Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = نیل | عنوان مدخل = نیل | مداخل مرتبط = نیل در قرآن | پرسش مرتبط = }} ==رودی بزرگ در کشور مصر== «نیل» نام رودی بزرگ و مشهور در کشور مصرلسان العرب، ج ۱۴، ص۳۵۰؛ القاموس المحیط، ج ۲، ص۱۴۰۷، «نیل».. و از درازترین رود...» ایجاد کرد

2024-05-06T06:57:16Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = نیل | عنوان مدخل = نیل | مداخل مرتبط = نیل در قرآن | پرسش مرتبط = }} ==رودی بزرگ در کشور مصر== «نیل» نام رودی بزرگ و مشهور در کشور مصر<ref>لسان العرب، ج ۱۴، ص۳۵۰؛ القاموس المحیط، ج ۲، ص۱۴۰۷، «نیل».</ref>. و از درازترین رود...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = نیل
| عنوان مدخل = نیل
| مداخل مرتبط = [[نیل در قرآن]]
| پرسش مرتبط =
}}

==رودی بزرگ در [[کشور]] [[مصر]]==
«نیل» نام رودی بزرگ و مشهور در کشور مصر<ref>لسان العرب، ج ۱۴، ص۳۵۰؛ القاموس المحیط، ج ۲، ص۱۴۰۷، «نیل».</ref>. و از درازترین رودهای [[دنیا]] و از جنوب به شمال روان<ref>مروج الذهب، ج ۱، ص۳۵۴؛ معجم البلدان، ج ۵، ص۳۳۴؛ تاریخ ابن خلدون، ج ۱، ص۴۸.</ref>. و تنها رودی است که دریا نام گرفته است<ref>مروج الذهب، ج ۱، ص۳۵۴؛ معجم البلدان، ج ۵، ص۳۳۴.</ref>. سرچشمه اصلی آن از [[کوه]] [[قمر]]<ref>البدء و التاریخ، ج ۴، ص۵۸.</ref>، در جنوب خط استوا (مرزهای میان تانگانیکا و رواندا اوروندی) آغاز می‌شود و با طول حدود ۶۷۰۰ کیلومتر پس از گذشتن از کشورهای سودان، نوبه، [[حبشه]] و مصر به [[دریای مدیترانه]] می‌ریزد.

رود نیلِ مصر (بخشی که داخل مصر جاری است) از برخورد دو رود به‌نام‌های نیل ازرق و نیل ابیض در ناحیه خرطوم درست شده و بعد از طی نزدیک ۲۰۰۰ کیلومتر مسافت، در پایین قاهره وارد دلتای خود می‌شود. [[طغیان]] سالیانه و مرتب آن بر اثر افزایش آب نیل ازرق در نتیجه ریزش باران‌های شدید و موسمی در ناحیه حبشه است. [[کوشش]] برای مهار طغیان [[رود نیل]] از ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد تاکنون سابقه دارد. امروزه آب‌های نیل را در مخازن و دریاچه‌های بزرگی همچون دریاچه اُسوان ذخیره کرده و آن را برای آبیاری و [[کشاورزی]] به کار می‌گیرند<ref>تاریخ ابن خلدون، ج ۱، ص۴۷ - ۵۵؛ الموسوعة الاسلامیة المیسره، ج ۱، ص۲۱۶۰ - ۲۱۶۱؛ نزهة القلوب، ص۲۱۰.</ref>. آغاز مدّ نیل در ایام [[گرما]] و کاهش آب آن در ماه توت [[قبطی]] است. افزایش آب به حد معلومی می‌رسد و تمامی سرزمین‌های مصر را فرا می‌گیرد. رود نیل ۷ خلیج به نام‌های اسکندریه، دمیاط، منف، منهی، فیوم، [[سخا]] و سردوس دارد. با بالا آمدن آب، خلیج‌ها را باز می‌کنند و آب به همه زمین‌های مصر می‌رسد و شکل دریای [[آبادی]] به خود می‌گیرد، چنان‌که میان دو کوه هم بی‌آب نماند<ref>مروج الذهب، ج ۱، ص۳۵۸؛ معجم البلدان، ج ۵، ص۳۳۵.</ref>. دره نیل که از میان بیابان‌ها می‌گذرد، به سبب [[طغیان]] سالانه آب رودخانه و رسوبات حاصلخیز و آب و هوای یکنواخت، مهد کهن‌ترین [[تمدن‌های بشری]] بوده است.

[[رود نیل]] [[سرزمین مصر]] را به دو بیابان [[غربی]] و شرقی قسمت می‌کند<ref>تاریخ ملل شرق و یونان، ص۲۱ - ۲۲؛ باستان‌شناسی، ص۲۰۷؛ ENCYCLOPEDIA JUDAICA</ref>. [[مردم مصر]] که می‌دیدند هر سال رود نیل بی‌قطره‌ای [[باران]] بالا آمده و از بستر خود سرازیر می‌شود، آن را [[معبود]] خود گرفته و [[معتقد]] بودند که [[اشک]] چشم «ایزیس» (از [[خدایان]] [[مصر]] باستان) علت طغیان آن است<ref>تاریخ ملل شرق و یونان، ص۲۲.</ref>. اروپاییان در سال ۱۷۷۰ میلادی با [[کشف]] سرچشمه آن (دریاچه تانا) معمای طغیان آن را حل کردند<ref>دائرة المعارف نو، ج ۴، ص۲۹۷۳.</ref>. به‌سبب تأثیر رود نیل در [[زندگی]] [[مردم]] مناطق اطراف، حکایات بسیاری برای آن در [[اساطیر]] و داستان‌ها نقل کرده و خدایانی برایش معتقد شده‌اند<ref>تاریخ ملل شرق و یونان، ص۲۲؛ فرهنگ معین، ج ۶، ص۲۱۷۳، «نیل».</ref>. مصر تقریبا بی‌بارندگی<ref>المسالک و الممالک، ص۴۰.</ref> و دارای آب و هوای کویری است و اگر رود نیل از آن نمی‌گذشت، بیابانی بایر و فلاتی شنزار می‌شد؛ اما رود نیل هرسال از میانه‌های خرداد تا اواسط [[آذر]]، با خروج از بستر خود روی زمین‌های اطراف روان شده و خاک آنجا را حاصلخیز و با [[برکت]] می‌کند. بر این پایه، «هرودت» مصر را تحفه‌ای خوانده که نیل آن را به ارمغان آورده است؛ زیرا مصر حاشیه‌ای دراز در دو طرف نیل و تقریبا دارای ۱۰۰۰ کیلومتر طول با عرض متوسط ۱۵ کیلومتر است<ref>تاریخ ملل شرق و یونان، ص۲۰ ـ ۲۴.</ref>. کاهش آب نیل از دیرباز، سبب [[خشکسالی]]، قحطی، رواج [[بیماری]] [[طاعون]] و وبا<ref>الکامل، ج ۱۰، ص۱۰۰.</ref> و [[مرگ و میر]] می‌شده است؛ همچنین با کاهش آب نیل و تعطیل شدن [[کشاورزی]] و [[دامداری]]، [[بیکاری]] سراسری و انواع [[فسادها]] و جرایم، همراه [[گرسنگی]] شیوع می‌یافته‌اند. بر اساس گزارش [[قرآن]]، [[مصر]] چنین [[خشکسالی]] را در دوران [[حضرت یوسف]]{{ع}} به خود دیده است. [[سرزمین مصر]] در این دوره، ۷ سال دچار خشکسالی شد، به گونه‌ای که همه گندم‌های ذخیره شده در آن ۷ سال خورده شد. دلیل آن خشکسالی، نیآمدن [[باران]] و خشک شدن [[رود نیل]] بود. و اگر [[رحمت الهی]] و [[دانش]] و [[مدیریت]] یوسف{{ع}} نبود، [[مردم]] گرفتار قحطی و سختی‌های بسیاری می‌شدند<ref>نزهة القلوب، ص۲۵۲؛ قاموس کتاب مقدس، ص۹۰۰ ـ ۹۰۱؛ باستان‌شناسی، ص۲۱۳ ـ ۲۱۴.</ref>. [[قرآن کریم]] به صراحت از رود نیل یاد نکرده است؛ اما [[مفسران]] ذیل شماری از [[آیات]] مربوط به [[تاریخ]] [[بنی‌اسرائیل]]، واژگانی مانند «یمّ»، «[[بحر]]» و «اَنهار» را اشاره به آن رود دانسته‌اند. بر پایه این [[تفسیرها]]، جای به آب افکنده شدن موسای نوزاد، شکافته شدن آب برای گذشتن بنی‌اسرائیل و [[غرق]] شدن [[فرعونیان]]، رود نیل بوده است. ذیل آیاتی از [[دفن]] شدن حضرت یوسف{{ع}} در بستر رود نیل و خونین و طوفانی شدن آب به عنوان [[عذاب]] فرعونیان یاد شده است.<ref>{{متن قرآن|رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ}} «پروردگارا! به من از فرمانروایی پاره‌ای داده‌ای و از خوابگزاری بخشی آموختی؛ ای آفریدگار آسمان‌ها و زمین! تو سرور من در این جهان و در جهان واپسینی، مرا گردن نهاده (به فرمان خویش) بمیران و به شایستگان بپیوند» سوره یوسف، آیه ۱۰۱؛ {{متن قرآن|فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ}} «ما هم بر آنان سیلاب و ملخ و شپش و وزغ و خون را به گونه نشانه‌هایی روشن فرستادیم باز سرکشی ورزیدند و قومی گناهکار بودند» سوره اعراف، آیه ۱۳۳.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۹۹.</ref>.

==دفن حضرت یوسف{{ع}} در رود نیل==
[[منابع تاریخی]]<ref>البدء و التاریخ، ج ۳، ص۷۰؛ الکامل، ج ۱، ص۱۸۷.</ref>، [[روایی]]<ref>من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص۱۹۴؛ وسائل الشیعه، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و [[تفسیری]]<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۴۰۸؛ التفسیر الکبیر، ج۱۸، ص۲۱۶؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۳۹.</ref> ذیل [[آیه]] ۱۰۱ [[سوره یوسف]] به ماجرای [[دفن]] [[حضرت یوسف]]{{ع}} پرداخته‌اند. در این آیه، آن حضرت با اشاره به [[حکومت]] و [[علم خدادادی]] خویش از [[خدا]] می‌خواهد که او را [[مسلمان]] از [[دنیا]] برد و به [[صالحان]] ملحق کند: {{متن قرآن|رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ}}<ref>«پروردگارا! به من از فرمانروایی پاره‌ای داده‌ای و از خوابگزاری بخشی آموختی؛ ای آفریدگار آسمان‌ها و زمین! تو سرور من در این جهان و در جهان واپسینی، مرا گردن نهاده (به فرمان خویش) بمیران و به شایستگان بپیوند» سوره یوسف، آیه ۱۰۱.</ref>. برپایه گزارش‌های یاد شده، حضرت یوسف{{ع}} به برادرش [[یهودا]] [[وصیت]] کرد جسد او را در تابوتی [[نهد]] و در بستر نیل دفن کند و [[نسل]] به نسل به [[فرزندان]] خود وصیت کند که وقتی [[بنی‌اسرائیل]] از [[مصر]] بیرون می‌روند، جسد او را همراه خود برده و نزد پدرانش دفن کنند<ref>روض الجنان، ج ۱، ص۲۷۷ ـ ۲۷۸؛ تاریخ حبیب السیر، ج ۱، ص۸۹.</ref>. بر اساس برخی گزارش‌ها در پی [[مرگ]] حضرت یوسف{{ع}} [[مصریان]] درباره جایگاه دفن او [[نزاع]] کردند و هر گروهی خواستار دفن او در منطقه خود بودند. سرانجام، توافق کردند او را درون صندوقی نهاده و در بخش مرکزی نیل ـ جایی که [[آب‌ها]] از هم جدا می‌شوند ـ دفن کنند، تا آب جاری به همه مناطق با گذر از جسد او [[سرزمین]] آنها را [[برکت]] دهد<ref>البدء و التاریخ، ج ۳، ص۷۰؛ روح البیان، ج ۴، ص۴۱ـ ۴۲۰.</ref>. جسد همچنان در بستر نیل بود، تا اینکه [[حضرت موسی]]{{ع}} به [[فرمان الهی]] و هنگام خروج از مصر دستور یافت [[تابوت]] وی را با خود برده و در [[سرزمین مقدّس]] دفن کند<ref>الکامل، ج ۱، ص۱۸۷؛ المواعظ و الاعتبار، ج ۱، ص۴۵۶؛ منهج الصادقین، ج ۶، ص۴۴۶.</ref>. این گزارش‌ها در [[کتاب مقدس]] نیز آمده<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۵۰: ۲۵ - ۲۶؛ خروج، ۱۳: ۱۹.</ref> و به احتمال فراوان از آنجا به منابع [[مسلمانان]] راه یافته‌اند.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۰.</ref>.

==افکندن موسای نوزاد به [[رود نیل]]==
به گزارش [[کتاب مقدس]]، [[مادر حضرت موسی]]{{ع}} وی را در سه ماهگی، از [[ترس]] [[فرعونیان]] درون سبدی قیراندود در نیزارهای رود نیل رها ساخت و دختر [[فرعون]] آن را از آب گرفت<ref>تفسیر تطبیقی، ص۱۳۲؛ p.۳۷۲، ENCYCLOPEDIA JUDAICA،V.۱۲</ref>. [[آیات قرآن]] و گزارش‌های [[تفسیری]]<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۱۳۵؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۳۷۷؛ کشف الاسرار، ج ۶، ص۱۲۰.</ref> نشان می‌دهند که در پی اقدام فرعون برای کشتن نوزادان پسر [[بنی‌اسرائیل]] و مراقبت‌های شدید [[اعمال]] شده برای [[آگاهی]] از تولد آنها مادر حضرت موسی{{ع}} که درباره [[جان]] نوزادش بیمناک بود، با [[الهام]] و [[هدایت الهی]]، او را درون صندوقی نهاد و به رود نیل می‌اندازد و به دست [[دشمن]] (فرعونیان) [[نجات]] می‌یابد: {{متن قرآن|إِذْ أَوْحَيْنَآ إِلَىٰٓ أُمِّكَ مَا يُوحَىٰ * أَنِ ٱقْذِفِيهِ فِى ٱلتَّابُوتِ فَٱقْذِفِيهِ فِى ٱلْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ ٱلْيَمُّ بِٱلسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّۭ لِّى وَعَدُوٌّۭ لَّهُۥ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةًۭ مِّنِّى وَلِتُصْنَعَ عَلَىٰ عَيْنِىٓ}}<ref>«آن هنگام که به مادرت آنچه (بایست) وحی می‌شد وحی کردیم * که او را در صندوقی بگذار و در دریا بیفکن! آنگاه دریا باید او را به ساحل اندازد تا دشمن من و دشمن او (فرعون) او را بر دارد و بر تو از خویش مهری افکندم و (خواستم) تا زیر نظر من پرورده شوی» سوره طه، آیه ۳۸-۳۹.</ref> [[خاندان]] فرعون، صندوق حامل [[موسی]]{{ع}} را از آب گرفتند و [[همسر فرعون]] از کشتن وی بازداشت: {{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ * فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ * وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَلَكَ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ}}<ref>«و به مادر موسی الهام کردیم که به او شیر بده و اگر بر (جان) او ترسیدی او را (در صندوقی بنه و) به دریا فکن و مهراس و اندوهگین مباش! ما او را به تو باز می‌گردانیم و او را از پیامبران خواهیم کرد * آنگاه فرعونیان او را (از آب) گرفتند تا به فرجام، دشمن آنان و مایه اندوهشان گردد؛ بی‌گمان فرعون و هامان و سپاه آن دو لغزشکار بودند * و همسر فرعون گفت: روشنی چشمی برای من و توست، او را نکشید باشد که به ما سود رساند یا آنکه او را به فرزندی بگیریم و آنان درنمی‌یافتند (که چه می‌کنند)» سوره قصص، آیه ۷-۹.</ref> بسیاری از [[مفسران]] «یمّ» را که درباره دریا به‌کار می‌رود به معنای رود بزرگ نیل دانسته‌اند که بر اثر گسترش و آب فراوان به آن اطلاق شده است<ref>جامع البیان، ج ۲۰، ص۳۸؛ التبیان، ج ۸، ص۱۳۱؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۳۷۷.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۱.</ref>.

==ادعای [[فرعون]] درباره [[مالکیت]] نیل==
هنگامی که از یک سو [[منطق]] [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[معجزات]] گوناگون وی و از سویی دچار شدن [[مصریان]] به برخی [[بلاها]] و برطرف شدن آن با دعای آن حضرت، در [[افکار عمومی]] مصریان اثر گذاشت، فرعون برای [[پیشگیری]] از [[نفوذ]] بیشتر [[موسی]]{{ع}} خواست که با [[سفسطه]] و مغالطه، [[برتری]] خود را ثابت کند. بر همین اساس، به [[قوم]] خود خطاب کرده و [[حکومت مصر]] و رودها و نهرهای بزرگ روان در آن [[سرزمین]] را از آنِ خود و زیر [[فرمان]] خویش خواند: {{متن قرآن|وَنَادَىٰ فِرْعَوْنُ فِى قَوْمِهِۦ قَالَ يَـٰقَوْمِ أَلَيْسَ لِى مُلْكُ مِصْرَ وَهَـٰذِهِ ٱلْأَنْهَـٰرُ تَجْرِى مِن تَحْتِىٓ أَفَلَا تُبْصِرُونَ}}<ref>«و فرعون در میان قوم خود بانگ برداشت و گفت: ای قوم من! آیا پادشاهی مصر از آن من نیست در حالی که این جویبارها از زیر (کاخ) من روان است؟ آیا نمی‌بینید؟» سوره زخرف، آیه ۵۱.</ref> برخی مفسران، «اَنهار» را اشاره به نیل و شاخه‌های آن دانسته‌اند که برپایه [[تفسیری]]، زیر نظر و [[تصرف]] [[فرعون]] و براساس [[تفسیری]] دیگر، رودی روان زیر [[قصر]] فرعون بوده است<ref>التبیان، ج ۹، ص۲۰۷؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۷۸.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۲.</ref>.

==[[خون]] و طوفانی شدن [[رود نیل]]==
برپایه گزارش [[کتاب مقدس]]، هنگامی که [[فرعونیان]] با وجود دیدن [[معجزه]] [[عصا]] و ید بیضای [[حضرت موسی]]{{ع}} [[ایمان]] نیاوردند، آن حضرت با [[قدرت الهی]]، معجزه خون شدن آب رود نیل و مردن همه ماهیان آن را نشان داد<ref>کتاب مقدس، خروج، ۴: ۱ - ۹: ۷: ۱۷ - ۲۵؛ تفسیر تطبیقی، ص۱۴۴.</ref>. بر اساس گزارش [[قرآن کریم]] نیز هنگامی که فرعونیان با [[اتهام]] [[جادوگری]] به [[موسی]]{{ع}} گفتند که هرگز به وی ایمان نمی‌آورند، [[خدا]] آنان را به بلاهایی مانند [[طوفان]]، [[هجوم]] ملخ‌ها، کنه‌ها، غوک‌ها و خون گرفتار ساخت؛ ولی آنان از سر [[تکبر]] [[کفر]] ورزیدند و ایمان نیاوردند: {{متن قرآن|فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلطُّوفَانَ وَٱلْجَرَادَ وَٱلْقُمَّلَ وَٱلضَّفَادِعَ وَٱلدَّمَ ءَايَـٰتٍۢ مُّفَصَّلَـٰتٍۢ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ وَكَانُوا۟ قَوْمًۭا مُّجْرِمِينَ}}<ref>«ما هم بر آنان سیلاب و ملخ و شپش و وزغ و خون را به گونه نشانه‌هایی روشن فرستادیم باز سرکشی ورزیدند و قومی گناهکار بودند» سوره اعراف، آیه ۱۳۳.</ref> برخی [[مفسران]]، مراد از طوفان و خون را طوفانی<ref>البحرالمحیط، ج ۵، ص۱۵۰؛ انوار درخشان، ج ۶، ص۴۷۴.</ref> و خون شدن آب رود نیل<ref>جامع البیان، ج ۹، ص۵۱؛ مجمع البیان، ج ۴، ص۷۲۲؛ قصص الانبیاء، ص۱۷۱.</ref> دانسته‌اند. هنگامی که فرعونیان می‌خواستند از آب نیل بردارند، آن را خون، ولی [[بنی‌اسرائیل]] آن را طبیعی می‌یافتند. بعضی هم مراد از خون را [[بیماری]] رعاف (خون دماغ شدن) دانسته و معتقدند که همه فرعونیان به آن گرفتار شدند<ref>جامع البیان، ج ۹، ص۵۳؛ التبیان، ج ۴، ص۵۲۲؛ مجمع البیان، ج ۴، ص۷۲۲.</ref>. بر اساس [[آیه]] ۱۳۰ [[سوره اعراف]] نیز خدا فرعونیان را به [[خشکسالی]]، قحطی و کمبود فرآورده‌های [[کشاورزی]] گرفتار ساخت، تا مایه [[بیداری]] و [[حق‌پذیری]] آنان شود: {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَخَذْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ بِٱلسِّنِينَ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ}}<ref>«و ما فرعونیان را به خشکسالی‌ها و کاستی فرآورده‌ها دچار کردیم باشد که در یاد گیرند» سوره اعراف، آیه ۱۳۰.</ref>. [[مفسران]] به نقل از [[ابن عباس]] به مواردی مانند [[مرگ و میر]] احشام و [[چارپایان]] و خشک شدن رودخانه نیل اشاره کرده‌اند<ref>زادالمسیر، ج ۳، ص۱۶۷؛ الدرالمنثور، ج ۳، ص۱۰۸؛ روح المعانی، ج ۹، ص۳۱.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۲.</ref>.

==عبور [[بنی اسراییل]] از دریا==
برپایه گزارش [[کتاب مقدس]]، [[فرعونیان]] در پی خروج [[بنی اسرائیل]] از [[مصر]] به تعقیب آنها پرداخته و در [[ساحل]] [[دریای سرخ]] (قُلْزُم) به آنان رسیدند. [[حضرت موسی]]{{ع}} به [[فرمان الهی]] و با عصای خود آب دریا را شکافت و راه خشکی را برای [[بنی‌اسرائیل]] باز کرد؛ فرعونیان که در پی بنی‌اسرائیل وارد دریا شده بودند، با خروج آنان از دریا، براثر به هم پیوستن آب [[غرق]] شدند<ref>کتاب مقدس، خروج، ۱۳:۱۸؛ ۱۵:۴-۵؛ و نیز قاموس کتاب مقدس، ص۴۹۶.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز در آیاتی رخداد عبور بنی‌اسرائیل از دریا و غرق شدن فرعونیان را با برخی تفاوت‌های جزئی گزارش کرده است؛ مانند {{متن قرآن|فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ * وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ * وَأَنْجَيْنَا مُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ}}<ref>«آنگاه به موسی وحی کردیم که با چوبه‌دست خود به دریا بزن! و دریا شکافت و هر پاره‌ای چون کوه سترگ بود * و دیگران را به آنجا نزدیک گرداندیم * و موسی و هر که با وی بود همگان را رهاندیم» سوره شعراء، آیه ۶۳-۶۵.</ref> بیشتر مفسران نیز جای عبور بنی‌اسرائیل و غرق شدن فرعونیان را دریای سرخ (قُلْزُم) دانسته‌اند. در مقابل، برخی مفسران، [[بحر]] یاد شده در [[آیات]] گذشتن بنی‌اسرائیل و غرق شدن فرعونیان را [[رود نیل]] دانسته‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۷۲۶؛ المنار، ج ۹، ص۹۹؛ نمونه، ج ۱۳، ص۲۵۷؛ ج ۲۱، ص۱۷۵ ـ ۱۷۷.</ref>. هر چند در لغت به هر رود بزرگی بحر نیز گفته می‌شود<ref>الصحاح، ج ۵، ص۲۰۶۵، «یم»؛ التحقیق، ج ۱، ص۲۱، «بحر».</ref>، افزون بر [[ناسازگاری]] این [[تفسیر]] با گزارش کتاب مقدس و دیدگاه بیشتر مفسران، اساسا [[رود نیل]] در مسیر [[حرکت]] [[بنی‌اسرائیل]] به سوی [[صحرای سینا]] و [[سرزمین فلسطین]] قرار نداشت و تنها مانع آبی بر سر راه آنان، تنگه [[سوئز]] در بخش پایانی [[دریای سرخ]] بود<ref>باستان‌شناسی، ص۲۲۲ - ۲۲۳؛ شبهات و ردود، ص۶.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۳.</ref>.

==ویژگی‌های رود نیل==
روان شدن نیل، برخلاف همه رودخانه‌های دیگر، از جنوب به شمال است. هنگام کاهش یافتن و خشک شدن آب رودخانه‌های دیگر در تابستان آب نیل بالا می‌آید و هنگام بالا آمدن آب رودخانه‌های دیگر آب نیل فروکش می‌کند<ref>معجم البلدان، ج ۵، ص۳۳۴؛ اماکن جغرافیایی در قرآن، ج ۱، ص۲۶۸.</ref>. آب رود نیل شیرین است و در فصل [[بهار]] و زمستان به شدت کاهش می‌یابد<ref>معجم البلدان، ج ۵، ص۳۳۴ - ۳۳۶؛ سفرنامه ابن بطوطه، ج ۱، ص۳۳؛ نزهة القلوب، ص۲۰۹ - ۲۱۲.</ref>. نیل در [[منابع تاریخی]] یکی از ۵ رودخانه بزرگ [[دنیا]] و در کنار [[رود فرات]]، دجله، [[جیحون]] و [[سیحون]] یاد شده است<ref>مقدمه ابن خلدون، ج ۱، ص۴۷؛ سفرنامه ابن بطوطه، ج ۱، ص۳۴.</ref>. برخی از [[مفسران]]، ذیل [[آیه]] ۱۸ [[سوره مؤمنون]] که به منابع آبی روی [[کره زمین]] اشاره دارد، با ذکر روایتی منسوب به [[پیامبر]]{{صل}}، رود نیل را از رودهای [[بهشتی]] دانسته‌اند<ref>التبیان، ج ۸، ص۳۵۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۳، ص۷۱؛ وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص۴۰۶.</ref>: {{متن قرآن|وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۢ بِقَدَرٍۢ فَأَسْكَنَّـٰهُ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَىٰ ذَهَابٍۭ بِهِۦ لَقَـٰدِرُونَ}}<ref>«و از آسمان آبی به اندازه‌ای (معیّن) فرو فرستادیم آنگاه آن را در زمین جای دادیم و ما به بردن آن بی‌گمان تواناییم» سوره مؤمنون، آیه ۱۸.</ref>. در برخی [[تفاسیر]]، ذیل آیه ۵۷ [[سوره شعراء]] رود نیل سرآمد رودهای [[جهان]] خوانده شده است<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص۱۵۲؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۳، ص۷۰ ـ ۷۱.</ref>: {{متن قرآن|فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ}}<ref>«آنگاه آنان را از بوستان‌ها و (کنار) چشمه‌سارها» سوره شعراء، آیه ۵۷.</ref>؛ همچنین رود نیل را از مصادیق «اَنهار» در آیه ۱۵ [[سوره نحل]] یاد کرده‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۵۴۵.</ref>: {{متن قرآن|وَأَلْقَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَـٰرًۭا وَسُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}<ref>«و کوه‌هایی پابرجا را در زمین در افکند تا شما را نجنباند و رودها و راه‌هایی را (پدید آورد) باشد که رهیاب گردید» سوره نحل، آیه ۱۵.</ref>. [[رود نیل]] را از مصادیق آب گوارای یاد شده در [[آیه]] ۲۷ مرسلات هم گفته‌اند<ref>جامع البیان، ج ۲۹، ص۲۹۵؛ التبیان، ج ۱۰، ص۲۲۹؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۳۱.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَٰسِىَ شَـٰمِخَـٰتٍۢ وَأَسْقَيْنَـٰكُم مَّآءًۭ فُرَاتًۭا}}<ref>«و در آن کوه‌هایی فرازمند پدید آوردیم و به شما آبی شیرین و گوارا نوشاندیم» سوره مرسلات، آیه ۲۷.</ref>.<ref>[[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۳.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100408.jpg|22px]] [[علی قانعی|قانعی، علی]]، [[رود نیل (مقاله)|مقاله «رود نیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

نیل در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها