نماز جمعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* سوره جمعه */

2024-07-06T09:29:52Z

سوره جمعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۵۹
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	{{اصلی\|سوره جمعه}}		{{اصلی\|سوره جمعه}}
	در [[قرآن]] سوره‌ای به نام "[[جمعه]]" است که در آن [[مسلمانان]] را به شرکت در نماز جمعه [[تشویق]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.		در [[قرآن]] سوره‌ای به نام "[[جمعه]]" است که در آن [[مسلمانان]] را به شرکت در نماز جمعه [[تشویق]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.

			==[[نماز جمعه]]==
			از نظر [[فقه شیعه]]، [[خواندن نماز]] [[جمعه]] شرایط خاصی دارد و به [[عقیده]] بسیاری از [[علمای شیعه]] خواندن آن [[واجب]] تخییری است. نماز جمعه مرکب از دو [[خطبه]] و دو رکعت [[نماز]] است و باید به صورت [[جماعت]] خوانده شود و [[امام جمعه]] باید در [[خطبه‌ها]] پس از [[حمد]] و [[ثنای الهی]] و فرستادن [[درود]] بر [[محمد و آل محمد]] و [[ائمه]] [[مسلمین]] و [[استغفار]] برای [[مؤمنین]] و [[مؤمنات]] و امر به [[تقوا]]، راجع به [[مصالح دینی]] و [[دنیوی]] [[مسلمانان]] سخن بگوید و آنان را از اوضاع و احوال مسلمانان دیگر [[آگاه]] سازد و خطبه را با خواندن [[سوره]] کوچکی از [[قرآن]] تمام کند و میان دو خطبه اندکی مکث کند. نماز جمعه فقط یک [[اذان]] دارد و در رکعت اول پس از حمد، [[سوره جمعه]] و در رکعت دوم پس از حمد، [[سوره منافقین]] خوانده می‌شود، و نیز در رکعت اول پیش از [[رکوع]] و در رکعت دوم پس از رکوع [[قنوت]] انجام می‌شود. نماز جمعه با حداقل پنج نفر تشکیل می‌گردد.
			همچنین برپایی دو نماز جمعه در فاصله کمتر از یک فرسخ صحیح نیست، و نیز باید [[خطیب]] و [[امام]] یک نفر باشد، مگر این که حادثه‌ای برای خطیب پیش آید و از خواندن نماز [[ناتوان]] گردد.
			[[اهل سنت]] نماز جمعه را در صورت تمکن [[واجب عینی]] می‌دانند و در کیفیت انجام آن در چند مورد با [[شیعه]] [[اختلاف]] نظر دارند که از جمله آنها می‌توان موارد زیر را یاد کرد:
			# اهل سنت در نماز جمعه دو اذان می‌گویند و بنابر آن چه در کتاب‌های آنها آمده است اذان دوم را [[عثمان]] اضافه کرد و در [[زمان پیامبر]] و [[ابوبکر]] و [[عمر]] با یک اذان خوانده می‌شد.
			# اهل سنت در دو رکعت نماز جمعه قنوت نمی‌خوانند.
			# تشکیل چند نماز جمعه در فاصله نزدیک را جایز می‌دانند، مشروط بر این که [[مسجد جامع]] گنجایش همه [[مردم]] [[شهر]] را نداشته باشد، اگر چه آنها در [[نماز]] شرکت نکنند و [[مسجد جامع]] پر نشود.
			# معتقدند که [[نماز جمعه]] حداقل با چهل نفر منعقد می‌شود و اگر از این تعداد کمتر شد نباید نماز جمعه خواند<ref>تحریرالوسیله ج۱، ص۲۳۱؛ الفقه علی المذاهب الاربعه، ج۱، ص۳۷۸.</ref>.<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص ۱۰۳۵.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani در ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۸

2023-10-18T04:48:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۶:		خط ۶:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[جُمعه]] به معنای ضمیمه‌کردن چیزی به چیز دیگر<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۱/۴۷۹.</ref> و نام یکی از روزهای هفته است<ref>فیومی، المصباح المنیر، ۱۰۹.</ref> که در [[عرب جاهلی]] به آن «[[یوم]] العَرُوبه» می‌گفتند<ref>فراهیدی، کتاب العین، ۲/۱۲۸؛ زمخشری، الکشاف، ۴/۵۳۲؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ۱/۲۷۸.</ref>. نماز جمعه در اصطلاح، نمازی دو رکعتی همراه با دو [[خطبه]] است که در روز جمعه و به جای نماز ظهر به جماعت و با شرایطی خوانده می‌شود<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۱۸.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[جُمعه]] به معنای ضمیمه‌کردن چیزی به چیز دیگر<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۱/۴۷۹.</ref> و نام یکی از روزهای هفته است<ref>فیومی، المصباح المنیر، ۱۰۹.</ref> که در [[عرب جاهلی]] به آن «[[یوم]] العَرُوبه» می‌گفتند<ref>فراهیدی، کتاب العین، ۲/۱۲۸؛ زمخشری، الکشاف، ۴/۵۳۲؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ۱/۲۷۸.</ref>. نماز جمعه در اصطلاح، نمازی دو رکعتی همراه با دو [[خطبه]] است که در روز جمعه و به جای نماز ظهر به جماعت و با شرایطی خوانده می‌شود<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۱۸.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	در [[قرآن کریم]]، خداوند از [[مؤمنان]] می‌خواهد که هنگام نماز جمعه به سوی [[ذکر خدا]] بشتابند و [[خرید و فروش]] را رها کنند<ref>سوره جمعه، آیه ۹.</ref>. نخستین نماز جمعه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در آغاز ورود ایشان در میانه راه [[قبا]] به مدینه به [[همراهی]] [[قبیله]] [[بنی‌سالم]] برپا شد<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱/۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۴/۳۰۲؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۲/۴۲۲.</ref>. با گسترش اسلام به سرزمین‌های دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} علاوه بر آنکه خود به برپایی نماز جمعه می‌پرداخت، برخی از [[صحابه]] را نیز برای برپایی نماز جمعه به [[شهرها]] می‌فرستاد<ref>ابن‌ماجه، سنن، ۱/۳۴۴؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۳/۲۸۳.</ref>. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} نماز جمعه و [[نماز عید]] را [[حاکمان]] و منصوبان آنان برپا می‌کردند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸؛ جعفریان، دوازده رساله، ۲۲–۲۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} نیز در دوره [[زمامداری]] خود نماز جمعه برپا می‌کرد<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۴/۹۲؛ طالقانی، پرتوی از نهج البلاغه، ۲۸۷.</ref> و [[امامان معصوم]]{{ع}} در نمازهای [[حاکمان]] شرکت<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸.</ref> و [[یاران]] خود را نیز به شرکت در آن توصیه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۰۹–۳۱۰.</ref> می‌کردند.		در [[قرآن کریم]]، خداوند از [[مؤمنان]] می‌خواهد که هنگام نماز جمعه به سوی [[ذکر خدا]] بشتابند و [[خرید و فروش]] را رها کنند<ref>سوره جمعه، آیه ۹.</ref>. نخستین نماز جمعه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در آغاز ورود ایشان در میانه راه [[قبا]] به مدینه به [[همراهی]] [[قبیله]] [[بنی‌سالم]] برپا شد<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱/۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۴/۳۰۲؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۲/۴۲۲.</ref>. با گسترش اسلام به سرزمین‌های دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} علاوه بر آنکه خود به برپایی نماز جمعه می‌پرداخت، برخی از [[صحابه]] را نیز برای برپایی نماز جمعه به [[شهرها]] می‌فرستاد<ref>ابن‌ماجه، سنن، ۱/۳۴۴؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۳/۲۸۳.</ref>. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} نماز جمعه و [[نماز عید]] را [[حاکمان]] و منصوبان آنان برپا می‌کردند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸؛ جعفریان، دوازده رساله، ۲۲–۲۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} نیز در دوره [[زمامداری]] خود نماز جمعه برپا می‌کرد<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۴/۹۲؛ طالقانی، پرتوی از نهج البلاغه، ۲۸۷.</ref> و [[امامان معصوم]]{{ع}} در نمازهای [[حاکمان]] شرکت<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸.</ref> و [[یاران]] خود را نیز به شرکت در آن توصیه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۰۹–۳۱۰.</ref> می‌کردند.

	[[فقیهان]] [[شیعه]] همواره در مباحث [[نماز]] به بررسی [[احکام شرعی]] و شرایط نماز جمعه پرداخته‌اند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۳؛ حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۹–۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۰.</ref> و رساله‌های متعددی نیز نگاشته‌اند<ref>آقابزرگ، الذریعة، ۱۵/۶۳.</ref>. در عصر غیبت به دلیل نبود [[حکومت]] [[شیعی]]، [[شیعیان]] از اقامه این [[فریضه]] جز در موارد خاص [[محروم]] بودند<ref>جعفریان، دوازده رساله، ۲۷–۲۸.</ref>، اما با رسمیت‌ یافتن [[مذهب شیعه]] در [[زمان]] [[صفویه]]، نماز جمعه نیز به [[امامت]] عالمانی همچون [[محقق کرکی]] برپا گردید<ref>الگار، حیاء نماز جمعه، ۲/۴۳۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[فقیهان]] [[شیعه]] همواره در مباحث [[نماز]] به بررسی [[احکام شرعی]] و شرایط نماز جمعه پرداخته‌اند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۳؛ حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۹–۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۰.</ref> و رساله‌های متعددی نیز نگاشته‌اند<ref>آقابزرگ، الذریعة، ۱۵/۶۳.</ref>. در عصر غیبت به دلیل نبود [[حکومت]] [[شیعی]]، [[شیعیان]] از اقامه این [[فریضه]] جز در موارد خاص [[محروم]] بودند<ref>جعفریان، دوازده رساله، ۲۷–۲۸.</ref>، اما با رسمیت‌ یافتن [[مذهب شیعه]] در [[زمان]] [[صفویه]]، نماز جمعه نیز به [[امامت]] عالمانی همچون [[محقق کرکی]] برپا گردید<ref>الگار، حیاء نماز جمعه، ۲/۴۳۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== جنبه‌های شرعی و فقهی ==		== جنبه‌های شرعی و فقهی ==
	=== حکم نماز جمعه ===		=== حکم نماز جمعه ===
	[[وجوب]] اقامه نماز جمعه در [[زمان]] حضور امام معصوم{{ع}} یا نایب خاص ایشان، مورد اتفاق [[فقیهان]] [[شیعه]] و از [[ضروریات دین]] شمرده شده است<ref>شهید ثانی، رسائل، ۱/۱۷۳؛ خویی، موسوعه، ۱۱/۱۳–۱۴.</ref>؛ اما دربارۀ استمرار این [[حکم]] در عصر غیبت، اتفاق نظری وجود ندارد. برخی از فقها قائل به وجوب تخییری نماز جمعه شده و آن را مُجزی از نماز ظهر دانسته‌اند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۸۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[وجوب]] اقامه نماز جمعه در [[زمان]] حضور امام معصوم{{ع}} یا نایب خاص ایشان، مورد اتفاق [[فقیهان]] [[شیعه]] و از [[ضروریات دین]] شمرده شده است<ref>شهید ثانی، رسائل، ۱/۱۷۳؛ خویی، موسوعه، ۱۱/۱۳–۱۴.</ref>؛ اما دربارۀ استمرار این [[حکم]] در عصر غیبت، اتفاق نظری وجود ندارد. برخی از فقها قائل به وجوب تخییری نماز جمعه شده و آن را مُجزی از نماز ظهر دانسته‌اند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۸۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	=== شرایط و احکام نماز جمعه ===		=== شرایط و احکام نماز جمعه ===
	فقها برای وجوب و صحت نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]] که شرط صحت است و [[بلوغ]]، [[عقل]]، وقت، عدد، دو [[خطبه]] و غیره که هم شرط صحت‌اند و هم شرط وجوب. همچنین آزاد بودن (برده‌ نبودن)، حاضر بودن (مسافر نبودن)، عاجز نبودن و زمین‌گیر نبودن از شرایط وجوب‌اند<ref>کرکی، جامع المقاصد، ۲/۴۱۶.</ref>. یکی دیگر از شرایط نماز جمعه، خواندن دو خطبه است. در [[حدیثی]] آمده است [[امام رضا]]{{ع}} در تبیین [[فلسفه]] خطبه، آن را فرصتی دانسته که [[زمامدار]] [[جامعه]]، در این گردهمایی عمومی [[مردم]] را [[موعظه]] و به [[اطاعت الهی]] ترغیب می‌کند و آنان را از مصالح دینی و [[دنیایی]] [[آگاه]] می‌سازد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۴۴.</ref>. افزون بر این شرایط، [[فقها]] پاره‌ای از امور را در خواندن [[خطبه‌ها]] چون وقت خواندن دو خطبه، تقدیم خطبه بر نماز جمعه، ایستادن [[امام]] هنگام خواندن دو خطبه و نشستن میان دو خطبه را شرط دانسته‌اند<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵–۳۶؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۰/۸۴–۸۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		فقها برای وجوب و صحت نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]] که شرط صحت است و [[بلوغ]]، [[عقل]]، وقت، عدد، دو [[خطبه]] و غیره که هم شرط صحت‌اند و هم شرط وجوب. همچنین آزاد بودن (برده‌ نبودن)، حاضر بودن (مسافر نبودن)، عاجز نبودن و زمین‌گیر نبودن از شرایط وجوب‌اند<ref>کرکی، جامع المقاصد، ۲/۴۱۶.</ref>. یکی دیگر از شرایط نماز جمعه، خواندن دو خطبه است. در [[حدیثی]] آمده است [[امام رضا]]{{ع}} در تبیین [[فلسفه]] خطبه، آن را فرصتی دانسته که [[زمامدار]] [[جامعه]]، در این گردهمایی عمومی [[مردم]] را [[موعظه]] و به [[اطاعت الهی]] ترغیب می‌کند و آنان را از مصالح دینی و [[دنیایی]] [[آگاه]] می‌سازد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۴۴.</ref>. افزون بر این شرایط، [[فقها]] پاره‌ای از امور را در خواندن [[خطبه‌ها]] چون وقت خواندن دو خطبه، تقدیم خطبه بر نماز جمعه، ایستادن [[امام]] هنگام خواندن دو خطبه و نشستن میان دو خطبه را شرط دانسته‌اند<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵–۳۶؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۰/۸۴–۸۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>
	== وقت نماز جمعه ==		== وقت نماز جمعه ==
	فقها در [[تعیین وقت]] خواندن خطبه‌ها [[اختلاف]] نظر دارند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۵.</ref>، برخی از فقها، خواندن خطبه‌ها را پیش از زوال (ظهر [[شرعی]]) جایز شمرده است؛ هرچند احتیاط [[مستحب]] می‌دانند که پس از زوال خوانده شود<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱؛ بنی‌هاشمی، قاموس الکتاب المقدس، ۱/۸۴۹.</ref>. برخی دیگر تأخیر خطبه‌ها را تا پس از زوال واجب دانسته‌اند. آخرین فرصت برپایی نماز [[جمعه]] نیز تا رسیدن [[سایه]] شاخص به اندازه دو قدمِ متعارف است<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵؛ خویی، توضیح المسائل، ۱۲۹؛ سیستانی، رساله، ۱۶۱.</ref>.<ref>حسین علی برزگران\|برزگران، ~~حسین،~~ نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز ~~جمعه»،~~ دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام ~~خمینی، ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		فقها در [[تعیین وقت]] خواندن خطبه‌ها [[اختلاف]] نظر دارند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۵.</ref>، برخی از فقها، خواندن خطبه‌ها را پیش از زوال (ظهر [[شرعی]]) جایز شمرده است؛ هرچند احتیاط [[مستحب]] می‌دانند که پس از زوال خوانده شود<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱؛ بنی‌هاشمی، قاموس الکتاب المقدس، ۱/۸۴۹.</ref>. برخی دیگر تأخیر خطبه‌ها را تا پس از زوال واجب دانسته‌اند. آخرین فرصت برپایی نماز [[جمعه]] نیز تا رسیدن [[سایه]] شاخص به اندازه دو قدمِ متعارف است<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵؛ خویی، توضیح المسائل، ۱۲۹؛ سیستانی، رساله، ۱۶۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	=== شرایط امام جمعه ===		=== شرایط امام جمعه ===
	امام جمعه دارای شرایطی است. شرایط امام جمعه همان [[شرایط امام]] جماعت که عبارت‌اند از: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]]؛ چنان‌که [[بلوغ]] و مرد بودن (ذکورت) نیز شرط است و [[امامت]] [[کودکان]] و [[زنان]] در نماز جمعه صحیح نیست؛ گرچه کسی امامت آنها را در [[نماز جماعت]] بی‌اشکال بداند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		امام جمعه دارای شرایطی است. شرایط امام جمعه همان [[شرایط امام]] جماعت که عبارت‌اند از: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]]؛ چنان‌که [[بلوغ]] و مرد بودن (ذکورت) نیز شرط است و [[امامت]] [[کودکان]] و [[زنان]] در نماز جمعه صحیح نیست؛ گرچه کسی امامت آنها را در [[نماز جماعت]] بی‌اشکال بداند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== آثار فردی و [[اجتماعی]] ==		== آثار فردی و [[اجتماعی]] ==
	برخی از بزرگان نماز جمعه را محلی برای طرح مباحث [[سیاسی]] و [[هدایت]] جمعی<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۵۲.</ref> و فرصتی برای آگاهی‌بخشی به مسائل اجتماعی، رفع اختلاف‌های [[مسلمانان]] و گرفتاری‌های آنان<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۴۷.</ref> و موجب آشنایی [[مردم]] با [[وظایف]] خویش می‌دانند<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۰/۱۷.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱۰،~~ ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		برخی از بزرگان نماز جمعه را محلی برای طرح مباحث [[سیاسی]] و [[هدایت]] جمعی<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۵۲.</ref> و فرصتی برای آگاهی‌بخشی به مسائل اجتماعی، رفع اختلاف‌های [[مسلمانان]] و گرفتاری‌های آنان<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۴۷.</ref> و موجب آشنایی [[مردم]] با [[وظایف]] خویش می‌دانند<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۰/۱۷.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==		== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==

Bahmani: /* منابع */

2023-04-29T18:21:24Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۵۱
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
	~~#[[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]~~
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۲۱

2023-04-29T18:21:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نماز جمعه در قرآن]] - [[نماز جمعه در فقه سیاسی]] - [[نماز جمعه در معارف مهدویت]] - [[نماز جمعه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط =}}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نماز جمعه در قرآن]] - [[نماز جمعه در فقه سیاسی]] - [[نماز جمعه در معارف مهدویت]] - [[نماز جمعه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط =}}

	~~== مقدمه ==~~		'''«نماز جمعه»''' یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] است که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و پیش از برپایی آن، [[امام جمعه]] دو سخنرانی می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.
	«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] است که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و پیش از برپایی آن، [[امام جمعه]] دو سخنرانی می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است~~<ref>~~[[~~جواد محدثی\|محدثی، جواد~~]]، [[~~فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی~~]]، ~~ص۲۳۶~~.~~</ref>~~.
			فقها برای وجوب و صحت نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]]، [[بلوغ]]، [[عقل]]، دو [[خطبه]] و ... . امام جمعه نیز دارای شرایطی است، مانند: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]].

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۱۳

2023-04-29T18:13:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۴۳
خط ۵:		خط ۵:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[جُمعه]] به معنای ضمیمه‌کردن چیزی به چیز دیگر<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۱/۴۷۹.</ref> و نام یکی از روزهای هفته است<ref>فیومی، المصباح المنیر، ۱۰۹.</ref> که در [[عرب جاهلی]] به آن «[[یوم]] العَرُوبه» می‌گفتند<ref>فراهیدی، کتاب العین، ۲/۱۲۸؛ زمخشری، الکشاف، ۴/۵۳۲؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ۱/۲۷۸.</ref>. [[نماز جمعه]] در اصطلاح، نمازی دو رکعتی همراه با دو [[خطبه]] است که در روز جمعه و به جای نماز ظهر به جماعت و با شرایطی خوانده می‌شود<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۱۸.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[جُمعه]] به معنای ضمیمه‌کردن چیزی به چیز دیگر<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۱/۴۷۹.</ref> و نام یکی از روزهای هفته است<ref>فیومی، المصباح المنیر، ۱۰۹.</ref> که در [[عرب جاهلی]] به آن «[[یوم]] العَرُوبه» می‌گفتند<ref>فراهیدی، کتاب العین، ۲/۱۲۸؛ زمخشری، الکشاف، ۴/۵۳۲؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ۱/۲۷۸.</ref>. نماز جمعه در اصطلاح، نمازی دو رکعتی همراه با دو [[خطبه]] است که در روز جمعه و به جای نماز ظهر به جماعت و با شرایطی خوانده می‌شود<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۱۸.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	وجود روزی از هفته برای [[استراحت]] و رسیدگی به [[امور عبادی]] و [[اجتماعی]] در [[ادیان]]، همچون [[شنبه]] بر اساس ده فرمان در [[یهود]]<ref>کتاب مقدس، خروج، ب۱۶، ۲۹، ب۲۰، ۸–۱۱ و ب۳۵، ۲–۳.</ref> و یکشنبه در [[مسیحیت]]<ref>بطرس، قاموس، ۳۹۶.</ref> دارای سابقه‌ای طولانی است. در میان [[مسلمانان]] نیز روز جمعه [[برترین]] [[روز]] و روز [[استجابت دعا]] و [[بخشش گناهان]] است، هر کس در این روز بمیرد [[شهید]] است<ref>کلینی، الکافی، ۳/۴۱۴.</ref> و [[خداوند]] و رسولش این روز را بزرگ شمرده و آن را [[عید]] قرار داده‌اند<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۷۶.</ref>.		وجود روزی از هفته برای استراحت و رسیدگی به [[امور عبادی]] و [[اجتماعی]] در [[ادیان]]، همچون [[شنبه]] بر اساس ده فرمان در [[یهود]]<ref>کتاب مقدس، خروج، ب۱۶، ۲۹، ب۲۰، ۸–۱۱ و ب۳۵، ۲–۳.</ref> و یکشنبه در [[مسیحیت]]<ref>بطرس، قاموس، ۳۹۶.</ref> دارای سابقه‌ای طولانی است. در میان [[مسلمانان]] نیز روز جمعه [[برترین]] [[روز]] و روز [[استجابت دعا]] و [[بخشش گناهان]] است، هر کس در این روز بمیرد [[شهید]] است<ref>کلینی، الکافی، ۳/۴۱۴.</ref> و [[خداوند]] و رسولش این روز را بزرگ شمرده و آن را [[عید]] قرار داده‌اند<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۷۶.</ref>.

	در [[قرآن کریم]]، خداوند از [[مؤمنان]] می‌خواهد که هنگام نماز جمعه به سوی [[ذکر خدا]] بشتابند و [[خرید و فروش]] را رها کنند<ref>سوره جمعه، آیه ۹.</ref>. نخستین نماز جمعه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در آغاز ورود ایشان در میانه راه [[قبا]] به مدینه به [[همراهی]] [[قبیله]] [[بنی‌سالم]] برپا شد<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱/۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۴/۳۰۲؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۲/۴۲۲.</ref>. با [[گسترش اسلام]] به سرزمین‌های دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} علاوه بر آنکه خود به برپایی نماز جمعه می‌پرداخت، برخی از [[صحابه]] را نیز برای برپایی نماز جمعه به [[شهرها]] می‌فرستاد<ref>ابن‌ماجه، سنن، ۱/۳۴۴؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۳/۲۸۳.</ref>. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} نماز جمعه و [[نماز عید]] را [[حاکمان]] و منصوبان آنان برپا می‌کردند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸؛ جعفریان، دوازده رساله، ۲۲–۲۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} نیز در دوره [[زمامداری]] خود [[نماز جمعه]] برپا می‌کرد<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۴/۹۲؛ طالقانی، پرتوی از نهج البلاغه، ۲۸۷.</ref> و [[امامان معصوم]]{{ع}} در نمازهای [[حاکمان]] شرکت<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸.</ref> و [[یاران]] خود را نیز به شرکت در آن توصیه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۰۹–۳۱۰.</ref> می‌کردند.		در [[قرآن کریم]]، خداوند از [[مؤمنان]] می‌خواهد که هنگام نماز جمعه به سوی [[ذکر خدا]] بشتابند و [[خرید و فروش]] را رها کنند<ref>سوره جمعه، آیه ۹.</ref>. نخستین نماز جمعه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در آغاز ورود ایشان در میانه راه [[قبا]] به مدینه به [[همراهی]] [[قبیله]] [[بنی‌سالم]] برپا شد<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱/۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۴/۳۰۲؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۲/۴۲۲.</ref>. با گسترش اسلام به سرزمین‌های دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} علاوه بر آنکه خود به برپایی نماز جمعه می‌پرداخت، برخی از [[صحابه]] را نیز برای برپایی نماز جمعه به [[شهرها]] می‌فرستاد<ref>ابن‌ماجه، سنن، ۱/۳۴۴؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۳/۲۸۳.</ref>. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} نماز جمعه و [[نماز عید]] را [[حاکمان]] و منصوبان آنان برپا می‌کردند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸؛ جعفریان، دوازده رساله، ۲۲–۲۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} نیز در دوره [[زمامداری]] خود نماز جمعه برپا می‌کرد<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۴/۹۲؛ طالقانی، پرتوی از نهج البلاغه، ۲۸۷.</ref> و [[امامان معصوم]]{{ع}} در نمازهای [[حاکمان]] شرکت<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸.</ref> و [[یاران]] خود را نیز به شرکت در آن توصیه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۰۹–۳۱۰.</ref> می‌کردند.

	[[فقیهان]] [[شیعه]] همواره در مباحث [[نماز]] به بررسی [[احکام شرعی]] و شرایط نماز جمعه پرداخته‌اند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۳؛ حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۹–۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۰.</ref> و رساله‌های متعددی نیز نگاشته‌اند<ref>آقابزرگ، الذریعة، ۱۵/۶۳.</ref>. در عصر غیبت به دلیل نبود [[حکومت]] [[شیعی]]، [[شیعیان]] از اقامه این [[فریضه]] جز در موارد خاص [[محروم]] بودند<ref>جعفریان، دوازده رساله، ۲۷–۲۸.</ref>، اما با رسمیت‌ یافتن [[مذهب شیعه]] در [[زمان]] [[صفویه]]، نماز جمعه نیز به [[امامت]] عالمانی همچون [[محقق کرکی]] برپا گردید<ref>الگار، حیاء نماز جمعه، ۲/۴۳۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[فقیهان]] [[شیعه]] همواره در مباحث [[نماز]] به بررسی [[احکام شرعی]] و شرایط نماز جمعه پرداخته‌اند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۳؛ حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۹–۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۰.</ref> و رساله‌های متعددی نیز نگاشته‌اند<ref>آقابزرگ، الذریعة، ۱۵/۶۳.</ref>. در عصر غیبت به دلیل نبود [[حکومت]] [[شیعی]]، [[شیعیان]] از اقامه این [[فریضه]] جز در موارد خاص [[محروم]] بودند<ref>جعفریان، دوازده رساله، ۲۷–۲۸.</ref>، اما با رسمیت‌ یافتن [[مذهب شیعه]] در [[زمان]] [[صفویه]]، نماز جمعه نیز به [[امامت]] عالمانی همچون [[محقق کرکی]] برپا گردید<ref>الگار، حیاء نماز جمعه، ۲/۴۳۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	== جنبه‌های شرعی و فقهی ==		== جنبه‌های شرعی و فقهی ==
	=== حکم نماز جمعه ===		=== حکم نماز جمعه ===
	[[وجوب]] [[اقامه نماز جمعه]] در [[زمان]] حضور امام معصوم{{ع}} یا نایب خاص ایشان، مورد اتفاق [[فقیهان]] [[شیعه]] و از [[ضروریات دین]] شمرده شده است<ref>شهید ثانی، رسائل، ۱/۱۷۳؛ خویی، موسوعه، ۱۱/۱۳–۱۴.</ref>؛ اما دربارۀ استمرار این [[حکم]] در [[عصر ~~غیبت]]،~~ اتفاق نظری وجود ندارد. برخی از فقها قائل به وجوب تخییری نماز جمعه شده و آن را مُجزی از نماز ظهر دانسته‌اند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۸۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		[[وجوب]] اقامه نماز جمعه در [[زمان]] حضور امام معصوم{{ع}} یا نایب خاص ایشان، مورد اتفاق [[فقیهان]] [[شیعه]] و از [[ضروریات دین]] شمرده شده است<ref>شهید ثانی، رسائل، ۱/۱۷۳؛ خویی، موسوعه، ۱۱/۱۳–۱۴.</ref>؛ اما دربارۀ استمرار این [[حکم]] در عصر غیبت، اتفاق نظری وجود ندارد. برخی از فقها قائل به وجوب تخییری نماز جمعه شده و آن را مُجزی از نماز ظهر دانسته‌اند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۸۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	=== شرایط و احکام نماز جمعه ===		=== شرایط و احکام نماز جمعه ===
	فقها برای وجوب و [[صحت]] نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]] که شرط صحت است و [[بلوغ]]، [[عقل]]، وقت، عدد، دو [[خطبه]] و غیره که هم شرط صحت‌اند و هم شرط وجوب. همچنین آزاد بودن (برده‌ نبودن)، حاضر بودن (مسافر نبودن)، عاجز نبودن و زمین‌گیر نبودن از شرایط وجوب‌اند<ref>کرکی، جامع المقاصد، ۲/۴۱۶.</ref>. یکی دیگر از شرایط نماز جمعه، خواندن دو خطبه است. در [[حدیثی]] آمده است [[امام رضا]]{{ع}} در تبیین [[فلسفه]] خطبه، آن را فرصتی دانسته که [[زمامدار]] [[جامعه]]، در این گردهمایی عمومی [[مردم]] را [[موعظه]] و به [[اطاعت الهی]] ترغیب می‌کند و آنان را از [[مصالح دینی]] و [[دنیایی]] [[آگاه]] می‌سازد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۴۴.</ref>. افزون بر این شرایط، [[فقها]] پاره‌ای از امور را در خواندن [[خطبه‌ها]] چون وقت خواندن دو خطبه، تقدیم خطبه بر [[نماز ~~جمعه]]،~~ ایستادن [[امام]] هنگام خواندن دو خطبه و نشستن میان دو خطبه را شرط دانسته‌اند<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵–۳۶؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۰/۸۴–۸۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		فقها برای وجوب و صحت نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]] که شرط صحت است و [[بلوغ]]، [[عقل]]، وقت، عدد، دو [[خطبه]] و غیره که هم شرط صحت‌اند و هم شرط وجوب. همچنین آزاد بودن (برده‌ نبودن)، حاضر بودن (مسافر نبودن)، عاجز نبودن و زمین‌گیر نبودن از شرایط وجوب‌اند<ref>کرکی، جامع المقاصد، ۲/۴۱۶.</ref>. یکی دیگر از شرایط نماز جمعه، خواندن دو خطبه است. در [[حدیثی]] آمده است [[امام رضا]]{{ع}} در تبیین [[فلسفه]] خطبه، آن را فرصتی دانسته که [[زمامدار]] [[جامعه]]، در این گردهمایی عمومی [[مردم]] را [[موعظه]] و به [[اطاعت الهی]] ترغیب می‌کند و آنان را از مصالح دینی و [[دنیایی]] [[آگاه]] می‌سازد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۴۴.</ref>. افزون بر این شرایط، [[فقها]] پاره‌ای از امور را در خواندن [[خطبه‌ها]] چون وقت خواندن دو خطبه، تقدیم خطبه بر نماز جمعه، ایستادن [[امام]] هنگام خواندن دو خطبه و نشستن میان دو خطبه را شرط دانسته‌اند<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵–۳۶؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۰/۸۴–۸۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>
	== وقت نماز جمعه ==		== وقت نماز جمعه ==
	فقها در [[تعیین وقت]] خواندن خطبه‌ها [[اختلاف]] نظر دارند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۵.</ref>، برخی از فقها، خواندن خطبه‌ها را پیش از زوال ([[ظهر]] [[شرعی]]) جایز شمرده است؛ هرچند احتیاط [[مستحب]] می‌دانند که پس از زوال خوانده شود<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱؛ بنی‌هاشمی، قاموس الکتاب المقدس، ۱/۸۴۹.</ref>. برخی دیگر تأخیر خطبه‌ها را تا پس از زوال واجب دانسته‌اند. آخرین [[فرصت~~]] [[~~برپایی نماز]] [[جمعه]] نیز تا رسیدن [[سایه]] شاخص به اندازه دو قدمِ متعارف است<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵؛ خویی، توضیح المسائل، ۱۲۹؛ سیستانی، رساله، ۱۶۱.</ref>.<ref>حسین علی برزگران\|برزگران، حسین، نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»، دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		فقها در [[تعیین وقت]] خواندن خطبه‌ها [[اختلاف]] نظر دارند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۵.</ref>، برخی از فقها، خواندن خطبه‌ها را پیش از زوال (ظهر [[شرعی]]) جایز شمرده است؛ هرچند احتیاط [[مستحب]] می‌دانند که پس از زوال خوانده شود<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱؛ بنی‌هاشمی، قاموس الکتاب المقدس، ۱/۸۴۹.</ref>. برخی دیگر تأخیر خطبه‌ها را تا پس از زوال واجب دانسته‌اند. آخرین فرصت برپایی نماز [[جمعه]] نیز تا رسیدن [[سایه]] شاخص به اندازه دو قدمِ متعارف است<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵؛ خویی، توضیح المسائل، ۱۲۹؛ سیستانی، رساله، ۱۶۱.</ref>.<ref>حسین علی برزگران\|برزگران، حسین، نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»، دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	=== شرایط امام جمعه ===		=== شرایط امام جمعه ===
	امام جمعه دارای شرایطی است. شرایط امام جمعه همان [[شرایط امام]] [[جماعت]] که عبارت‌اند از: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]]؛ چنان‌که [[بلوغ]] و مرد بودن (ذکورت) نیز شرط است و [[امامت]] [[کودکان]] و [[زنان]] در [[نماز جمعه]] صحیح نیست؛ گرچه کسی امامت آنها را در [[نماز جماعت]] بی‌اشکال بداند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>		امام جمعه دارای شرایطی است. شرایط امام جمعه همان [[شرایط امام]] جماعت که عبارت‌اند از: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]]؛ چنان‌که [[بلوغ]] و مرد بودن (ذکورت) نیز شرط است و [[امامت]] [[کودکان]] و [[زنان]] در نماز جمعه صحیح نیست؛ گرچه کسی امامت آنها را در [[نماز جماعت]] بی‌اشکال بداند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== آثار فردی و [[اجتماعی]] ==		== آثار فردی و [[اجتماعی]] ==

Bahmani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۱۱

2023-04-29T18:11:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۴۱
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود ~~و دو رکعت است~~ و پیش از برپایی آن، [[امام~~]] [[~~جمعه]] دو سخنرانی می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.		«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] است که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و پیش از برپایی آن، [[امام جمعه]] دو سخنرانی می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.

	== ~~حکم فقهی نماز جمعه~~ ==		== معناشناسی ==
	~~{{اصلی\|نماز جمعه در فقه سیاسی}}~~		[[جُمعه]] به معنای ضمیمه‌کردن چیزی به چیز دیگر<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۱/۴۷۹.</ref> و نام یکی از روزهای هفته است<ref>فیومی، المصباح المنیر، ۱۰۹.</ref> که در [[عرب جاهلی]] به آن «[[یوم]] العَرُوبه» می‌گفتند<ref>فراهیدی، کتاب العین، ۲/۱۲۸؛ زمخشری، الکشاف، ۴/۵۳۲؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ۱/۲۷۸.</ref>. [[نماز جمعه]] در اصطلاح، نمازی دو رکعتی همراه با دو [[خطبه]] است که در روز جمعه و به جای نماز ظهر به جماعت و با شرایطی خوانده می‌شود<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۱۸.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>
	~~نماز جمعه در زمان~~ [[~~پیامبر~~]] و ~~دوران~~ [[~~حضور امام~~]] [[~~معصوم~~]]، [[~~واجب~~]] ~~است، ولی~~ در [[~~دوران غیبت~~]]~~، [[انسان]] میان [[خواندن~~ نماز]] ظهر و [[~~جمعه~~]] ~~مخیر است<ref>~~[[~~جواد محدثی~~\|~~محدثی، جواد~~]]، [[~~فرهنگ‌نامه دینی~~ (کتاب)\|~~فرهنگ‌نامه دینی~~]]، ~~ص۲۳۶~~.</ref>.

	== سوره جمعه ==		== پیشینه ==
	{{~~اصلی\|سوره جمعه~~}}		وجود روزی از هفته برای [[استراحت]] و رسیدگی به [[امور عبادی]] و [[اجتماعی]] در [[ادیان]]، همچون [[شنبه]] بر اساس ده فرمان در [[یهود]]<ref>کتاب مقدس، خروج، ب۱۶، ۲۹، ب۲۰، ۸–۱۱ و ب۳۵، ۲–۳.</ref> و یکشنبه در [[مسیحیت]]<ref>بطرس، قاموس، ۳۹۶.</ref> دارای سابقه‌ای طولانی است. در میان [[مسلمانان]] نیز روز جمعه [[برترین]] [[روز]] و روز [[استجابت دعا]] و [[بخشش گناهان]] است، هر کس در این روز بمیرد [[شهید]] است<ref>کلینی، الکافی، ۳/۴۱۴.</ref> و [[خداوند]] و رسولش این روز را بزرگ شمرده و آن را [[عید]] قرار داده‌اند<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۷۶.</ref>.
	در [[~~قرآن~~]] ~~سوره‌ای~~ به ~~نام "~~[[جمعه]]" است که در آن [[~~مسلمانان~~]] را به ~~شرکت~~ در ~~این~~ [[نماز]] [[~~تشویق~~]] ~~می‌کند~~<ref>[[~~جواد محدثی~~\|~~محدثی، جواد~~]]، [[~~فرهنگ‌نامه دینی~~ (کتاب)\|~~فرهنگ‌نامه دینی~~]]، ~~ص۲۳۶~~.</ref>.
			در [[قرآن کریم]]، خداوند از [[مؤمنان]] می‌خواهد که هنگام نماز جمعه به سوی [[ذکر خدا]] بشتابند و [[خرید و فروش]] را رها کنند<ref>سوره جمعه، آیه ۹.</ref>. نخستین نماز جمعه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در آغاز ورود ایشان در میانه راه [[قبا]] به مدینه به [[همراهی]] [[قبیله]] [[بنی‌سالم]] برپا شد<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱/۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۴/۳۰۲؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۲/۴۲۲.</ref>. با [[گسترش اسلام]] به سرزمین‌های دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} علاوه بر آنکه خود به برپایی نماز جمعه می‌پرداخت، برخی از [[صحابه]] را نیز برای برپایی نماز جمعه به [[شهرها]] می‌فرستاد<ref>ابن‌ماجه، سنن، ۱/۳۴۴؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۳/۲۸۳.</ref>. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} نماز جمعه و [[نماز عید]] را [[حاکمان]] و منصوبان آنان برپا می‌کردند<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸؛ جعفریان، دوازده رساله، ۲۲–۲۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} نیز در دوره [[زمامداری]] خود [[نماز جمعه]] برپا می‌کرد<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۴/۹۲؛ طالقانی، پرتوی از نهج البلاغه، ۲۸۷.</ref> و [[امامان معصوم]]{{ع}} در نمازهای [[حاکمان]] شرکت<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام‌الحسین، ۳۸.</ref> و [[یاران]] خود را نیز به شرکت در آن توصیه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۰۹–۳۱۰.</ref> می‌کردند.

			[[فقیهان]] [[شیعه]] همواره در مباحث [[نماز]] به بررسی [[احکام شرعی]] و شرایط نماز جمعه پرداخته‌اند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۳؛ حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۹–۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۱/۱۳۰.</ref> و رساله‌های متعددی نیز نگاشته‌اند<ref>آقابزرگ، الذریعة، ۱۵/۶۳.</ref>. در عصر غیبت به دلیل نبود [[حکومت]] [[شیعی]]، [[شیعیان]] از اقامه این [[فریضه]] جز در موارد خاص [[محروم]] بودند<ref>جعفریان، دوازده رساله، ۲۷–۲۸.</ref>، اما با رسمیت‌ یافتن [[مذهب شیعه]] در [[زمان]] [[صفویه]]، نماز جمعه نیز به [[امامت]] عالمانی همچون [[محقق کرکی]] برپا گردید<ref>الگار، حیاء نماز جمعه، ۲/۴۳۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

			== جنبه‌های شرعی و فقهی ==
			=== حکم نماز جمعه ===
			[[وجوب]] [[اقامه نماز جمعه]] در [[زمان]] حضور امام معصوم{{ع}} یا نایب خاص ایشان، مورد اتفاق [[فقیهان]] [[شیعه]] و از [[ضروریات دین]] شمرده شده است<ref>شهید ثانی، رسائل، ۱/۱۷۳؛ خویی، موسوعه، ۱۱/۱۳–۱۴.</ref>؛ اما دربارۀ استمرار این [[حکم]] در [[عصر غیبت]]، اتفاق نظری وجود ندارد. برخی از فقها قائل به وجوب تخییری نماز جمعه شده و آن را مُجزی از نماز ظهر دانسته‌اند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۸۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

			=== شرایط و احکام نماز جمعه ===
			فقها برای وجوب و [[صحت]] نماز جمعه شرایطی را ذکر کرده‌اند؛ مانند [[اسلام]] که شرط صحت است و [[بلوغ]]، [[عقل]]، وقت، عدد، دو [[خطبه]] و غیره که هم شرط صحت‌اند و هم شرط وجوب. همچنین آزاد بودن (برده‌ نبودن)، حاضر بودن (مسافر نبودن)، عاجز نبودن و زمین‌گیر نبودن از شرایط وجوب‌اند<ref>کرکی، جامع المقاصد، ۲/۴۱۶.</ref>. یکی دیگر از شرایط نماز جمعه، خواندن دو خطبه است. در [[حدیثی]] آمده است [[امام رضا]]{{ع}} در تبیین [[فلسفه]] خطبه، آن را فرصتی دانسته که [[زمامدار]] [[جامعه]]، در این گردهمایی عمومی [[مردم]] را [[موعظه]] و به [[اطاعت الهی]] ترغیب می‌کند و آنان را از [[مصالح دینی]] و [[دنیایی]] [[آگاه]] می‌سازد<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۷/۳۴۴.</ref>. افزون بر این شرایط، [[فقها]] پاره‌ای از امور را در خواندن [[خطبه‌ها]] چون وقت خواندن دو خطبه، تقدیم خطبه بر [[نماز جمعه]]، ایستادن [[امام]] هنگام خواندن دو خطبه و نشستن میان دو خطبه را شرط دانسته‌اند<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵–۳۶؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۰/۸۴–۸۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>
			== وقت نماز جمعه ==
			فقها در [[تعیین وقت]] خواندن خطبه‌ها [[اختلاف]] نظر دارند<ref>طوسی، النهایه، ۱۰۵.</ref>، برخی از فقها، خواندن خطبه‌ها را پیش از زوال ([[ظهر]] [[شرعی]]) جایز شمرده است؛ هرچند احتیاط [[مستحب]] می‌دانند که پس از زوال خوانده شود<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۱؛ بنی‌هاشمی، قاموس الکتاب المقدس، ۱/۸۴۹.</ref>. برخی دیگر تأخیر خطبه‌ها را تا پس از زوال واجب دانسته‌اند. آخرین [[فرصت]] [[برپایی نماز]] [[جمعه]] نیز تا رسیدن [[سایه]] شاخص به اندازه دو قدمِ متعارف است<ref>حلی، علامه، نهایة الاحکام، ۲/۳۵؛ خویی، توضیح المسائل، ۱۲۹؛ سیستانی، رساله، ۱۶۱.</ref>.<ref>حسین علی برزگران\|برزگران، حسین، نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»، دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

			=== شرایط امام جمعه ===
			امام جمعه دارای شرایطی است. شرایط امام جمعه همان [[شرایط امام]] [[جماعت]] که عبارت‌اند از: [[عقل]]، [[ایمان]]، حلال‌زاده‌ بودن و [[عدالت]]؛ چنان‌که [[بلوغ]] و مرد بودن (ذکورت) نیز شرط است و [[امامت]] [[کودکان]] و [[زنان]] در [[نماز جمعه]] صحیح نیست؛ گرچه کسی امامت آنها را در [[نماز جماعت]] بی‌اشکال بداند<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

			== آثار فردی و [[اجتماعی]] ==
			برخی از بزرگان نماز جمعه را محلی برای طرح مباحث [[سیاسی]] و [[هدایت]] جمعی<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۵۲.</ref> و فرصتی برای آگاهی‌بخشی به مسائل اجتماعی، رفع اختلاف‌های [[مسلمانان]] و گرفتاری‌های آنان<ref>امام خمینی، صحیفه، ۴/۴۴۷.</ref> و موجب آشنایی [[مردم]] با [[وظایف]] خویش می‌دانند<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۰/۱۷.</ref>.<ref>[[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱۰، ص۱۱۱–۱۱۹.</ref>

	== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==		== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==
	نماز جمعه در عصر حضور [[معصوم]]، به [[اجماع]] [[شیعه]]، [[واجب]] عینی، ولی در عصر [[غیبت]]، با اجتماع شرایط‍‌، چون [[امام]] [[عادل]] و وجود نصاب حداقل پنج نفر مرد و شرایط‍‌ دیگر، برخی از [[فقها]] آن را [[واجب]] عینی و برخی تخییری ـ بین آن و نماز ظهر ـ و عده اندکی آن را [[حرام]] دانسته‌اند. در [[حکومت]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[مردم]] به‌طور بی‌سابقه‌ای به [[معنویت]] و [[اسلام]] روی می‌آورند و استقبال آنان از [[نماز جماعت]] و نماز جمعه چشمگیر خواهد بود، به‌طوری که مساجد آن زمان، برطرف‌کننده [[نیاز]] آنان نخواهد بود. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "خانه‌های [[کوفه]] به رودخانه [[کربلا]] و [[حیره]] متصل می‌شود؛ به گونه‌ای که فرد [[نمازگزار]] [[روز جمعه]] برای شرکت در نماز جمعه، سوار بر مرکبی تیزرو می‌شود، ولی بدان نمی‌رسد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۹۵؛ وافی، ج ۲، ص ۱۱۲.</ref>. شاید این کنابه از افزایش و تراکم جمعیت باشد که مانع شرکت و حضور به هنگام او در نماز جمعه می‌گردد و این‌که همه نمازگزاران در یک جا گرد می‌آیند و بیش از یک نماز جمعه، برگزار نمی‌شود، شاید بر اثر یکی شدن این سه [[شهر]] باشد، زیرا از نظر شرعی، برگزاری بیش از یک نماز جمعه در یک [[شهر]] جایز نیست<ref>چشم‌اندازی به حکومت مهدی {{ع}}، نجم الدین طبسی، ص ۱۸۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۷۳۹.</ref>		نماز جمعه در عصر حضور [[معصوم]]، به [[اجماع]] [[شیعه]]، [[واجب]] عینی، ولی در عصر [[غیبت]]، با اجتماع شرایط‍‌، چون [[امام]] [[عادل]] و وجود نصاب حداقل پنج نفر مرد و شرایط‍‌ دیگر، برخی از [[فقها]] آن را [[واجب]] عینی و برخی تخییری ـ بین آن و نماز ظهر ـ و عده اندکی آن را [[حرام]] دانسته‌اند. در [[حکومت]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[مردم]] به‌طور بی‌سابقه‌ای به [[معنویت]] و [[اسلام]] روی می‌آورند و استقبال آنان از [[نماز جماعت]] و نماز جمعه چشمگیر خواهد بود، به‌طوری که مساجد آن زمان، برطرف‌کننده [[نیاز]] آنان نخواهد بود. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "خانه‌های [[کوفه]] به رودخانه [[کربلا]] و [[حیره]] متصل می‌شود؛ به گونه‌ای که فرد [[نمازگزار]] [[روز جمعه]] برای شرکت در نماز جمعه، سوار بر مرکبی تیزرو می‌شود، ولی بدان نمی‌رسد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۹۵؛ وافی، ج ۲، ص ۱۱۲.</ref>. شاید این کنابه از افزایش و تراکم جمعیت باشد که مانع شرکت و حضور به هنگام او در نماز جمعه می‌گردد و این‌که همه نمازگزاران در یک جا گرد می‌آیند و بیش از یک نماز جمعه، برگزار نمی‌شود، شاید بر اثر یکی شدن این سه [[شهر]] باشد، زیرا از نظر شرعی، برگزاری بیش از یک نماز جمعه در یک [[شهر]] جایز نیست<ref>چشم‌اندازی به حکومت مهدی {{ع}}، نجم الدین طبسی، ص ۱۸۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۷۳۹.</ref>

			== سوره جمعه ==
			{{اصلی\|سوره جمعه}}
			در [[قرآن]] سوره‌ای به نام "[[جمعه]]" است که در آن [[مسلمانان]] را به شرکت در نماز جمعه [[تشویق]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* منابع */

2023-04-29T18:07:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۳۷
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[حسین علی برزگران\|برزگران، حسین]]، [[نماز جمعه (مقاله)\|مقاله «نماز جمعه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
	#[[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		#[[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]

Bahmani: /* نماز جمعه در عصر حضور امام زمان {{ع}} */

2023-04-29T16:45:50Z

نماز جمعه در عصر حضور امام زمان {{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۱۵
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==		== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==
	نماز جمعه در عصر حضور [[معصوم]]، به [[اجماع]] [[شیعه]]، [[واجب]] عینی، ولی در عصر [[غیبت]]، با اجتماع شرایط‍‌، چون [[امام]] [[عادل]] و وجود نصاب حداقل پنج نفر مرد و شرایط‍‌ دیگر، برخی از [[فقها]] آن را [[واجب]] عینی و برخی تخییری ـ بین آن و نماز ظهر ـ و عده اندکی آن را [[حرام]] دانسته‌اند. در [[حکومت]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[مردم]] به‌طور بی‌سابقه‌ای به [[معنویت]] و [[اسلام]] روی می‌آورند و استقبال آنان از [[نماز جماعت]] و [[نماز جمعه]] چشمگیر خواهد بود، به‌طوری که مساجد آن زمان، برطرف‌کننده [[نیاز]] آنان نخواهد بود. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "خانه‌های [[کوفه]] به رودخانه [[کربلا]] و [[حیره]] متصل می‌شود؛ به گونه‌ای که فرد [[نمازگزار]] [[روز جمعه]] برای شرکت در [[نماز ~~جمعه]]،~~ سوار بر مرکبی تیزرو می‌شود، ولی بدان نمی‌رسد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۹۵؛ وافی، ج ۲، ص ۱۱۲.</ref>. شاید این کنابه از افزایش و تراکم جمعیت باشد که مانع شرکت و حضور به هنگام او در [[نماز جمعه]] می‌گردد و این‌که همه نمازگزاران در یک جا گرد می‌آیند و بیش از یک نماز جمعه، برگزار نمی‌شود، شاید بر اثر یکی شدن این سه [[شهر]] باشد، زیرا از نظر شرعی، برگزاری بیش از یک [[نماز جمعه]] در یک [[شهر]] جایز نیست<ref>چشم‌اندازی به حکومت مهدی {{ع}}، نجم الدین طبسی، ص ۱۸۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۷۳۹.</ref>		نماز جمعه در عصر حضور [[معصوم]]، به [[اجماع]] [[شیعه]]، [[واجب]] عینی، ولی در عصر [[غیبت]]، با اجتماع شرایط‍‌، چون [[امام]] [[عادل]] و وجود نصاب حداقل پنج نفر مرد و شرایط‍‌ دیگر، برخی از [[فقها]] آن را [[واجب]] عینی و برخی تخییری ـ بین آن و نماز ظهر ـ و عده اندکی آن را [[حرام]] دانسته‌اند. در [[حکومت]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[مردم]] به‌طور بی‌سابقه‌ای به [[معنویت]] و [[اسلام]] روی می‌آورند و استقبال آنان از [[نماز جماعت]] و نماز جمعه چشمگیر خواهد بود، به‌طوری که مساجد آن زمان، برطرف‌کننده [[نیاز]] آنان نخواهد بود. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "خانه‌های [[کوفه]] به رودخانه [[کربلا]] و [[حیره]] متصل می‌شود؛ به گونه‌ای که فرد [[نمازگزار]] [[روز جمعه]] برای شرکت در نماز جمعه، سوار بر مرکبی تیزرو می‌شود، ولی بدان نمی‌رسد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۹۵؛ وافی، ج ۲، ص ۱۱۲.</ref>. شاید این کنابه از افزایش و تراکم جمعیت باشد که مانع شرکت و حضور به هنگام او در نماز جمعه می‌گردد و این‌که همه نمازگزاران در یک جا گرد می‌آیند و بیش از یک نماز جمعه، برگزار نمی‌شود، شاید بر اثر یکی شدن این سه [[شهر]] باشد، زیرا از نظر شرعی، برگزاری بیش از یک نماز جمعه در یک [[شهر]] جایز نیست<ref>چشم‌اندازی به حکومت مهدی {{ع}}، نجم الدین طبسی، ص ۱۸۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۷۳۹.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۴۵

2023-04-29T16:45:25Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نماز جمعه در قرآن]] - [[نماز جمعه در فقه سیاسی]] - [[نماز جمعه در معارف مهدویت]] - [[نماز جمعه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط =}}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[نماز جمعه در قرآن]] - [[نماز جمعه در فقه سیاسی]] - [[نماز جمعه در معارف مهدویت]] - [[نماز جمعه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط =}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و دو رکعت است و پیش از برپایی آن، [[امام]] [[جمعه]] دو [[سخنرانی]] می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.		«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و دو رکعت است و پیش از برپایی آن، [[امام]] [[جمعه]] دو سخنرانی می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.
	==حکم فقهی نماز جمعه==
			== حکم فقهی نماز جمعه ==
	{{اصلی\|نماز جمعه در فقه سیاسی}}		{{اصلی\|نماز جمعه در فقه سیاسی}}
	نماز جمعه در زمان [[پیامبر]] و دوران [[حضور امام]] [[معصوم]]، [[واجب]] است، ولی در [[دوران غیبت]]، [[انسان]] میان [[خواندن نماز]] ظهر و [[جمعه]] مخیر است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.		نماز جمعه در زمان [[پیامبر]] و دوران [[حضور امام]] [[معصوم]]، [[واجب]] است، ولی در [[دوران غیبت]]، [[انسان]] میان [[خواندن نماز]] ظهر و [[جمعه]] مخیر است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.

	==سوره جمعه==		== سوره جمعه ==
	{{اصلی\|سوره جمعه}}		{{اصلی\|سوره جمعه}}
	در [[قرآن]] سوره‌ای به نام "[[جمعه]]" است که در آن [[مسلمانان]] را به شرکت در این [[نماز]] [[تشویق]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.		در [[قرآن]] سوره‌ای به نام "[[جمعه]]" است که در آن [[مسلمانان]] را به شرکت در این [[نماز]] [[تشویق]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.

			== نماز جمعه در عصر حضور [[امام زمان]] {{ع}} ==
			نماز جمعه در عصر حضور [[معصوم]]، به [[اجماع]] [[شیعه]]، [[واجب]] عینی، ولی در عصر [[غیبت]]، با اجتماع شرایط‍‌، چون [[امام]] [[عادل]] و وجود نصاب حداقل پنج نفر مرد و شرایط‍‌ دیگر، برخی از [[فقها]] آن را [[واجب]] عینی و برخی تخییری ـ بین آن و نماز ظهر ـ و عده اندکی آن را [[حرام]] دانسته‌اند. در [[حکومت]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[مردم]] به‌طور بی‌سابقه‌ای به [[معنویت]] و [[اسلام]] روی می‌آورند و استقبال آنان از [[نماز جماعت]] و [[نماز جمعه]] چشمگیر خواهد بود، به‌طوری که مساجد آن زمان، برطرف‌کننده [[نیاز]] آنان نخواهد بود. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "خانه‌های [[کوفه]] به رودخانه [[کربلا]] و [[حیره]] متصل می‌شود؛ به گونه‌ای که فرد [[نمازگزار]] [[روز جمعه]] برای شرکت در [[نماز جمعه]]، سوار بر مرکبی تیزرو می‌شود، ولی بدان نمی‌رسد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۹۵؛ وافی، ج ۲، ص ۱۱۲.</ref>. شاید این کنابه از افزایش و تراکم جمعیت باشد که مانع شرکت و حضور به هنگام او در [[نماز جمعه]] می‌گردد و این‌که همه نمازگزاران در یک جا گرد می‌آیند و بیش از یک نماز جمعه، برگزار نمی‌شود، شاید بر اثر یکی شدن این سه [[شهر]] باشد، زیرا از نظر شرعی، برگزاری بیش از یک [[نماز جمعه]] در یک [[شهر]] جایز نیست<ref>چشم‌اندازی به حکومت مهدی {{ع}}، نجم الدین طبسی، ص ۱۸۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۷۳۹.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
خط ۲۹:		خط ۳۴:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		#[[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
			# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* حکم فقهی نماز جمعه */

2023-04-24T09:59:29Z

حکم فقهی نماز جمعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۳:		خط ۳:
	«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و دو رکعت است و پیش از برپایی آن، [[امام]] [[جمعه]] دو [[سخنرانی]] می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.		«نماز جمعه» یکی از عبادت‌های هفتگی [[مسلمانان]] که روزهای [[جمعه]] برگزار می‌شود و دو رکعت است و پیش از برپایی آن، [[امام]] [[جمعه]] دو [[سخنرانی]] می‌کند که "[[خطبه]]" نام دارد. اولین [[نماز]] جمعه‌ای را که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برگزار کرد، هنگام [[هجرت]] به [[مدینه]] و قبل از ورود به این [[شهر]] بود. در خطبه‌های این [[نماز]]، غیر از [[موعظه]] و [[دعوت]] نمازگزاران به [[تقوا]] و [[پاکی]]، مسائل [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] [[مسلمانان]] نیز مطرح می‌شود. از این رو نماز جمعه یکی از مظاهر و عوامل [[آگاهی]] [[مسلمانان]] و رمز [[همبستگی]] آنان است.
	==حکم فقهی نماز جمعه==		==حکم فقهی نماز جمعه==
	{{اصلی\|نماز جمعه در فقه ~~اسلامی~~}}		{{اصلی\|نماز جمعه در فقه سیاسی}}
	نماز جمعه در زمان [[پیامبر]] و دوران [[حضور امام]] [[معصوم]]، [[واجب]] است، ولی در [[دوران غیبت]]، [[انسان]] میان [[خواندن نماز]] ظهر و [[جمعه]] مخیر است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.		نماز جمعه در زمان [[پیامبر]] و دوران [[حضور امام]] [[معصوم]]، [[واجب]] است، ولی در [[دوران غیبت]]، [[انسان]] میان [[خواندن نماز]] ظهر و [[جمعه]] مخیر است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۶.</ref>.