نیاز به دین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:20Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	پس با توجه به آنچه در [[ادله]] [[اثبات ضرورت نبوت]] [[بعثت انبیا]] آمد، به روشنی بطلان تلقی حداقلی از دین آشکار می‌شود، بر اساس آنچه بیان شد:		پس با توجه به آنچه در [[ادله]] [[اثبات ضرورت نبوت]] [[بعثت انبیا]] آمد، به روشنی بطلان تلقی حداقلی از دین آشکار می‌شود، بر اساس آنچه بیان شد:

	اولاً: ابعاد [[نیازمندی]] به دین آن‌چنان گسترده و همه‌جانبه است که هرگز چند اصل و قاعده کلی نمی‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز وسیع در همه ابعاد و [[شئون زندگی]] باشد، بلکه در هر شأنی از [[شئون زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] انسان برای تدوین برنامه‌ای دقیق و روشن و ارائه شیوه عمل و اقدام، نیاز به اصول و [[قواعد]] متعدد و ~~فروعات~~ بسیار است؛		اولاً: ابعاد [[نیازمندی]] به دین آن‌چنان گسترده و همه‌جانبه است که هرگز چند اصل و قاعده کلی نمی‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز وسیع در همه ابعاد و [[شئون زندگی]] باشد، بلکه در هر شأنی از [[شئون زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] انسان برای تدوین برنامه‌ای دقیق و روشن و ارائه شیوه عمل و اقدام، نیاز به اصول و [[قواعد]] متعدد و فروع بسیار است؛

	ثانیاً: همه این قواعد و اصول مورد نیاز و همه [[فروع]] متفرع بر آنها، بر اساس توضیحات و ادله یادشده، می‌بایست بر پایه [[آگاهی]] و دانشی رقم خورد که فراتر از قلمرو [[دانش]] متعارف بشری باشد. این دانش به گونه‌ای است که هرگز قابل تصور نیست و بشر در مرحله‌ای از مراحل پیش‌رفت [[عقلی]] و [[علمی]] به آن دست می‌یابد، مانند [[علم]] به [[هدف آفرینش]]، [[کشف]] [[حقیقت]] و [[هویت]] کامل وجود انسان، [[درک]] مرتبه و موقعیت وجودی او در هستی، [[شناخت]] عالم پس از [[مرگ]] و اطلاع از نحوه ارتباط [[دنیا]] و [[آخرت]]، شناخت همه فعل و انفعالات، تأثیر و تأثیرات و دادوستدهای وجود [[آدمی]] با محیط و همه علل و عوامل ظاهری و [[باطنی]] که وجود انسان را فرا گرفته است، آگاهی از همه مراحل و منازل و مدارجی که در [[سیر]] کمالی انسان وجود دارد و چگونگی نیل به آنها و....		ثانیاً: همه این قواعد و اصول مورد نیاز و همه [[فروع]] متفرع بر آنها، بر اساس توضیحات و ادله یادشده، می‌بایست بر پایه [[آگاهی]] و دانشی رقم خورد که فراتر از قلمرو [[دانش]] متعارف بشری باشد. این دانش به گونه‌ای است که هرگز قابل تصور نیست و بشر در مرحله‌ای از مراحل پیش‌رفت [[عقلی]] و [[علمی]] به آن دست می‌یابد، مانند [[علم]] به [[هدف آفرینش]]، [[کشف]] [[حقیقت]] و [[هویت]] کامل وجود انسان، [[درک]] مرتبه و موقعیت وجودی او در هستی، [[شناخت]] عالم پس از [[مرگ]] و اطلاع از نحوه ارتباط [[دنیا]] و [[آخرت]]، شناخت همه فعل و انفعالات، تأثیر و تأثیرات و دادوستدهای وجود [[آدمی]] با محیط و همه علل و عوامل ظاهری و [[باطنی]] که وجود انسان را فرا گرفته است، آگاهی از همه مراحل و منازل و مدارجی که در [[سیر]] کمالی انسان وجود دارد و چگونگی نیل به آنها و....

Bahmani در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۸

2024-02-28T08:38:13Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* ربط حداکثری علم و دین */

2024-02-28T08:34:27Z

ربط حداکثری علم و دین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	پس تلقی حداکثری از جوهره [[دیانت]]، منافی پذیرش امور عرضی در دین نیست. آنچه در تلقی حداکثری بر آن تأکید می‌شود، حضور همه‌جانبه گوهر و جوهر دیانت در همه ابعاد زندگی است که می‌تواند در هر بعدی، [[اعراض]] و جهات متغیری نیز داشته باشد. روشن است این دیدگاه که همه عرصه‌های زندگی و دین را دارای جوهر و عرض می‌داند با دیدگاه کسانی که قلمروهای زندگی و دیانت را به عرصه‌های جوهری و عرصه‌های عرضی تقسیم می‌کنند و در نتیجه، تنها بخشی از زندگی [[انسان]] را عرصه دین ورزی می‌دانند تفاوت اصولی دارد.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۹۲.</ref>.		پس تلقی حداکثری از جوهره [[دیانت]]، منافی پذیرش امور عرضی در دین نیست. آنچه در تلقی حداکثری بر آن تأکید می‌شود، حضور همه‌جانبه گوهر و جوهر دیانت در همه ابعاد زندگی است که می‌تواند در هر بعدی، [[اعراض]] و جهات متغیری نیز داشته باشد. روشن است این دیدگاه که همه عرصه‌های زندگی و دین را دارای جوهر و عرض می‌داند با دیدگاه کسانی که قلمروهای زندگی و دیانت را به عرصه‌های جوهری و عرصه‌های عرضی تقسیم می‌کنند و در نتیجه، تنها بخشی از زندگی [[انسان]] را عرصه دین ورزی می‌دانند تفاوت اصولی دارد.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۹۲.</ref>.

	===ربط حداکثری [[علم و دین]]===		===ربط حداکثری علم و دین===
	اساسی‌ترین نقدی که تلقی حداکثری با آن روبه‌روست، از حیث نسبت علم و دین است. حداقل‌گرایان بر این باورند که در تلقی حداکثری از دین، دیگر جایی برای [[عقل]] و [[علم بشر]] نخواهد بود. وقتی همه ابعاد و [[شئون زندگی]] انسان را عرصه دیانت و [[شریعت]] بدانیم و دین را در هر جزیی از زندگی و در هر فعل و حرکتی، دارای [[حکم]] و [[دستوری]] دانستیم، چه و جهی و سهمی برای [[نیازمندی]] و استفاده از [[علم]] و عقل بشری باقی خواهد ماند؟		اساسی‌ترین نقدی که تلقی حداکثری با آن روبه‌روست، از حیث نسبت علم و دین است. حداقل‌گرایان بر این باورند که در تلقی حداکثری از دین، دیگر جایی برای [[عقل]] و علم بشر نخواهد بود. وقتی همه ابعاد و شئون زندگی انسان را عرصه دیانت و [[شریعت]] بدانیم و دین را در هر جزیی از زندگی و در هر فعل و حرکتی، دارای [[حکم]] و [[دستوری]] دانستیم، چه و جهی و سهمی برای [[نیازمندی]] و استفاده از [[علم]] و عقل بشری باقی خواهد ماند؟
	از این رو، [[معتقدان]] به نگرش حداقلی، با تقلیل هرچه بیشتر [[قلمرو دین]]، به دنبال بازکردن هرچه بیشتر عرصه عمل برای [[عقل]] و [[علم]] انسانند. با توجه به [[پیشرفت]] روزافزون علم و [[توسعه]] [[معرفت]] بشری به همه قلمروهای [[زندگی]] و [[عالم طبیعت]]، سرانجام چنین نگرشی به [[دین]] روشن است؛ سرانجامی که در آن جایگاهی برای دین در زندگی [[بشر]] باقی نمانده، همه عرصه‌ها به تملک علم در خواهد آمد؛ یعنی حداقلی بودن [[دیانت]] نیز امری موقتی است و به این ترتیب، هیچ نقشی از دین باقی نخواهد ماند، در حالی که برخلاف تلقی سطحی «همه، یا هیچ» از نسبت [[علم و دین]]، می‌توان در نگرش حداکثری به دین، تلقی «همه و همه» از نسبت علم و دین داشت؛ یعنی همه دیانت و همه عقل و [[علم بشر]] را در هم تنید و در [[خدمت]] یکدیگر و حتی ملازم هم دانست.		از این رو، [[معتقدان]] به نگرش حداقلی، با تقلیل هرچه بیشتر [[قلمرو دین]]، به دنبال بازکردن هرچه بیشتر عرصه عمل برای [[عقل]] و [[علم]] انسانند. با توجه به [[پیشرفت]] روزافزون علم و [[توسعه]] [[معرفت]] بشری به همه قلمروهای [[زندگی]] و [[عالم طبیعت]]، سرانجام چنین نگرشی به [[دین]] روشن است؛ سرانجامی که در آن جایگاهی برای دین در زندگی [[بشر]] باقی نمانده، همه عرصه‌ها به تملک علم در خواهد آمد؛ یعنی حداقلی بودن [[دیانت]] نیز امری موقتی است و به این ترتیب، هیچ نقشی از دین باقی نخواهد ماند، در حالی که برخلاف تلقی سطحی «همه، یا هیچ» از نسبت [[علم و دین]]، می‌توان در نگرش حداکثری به دین، تلقی «همه و همه» از نسبت علم و دین داشت؛ یعنی همه دیانت و همه عقل و [[علم بشر]] را در هم تنید و در [[خدمت]] یکدیگر و حتی ملازم هم دانست.
	اصولاً در تلقی «همه، یا هیچ» [[تعارض]]، یا تباین علم و دین، یا [[عقل و دین]] مفروض گرفته شده است از این رو، حوزه‌های زندگی و [[اندیشه]] میان علم و دین تقسیم می‌شود. آنجا که عقل راه دارد، جایی برای دین نیست و آنجا که در تملک است، جایی برای دخالت عقل باقی نمی‌ماند؛ لذا از این منظر در کشاکش عقل و دین هرچه عرصه دیانت را تنگ‌تر و محدودتر فرض کنیم، میدان [[جولان]] عقل و علم بیشتر می‌شود و هرچه دیانت را غنی‌تر و گسترده‌تر تصور نماییم، عقل و علم را عقب‌تر رانده، نقش آن را در زندگی کم‌رنگ‌تر ساخته‌ایم، در حالی که در تلقی «همه و همه»، نه تنها علم و دین با یکدیگر هیچ‌گونه تعارض و تباینی ندارند که در همه [[شئون]] و ابعاد و ساحات زندگی [[انسان]] تعامل و چه بسا تلازم دارند.		اصولاً در تلقی «همه، یا هیچ» [[تعارض]]، یا تباین علم و دین، یا [[عقل و دین]] مفروض گرفته شده است از این رو، حوزه‌های زندگی و [[اندیشه]] میان علم و دین تقسیم می‌شود. آنجا که عقل راه دارد، جایی برای دین نیست و آنجا که در تملک است، جایی برای دخالت عقل باقی نمی‌ماند؛ لذا از این منظر در کشاکش عقل و دین هرچه عرصه دیانت را تنگ‌تر و محدودتر فرض کنیم، میدان [[جولان]] عقل و علم بیشتر می‌شود و هرچه دیانت را غنی‌تر و گسترده‌تر تصور نماییم، عقل و علم را عقب‌تر رانده، نقش آن را در زندگی کم‌رنگ‌تر ساخته‌ایم، در حالی که در تلقی «همه و همه»، نه تنها علم و دین با یکدیگر هیچ‌گونه تعارض و تباینی ندارند که در همه [[شئون]] و ابعاد و ساحات زندگی [[انسان]] تعامل و چه بسا تلازم دارند.

Bahmani: /* اصل دین، هسته مشترک همه ادیان الهی */

2024-02-28T08:34:01Z

اصل دین، هسته مشترک همه ادیان الهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	نگاه حداقلی به دین در [[امور دنیا]] ملازم با این [[باور]] است که [[احکام دینی]] برای جوامع بدوی و نازل‌ترین مدنیت‌ها صادر شده‌اند؛ زیرا ناظر به حداقل‌هایی است که هر [[اجتماع]] [[انسانی]] باید داشته باشد و چون این حداقل‌ها، در قبال [[نظامات]] گسترده و پیش‌رفته [[حقوقی]]، [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]]... که امروزه وجود دارد، اموری کاملاً پیش پا افتاده و ابتدائی‌اند، دیگر وجهی برای اعتنای به آنها و [[لزوم]] عمل به آنها وجود ندارد، بلکه اساساً تناسبی میان این [[احکام]] با جوامع و [[علوم]] پیشرفته امروزی نیست. بنابراین، باور به حداقلی بودن دین در واقع، باور به حذف و [[نفی]] نقش [[دنیوی]] دین در جوامع امروزی است.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۷۰.</ref>.		نگاه حداقلی به دین در [[امور دنیا]] ملازم با این [[باور]] است که [[احکام دینی]] برای جوامع بدوی و نازل‌ترین مدنیت‌ها صادر شده‌اند؛ زیرا ناظر به حداقل‌هایی است که هر [[اجتماع]] [[انسانی]] باید داشته باشد و چون این حداقل‌ها، در قبال [[نظامات]] گسترده و پیش‌رفته [[حقوقی]]، [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]]... که امروزه وجود دارد، اموری کاملاً پیش پا افتاده و ابتدائی‌اند، دیگر وجهی برای اعتنای به آنها و [[لزوم]] عمل به آنها وجود ندارد، بلکه اساساً تناسبی میان این [[احکام]] با جوامع و [[علوم]] پیشرفته امروزی نیست. بنابراین، باور به حداقلی بودن دین در واقع، باور به حذف و [[نفی]] نقش [[دنیوی]] دین در جوامع امروزی است.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۷۰.</ref>.

	==[[اصل ~~دین]]،~~ هسته مشترک همه ادیان الهی==		==اصل دین، هسته مشترک همه ادیان الهی==
	همه تعالیمی که در دین به نحو دقیق و مصداقی موجود است و دامنه وسیعی از [[زندگی فردی]] و اجتماعی او را متأثر می‌سازد، از حیث [[دینی]] بودن، اموری گوهری و اصیل نیستند. اصل دین و [[حقیقت]] [[دیانت]] چیزی جز همان [[مشترکات]] همه ادیان الهی نیست<ref>«پیامبر ما آخرین پیامبر بود، ولی دین از همان اول آخرین دین بود... سلسله نبوت را یک سلسله واحد می‌دانیم با پیام‌های بنیادین واحد که مخاطبش [به قول متکلمان] آن هسته مشترکی است که در وجود همه آدمیان است و در طول زمان عوض نمی‌شود. البته پیامبران این تعلیمات را تازه می‌کردند. بازآموزی می‌کردند و از نو در اختیار مردم می‌نهادند، بنا بر مقتضیات دوران و بر حسب تجارب شخصی و جمعی و خصال و خصوصیات شخصیتی در پوسته بیرونی آنها تفاوت‌ها و تغییراتی می‌دادند، لکن هسته یکی بود.»... (عبدالکریم سروش، بسط تجربه نبوی، ص۱۱۸ و ۱۱۹)</ref>.		همه تعالیمی که در دین به نحو دقیق و مصداقی موجود است و دامنه وسیعی از [[زندگی فردی]] و اجتماعی او را متأثر می‌سازد، از حیث [[دینی]] بودن، اموری گوهری و اصیل نیستند. اصل دین و [[حقیقت]] [[دیانت]] چیزی جز همان [[مشترکات]] همه ادیان الهی نیست<ref>«پیامبر ما آخرین پیامبر بود، ولی دین از همان اول آخرین دین بود... سلسله نبوت را یک سلسله واحد می‌دانیم با پیام‌های بنیادین واحد که مخاطبش [به قول متکلمان] آن هسته مشترکی است که در وجود همه آدمیان است و در طول زمان عوض نمی‌شود. البته پیامبران این تعلیمات را تازه می‌کردند. بازآموزی می‌کردند و از نو در اختیار مردم می‌نهادند، بنا بر مقتضیات دوران و بر حسب تجارب شخصی و جمعی و خصال و خصوصیات شخصیتی در پوسته بیرونی آنها تفاوت‌ها و تغییراتی می‌دادند، لکن هسته یکی بود.»... (عبدالکریم سروش، بسط تجربه نبوی، ص۱۱۸ و ۱۱۹)</ref>.

	از این منظر، هسته اصلی و مشترک همه [[ادیان]] یک سری اصول و [[احکام کلی]] مربوط به عمل و نظر [[انسان]] است؛ یعنی [[باور]] اجمالی به [[مبدأ و معاد]] و احکام کلی مربوط به مقصد و [[هدف]] اصلی [[زندگی]] و نیز ارزش‌های کلی و [[موازین اخلاقی]] مرتکز در [[نفوس]] و [[وجدان بشری]]<ref>«آنچه درباره روابط خانوادگی، روابط اجتماعی، حکومت قضاوت، مجازات و معاملات و مانند اینها به صورت امضائات بی‌تصرف با امضائات همراه با اصلاح و تعدیل در کتاب و سنت وجود دارد، ابداعات کتاب و سنت به منظور تعیین قوانین جاودانه برای روابط حقوقی خانواده، یا روابط حقوقی جامعه و یا مسئله حکومت و مانند اینها نمی‌باشد. در این امضائات آنچه جاودانه است «اصول ارزشی»ای است که اهداف اصلاحات و تعدیلات کتاب و سنت می‌باشد و مداخلات از آن الهام گرفته است. این اصول ارزشی امور مستقل نیست. از ضرورت‌های سلوک توحیدی انسان نشئت می‌یابد، با آن معنا می‌شود و اعتبار خود را از آن به دست می‌آورد». (محمد مجتهد شبستری، ایمان و آزادی، ص۸۷).</ref>. این اصول و احکام کلی مشترک در بستر شرایط ویژه [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]] و [[مدنی]] هر دوره و جامعه‌ای و تحت تأثیر [[دانش‌ها]]، بینش‌ها و شاکله‌های [[فکری]]، [[روحی]] و روانی [[عالمان دینی]] و در ظرف نیازها و مقتضیات اجتماعی، به تفصیلات حُکمی و حِکمی (نظری و عملی) بسیاری می‌انجامد که از آنها در هر عصری با عنوان [[شریعت]] یاد شده است<ref>«[[احکام فقهی]] و [[آداب]] [[شرعی]] و اشکال و [[صور]] آیین‌های [[عبادی]] و غیر عبادی و [[مقررات]] فردی و اجتماعی در اصل، تشریعشان مشروط به امور و احوال و شرایط [[روحی]] و [[اجتماعی]] و جغرافیایی و [[تاریخی]] [[قوم]] معین بوده‌اند، به طوری که اگر آن شرایط به گونه دیگری بودند، آن [[آداب]] و [[احکام]] و [[مقررات]] هم صورت و سامان دیگر می‌گرفتند و چنان نبوده است که فقط [[مصالح]] و [[مفاسد]] نفس‌الامر بدون ملاحظه شرایط تاریخی در وضع احکام دخیل باشند»، ([[عبدالکریم سروش]]، [[اخلاق]] [[خدایان]]، ص۱۰۳)؛		از این منظر، هسته اصلی و مشترک همه [[ادیان]] یک سری اصول و [[احکام کلی]] مربوط به عمل و نظر [[انسان]] است؛ یعنی [[باور]] اجمالی به مبدأ و معاد و احکام کلی مربوط به مقصد و [[هدف]] اصلی [[زندگی]] و نیز ارزش‌های کلی و [[موازین اخلاقی]] مرتکز در [[نفوس]] و [[وجدان بشری]]<ref>«آنچه درباره روابط خانوادگی، روابط اجتماعی، حکومت قضاوت، مجازات و معاملات و مانند اینها به صورت امضائات بی‌تصرف با امضائات همراه با اصلاح و تعدیل در کتاب و سنت وجود دارد، ابداعات کتاب و سنت به منظور تعیین قوانین جاودانه برای روابط حقوقی خانواده، یا روابط حقوقی جامعه و یا مسئله حکومت و مانند اینها نمی‌باشد. در این امضائات آنچه جاودانه است «اصول ارزشی»ای است که اهداف اصلاحات و تعدیلات کتاب و سنت می‌باشد و مداخلات از آن الهام گرفته است. این اصول ارزشی امور مستقل نیست. از ضرورت‌های سلوک توحیدی انسان نشئت می‌یابد، با آن معنا می‌شود و اعتبار خود را از آن به دست می‌آورد». (محمد مجتهد شبستری، ایمان و آزادی، ص۸۷).</ref>. این اصول و احکام کلی مشترک در بستر شرایط ویژه [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]] و [[مدنی]] هر دوره و جامعه‌ای و تحت تأثیر [[دانش‌ها]]، بینش‌ها و شاکله‌های [[فکری]]، [[روحی]] و روانی [[عالمان دینی]] و در ظرف نیازها و مقتضیات اجتماعی، به تفصیلات حُکمی و حِکمی (نظری و عملی) بسیاری می‌انجامد که از آنها در هر عصری با عنوان [[شریعت]] یاد شده است<ref>«[[احکام فقهی]] و [[آداب]] [[شرعی]] و اشکال و [[صور]] آیین‌های [[عبادی]] و غیر عبادی و [[مقررات]] فردی و اجتماعی در اصل، تشریعشان مشروط به امور و احوال و شرایط [[روحی]] و [[اجتماعی]] و جغرافیایی و [[تاریخی]] [[قوم]] معین بوده‌اند، به طوری که اگر آن شرایط به گونه دیگری بودند، آن [[آداب]] و [[احکام]] و [[مقررات]] هم صورت و سامان دیگر می‌گرفتند و چنان نبوده است که فقط [[مصالح]] و [[مفاسد]] نفس‌الامر بدون ملاحظه شرایط تاریخی در وضع احکام دخیل باشند»، ([[عبدالکریم سروش]]، [[اخلاق]] [[خدایان]]، ص۱۰۳)؛
	«به [[گمان]] این [[بنده]]، اگر نگوییم همه، لا اقل بسیاری از باید و نبایدهایی که در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] و [[روایات]] آمده‌اند ناظرند به اوضاع و احوال اقلیمی، [[فرهنگی]]، اجتماعی، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]] [[جامعه]] [[عرب]] [[جاهلیت]] [[صدر اسلام]]». [[مصطفی]] ملکیان، «[[فلسفه فقه]]»، فصل‌نامه نقد و نظر، شماره ۴، پاییز ۱۳۷۴، ص۱۰۲؛ همچنین: «به [[عقیده]] من [[قرآن]] و روایات، [[تکلیف]] خود را مشخص کنیم»، (همو، مشتاقی و مهجوری، ص۳۶۹ ۳۷۰)؛		«به [[گمان]] این [[بنده]]، اگر نگوییم همه، لا اقل بسیاری از باید و نبایدهایی که در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] و [[روایات]] آمده‌اند ناظرند به اوضاع و احوال اقلیمی، [[فرهنگی]]، اجتماعی، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]] [[جامعه]] [[عرب]] [[جاهلیت]] [[صدر اسلام]]». [[مصطفی]] ملکیان، «[[فلسفه فقه]]»، فصل‌نامه نقد و نظر، شماره ۴، پاییز ۱۳۷۴، ص۱۰۲؛ همچنین: «به [[عقیده]] من [[قرآن]] و روایات، [[تکلیف]] خود را مشخص کنیم»، (همو، مشتاقی و مهجوری، ص۳۶۹ ۳۷۰)؛

Jaafari: /* منابع */

2024-02-28T08:10:59Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* نیاز حداکثری به دین در ادله نبوت */

2024-02-28T07:07:28Z

نیاز حداکثری به دین در ادله نبوت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۵۷:		خط ۵۷:
	در بحث [[تربیت معنوی]] و تعالی [[روحی]] انسان توجه به دو نکته اساسی و ماهوی، ابعاد بسیار گسترده نیازمندی به دین را به خوبی آشکار می‌سازد: نخست، [[هدف]] [[تربیت]] و دیگری موضوع تربیت است.		در بحث [[تربیت معنوی]] و تعالی [[روحی]] انسان توجه به دو نکته اساسی و ماهوی، ابعاد بسیار گسترده نیازمندی به دین را به خوبی آشکار می‌سازد: نخست، [[هدف]] [[تربیت]] و دیگری موضوع تربیت است.

	هدف تربیت: هدف تربیت روحی و [[معنوی]] انسان نیل به عالی‌ترین مرتبه کمال قابل فرض در [[عالم هستی]] است که همان [[تقرب به خداوند متعال]] خوانده می‌شود. بدیهی است که [[تقرب]] به حقیقتی که منبع و مبدأ هر خیر و کمال و [[فضیلت]] و [[شرافت]] است، تقربی از نوع حصول سنخیت و ترفع وجودی است، نه از نوع تقرب مکانی و فیزیکی، از این رو، مقتضی تحصیل [[صفات الهی]] و [[تخلق]] و تشبه هرچه بیشتر به [[کمالات]] [[حضرت حق]] است و چون [[خداوند]] مستجمع جمیع کمالات و [[اوصاف جمال]] و جلال است. تقرب هرچه بیش‌تر به ذات بی‌مثال حضرتش، ملازم با تشبه همه‌جانبه و تخلق به همه اوصاف و [[کمالات الهی]] است؛ به بیان دیگر، مراتب عالی تقرب به استجماع هرچه بیشتر کمالات و تعالی و [[تکامل]] همه‌جانبه هستی [[آدمی]] و بسط و گسترش هرچه بیشتر [[شخصیت]] [[انسانی]] در عرصه کمالات و [[فضایل]] و برتری‌های روحی و [[اخلاقی]] و معنوی وابسته است، پس نیل به مراتب عالی [[تقرب به خداوند]] مقتضی شکوفایی همه ابعاد [[شخصیت انسان]]، تمامی قوا و سرمایه‌های وجودی اوست. چیزی که جز با تکاپوی همه‌جانبه شخصیت و هستی انسان و تحت [[تربیت]] قرارگرفتن همه سطوح و وجوه و مؤلفه‌های وجودی او میسور نخواهد بود و این یعنی [[نیازمندی]] به برنامه و [[نظام تربیتی]] جامع و بسیار فراگیر و شامل که بتواند همه ابعاد و [[شئون زندگی]] و [[شخصیت]] او را در برگرفته، از هر حیث و از هر سو او را در [[مسیر کمال]] سوق دهد.		'''هدف تربیت''': هدف تربیت روحی و [[معنوی]] انسان نیل به عالی‌ترین مرتبه کمال قابل فرض در [[عالم هستی]] است که همان [[تقرب به خداوند متعال]] خوانده می‌شود. بدیهی است که [[تقرب]] به حقیقتی که منبع و مبدأ هر خیر و کمال و [[فضیلت]] و [[شرافت]] است، تقربی از نوع حصول سنخیت و ترفع وجودی است، نه از نوع تقرب مکانی و فیزیکی، از این رو، مقتضی تحصیل [[صفات الهی]] و [[تخلق]] و تشبه هرچه بیشتر به [[کمالات]] [[حضرت حق]] است و چون [[خداوند]] مستجمع جمیع کمالات و [[اوصاف جمال]] و جلال است. تقرب هرچه بیش‌تر به ذات بی‌مثال حضرتش، ملازم با تشبه همه‌جانبه و تخلق به همه اوصاف و [[کمالات الهی]] است؛ به بیان دیگر، مراتب عالی تقرب به استجماع هرچه بیشتر کمالات و تعالی و [[تکامل]] همه‌جانبه هستی [[آدمی]] و بسط و گسترش هرچه بیشتر [[شخصیت]] [[انسانی]] در عرصه کمالات و [[فضایل]] و برتری‌های روحی و [[اخلاقی]] و معنوی وابسته است، پس نیل به مراتب عالی [[تقرب به خداوند]] مقتضی شکوفایی همه ابعاد [[شخصیت انسان]]، تمامی قوا و سرمایه‌های وجودی اوست. چیزی که جز با تکاپوی همه‌جانبه شخصیت و هستی انسان و تحت [[تربیت]] قرارگرفتن همه سطوح و وجوه و مؤلفه‌های وجودی او میسور نخواهد بود و این یعنی [[نیازمندی]] به برنامه و [[نظام تربیتی]] جامع و بسیار فراگیر و شامل که بتواند همه ابعاد و [[شئون زندگی]] و [[شخصیت]] او را در برگرفته، از هر حیث و از هر سو او را در [[مسیر کمال]] سوق دهد.
	موضوع تربیت: توجه به [[هویت]] موضوع تربیت نیز که خود [[انسان]] است، این نیازمندی همه‌جانبه و حداکثری به [[آیین]] [[تربیتی]] [[الهی]] را بیش از هر چیز دیگر [[مبین]] می‌دارد، چنان‌که پیش‌تر نیز به تفصیل بیان شد. از سویی، شدت حساسیت [[روحی]] و روانی انسان و [[غایت]] اثر‌پذیری [[روح]] بسیار لطیف و حساس او از هر چیز و از سوی دیگر، [[وحدت]] و [[یگانگی]] همه ابعاد و مؤلفه‌های مختلف [[شخصیت انسان]]، دو ویژگی‌ای هستند که نیاز به آیین و برنامه تربیتی جامع و کامل و همه‌جانبه‌ای را برای تربیت روحی او ضروری می‌نماید.

			'''موضوع تربیت''': توجه به [[هویت]] موضوع تربیت نیز که خود [[انسان]] است، این نیازمندی همه‌جانبه و حداکثری به [[آیین]] [[تربیتی]] [[الهی]] را بیش از هر چیز دیگر [[مبین]] می‌دارد، چنان‌که پیش‌تر نیز به تفصیل بیان شد. از سویی، شدت حساسیت [[روحی]] و روانی انسان و [[غایت]] اثر‌پذیری [[روح]] بسیار لطیف و حساس او از هر چیز و از سوی دیگر، [[وحدت]] و [[یگانگی]] همه ابعاد و مؤلفه‌های مختلف [[شخصیت انسان]]، دو ویژگی‌ای هستند که نیاز به آیین و برنامه تربیتی جامع و کامل و همه‌جانبه‌ای را برای تربیت روحی او ضروری می‌نماید.
	از آنجا که در مواجهه انسان در هر وجهی از شخصیتش، با هر عامل و رویداد و فعل و اثری، دیگر وجوه و [[شئون]] شخصیت او تأثیر می‌پذیرند، بایستی [[نظام]] تربیتی‌ای که عهده‌دار تعالی روحی و [[معنوی]] اوست، چنان [[جامعیت]] و شمولی داشته باشد که برای [[تضعیف]]، یا تقویت و یا کنترل این آثار بتواند دستور و برنامه روشن و دقیقی ارائه دهد در [[مقام عمل]] و برای هر مورد، [[تکلیف]] و [[وظیفه]] انسان را تعیین نماید، در غیر این صورت، [[هدایت]] کنترل شده تأثیر و تأثرات متقابل شخصیت انسان با محیط و [[دنیایی]] که او را از هر سو فرا گرفته است و با او هر لحظه و از هر سو تعامل و دادوستد دارد، امکان‌پذیر نخواهد بود و برآیند آنها هرگز به حرکتی هم‌آهنگ و تعالی یابنده در روح و [[روان آدمی]] منتهی نخواهد شد.		از آنجا که در مواجهه انسان در هر وجهی از شخصیتش، با هر عامل و رویداد و فعل و اثری، دیگر وجوه و [[شئون]] شخصیت او تأثیر می‌پذیرند، بایستی [[نظام]] تربیتی‌ای که عهده‌دار تعالی روحی و [[معنوی]] اوست، چنان [[جامعیت]] و شمولی داشته باشد که برای [[تضعیف]]، یا تقویت و یا کنترل این آثار بتواند دستور و برنامه روشن و دقیقی ارائه دهد در [[مقام عمل]] و برای هر مورد، [[تکلیف]] و [[وظیفه]] انسان را تعیین نماید، در غیر این صورت، [[هدایت]] کنترل شده تأثیر و تأثرات متقابل شخصیت انسان با محیط و [[دنیایی]] که او را از هر سو فرا گرفته است و با او هر لحظه و از هر سو تعامل و دادوستد دارد، امکان‌پذیر نخواهد بود و برآیند آنها هرگز به حرکتی هم‌آهنگ و تعالی یابنده در روح و [[روان آدمی]] منتهی نخواهد شد.
	مثلاً اگر غذایی که انسان می‌خورد در بعد روحی و معنوی او هیچ اثری نداشته باشد، در برنامه [[تربیتی]] [[انسان]] [[ضرورت]] و وجهی برای پرداختن به امر غذا و [[تغذیه]] او نخواهد بود. همین [[طور]] است فعالیت‌های بدنی و ورزشی او، [[فعالیت‌های سیاسی]] و [[اجتماعی]] او، فعالیت‌های ذوقی و [[عاطفی]] و [[هنری]] او، فعالیت‌های [[فکری]] و [[ذهنی]] و [[علمی]] او، نوع روابط و مناسباتی که در محیط [[خانه]]، یا [[جامعه]] با دیگر [[انسان‌ها]] دارد و نحوه عمل او در [[امور فردی]] و خصوصی، مثل [[آرایش]] و [[پوشاک]] و [[نظافت]] و....		مثلاً اگر غذایی که انسان می‌خورد در بعد روحی و معنوی او هیچ اثری نداشته باشد، در برنامه [[تربیتی]] [[انسان]] [[ضرورت]] و وجهی برای پرداختن به امر غذا و [[تغذیه]] او نخواهد بود. همین [[طور]] است فعالیت‌های بدنی و ورزشی او، [[فعالیت‌های سیاسی]] و [[اجتماعی]] او، فعالیت‌های ذوقی و [[عاطفی]] و [[هنری]] او، فعالیت‌های [[فکری]] و [[ذهنی]] و [[علمی]] او، نوع روابط و مناسباتی که در محیط [[خانه]]، یا [[جامعه]] با دیگر [[انسان‌ها]] دارد و نحوه عمل او در [[امور فردی]] و خصوصی، مثل [[آرایش]] و [[پوشاک]] و [[نظافت]] و....
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	شکل‌گیری و گسترش مکاتب جدید با منظرهایی، چون: ساختارگرایی، کل نگری، ماهیت و هویت‌گرایی، [[جامع‌نگری]]، حکایت از [[واقعیت]] بسیار درهم تنیده و یک‌پارچه و کاملاً مرتبط پدیده‌های انسانی، اجتماعی، روانی، [[فرهنگی]]، [[زیستی]]، هنری، ادبی، فکری، علمی، [[مدیریتی]] و... دارد. بر این اساس، بی‌شک [[نیاز بشر به دین]] برای [[تربیت]] روحی و معنوی، نیازی محدود و منحصر به بخش و گوشه‌ای از فعالیت‌های انسانی او نیست، بلکه با توجه به ماهیت تربیت معنوی انسان و [[غایت]] نهایی آن، با [[اثبات]] عجز بشر از [[تربیت الهی]] خود و [[لزوم]] دسترسی به آیینی ربانی برای تعالی [[روحی]] و [[معنوی]]، حداکثری بودن این نیاز نیز [[اثبات]] می‌شود. به ویژه، با نظر به خصوصیات وجودی [[انسان]] به عنوان موضوع [[تربیت]] و ابعاد و جوانب [[شخصیت]] او، کم‌ترین تردیدی نسبت به حداکثری بودن [[نظام تربیتی]] مورد نیاز [[بشر]]؛ یعنی حداکثری بودن [[دین]] باقی نمی‌ماند.		شکل‌گیری و گسترش مکاتب جدید با منظرهایی، چون: ساختارگرایی، کل نگری، ماهیت و هویت‌گرایی، [[جامع‌نگری]]، حکایت از [[واقعیت]] بسیار درهم تنیده و یک‌پارچه و کاملاً مرتبط پدیده‌های انسانی، اجتماعی، روانی، [[فرهنگی]]، [[زیستی]]، هنری، ادبی، فکری، علمی، [[مدیریتی]] و... دارد. بر این اساس، بی‌شک [[نیاز بشر به دین]] برای [[تربیت]] روحی و معنوی، نیازی محدود و منحصر به بخش و گوشه‌ای از فعالیت‌های انسانی او نیست، بلکه با توجه به ماهیت تربیت معنوی انسان و [[غایت]] نهایی آن، با [[اثبات]] عجز بشر از [[تربیت الهی]] خود و [[لزوم]] دسترسی به آیینی ربانی برای تعالی [[روحی]] و [[معنوی]]، حداکثری بودن این نیاز نیز [[اثبات]] می‌شود. به ویژه، با نظر به خصوصیات وجودی [[انسان]] به عنوان موضوع [[تربیت]] و ابعاد و جوانب [[شخصیت]] او، کم‌ترین تردیدی نسبت به حداکثری بودن [[نظام تربیتی]] مورد نیاز [[بشر]]؛ یعنی حداکثری بودن [[دین]] باقی نمی‌ماند.
	پس با توجه به آنچه در [[ادله]] [[اثبات ضرورت نبوت]] [[بعثت انبیا]] آمد، به روشنی بطلان تلقی حداقلی از دین آشکار می‌شود، بر اساس آنچه بیان شد:		پس با توجه به آنچه در [[ادله]] [[اثبات ضرورت نبوت]] [[بعثت انبیا]] آمد، به روشنی بطلان تلقی حداقلی از دین آشکار می‌شود، بر اساس آنچه بیان شد:

	اولاً: ابعاد [[نیازمندی]] به دین آن‌چنان گسترده و همه‌جانبه است که هرگز چند اصل و قاعده کلی نمی‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز وسیع در همه ابعاد و [[شئون زندگی]] باشد، بلکه در هر شأنی از [[شئون زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] انسان برای تدوین برنامه‌ای دقیق و روشن و ارائه شیوه عمل و اقدام، نیاز به اصول و [[قواعد]] متعدد و فروعات بسیار است؛		اولاً: ابعاد [[نیازمندی]] به دین آن‌چنان گسترده و همه‌جانبه است که هرگز چند اصل و قاعده کلی نمی‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز وسیع در همه ابعاد و [[شئون زندگی]] باشد، بلکه در هر شأنی از [[شئون زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] انسان برای تدوین برنامه‌ای دقیق و روشن و ارائه شیوه عمل و اقدام، نیاز به اصول و [[قواعد]] متعدد و فروعات بسیار است؛

	ثانیاً: همه این قواعد و اصول مورد نیاز و همه [[فروع]] متفرع بر آنها، بر اساس توضیحات و ادله یادشده، می‌بایست بر پایه [[آگاهی]] و دانشی رقم خورد که فراتر از قلمرو [[دانش]] متعارف بشری باشد. این دانش به گونه‌ای است که هرگز قابل تصور نیست و بشر در مرحله‌ای از مراحل پیش‌رفت [[عقلی]] و [[علمی]] به آن دست می‌یابد، مانند [[علم]] به [[هدف آفرینش]]، [[کشف]] [[حقیقت]] و [[هویت]] کامل وجود انسان، [[درک]] مرتبه و موقعیت وجودی او در هستی، [[شناخت]] عالم پس از [[مرگ]] و اطلاع از نحوه ارتباط [[دنیا]] و [[آخرت]]، شناخت همه فعل و انفعالات، تأثیر و تأثیرات و دادوستدهای وجود [[آدمی]] با محیط و همه علل و عوامل ظاهری و [[باطنی]] که وجود انسان را فرا گرفته است، آگاهی از همه مراحل و منازل و مدارجی که در [[سیر]] کمالی انسان وجود دارد و چگونگی نیل به آنها و....		ثانیاً: همه این قواعد و اصول مورد نیاز و همه [[فروع]] متفرع بر آنها، بر اساس توضیحات و ادله یادشده، می‌بایست بر پایه [[آگاهی]] و دانشی رقم خورد که فراتر از قلمرو [[دانش]] متعارف بشری باشد. این دانش به گونه‌ای است که هرگز قابل تصور نیست و بشر در مرحله‌ای از مراحل پیش‌رفت [[عقلی]] و [[علمی]] به آن دست می‌یابد، مانند [[علم]] به [[هدف آفرینش]]، [[کشف]] [[حقیقت]] و [[هویت]] کامل وجود انسان، [[درک]] مرتبه و موقعیت وجودی او در هستی، [[شناخت]] عالم پس از [[مرگ]] و اطلاع از نحوه ارتباط [[دنیا]] و [[آخرت]]، شناخت همه فعل و انفعالات، تأثیر و تأثیرات و دادوستدهای وجود [[آدمی]] با محیط و همه علل و عوامل ظاهری و [[باطنی]] که وجود انسان را فرا گرفته است، آگاهی از همه مراحل و منازل و مدارجی که در [[سیر]] کمالی انسان وجود دارد و چگونگی نیل به آنها و....
	در پایان، به منظور جمع‌بندی آنجه بیان شد و تقریر مبانی نگرش حداکثری بودن دین، آن [[طور]] که از عموم [[ادله]] ارائه شده از سوی [[متکلمان]] و [[فلاسفه]] در این خصوص [[استنباط]] می‌شود، به نکاتی اشاره خواهیم کرد.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۷۷.</ref>.		در پایان، به منظور جمع‌بندی آنجه بیان شد و تقریر مبانی نگرش حداکثری بودن دین، آن [[طور]] که از عموم [[ادله]] ارائه شده از سوی [[متکلمان]] و [[فلاسفه]] در این خصوص [[استنباط]] می‌شود، به نکاتی اشاره خواهیم کرد.<ref>[[عباس جوار‌شکیان\|عباس جوار‌شکیان، عباس]]، [[امامت سر خاتمیت (کتاب)\|امامت سر خاتمیت]] ص ۷۷.</ref>.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = دین | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نیاز حداکثری به دین== بر مبنای آنچه ضمن ادله اثبات ضرورت دین بیان شد، به خوبی آشکار می‌شود: اولاً: نوع بشر برای نیل به اهداف و غایات نهایی زندگی خود نیازم...» ایجاد کرد

2024-02-28T07:06:39Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = دین | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نیاز حداکثری به دین== بر مبنای آنچه ضمن ادله اثبات ضرورت دین بیان شد، به خوبی آشکار می‌شود: اولاً: نوع بشر برای نیل به اهداف و غایات نهایی زندگی خود نیازم...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات