انجام یک کار [[زشت]]، [[سرزنش]] می‌کند "نفس لوامه" گفته می‌شود. به آن [[روح]] آرام و به [[خدا]] رسیده و [[تسلیم]] در برابر [[فرمان الهی]] هم "نفس مطمئنه" گویند.
	*مسأله نفس [[انسان]] بسیار پیچیده است و مباحث مختلفی دارد. گاهی از آن به "خود" تعبیر می‌‌شود و [[معرفت نفس]] و [[خودشناسی]] از سودمندترین معرفت‌ها به شمار می‌‌رود، گاهی از آن به "[[هوس]]" یاد می‌‌شود و [[مبارزه]] با نفس که "[[جهاد اکبر]]" نامیده می‌‌شود، یعنی [[تسلیم]] خواسته‌های [[دل]] و تمنیات هوس‌آلود نفس نشدن. چنین نفس وسوسه‌گر، [[دشمن]] [[سعادت انسان]] است و پیوسته با [[عقل]] در [[نبرد]] است و [[جهاد با نفس]]، [[فضیلت]] پیدا می‌‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.		* مسأله نفس [[انسان]] بسیار پیچیده است و مباحث مختلفی دارد. گاهی از آن به "خود" تعبیر می‌‌شود و [[معرفت نفس]] و [[خودشناسی]] از سودمندترین معرفت‌ها به شمار می‌‌رود، گاهی از آن به "[[هوس]]" یاد می‌‌شود و [[مبارزه]] با نفس که "[[جهاد اکبر]]" نامیده می‌‌شود، یعنی [[تسلیم]] خواسته‌های [[دل]] و تمنیات هوس‌آلود نفس نشدن. چنین نفس وسوسه‌گر، [[دشمن]] [[سعادت انسان]] است و پیوسته با [[عقل]] در [[نبرد]] است و [[جهاد با نفس]]، [[فضیلت]] پیدا می‌‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

	==نفس در فرهنگ مطهر==		== نفس در فرهنگ مطهر ==
	"نفس" در اصل به معنی "خود" است. "نفس" آن خودِ [[انسان]] است<ref>فلسفه اخلاق، ص۱۶۸.</ref>.		"نفس" در اصل به معنی "خود" است. "نفس" آن خودِ [[انسان]] است<ref>فلسفه اخلاق، ص۱۶۸.</ref>.

خط ۱۶:		خط ۱۶:
	[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>		[[فلاسفه]] [[اسلامی]] صورت را در جاندارها "نفس" می‌گویند. صورت اگر [[علی]] و تیرةٍ واحده [[رفتار]] کند آن را "نفس" نمی‌گویند مثل صورت جمادات، امّا اگر تسلّط بر مادّه دارد و کارهای گوناگون انجام دهد آن را "نفس" گویند. آنگاه در مورد نبات هم به نفس قائلند (لازم نیست که نفس مجرّد باشد، نفس همان صورت است که بر یک تیره عمل نمی‌کند و چندین نوع حرکت دارد)<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۲۲۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۳.</ref>

	===نفس‌الامر===		=== نفس‌الامر ===
	نفس‌الامر، یعنی در مرتبه ذات شیء: "در مرتبه ذات شیء" یعنی چه؟ یعنی این شیء در مرتبه ذات خودش صلاحیّت این انتزاع‌ها را دارد که وقتی این شیء در قرنطینه عقل می‌رود عقل این معانی را از او انتزاع می‌کند و برای او اعتبار می‌کند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۱.</ref>. نفس الامر یعنی مرتبه‌ای از مراتب واقع. مرتبه‌ای از مراتب واقع یعنی چه؟ یعنی [[عقل انسان]] [[قدرت]] دارد که خود واقع را به مراتبی تحلیل بکند و این از قدرت تحلیل [[عقل]] برمی‌خیزد. او می‌تواند واقع را تحلیل بکند به مراتبی و از هر مرتبه از آن مراتب یک حکمی انتزاع بکند، ولی همه این مراتب، مراتب واقع است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۰۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۴.</ref>		نفس‌الامر، یعنی در مرتبه ذات شیء: "در مرتبه ذات شیء" یعنی چه؟ یعنی این شیء در مرتبه ذات خودش صلاحیّت این انتزاع‌ها را دارد که وقتی این شیء در قرنطینه عقل می‌رود عقل این معانی را از او انتزاع می‌کند و برای او اعتبار می‌کند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۱.</ref>. نفس الامر یعنی مرتبه‌ای از مراتب واقع. مرتبه‌ای از مراتب واقع یعنی چه؟ یعنی [[عقل انسان]] [[قدرت]] دارد که خود واقع را به مراتبی تحلیل بکند و این از قدرت تحلیل [[عقل]] برمی‌خیزد. او می‌تواند واقع را تحلیل بکند به مراتبی و از هر مرتبه از آن مراتب یک حکمی انتزاع بکند، ولی همه این مراتب، مراتب واقع است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۰۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۴.</ref>

	===نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]]===		=== نفس‌الامر از نظر [[حاجی]] [[سبزواری]] ===
	نفس‌الامر، یعنی فی حدّ نفسه. یعنی به جای الامر فی نفسه می‌گوییم: {{عربی\|فی نفسه‌الامر}}: این "{{عربی\|الامر فی نفسه}} یعنی {{عربی\|الامر فی مرتبة ذاته}} می‌گوید در اینجا وضع ظاهر به جای مضمر است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		نفس‌الامر، یعنی فی حدّ نفسه. یعنی به جای الامر فی نفسه می‌گوییم: {{عربی\|فی نفسه‌الامر}}: این "{{عربی\|الامر فی نفسه}} یعنی {{عربی\|الامر فی مرتبة ذاته}} می‌گوید در اینجا وضع ظاهر به جای مضمر است<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===نفس الامریّه===		=== نفس الامریّه ===
	[[احکام]] بر مبنای [[مصالح]] و [[مفاسد]] "نفس الامریّه" است [یعنی] بر مبنای مصالح و مفاسد [[واقعی]] است<ref>اسلام و مقتضیات زمان، ج۲، ص۲۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		[[احکام]] بر مبنای [[مصالح]] و [[مفاسد]] "نفس الامریّه" است [یعنی] بر مبنای مصالح و مفاسد [[واقعی]] است<ref>اسلام و مقتضیات زمان، ج۲، ص۲۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===[[نفس اماره]]===		=== [[نفس اماره]] ===
	[[نفس انسان]] گاهی در یک حدّ پایین است، در آن حدّ پایین که کار می‌کند، آنجا که تحت [[فرمان]] عقل نیست، اسمش می‌شود نفس اماره<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۵۹۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		[[نفس انسان]] گاهی در یک حدّ پایین است، در آن حدّ پایین که کار می‌کند، آنجا که تحت [[فرمان]] عقل نیست، اسمش می‌شود نفس اماره<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۵۹۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===نفس‌پرستی===		=== نفس‌پرستی ===
	این نفس همان "خود" است؛ می‌گوئیم: "نفس پرستی" یا "خودپرستی"<ref>انسان کامل، ص۲۱۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		این نفس همان "خود" است؛ می‌گوئیم: "نفس پرستی" یا "خودپرستی"<ref>انسان کامل، ص۲۱۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===نفس فلکی===		=== نفس فلکی ===
	[[قوه]] مبدأ فعل واحد است و صاحب قوه ذی [[حیات]] و ذی [[شعور]] [را] نفس فلکی می‌گیرند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۴، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		[[قوه]] مبدأ فعل واحد است و صاحب قوه ذی [[حیات]] و ذی [[شعور]] [را] نفس فلکی می‌گیرند<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۴، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===نفس‌کشی===		=== نفس‌کشی ===
	نفس کشی به معنای اینکه نفس به [[راستی]] کشته شود و لو هواهای نفس، ولو همان [[تمایلات نفسانی]] که در [[انسان]] هست، امکان ندارد، آنهایی هم که [[گمان]] می‌کنند نفس را کشته‌اند یعنی آن را معدوم و اعدام کرده‌اند، [[اشتباه]] کرده‌اند، همان نفس‌های کشته در شعور باطنشان مشغول فعالیت است. [[اسلام]] طرفدار رام کردن، [[مطیع]] کردن و [[ورزش]] دادن نفس است<ref>خاتمیت، ص۱۸۲.</ref>.		نفس کشی به معنای اینکه نفس به [[راستی]] کشته شود و لو هواهای نفس، ولو همان [[تمایلات نفسانی]] که در [[انسان]] هست، امکان ندارد، آنهایی هم که [[گمان]] می‌کنند نفس را کشته‌اند یعنی آن را معدوم و اعدام کرده‌اند، [[اشتباه]] کرده‌اند، همان نفس‌های کشته در شعور باطنشان مشغول فعالیت است. [[اسلام]] طرفدار رام کردن، [[مطیع]] کردن و [[ورزش]] دادن نفس است<ref>خاتمیت، ص۱۸۲.</ref>.
	مسله نفس‌کشی و به عبارت دیگر خود را در هم شکستن، خود را کوبیدن، یعنی خود بین نبودن و [[خودپسند]] و [[خودخواه]] نبودن<ref>انسان کامل، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>		مسله نفس‌کشی و به عبارت دیگر خود را در هم شکستن، خود را کوبیدن، یعنی خود بین نبودن و [[خودپسند]] و [[خودخواه]] نبودن<ref>انسان کامل، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۸۱۵.</ref>

	===نفس لوامّه===		=== نفس لوامّه ===
	نفس لوامّه، یعنی نفس ملامت کن که در مواقعی از انسان خطایی سر می‌زند [[آدمی]] را تحت [[شکنجه]] و [[عذاب]] و ملامت و [[سرزنش]] قرار می‌دهد<ref>حکمت‌ها و اندرزها، ص۶۸.</ref>.		نفس لوامّه، یعنی نفس ملامت کن که در مواقعی از انسان خطایی سر می‌زند [[آدمی]] را تحت [[شکنجه]] و [[عذاب]] و ملامت و [[سرزنش]] قرار می‌دهد<ref>حکمت‌ها و اندرزها، ص۶۸.</ref>.
	به عبارت دیگر نفس در یک [[درجه]] بالاتر چشم‌هایش را باز می‌کند و هشیارتر می‌گردد، می‌شود [[نفس لوامه]] که خودش خودش را ملامت می‌کند<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۵۹۶.</ref>.		به عبارت دیگر نفس در یک [[درجه]] بالاتر چشم‌هایش را باز می‌کند و هشیارتر می‌گردد، می‌شود [[نفس لوامه]] که خودش خودش را ملامت می‌کند<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۵۹۶.</ref>.