هجرت به حبشه در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۱

2026-02-10T08:51:14Z

Bahmani در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۶

2026-02-10T08:46:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۶
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	'''هجرت به حبشه''' پس از آن اتفاق افتاد که [[اذیت]] و [[آزار]] نسبت به [[پیامبر]] {{صل}} و نومسلمانان آغاز شد. در چنین شرایطی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به [[مسلمانان]] دستور هجرت به حبشه را داد. این [[هجرت]] در دو مرحله اتفاق افتاد: هجرت اول در [[ماه رجب]] سال پنجم بعثت به [[رهبری]] [[عثمان بن مظعون]] و هجرت دوم، بین سال‌های پنجم تا هفتم [[بعثت]] انجام شد و [[رهبر]] این گروه [[جعفر بن ابی‌طالب]] بود. سرانجام [[مهاجران]] [[حبشه]] در ایام [[فتح خیبر]] به [[مدینه]] بازگشتند.		'''هجرت به حبشه''' پس از آن اتفاق افتاد که [[اذیت]] و [[آزار]] نسبت به [[پیامبر]] {{صل}} و نومسلمانان آغاز شد. در چنین شرایطی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به [[مسلمانان]] دستور هجرت به حبشه را داد. این [[هجرت]] در دو مرحله اتفاق افتاد: هجرت اول در [[ماه رجب]] سال پنجم بعثت به [[رهبری]] [[عثمان بن مظعون]] و هجرت دوم، بین سال‌های پنجم تا هفتم [[بعثت]] انجام شد و [[رهبر]] این گروه [[جعفر بن ابی‌طالب]] بود. سرانجام [[مهاجران]] [[حبشه]] در ایام [[فتح خیبر]] به [[مدینه]] بازگشتند.

Bahmani: /* مهاجرت اول */

2022-12-04T09:12:39Z

مهاجرت اول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۲
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	افزایش تعداد [[مسلمانان]] [[مکه]] و آشکار شدن ایمانشان، فشار [[مشرکان]] به آنها را زیاد کرد و باعث شد مورد [[آزار]] و اذیت [[قریش]] قرار گیرند تا از [[دین]] خود دست بردارند. [[مشرکان]] از هیچ [[شکنجه]] و اذیتی فروگذار نکردند؛ برخی را می‌زدند، گروهی را به [[گرسنگی]] می‌آزردند، جمعی را روی ریگ‌های داغ می‌خواباندند تا [[مسلمانان]] از [[دین]] خود دست بردارند. در این میان، برخی هم [[استقامت]] می‌ورزیدند و از [[دین]] خود دست بر نمی‌داشتند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.		افزایش تعداد [[مسلمانان]] [[مکه]] و آشکار شدن ایمانشان، فشار [[مشرکان]] به آنها را زیاد کرد و باعث شد مورد [[آزار]] و اذیت [[قریش]] قرار گیرند تا از [[دین]] خود دست بردارند. [[مشرکان]] از هیچ [[شکنجه]] و اذیتی فروگذار نکردند؛ برخی را می‌زدند، گروهی را به [[گرسنگی]] می‌آزردند، جمعی را روی ریگ‌های داغ می‌خواباندند تا [[مسلمانان]] از [[دین]] خود دست بردارند. در این میان، برخی هم [[استقامت]] می‌ورزیدند و از [[دین]] خود دست بر نمی‌داشتند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.

	وقتی [[رسول خدا]] {{صل}} دید که [[یاران]] او سخت، گرفتار و در شکنجه‌اند، به [[فرمان الهی]] به آنها فرمود که به [[کشور]] [[حبشه]] [[هجرت]] کنند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۱؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛ زیرا [[حبشه]]، [[فرمانروایی]] دارد که در قلمرو او بر کسی [[ظلم]] نمی‌شود. کسانی که برای نخستین بار آماده این سفر شدند، ده نفر<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۲۳؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۶.</ref> و به روایتی دیگر یازده مرد و چهار [[زن]] بودند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۷؛ این جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، ج۲، ص۳۷۴.</ref>. ~~درباره نحوه مهاجرتشان هم~~ [[~~روایات~~]] ~~مختلفی است. به~~ [[~~روایت~~]] [[~~محمد بن اسحاق~~]]، ~~نحوه~~ [[~~مهاجرت~~]] این چند نفر به صورت انفرادی بود<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹.</ref> و این چند نفر، نخستین قافله [[~~مهاجرت~~]] به [[~~حبشه~~]] ~~بودند و [[عثمان بن مظعون]]<ref>ابن هشام، السیرة النبویه،~~ ج۱، ~~ص۳۲۳؛ قاضی ابرقوه، سیرت رسول الله، ج۱، ص۳۱۳~~.</ref> [[~~امیر~~]] ~~آنها بود. [[ابن‌سعد]] [[روایت]] می‌کند که آنان کاملاً پوشیده~~ و ~~پنهان~~ [[~~هجرت~~]] ~~کردند. برخی از ایشان، پیاده و برخی سواره آمده بودند و~~ [[~~خداوند~~]] هم [[~~توفیق~~]] [[~~مهاجرت~~]] ~~را نصیبشان کرد و همان~~ [[~~ساعت~~]]~~، دو کشتی بازرگانی~~ رسید و ~~ایشان را به نصف [[~~دینار]] به [[حبشه~~]] برد~~. [[قریش]] به تعقیب ~~ایشان پرداختند،~~ ولی به ~~هیچ یک از ایشان [[دست]] نیافتند~~. ~~زمان~~ [[~~مهاجرت~~]] ~~آنها در~~ [[~~ماه رجب~~]] [[~~سال پنجم بعثت~~]] ~~و در دومین سال آشکار کردن~~ [[~~دعوت علنی~~]] ~~بود~~<ref>ابن ~~سعد، الطبقات الکبری،~~ ج۱، ~~ص۱۵۹؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۸~~.</ref>.<ref>[[~~طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره~~]]، [[~~هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه~~]]، [[~~فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)~~\|~~فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم~~]]، ~~ج۲، ص۳۷۸-۳۸۸؛~~ [[~~زینب ابراهیمی~~\|~~ابراهیمی، زینب~~]]، [[~~گاه‌شمار (مقاله)~~\|~~گاه‌شمار~~]]، [[~~فرهنگ‌نامه~~ تاریخ ~~زندگانی پیامبر اعظم ج۱~~ (کتاب)\|~~فرهنگ‌نامه~~ تاریخ ~~زندگانی پیامبر اعظم~~]]~~، ج۱، ص۱۵~~.</ref>		وقتی [[رسول خدا]] {{صل}} دید که [[یاران]] او سخت، گرفتار و در شکنجه‌اند، به [[فرمان الهی]] به آنها فرمود که به [[کشور]] [[حبشه]] [[هجرت]] کنند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۱؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛ زیرا [[حبشه]]، [[فرمانروایی]] دارد که در قلمرو او بر کسی [[ظلم]] نمی‌شود. کسانی که برای نخستین بار آماده این سفر شدند، ده نفر<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۲۳؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۶.</ref> و به روایتی دیگر یازده مرد و چهار [[زن]] بودند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۷؛ این جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، ج۲، ص۳۷۴.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۷۸-۳۸۸؛ [[زینب ابراهیمی\|ابراهیمی، زینب]]، [[گاه‌شمار (مقاله)\|گاه‌شمار]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۱، ص۱۵.</ref>

			مهاجران در [[رجب]] سال پنجم بعثت، پنهانی، سواره و پیاده [[مکه]] را به قصد بندر [[بازرگانی]] شُعَیْبَه در نزدیکی [[شهر]] [[جده]] ترک کردند. وقتی به شعیبه رسیدند، دو کشتی [[تجاری]] رسید و مهاجران با پرداخت نیم دینار کرایه از طریق دریا به حبشه رفتند. قریش به تعقیب مهاجران برآمد، ولی زمانی به شعیبه رسید، که آنان رفته بودند. مهاجران در حبشه با [[آرامش]] خدای خود را [[عبادت]] می‌کردند و آزاری نمی‌دیدند و ناسزایی نمی‌شنیدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. بر پایه این خبر که [[مسلمانان]] به دنبال [[هجرت]] جعفر به وی پیوستند<ref>{{متن حدیث\|تَتَابَعَ الْمُسْلِمُونَ حَتّى اجْتَمَعُوا بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ}}؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۴.</ref>، به نظر می‌رسد که پس از خروج دسته جمعی، جریان هجرت برای مدتی، به شکل انفرادی استمرار داشته است<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۴.</ref>. معلوم نیست که چرا آنان در خروج دسته جمعی شرکت نکردند؛ اما دور از [[ذهن]] نیست که انتشار خبر [[آزادی]] عمل [[مهاجران]] سبب پیوستن آنان باشد و چه بسا [[فرصت]] حرکت در [[زمان]] خروج دسته جمعی برای برخی فراهم نبوده است<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۱.</ref>.

	== علت بازگشت از [[مهاجرت]] اول ==		== علت بازگشت از [[مهاجرت]] اول ==

Bahmani: /* مقدمه */

2022-12-04T09:09:19Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۸:		خط ۸:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	نخستین [[هجرت]] در [[~~تاریخ~~ اسلام]]، [[هجرت به حبشه]] است. در [[سال پنجم بعثت]] به سبب فشاری که بر [[مسلمانان]] صورت گرفت و برای [[دفاع]] از [[اسلام]]، به [[دستور خدا]] و پیامبرش، عده‌ای از [[مسلمانان]]، موطن و سرزمین اصلی خویش را رها کردند و به سرزمینی دیگر رفتند<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۸۷؛ [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|جانشین پیامبر]]، ص ۷۳.</ref>.		نخستین [[هجرت]] در تاریخ [[اسلام]]، [[هجرت به حبشه]] است. در [[سال پنجم بعثت]] به سبب فشاری که بر [[مسلمانان]] صورت گرفت و برای [[دفاع]] از [[اسلام]]، به [[دستور خدا]] و پیامبرش، عده‌ای از [[مسلمانان]]، موطن و سرزمین اصلی خویش را رها کردند و به سرزمینی دیگر رفتند<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۸۷؛ [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|جانشین پیامبر]]، ص ۷۳.</ref>.

	حمایت‌های [[ابوطالب]] مانع از آن بود، که [[رسول خدا]]{{صل}} از سوی [[دشمنان]] [[آزار]] و [[اذیت]] جسمی شود، اما [[تحمل]] آزار [[مسلمانان]] برای ایشان سخت ناگوار بود. این [[شکنجه‌ها]] باعث می‌شد برخی [[شهید]] شوند، برخی [[تقیه]] کنند و برخی از [[دین]] برگشته، [[مرتد]] گردند. از این رو، [[پیامبر]]{{صل}} در [[سال پنجم بعثت]]، [[هجرت به حبشه]] را به منظور [[حمایت از مسلمانان]] و به [[امید]] گشایشی در کار آنان مطرح کرد. [[حبشه]] سرزمینی [[مسیحی]] نشین و تجارتگاه [[قریش]] بود و [[مهاجران]] می‌توانستند، هم [[آزادی]] [[دینی]] داشته باشند و هم [[اقتصاد]] خود را سامان دهند<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۸.</ref>. رسول خدا{{صل}} نیز درباره سبب [[انتخاب]] حبشه فرمود: آنجا [[سرزمین]] [[راستی]] است و [[پادشاهی]] [[عادل]] بر آن [[حکومت]] می‌کند.		حمایت‌های [[ابوطالب]] مانع از آن بود، که [[رسول خدا]]{{صل}} از سوی [[دشمنان]] [[آزار]] و [[اذیت]] جسمی شود، اما [[تحمل]] آزار [[مسلمانان]] برای ایشان سخت ناگوار بود. این [[شکنجه‌ها]] باعث می‌شد برخی [[شهید]] شوند، برخی [[تقیه]] کنند و برخی از [[دین]] برگشته، [[مرتد]] گردند. از این رو، [[پیامبر]]{{صل}} در [[سال پنجم بعثت]]، [[هجرت به حبشه]] را به منظور [[حمایت از مسلمانان]] و به [[امید]] گشایشی در کار آنان مطرح کرد. [[حبشه]] سرزمینی [[مسیحی]] نشین و تجارتگاه [[قریش]] بود و [[مهاجران]] می‌توانستند، هم [[آزادی]] [[دینی]] داشته باشند و هم [[اقتصاد]] خود را سامان دهند<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۸.</ref>. رسول خدا{{صل}} نیز درباره سبب [[انتخاب]] حبشه فرمود: آنجا [[سرزمین]] [[راستی]] است و [[پادشاهی]] [[عادل]] بر آن [[حکومت]] می‌کند.

	بدین‌سان، [[دین‌مداری]] مسلمانان و از سویی دشواری‌های ایجاد شده از سوی [[مشرکان]]، سبب شکل‌گیری [[نخستین هجرت در اسلام]] شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۳.</ref> و [[دعوت اسلامی]] وارد مرحله جدیدی گردید. در این حرکت مهم و سرنوشت‌ساز، [[جعفر بن ابی طالب]]، [[پسر عموی رسول خدا]]{{صل}} و [[برادر]] [[امام علی]]{{ع}}، [[سرپرستی]] مهاجران حبشه را برعهده گرفت<ref>ر.ک: قمی، تفسیر، ج۱، ص۱۷۶؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۹۴.</ref>. پیامبر{{صل}} به هنگام حرکت، او را مشایعت کرد و در [[حق]] وی [[دعا]] کرد تا [[سختی‌ها]] بر او آسان شوند و از [[گشایش]] و [[سلامتی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] بهره‌مند باشد<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۶۱.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۰.</ref>		بدین‌سان، [[دین‌مداری]] مسلمانان و از سویی دشواری‌های ایجاد شده از سوی [[مشرکان]]، سبب شکل‌گیری [[نخستین هجرت در اسلام]] شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۳.</ref> و [[دعوت اسلامی]] وارد مرحله جدیدی گردید. در این حرکت مهم و سرنوشت‌ساز، [[جعفر بن ابی طالب]]، پسر عموی رسول خدا{{صل}} و [[برادر]] [[امام علی]]{{ع}}، [[سرپرستی]] مهاجران حبشه را برعهده گرفت<ref>ر.ک: قمی، تفسیر، ج۱، ص۱۷۶؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۹۴.</ref>. پیامبر{{صل}} به هنگام حرکت، او را مشایعت کرد و در [[حق]] وی [[دعا]] کرد تا [[سختی‌ها]] بر او آسان شوند و از [[گشایش]] و [[سلامتی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] بهره‌مند باشد<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۶۱.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۰.</ref>

	== [[مهاجرت]] اول ==		== [[مهاجرت]] اول ==

Bahmani: /* مقدمه */

2022-12-04T09:08:58Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۸
خط ۹:		خط ۹:
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	نخستین [[هجرت]] در [[تاریخ اسلام]]، [[هجرت به حبشه]] است. در [[سال پنجم بعثت]] به سبب فشاری که بر [[مسلمانان]] صورت گرفت و برای [[دفاع]] از [[اسلام]]، به [[دستور خدا]] و پیامبرش، عده‌ای از [[مسلمانان]]، موطن و سرزمین اصلی خویش را رها کردند و به سرزمینی دیگر رفتند<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۸۷؛ [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|جانشین پیامبر]]، ص ۷۳.</ref>.		نخستین [[هجرت]] در [[تاریخ اسلام]]، [[هجرت به حبشه]] است. در [[سال پنجم بعثت]] به سبب فشاری که بر [[مسلمانان]] صورت گرفت و برای [[دفاع]] از [[اسلام]]، به [[دستور خدا]] و پیامبرش، عده‌ای از [[مسلمانان]]، موطن و سرزمین اصلی خویش را رها کردند و به سرزمینی دیگر رفتند<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۸۷؛ [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|جانشین پیامبر]]، ص ۷۳.</ref>.

			حمایت‌های [[ابوطالب]] مانع از آن بود، که [[رسول خدا]]{{صل}} از سوی [[دشمنان]] [[آزار]] و [[اذیت]] جسمی شود، اما [[تحمل]] آزار [[مسلمانان]] برای ایشان سخت ناگوار بود. این [[شکنجه‌ها]] باعث می‌شد برخی [[شهید]] شوند، برخی [[تقیه]] کنند و برخی از [[دین]] برگشته، [[مرتد]] گردند. از این رو، [[پیامبر]]{{صل}} در [[سال پنجم بعثت]]، [[هجرت به حبشه]] را به منظور [[حمایت از مسلمانان]] و به [[امید]] گشایشی در کار آنان مطرح کرد. [[حبشه]] سرزمینی [[مسیحی]] نشین و تجارتگاه [[قریش]] بود و [[مهاجران]] می‌توانستند، هم [[آزادی]] [[دینی]] داشته باشند و هم [[اقتصاد]] خود را سامان دهند<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۸.</ref>. رسول خدا{{صل}} نیز درباره سبب [[انتخاب]] حبشه فرمود: آنجا [[سرزمین]] [[راستی]] است و [[پادشاهی]] [[عادل]] بر آن [[حکومت]] می‌کند.

			بدین‌سان، [[دین‌مداری]] مسلمانان و از سویی دشواری‌های ایجاد شده از سوی [[مشرکان]]، سبب شکل‌گیری [[نخستین هجرت در اسلام]] شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۳.</ref> و [[دعوت اسلامی]] وارد مرحله جدیدی گردید. در این حرکت مهم و سرنوشت‌ساز، [[جعفر بن ابی طالب]]، [[پسر عموی رسول خدا]]{{صل}} و [[برادر]] [[امام علی]]{{ع}}، [[سرپرستی]] مهاجران حبشه را برعهده گرفت<ref>ر.ک: قمی، تفسیر، ج۱، ص۱۷۶؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۹۴.</ref>. پیامبر{{صل}} به هنگام حرکت، او را مشایعت کرد و در [[حق]] وی [[دعا]] کرد تا [[سختی‌ها]] بر او آسان شوند و از [[گشایش]] و [[سلامتی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] بهره‌مند باشد<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۶۱.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۰.</ref>

	== [[مهاجرت]] اول ==		== [[مهاجرت]] اول ==

Bahmani: /* هجرت به حبشه */

2022-12-04T09:01:51Z

هجرت به حبشه

@@ خط ۴۱: / خط ۴۱: @@
 == بازگشت [[مهاجران]] ==
 [[مهاجران]] در [[حبشه]] بودند تا اینکه [[رسول خدا]] "عمرو بن امیه ضمری" را با نامه‌ای به سوی [[نجاشی]] فرستاد. [[نجاشی]] پس از رسیدن [[نامه]] حضرت، جمعی از آنها را در دو کشتی جای داد و به وطن خویش فرستاد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۲؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۹.</ref>. مهاجران پس از [[فتح خیبر]] به [[مدینه]] رسیدند و چون چشم [[خاتم انبیا]] {{صل}} به [[جعفر بن ابی‌طالب]] افتاد، او را در بر گرفت و میان دیدگانش را بوسید و فرمود: "نمی‌دانم از [[فتح خیبر]] شاد باشم یا از ورود [[جعفر]]"<ref>علی بن حسین مسعودی، التنبیه و الاشراف، ج۴، ص۲۴۶؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۸۳.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۲.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2022-11-08T04:47:01Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۷
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	== بازگشت [[مهاجران]] ==		== بازگشت [[مهاجران]] ==
	[[مهاجران]] در [[حبشه]] بودند تا اینکه [[رسول خدا]] "عمرو بن امیه ضمری" را با نامه‌ای به سوی [[نجاشی]] فرستاد. [[نجاشی]] پس از رسیدن [[نامه]] حضرت، جمعی از آنها را در دو کشتی جای داد و به وطن خویش فرستاد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۲؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۹.</ref>. مهاجران پس از [[فتح خیبر]] به [[مدینه]] رسیدند و چون چشم [[خاتم انبیا]] {{صل}} به [[جعفر بن ابی‌طالب]] افتاد، او را در بر گرفت و میان دیدگانش را بوسید و فرمود: "نمی‌دانم از [[فتح خیبر]] شاد باشم یا از ورود [[جعفر]]"<ref>علی بن حسین مسعودی، التنبیه و الاشراف، ج۴، ص۲۴۶؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۸۳.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۲.</ref>		[[مهاجران]] در [[حبشه]] بودند تا اینکه [[رسول خدا]] "عمرو بن امیه ضمری" را با نامه‌ای به سوی [[نجاشی]] فرستاد. [[نجاشی]] پس از رسیدن [[نامه]] حضرت، جمعی از آنها را در دو کشتی جای داد و به وطن خویش فرستاد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۲؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۹.</ref>. مهاجران پس از [[فتح خیبر]] به [[مدینه]] رسیدند و چون چشم [[خاتم انبیا]] {{صل}} به [[جعفر بن ابی‌طالب]] افتاد، او را در بر گرفت و میان دیدگانش را بوسید و فرمود: "نمی‌دانم از [[فتح خیبر]] شاد باشم یا از ورود [[جعفر]]"<ref>علی بن حسین مسعودی، التنبیه و الاشراف، ج۴، ص۲۴۶؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۸۳.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۲.</ref>

			==هجرت به حبشه==
			گرچه حمایت‌های [[ابوطالب]] مانع از آن بود، که [[رسول خدا]]{{صل}} از سوی [[دشمنان]] [[آزار]] و [[اذیت]] جسمی شود، اما [[تحمل]] آزار [[مسلمانان]] برای ایشان سخت ناگوار بود. این [[شکنجه‌ها]] باعث می‌شد برخی [[شهید]] شوند، برخی [[تقیه]] کنند و برخی از [[دین]] برگشته، [[مرتد]] گردند. از این رو، [[پیامبر]]{{صل}} در [[سال پنجم بعثت]]، [[هجرت به حبشه]] را به منظور [[حمایت از مسلمانان]] و به [[امید]] گشایشی در کار آنان مطرح کرد. [[حبشه]] سرزمینی [[مسیحی]] نشین و تجارتگاه [[قریش]] بود و [[مهاجران]] می‌توانستند، هم [[آزادی]] [[دینی]] داشته باشند و هم [[اقتصاد]] خود را سامان دهند<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۸.</ref>. رسول خدا{{صل}} نیز درباره سبب [[انتخاب]] حبشه فرمود: آنجا [[سرزمین]] [[راستی]] است و [[پادشاهی]] [[عادل]] بر آن [[حکومت]] می‌کند.
			بدین‌سان، [[دین‌مداری]] مسلمانان و از سویی دشواری‌های ایجاد شده از سوی [[مشرکان]]، سبب شکل‌گیری [[نخستین هجرت در اسلام]] شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۳.</ref> و [[دعوت اسلامی]] وارد مرحله جدیدی گردید. در این حرکت مهم و سرنوشت‌ساز، [[جعفر بن ابی طالب]]، [[پسر عموی رسول خدا]]{{صل}} و [[برادر]] [[امام علی]]{{ع}}، [[سرپرستی]] مهاجران حبشه را برعهده گرفت<ref>ر.ک: قمی، تفسیر، ج۱، ص۱۷۶؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۹۴.</ref>. پیامبر{{صل}} به هنگام حرکت، او را مشایعت کرد و در [[حق]] وی [[دعا]] کرد تا [[سختی‌ها]] بر او آسان شوند و از [[گشایش]] و [[سلامتی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] بهره‌مند باشد<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۶۱.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۰.</ref>

			===چگونگی [[هجرت]]===
			مهاجران در [[رجب]] سال پنجم بعثت، پنهانی، سواره و پیاده [[مکه]] را به قصد بندر [[بازرگانی]] شُعَیْبَه در نزدیکی [[شهر]] [[جده]] ترک کردند. وقتی به شعیبه رسیدند، دو کشتی [[تجاری]] رسید و مهاجران با پرداخت نیم دینار کرایه از طریق دریا به حبشه رفتند. قریش به تعقیب مهاجران برآمد، ولی زمانی به شعیبه رسید، که آنان رفته بودند. مهاجران در حبشه با [[آرامش]] خدای خود را [[عبادت]] می‌کردند و آزاری نمی‌دیدند و ناسزایی نمی‌شنیدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. بر پایه این خبر که [[مسلمانان]] به دنبال [[هجرت]] جعفر به وی پیوستند<ref>{{متن حدیث\|تَتَابَعَ الْمُسْلِمُونَ حَتّى اجْتَمَعُوا بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ}}؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۴.</ref>، به نظر می‌رسد که پس از خروج دسته جمعی، جریان هجرت برای مدتی، به شکل انفرادی استمرار داشته است<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۱۴.</ref>. معلوم نیست که چرا آنان در خروج دسته جمعی شرکت نکردند؛ اما دور از [[ذهن]] نیست که انتشار خبر [[آزادی]] عمل [[مهاجران]] سبب پیوستن آنان باشد و چه بسا [[فرصت]] حرکت در [[زمان]] خروج دسته جمعی برای برخی فراهم نبوده است.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص۱۱۱.</ref>

			===[[جمعیت]] مهاجران===
			مهاجران از تیره‌های مختلف [[قریش]] و طبقات مختلف شامل مردان و [[زنان]]؛ متأهلان و مجردان؛ حلیفان و اصیلان بودند. زنان [[مهاجر]] همه همراه شوهران خود هجرت کردند، گویا هیچ زنی بدون شوهرش هجرت نکرده باشد. ترکیب جمعیتی مهاجران با [[تولد]] [[فرزندان]]، دامنه بیشتری پیدا کرد. کسانی مانند [[عبدالله بن جعفر]]، [[سعید بن خالد]]، [[محمد بن ابی حذیفه]] در شمار کسانی بودند، که در [[حبشه]] متولد شدند.
			درباره تکرار هجرت دسته جمعی و شمار مهاجران [[اختلاف]] نظر است: برخی مانند [[ابن اسحاق]] از دو هجرت و برخی دیگر از یک هجرت در چند مرتبه یاد کرده‌اند. [[ابن هشام]] شمار مهاجران را در مجموع، ۸۲ تن دانسته و در این آمار، [[کودکان]] و زاده شدگان در حبشه را لحاظ نکرده، همان‌گونه که [[عمار بن یاسر]] را نیز در شمار مهاجران ندانسته است<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۲۰.</ref>. [[یعقوبی]] به این نکته تصریح کرده که زنان در آمار مهاجران لحاظ نشده‌اند<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۹.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)\|تاریخ اسلام]] ص ۱۱۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۴۷:		خط ۵۸:
	# [[پرونده:42439.jpg\|22px]] [[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲''']]		# [[پرونده:42439.jpg\|22px]] [[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲''']]
	# [[پرونده:IM010213.jpg\|22px]] [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|'''جانشین پیامبر''']]		# [[پرونده:IM010213.jpg\|22px]] [[محمد علی جاودان\|جاودان، محمد علی]]، [[جانشین پیامبر (کتاب)\|'''جانشین پیامبر''']]
			# [[پرونده:IM010504.jpg\|22px]] [[رمضان محمدی\|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم\|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity: جایگزینی متن - 'آشکار' به 'آشکار'

2022-10-11T13:00:07Z

جایگزینی متن - 'آشکار' به 'آشکار'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	== [[مهاجرت]] اول ==		== [[مهاجرت]] اول ==
	افزایش تعداد [[مسلمانان]] [[مکه]] و [[آشکار]] شدن ایمانشان، فشار [[مشرکان]] به آنها را زیاد کرد و باعث شد مورد [[آزار]] و اذیت [[قریش]] قرار گیرند تا از [[دین]] خود دست بردارند. [[مشرکان]] از هیچ [[شکنجه]] و اذیتی فروگذار نکردند؛ برخی را می‌زدند، گروهی را به [[گرسنگی]] می‌آزردند، جمعی را روی ریگ‌های داغ می‌خواباندند تا [[مسلمانان]] از [[دین]] خود دست بردارند. در این میان، برخی هم [[استقامت]] می‌ورزیدند و از [[دین]] خود دست بر نمی‌داشتند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.		افزایش تعداد [[مسلمانان]] [[مکه]] و آشکار شدن ایمانشان، فشار [[مشرکان]] به آنها را زیاد کرد و باعث شد مورد [[آزار]] و اذیت [[قریش]] قرار گیرند تا از [[دین]] خود دست بردارند. [[مشرکان]] از هیچ [[شکنجه]] و اذیتی فروگذار نکردند؛ برخی را می‌زدند، گروهی را به [[گرسنگی]] می‌آزردند، جمعی را روی ریگ‌های داغ می‌خواباندند تا [[مسلمانان]] از [[دین]] خود دست بردارند. در این میان، برخی هم [[استقامت]] می‌ورزیدند و از [[دین]] خود دست بر نمی‌داشتند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.

	وقتی [[رسول خدا]] {{صل}} دید که [[یاران]] او سخت، گرفتار و در شکنجه‌اند، به [[فرمان الهی]] به آنها فرمود که به [[کشور]] [[حبشه]] [[هجرت]] کنند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۱؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛ زیرا [[حبشه]]، [[فرمانروایی]] دارد که در قلمرو او بر کسی [[ظلم]] نمی‌شود. کسانی که برای نخستین بار آماده این سفر شدند، ده نفر<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۲۳؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۶.</ref> و به روایتی دیگر یازده مرد و چهار [[زن]] بودند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۷؛ این جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، ج۲، ص۳۷۴.</ref>. درباره نحوه مهاجرتشان هم [[روایات]] مختلفی است. به [[روایت]] [[محمد بن اسحاق]]، نحوه [[مهاجرت]] این چند نفر به صورت انفرادی بود<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹.</ref> و این چند نفر، نخستین قافله [[مهاجرت]] به [[حبشه]] بودند و [[عثمان بن مظعون]]<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۳؛ قاضی ابرقوه، سیرت رسول الله، ج۱، ص۳۱۳.</ref> [[امیر]] آنها بود. [[ابن‌سعد]] [[روایت]] می‌کند که آنان کاملاً پوشیده و پنهان [[هجرت]] کردند. برخی از ایشان، پیاده و برخی سواره آمده بودند و [[خداوند]] هم [[توفیق]] [[مهاجرت]] را نصیبشان کرد و همان [[ساعت]]، دو کشتی بازرگانی رسید و ایشان را به نصف [[دینار]] به [[حبشه]] برد. [[قریش]] به تعقیب ایشان پرداختند، ولی به هیچ یک از ایشان [[دست]] نیافتند. زمان [[مهاجرت]] آنها در [[ماه رجب]] [[سال پنجم بعثت]] و در دومین سال [[آشکار]] کردن [[دعوت علنی]] بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۸.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۷۸-۳۸۸؛ [[زینب ابراهیمی\|ابراهیمی، زینب]]، [[گاه‌شمار (مقاله)\|گاه‌شمار]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۱، ص۱۵.</ref>		وقتی [[رسول خدا]] {{صل}} دید که [[یاران]] او سخت، گرفتار و در شکنجه‌اند، به [[فرمان الهی]] به آنها فرمود که به [[کشور]] [[حبشه]] [[هجرت]] کنند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۱؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۹؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛ زیرا [[حبشه]]، [[فرمانروایی]] دارد که در قلمرو او بر کسی [[ظلم]] نمی‌شود. کسانی که برای نخستین بار آماده این سفر شدند، ده نفر<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۳۲۳؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۶.</ref> و به روایتی دیگر یازده مرد و چهار [[زن]] بودند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۷۷؛ این جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، ج۲، ص۳۷۴.</ref>. درباره نحوه مهاجرتشان هم [[روایات]] مختلفی است. به [[روایت]] [[محمد بن اسحاق]]، نحوه [[مهاجرت]] این چند نفر به صورت انفرادی بود<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹.</ref> و این چند نفر، نخستین قافله [[مهاجرت]] به [[حبشه]] بودند و [[عثمان بن مظعون]]<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۳؛ قاضی ابرقوه، سیرت رسول الله، ج۱، ص۳۱۳.</ref> [[امیر]] آنها بود. [[ابن‌سعد]] [[روایت]] می‌کند که آنان کاملاً پوشیده و پنهان [[هجرت]] کردند. برخی از ایشان، پیاده و برخی سواره آمده بودند و [[خداوند]] هم [[توفیق]] [[مهاجرت]] را نصیبشان کرد و همان [[ساعت]]، دو کشتی بازرگانی رسید و ایشان را به نصف [[دینار]] به [[حبشه]] برد. [[قریش]] به تعقیب ایشان پرداختند، ولی به هیچ یک از ایشان [[دست]] نیافتند. زمان [[مهاجرت]] آنها در [[ماه رجب]] [[سال پنجم بعثت]] و در دومین سال آشکار کردن [[دعوت علنی]] بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۵۹؛ احمد بن یحیی بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱، ص۲۲۸.</ref>.<ref>[[طاهره سپهوندی\|سپهوندی، طاهره]]، [[هجرت به حبشه (مقاله)\|هجرت به حبشه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۷۸-۳۸۸؛ [[زینب ابراهیمی\|ابراهیمی، زینب]]، [[گاه‌شمار (مقاله)\|گاه‌شمار]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۱، ص۱۵.</ref>

	== علت بازگشت از [[مهاجرت]] اول ==		== علت بازگشت از [[مهاجرت]] اول ==

Bahmani در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۹

2022-09-05T05:29:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = هجرت		\| موضوع مرتبط = هجرت به حبشه
	\| عنوان مدخل = هجرت به حبشه		\| عنوان مدخل = هجرت به حبشه
	\| مداخل مرتبط = [[هجرت به حبشه در تاریخ اسلامی]] - [[هجرت به حبشه در سیره معصوم]] - [[هجرت به حبشه در سیره نبوی]]		\| مداخل مرتبط = [[هجرت به حبشه در تاریخ اسلامی]] - [[هجرت به حبشه در سیره معصوم]] - [[هجرت به حبشه در سیره نبوی]]

Bahmani: /* پانویس */

2022-08-28T13:08:02Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۸
خط ۵۳:		خط ۵۳:

	[[رده:تاریخ پیامبر خاتم]]		[[رده:تاریخ پیامبر خاتم]]
	~~[[رده:هجرت به حبشه]]~~