نفس اماره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* منابع */

2026-05-14T13:07:31Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۷
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:1100246.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج۱''']]
	# [[پرونده:IM010865.jpg\|22px]] [[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|'''الگوی اداره در نهج البلاغه''']]		# [[پرونده:IM010865.jpg\|22px]] [[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|'''الگوی اداره در نهج البلاغه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity: /* نفس اماره */

2026-05-14T13:06:48Z

نفس اماره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۶
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

			== مراتب نفس ==
			[[عقل]] در وجود [[آدمی]] سمت [[رهبری]] و [[مدیریت]] دارد و همه قوا باید تحت [[فرمان]] او عمل کنند؛ ولی این [[جایگاه]] به آسانی و بدون درگیری در [[اختیار]] [[عقل]] نهاده نمی‌شود، [[مبارزات]] طولانی باید تا [[شهوت]] و [[غضب]] به [[حق]] [[عقل]] اعتراف کنند و طوق [[اطاعت]] او را به گردن گیرند. ناگفته پیداست که معرکه همیشه به نفع یک طرف نیست. هر حریفی گاهی [[شکست]] را می‌پذیرد و زمانی با استفاده از [[غفلت]] حریف، بر او می‌تازد و بسا که او را تا مرز نابودی عقب می‌راند و هم از این رو [[عقل انسان]]، در طول [[مبارزات]] خود با [[شهوت]] و [[غضب]] شرایط مختلفی را تجربه می‌کند و در نهایت نیز نتیجه [[مبارزه]] برای تمامی [[انسان‌ها]] یکسان نیست. گاهی [[عقل]] به طور کامل [[شکست]] می‌خورد و پرونده [[جنگ]] برای همیشه به نفع [[شهوت]] و [[غضب]] بسته می‌شود. گاهی حریف را منکوب می‌کند و طوق [[بندگی]] خود را به گردنش می‌نهد و گاهی نیز در [[جنگ]] و [[گریز]] است و به نتیجه‌ای قطعی نمی‌رسد.

			[[قرآن کریم]] با لحاظ این سه حالت نفس را با سه صفت یاد کرده است:
			# '''[[نفس اماره]]:''' در صورتی که [[عقل]] به طور کامل [[شکست]] خورده، به [[خدمت]] [[شهوت]] و [[غضب]] درآید و خود نیز به ابزاری در دست واهمه تبدیل شود. از آن به [[نفس اماره]] تعبیر می‌شود. [[قرآن کریم]] می‌فرماید:{{متن قرآن\|إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي}}<ref>«و من نفس خویش را تبرئه نمی‌کنم که نفس به بدی بسیار فرمان می‌دهد مگر پروردگارم بخشایش آورد؛ به راستی پروردگارم آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره یوسف، آیه ۵۳.</ref>.
			# '''[[نفس لوامه]]:''' هنگامی که [[عقل]] با [[شهوت]] و [[غضب]] می‌جنگد و میدان [[نبرد]] را به نفع آنها خالی نمی‌کند، گاهی [[زمین]] می‌خورد و گاه برمی‌خیزد و پیوسته در میدان کر و فری دارد، [[نفس لوامه]] نامیده می‌شود؛ چرا که خود را برای هر [[شکست]] [[سرزنش]] می‌کند.<ref>ر. ک: محمد بن حسن طوسی، التبیان، ج۱۰، ص۱۹۰.</ref> [[قرآن کریم]] در [[مقام]] ارزش‌گذاری به این مرتبه نفس [[سوگند]] یاد کرده، می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ}}<ref>«نه، و سوگند به روان سرزنشگر،» سوره قیامه، آیه ۲.</ref>.
			# '''[[نفس مطمئنه]]:''' بالاترین مرتبه [[نفس انسان]]، حالت [[آرامش]] و [[اطمینان]] است یعنی هنگامی که نیروی [[عقل]] بر قوای دیگر فائق آمده، [[شهوت]] و [[غضب]] را تحت [[فرمان]] گرفته، دسیسه‌های واهمه را برملا کرده و بر تمام وجود [[آدمی]] يا [[حکم]] می‌راند. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي }}<ref>«ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷ - ۳۰.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۷۸-۷۹.</ref>.

	==نفس اماره==		==نفس اماره==

Jaafari: /* نفس اماره */

2026-05-14T07:31:35Z

نفس اماره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۱
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	حضرت علی{{ع}} دو ویژگی برای نفس اماره ذکر نموده، که توجه به آن می‌تواند انسان را از [[شرّ]] وسوسه‌هایش [[نجات]] دهد. نخست اینکه نفس اماره موجودی تسویل‌گر، حقّه‌باز و فریبکار است؛ دیگر اینکه دو چهره و [[منافق]] است، در ابتدای کار چهره [[واقعی]] خویش را نشان نمی‌دهد، بلکه از در دوستی و [[دلسوزی]] وارد می‌شود، تا بتواند انسان را از [[بندگی خدا]] منصرف کند. مثلاً هنگامی که کسی موفق به [[انفاق]] نمی‌شود و در زیر ضربات شلّاق [[نفس لوّامه]] قرار می‌گیرد، به او می‌گوید: اشکالی ندارد؛ زیرا [[هدف]] تو کاری مهم‌تر، یعنی تأمین آتیه [[همسر]] و فرزندانتان بوده است! یا اگر [[کار خیر]] دیگری را ترک کرده و مورد [[سرزنش]] نفس لوّامه قرار گرفته، به او می‌گوید بعداً [[توبه]] می‌کنی!		حضرت علی{{ع}} دو ویژگی برای نفس اماره ذکر نموده، که توجه به آن می‌تواند انسان را از [[شرّ]] وسوسه‌هایش [[نجات]] دهد. نخست اینکه نفس اماره موجودی تسویل‌گر، حقّه‌باز و فریبکار است؛ دیگر اینکه دو چهره و [[منافق]] است، در ابتدای کار چهره [[واقعی]] خویش را نشان نمی‌دهد، بلکه از در دوستی و [[دلسوزی]] وارد می‌شود، تا بتواند انسان را از [[بندگی خدا]] منصرف کند. مثلاً هنگامی که کسی موفق به [[انفاق]] نمی‌شود و در زیر ضربات شلّاق [[نفس لوّامه]] قرار می‌گیرد، به او می‌گوید: اشکالی ندارد؛ زیرا [[هدف]] تو کاری مهم‌تر، یعنی تأمین آتیه [[همسر]] و فرزندانتان بوده است! یا اگر [[کار خیر]] دیگری را ترک کرده و مورد [[سرزنش]] نفس لوّامه قرار گرفته، به او می‌گوید بعداً [[توبه]] می‌کنی!

	حضرت علی{{ع}} در فراز ۳ - ۴ از ~~ن [[امه]]~~ ۵۳، بعد از آنکه مالک را به [[مقاومت]] در برابر خواهش‌های نفس امر می‌کند، توجه او را به این [[واقعیت]] جلب می‌کند که [[مبارزه با نفس]] کار آسانی نیست مگر آنکه فرد از [[خداوند]] و اولیای او [[یاری]] و [[استمداد]] بجوید و مورد [[رحمت خداوند]] قرار بگیرد. از [[روایات]] به خوبی استفاده می‌شود که نفس اماره [[گناه]] را در نزد [[انسان]] [[زیبا]] جلوه می‌دهد و [[خوبی‌ها]] را [[زشت]] می‌نمایاند. هنگامی که انسان مرتکب آن شد و به عواقب آن گرفتار گشت، آن‌گاه پرده‌ها کنار می‌رود و راه بازگشتی هم باقی نمی‌ماند.		حضرت علی{{ع}} در فراز ۳ - ۴ از نامه ۵۳، بعد از آنکه مالک را به [[مقاومت]] در برابر خواهش‌های نفس امر می‌کند، توجه او را به این [[واقعیت]] جلب می‌کند که [[مبارزه با نفس]] کار آسانی نیست مگر آنکه فرد از [[خداوند]] و اولیای او [[یاری]] و [[استمداد]] بجوید و مورد [[رحمت خداوند]] قرار بگیرد. از [[روایات]] به خوبی استفاده می‌شود که نفس اماره [[گناه]] را در نزد [[انسان]] [[زیبا]] جلوه می‌دهد و [[خوبی‌ها]] را [[زشت]] می‌نمایاند. هنگامی که انسان مرتکب آن شد و به عواقب آن گرفتار گشت، آن‌گاه پرده‌ها کنار می‌رود و راه بازگشتی هم باقی نمی‌ماند.
	البته وجود مراتب دیگر نفس، مثل [[نفس لوامه]] و [[نفس مطمئنّه]]، در مقابله با نفس اماره، به انسان کمک می‌کنند، ولی این امر هم در واقع منوط به تلاش انسان و برقراری ارتباط درست و منطقی با خداوند است.		البته وجود مراتب دیگر نفس، مثل [[نفس لوامه]] و [[نفس مطمئنّه]]، در مقابله با نفس اماره، به انسان کمک می‌کنند، ولی این امر هم در واقع منوط به تلاش انسان و برقراری ارتباط درست و منطقی با خداوند است.
	در هر حال، در این فراز از [[عهدنامه]] [[امام علی]]{{ع}} با ترسیم ابعاد وجودی نفس، بر [[ضرورت]] مبارزه با نفس و کنترل خواهش‌های بیجا و نامربوط آن تأکید داشته و بر [[مدیریت]] و کنترل آن با به‌کارگیری [[قوه عاقله]] و [[توسل]] به [[رحمت الهی]]، سفارش کرده است.<ref>[[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۲۳۳.</ref>		در هر حال، در این فراز از [[عهدنامه]] [[امام علی]]{{ع}} با ترسیم ابعاد وجودی نفس، بر [[ضرورت]] مبارزه با نفس و کنترل خواهش‌های بیجا و نامربوط آن تأکید داشته و بر [[مدیریت]] و کنترل آن با به‌کارگیری [[قوه عاقله]] و [[توسل]] به [[رحمت الهی]]، سفارش کرده است.<ref>[[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۲۳۳.</ref>

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = نفس | عنوان مدخل = نفس | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نفس اماره== نفس اماره حالتی است که فرد گرفتار شهوات شده و در دام وسوسه‌هاست و می‌تواند به صراحت و روشنی به بدی‌ها فرمان دهد و نیازی نمی‌بیند تا بدی‌ها و ...» ایجاد کرد

2026-05-14T07:22:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = نفس | عنوان مدخل = نفس | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نفس اماره== نفس اماره حالتی است که فرد گرفتار شهوات شده و در دام وسوسه‌هاست و می‌تواند به صراحت و روشنی به بدی‌ها فرمان دهد و نیازی نمی‌بیند تا بدی‌ها و ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = نفس
| عنوان مدخل = نفس
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==نفس اماره==
نفس اماره حالتی است که فرد گرفتار [[شهوات]] شده و در دام وسوسه‌هاست و می‌تواند به صراحت و روشنی به [[بدی‌ها]] [[فرمان]] دهد و نیازی نمی‌بیند تا بدی‌ها و [[زشتی‌ها]] را به صورتی [[زیبا]] و [[حق]]، جلوه و جلا دهد<ref>{{متن قرآن|ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ}} «آنگاه، پس از آنکه آن نشانه‌ها را دیدند بر آن شدند که او را تا زمانی زندانی کنند» سوره یوسف، آیه ۳۵.</ref>. هرگاه [[خواهش]] [[طبیعت انسان]] به سوی [[لذات]] [[دنیوی]] باشد نفس او حالت [[اماره]] بودن دارد یعنی بسیار امر کننده به سوی بدیها و [[روح انسانی]] به اعتبار [[غلبه]] حیوانیت نفس اماره خوانده می‌شود چون همواره امر به [[کارهای بد]] می‌کنند.
نفس اماره نفسی است که تابع [[هوا و هوس]] است و بر حسب دستورهای مهلک، انسان را وادار به [[کارهای زشت]] می‌کند<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، واژه نفس.</ref>. نفس اماره نفسی است که میل کند به طبیعت [[بدنی]] و امر دهد به [[لذت]] و شهوات [[حسی]] و [[قلب]] را به جهت سفلی بکشاند و آن مأوای بدی‌ها و منبع [[اخلاق]] ذمیمه است اماره به معنی بسیار امرکننده و سخت [[حکم]] کننده است. روح انسانی را به اعتبار غلبۀ حیوانیت نفس اماره گویند از آن جهت که صاحب آن را همواره امر به کارهای بد می‌کند<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه نفس.</ref>. در [[قرآن کریم]] در این باره آمده است که {{متن قرآن|إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي}}<ref>«نفس به بدی بسیار فرمان می‌دهد مگر پروردگارم بخشایش آورد» سوره یوسف، آیه ۵۳.</ref>.
نفس اماره را اشاره به هوا و هوس‌های [[سرکش]] می‌دانند که پیوسته انسان را به بدی‌ها امر می‌کند. نفس اماره در واقع مهم‌ترین ابزار [[شیطان]] است و اگر [[انسان]] از [[شر]] آن [[رهایی]] یابد از شر شیطان هم رهایی خواهد یافت<ref>مکارم شیرازی و دیگران، پیام امام، ج۱۰، ص۱۶.</ref>.

انسان اگر می‌خواهد به [[کمالات معنوی]] و [[مقامات]] عالی برسد، باید با [[خواهش‌های نفسانی]] خود [[مبارزه]] کند؛ یعنی به دنبال [[هوس‌ها]] و [[تمایلات حیوانی]] و [[شیطانی]] نرود. البته [[افراط]] در این زمینه نیز درست نیست؛ چون برخی نیز تصور می‌کنند راه رسیدن به [[خدا]]، فقط [[مخالفت با نفس]] است؛ تا آن را [[سرکوب]] نمایند و تمام توجه آنان به این است که با خودشان بجنگند. همه اینها در حد [[اعتدال]] خوب است. انسان نباید با فشار زیاد بر نفس و [[ریاضت]] شدید، موجبات امراض [[بدنی]] و ناراحتی‌های عصبی و روانی خود را فراهم آورد و در نتیجه از [[تکالیف واجب]] خود نیز باز بماند.
[[حضرت علی]]{{ع}} که با [[خدعه‌ها]] و [[نیرنگ‌ها]] و فعالیت‌های [[اغواگر]] نفس امّاره آشناست، و به خوبی از پس مبارزه با آن برآمده، تابلوی گویایی از نفس اماره به تصویر کشیده است: {{متن حدیث|النَّفْسُ الْأَمَّارَةُ الْمُسَوِّلَةُ تَتَمَلَّقُ تَمَلُّقَ الْمُنَافِقِ، وَ تَتَصَنَّعُ بِشِيمَةِ الصَّدِيقِ الْمُوَافِقِ، حَتَّى إِذَا خَدَعَتْ وَ تَمَكَّنَتْ تَسَلَّطَتْ تَسَلُّطَ الْعَدُوِّ}} نفس اماره [[فریبکار]] همچون انسان‌های دو رو [[چاپلوسی]] می‌کند و (این [[دشمن]] خطرناک) در [[لباس]] [[دوستی]] [[مهربان]] جلوه می‌کند تا [[خدعه]] و نیرنگش مؤثر شود، آن‌گاه چهره واقعی‌اش را نشان می‌دهد و همچون [[دشمنی]] [[قدرتمند]] بر انسان مسلط می‌شود<ref>محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۱۰، ح۲۰۴۶۵؛ آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ح۴۶۸۳.</ref>.
حضرت علی{{ع}} دو ویژگی برای نفس اماره ذکر نموده، که توجه به آن می‌تواند انسان را از [[شرّ]] وسوسه‌هایش [[نجات]] دهد. نخست اینکه نفس اماره موجودی تسویل‌گر، حقّه‌باز و فریبکار است؛ دیگر اینکه دو چهره و [[منافق]] است، در ابتدای کار چهره [[واقعی]] خویش را نشان نمی‌دهد، بلکه از در دوستی و [[دلسوزی]] وارد می‌شود، تا بتواند انسان را از [[بندگی خدا]] منصرف کند. مثلاً هنگامی که کسی موفق به [[انفاق]] نمی‌شود و در زیر ضربات شلّاق [[نفس لوّامه]] قرار می‌گیرد، به او می‌گوید: اشکالی ندارد؛ زیرا [[هدف]] تو کاری مهم‌تر، یعنی تأمین آتیه [[همسر]] و فرزندانتان بوده است! یا اگر [[کار خیر]] دیگری را ترک کرده و مورد [[سرزنش]] نفس لوّامه قرار گرفته، به او می‌گوید بعداً [[توبه]] می‌کنی!

حضرت علی{{ع}} در فراز ۳ - ۴ از ن [[امه]] ۵۳، بعد از آنکه مالک را به [[مقاومت]] در برابر خواهش‌های نفس امر می‌کند، توجه او را به این [[واقعیت]] جلب می‌کند که [[مبارزه با نفس]] کار آسانی نیست مگر آنکه فرد از [[خداوند]] و اولیای او [[یاری]] و [[استمداد]] بجوید و مورد [[رحمت خداوند]] قرار بگیرد. از [[روایات]] به خوبی استفاده می‌شود که نفس اماره [[گناه]] را در نزد [[انسان]] [[زیبا]] جلوه می‌دهد و [[خوبی‌ها]] را [[زشت]] می‌نمایاند. هنگامی که انسان مرتکب آن شد و به عواقب آن گرفتار گشت، آن‌گاه پرده‌ها کنار می‌رود و راه بازگشتی هم باقی نمی‌ماند.
البته وجود مراتب دیگر نفس، مثل [[نفس لوامه]] و [[نفس مطمئنّه]]، در مقابله با نفس اماره، به انسان کمک می‌کنند، ولی این امر هم در واقع منوط به تلاش انسان و برقراری ارتباط درست و منطقی با خداوند است.
در هر حال، در این فراز از [[عهدنامه]] [[امام علی]]{{ع}} با ترسیم ابعاد وجودی نفس، بر [[ضرورت]] مبارزه با نفس و کنترل خواهش‌های بیجا و نامربوط آن تأکید داشته و بر [[مدیریت]] و کنترل آن با به‌کارگیری [[قوه عاقله]] و [[توسل]] به [[رحمت الهی]]، سفارش کرده است.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۲۳۳.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010865.jpg|22px]] [[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|'''الگوی اداره در نهج البلاغه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:نفس]]