هجرت در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۹

2025-11-30T09:59:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	=== معنای لغوی ===		=== معنای لغوی ===
	هجرت در لغت به‌معنای [[خروج از دارالکفر]] به [[دارالایمان]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۸۳۳.</ref> و ترک [[وطن]] در [[راه خدا]] است. اصل آن "هَجر" به معنای "مقطوع و قطع ‌شدن"<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۶، ص۳۴.</ref> یا "ترک چیزی با وجود ارتباط با آن"<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۱، ص۲۴۰.</ref> است. همچنین به‌معنای جدایی، ترک [[وطن]] و دوری از خانمان و [[یاران]]<ref>لغت‌نامه دهخدا، ج۱۵، ص۲۳۴۱۴؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۱۷ و ج۶، ص۲۴۰؛ مجمع البحرین، ج۳، ص۴۱۵؛ نهایه ابن اثیر، ج۵، ص۲۴۴.</ref> نیز آمده است<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۵۰۶-۵۰۷.</ref>.		هجرت در لغت به‌معنای [[خروج از دارالکفر]] به [[دارالایمان]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۸۳۳.</ref> و ترک [[وطن]] در [[راه خدا]] است. اصل آن "هَجر" به معنای "مقطوع و قطع ‌شدن"<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۶، ص۳۴.</ref> یا "ترک چیزی با وجود ارتباط با آن"<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۱، ص۲۴۰.</ref> است. همچنین به‌معنای جدایی، ترک [[وطن]] و دوری از خانمان و [[یاران]]<ref>لغت‌نامه دهخدا، ج۱۵، ص۲۳۴۱۴؛ صبح الاعشی، ج۳، ص۴۱۷ و ج۶، ص۲۴۰؛ مجمع البحرین، ج۳، ص۴۱۵؛ نهایه ابن اثیر، ج۵، ص۲۴۴.</ref> نیز آمده است<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۵۰۶-۵۰۷.</ref>.

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===

Bahmani در ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۹

2025-11-30T09:59:24Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳

2025-11-30T09:53:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = هجرت\| عنوان مدخل = هجرت\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط
			\| موضوع مرتبط = هجرت
			\| عنوان مدخل = هجرت
			\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	'''هجرت''' به‌معنای ترک [[وطن]]، در اصطلاح [[مسلمین]] عبارت است از ترک کردن سرزمین کافران و انتقال [[مسلمانان]] به [[دارالاسلام]] و به [[مهاجرت پیامبر خاتم]] {{صل}} و [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[مدینه]] گفته می‌شود. البته به هجرت علمی و [[سیاسی]] و گاهی هم از [[بدی‌ها]] به [[خوبی‌ها]] و از [[معصیت]] به [[طاعت]] نیز هجرت اطلاق شده است.		'''هجرت''' به‌معنای ترک [[وطن]]، در اصطلاح [[مسلمین]] عبارت است از ترک کردن سرزمین کافران و انتقال [[مسلمانان]] به [[دارالاسلام]] و به [[مهاجرت پیامبر خاتم]] {{صل}} و [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[مدینه]] گفته می‌شود. البته به هجرت علمی و [[سیاسی]] و گاهی هم از [[بدی‌ها]] به [[خوبی‌ها]] و از [[معصیت]] به [[طاعت]] نیز هجرت اطلاق شده است.

Msadeq در ‏۱ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۲۴

2023-04-01T14:24:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{نبوت}}~~		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = هجرت\| عنوان مدخل = هجرت\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = هجرت
	\| عنوان مدخل = هجرت
	\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =
	}}

	'''هجرت''' به‌معنای ترک [[وطن]]، در اصطلاح [[مسلمین]] عبارت است از ترک کردن سرزمین کافران و انتقال [[مسلمانان]] به [[دارالاسلام]] و به [[مهاجرت پیامبر خاتم]] {{صل}} و [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[مدینه]] گفته می‌شود. البته به هجرت علمی و [[سیاسی]] و گاهی هم از [[بدی‌ها]] به [[خوبی‌ها]] و از [[معصیت]] به [[طاعت]] نیز هجرت اطلاق شده است.		'''هجرت''' به‌معنای ترک [[وطن]]، در اصطلاح [[مسلمین]] عبارت است از ترک کردن سرزمین کافران و انتقال [[مسلمانان]] به [[دارالاسلام]] و به [[مهاجرت پیامبر خاتم]] {{صل}} و [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[مدینه]] گفته می‌شود. البته به هجرت علمی و [[سیاسی]] و گاهی هم از [[بدی‌ها]] به [[خوبی‌ها]] و از [[معصیت]] به [[طاعت]] نیز هجرت اطلاق شده است.

خط ۱۷:		خط ۱۰:
	== هجرت در قرآن ==		== هجرت در قرآن ==
	{{اصلی\|هجرت در قرآن}}		{{اصلی\|هجرت در قرآن}}
	مسأله [[مهاجرت]] در [[قرآن]] و [[سیرۀ پیامبر]] {{صل}} یک اصل بزرگ [[اجتماعی]] تلقی شده و قرآن، هجرت را پس از [[ایمان به خدا]]، به عنوان نخستین و بزرگترین اصل، وظیفه‌ای [[مقدس]] یاد کرده و آن را بر [[جهاد]] مقدم می‌شمارد~~<ref>~~{{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} «بی‌گمان کسانی که ایمان آوردند و در راه خداوند هجرت و جهاد کردند، به بخشایش خداوند امید دارند و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۱۸؛ تفسیر شریف لاهیجی، ج۲، ص۲۱۸ و ج۳، ص۶۴۵.</ref> و نیز [[مهاجرت]] برای [[ستمدیدگان]] را عاملی در جهت [[زندگی]] بهتر و برخورداری از مواهب [[دنیوی]] می‌داند: ~~<ref>~~{{متن قرآن\|فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ}} «آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید- تباه نمی‌گردانم بنابراین بی‌گمان از گناه آنان که مهاجرت کردند و از دیار خود رانده شدند و در راه من آزار دیدند و کارزار کردند یا کشته شدند چشم می‌پوشم و آنان را به بوستان‌هایی در خواهم آورد که از بن آنها جویباران روان است، به پاداشی از نزد خداوند؛ و پاداش نیک (تنها) نزد خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵؛ تفسیر قرطبی، ج۴، ص۲۹۲ و ج۸، ص۵۶.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵.</ref>		مسأله [[مهاجرت]] در [[قرآن]] و [[سیرۀ پیامبر]] {{صل}} یک اصل بزرگ [[اجتماعی]] تلقی شده و قرآن، هجرت را پس از [[ایمان به خدا]]، به عنوان نخستین و بزرگترین اصل، وظیفه‌ای [[مقدس]] یاد کرده و آن را بر [[جهاد]] مقدم می‌شمارد {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} <ref>«بی‌گمان کسانی که ایمان آوردند و در راه خداوند هجرت و جهاد کردند، به بخشایش خداوند امید دارند و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۱۸؛ تفسیر شریف لاهیجی، ج۲، ص۲۱۸ و ج۳، ص۶۴۵.</ref> و نیز [[مهاجرت]] برای [[ستمدیدگان]] را عاملی در جهت [[زندگی]] بهتر و برخورداری از مواهب [[دنیوی]] می‌داند: {{متن قرآن\|فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ}} <ref>«آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید- تباه نمی‌گردانم بنابراین بی‌گمان از گناه آنان که مهاجرت کردند و از دیار خود رانده شدند و در راه من آزار دیدند و کارزار کردند یا کشته شدند چشم می‌پوشم و آنان را به بوستان‌هایی در خواهم آورد که از بن آنها جویباران روان است، به پاداشی از نزد خداوند؛ و پاداش نیک (تنها) نزد خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵؛ تفسیر قرطبی، ج۴، ص۲۹۲ و ج۸، ص۵۶.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵.</ref>

	هجرت در [[فرهنگ قرآنی]] از آن رو که سفری [[مقدس]] و برای کسب [[خشنودی خداوند]] و [[حفظ دین حق]] است، دارای [[جایگاه]] و احکامی ویژه است. اگر [[مسلمانی]] در شرایطی قرار گیرد، که دینش در خطر بیافتد، بر او [[واجب]] است از آن [[سرزمین]] هجرت کند؛ چنان‌که [[خداوند متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا}}<ref>«می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>. بر اساس این [[آیه]] و آیاتی نظیر آن، [[مفسران]] و فقهیان گفته‌اند، در صورت احراز شرایط بر همه [[مسلمانان]] واجب است، برای حفظ دین خود از سرزمین [[جور]] هجرت کنند؛ البته [[حکم]] هجرت منافی با [[روح مبارزه]] نیست؛ زیرا مبارزه و [[پایداری]] تا زمانی مفید است که به نتیجه‌ای منتهی شود و یکی از شرایط [[وجوب]] هجرت آن است که شخص [[مهاجر]] نتواند با [[مجاهدت]]، اوضاع را به سود [[دین]] خود [[تغییر]] دهد<ref>مسعود انصاری، «هجرت»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۲۳۳۹-۲۳۴۰.</ref>.<ref> [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۵۰۶-۵۰۷.</ref>		هجرت در [[فرهنگ قرآنی]] از آن رو که سفری [[مقدس]] و برای کسب [[خشنودی خداوند]] و [[حفظ دین حق]] است، دارای [[جایگاه]] و احکامی ویژه است. اگر [[مسلمانی]] در شرایطی قرار گیرد، که دینش در خطر بیافتد، بر او [[واجب]] است از آن [[سرزمین]] هجرت کند؛ چنان‌که [[خداوند متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا}}<ref>«می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>. بر اساس این [[آیه]] و آیاتی نظیر آن، [[مفسران]] و فقهیان گفته‌اند، در صورت احراز شرایط بر همه [[مسلمانان]] واجب است، برای حفظ دین خود از سرزمین [[جور]] هجرت کنند؛ البته [[حکم]] هجرت منافی با [[روح مبارزه]] نیست؛ زیرا مبارزه و [[پایداری]] تا زمانی مفید است که به نتیجه‌ای منتهی شود و یکی از شرایط [[وجوب]] هجرت آن است که شخص [[مهاجر]] نتواند با [[مجاهدت]]، اوضاع را به سود [[دین]] خود [[تغییر]] دهد<ref>مسعود انصاری، «هجرت»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۲۳۳۹-۲۳۴۰.</ref>.<ref> [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۵۰۶-۵۰۷.</ref>

Jaafari: /* منابع */

2023-03-31T14:40:25Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۱۰
خط ۴۲:		خط ۴۲:

	شرط هجرت برای تشکیل جمعیت اسلامی چنان حیاتی بود که کسانی که به مدینه هجرت می‌کردند، به جز موارد بسیار اندک و آن هم با اجازه پیامبر {{صل}} مجاز به ترک مدینه نبودند و در صورت خروج از مدینه مصداق {{متن حدیث\|التَّعَرُّبُ‏ بَعْدَ الْهِجْرَةِ}} می‌شدند، این [[تعرب]] به منزله [[کفر]] بود. [[ابن مسعود]]، از جمله لعنت‌شدگان در لسان [[رسول خدا]] را «[[اعرابی]] مرتدی دانسته که تعرّب بعد الهجره داشته است»<ref>رسول جعفریان، تاریخ تحول دولت و خلافت، پیشین، ص۴۰-۴۱.</ref>. همه این [[تدابیر]] سبب شده بود تا [[مدینة النبی]] مکان و فضایی متمرکز برای تعداد فراوانی از مسلمانان باشد که [[همبستگی]] [[اعتقادی]] آنان رکن جمعیتی لازم را برای استقرار [[دولت اسلامی]] [[پیامبر]] {{صل}} فراهم نماید، اما این تلاش‌های معطوف به [[هجرت]]، بدون پیوندهای مکمل دیگر، که انسان‌هایی با دستگاه‌ها و سنت‌های قبیله‌ای متفاوت را بیشتر به هم نزدیک نموده و تاروپود [[روابط اجتماعی]] آنان را مستحکم نماید، شکننده می‌نمود. شاید به همین دلیل است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سرعت [[نظام]] [[برادری]] را طرح و [[اجرا]] کرد<ref>[[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۲۷۶.</ref>.		شرط هجرت برای تشکیل جمعیت اسلامی چنان حیاتی بود که کسانی که به مدینه هجرت می‌کردند، به جز موارد بسیار اندک و آن هم با اجازه پیامبر {{صل}} مجاز به ترک مدینه نبودند و در صورت خروج از مدینه مصداق {{متن حدیث\|التَّعَرُّبُ‏ بَعْدَ الْهِجْرَةِ}} می‌شدند، این [[تعرب]] به منزله [[کفر]] بود. [[ابن مسعود]]، از جمله لعنت‌شدگان در لسان [[رسول خدا]] را «[[اعرابی]] مرتدی دانسته که تعرّب بعد الهجره داشته است»<ref>رسول جعفریان، تاریخ تحول دولت و خلافت، پیشین، ص۴۰-۴۱.</ref>. همه این [[تدابیر]] سبب شده بود تا [[مدینة النبی]] مکان و فضایی متمرکز برای تعداد فراوانی از مسلمانان باشد که [[همبستگی]] [[اعتقادی]] آنان رکن جمعیتی لازم را برای استقرار [[دولت اسلامی]] [[پیامبر]] {{صل}} فراهم نماید، اما این تلاش‌های معطوف به [[هجرت]]، بدون پیوندهای مکمل دیگر، که انسان‌هایی با دستگاه‌ها و سنت‌های قبیله‌ای متفاوت را بیشتر به هم نزدیک نموده و تاروپود [[روابط اجتماعی]] آنان را مستحکم نماید، شکننده می‌نمود. شاید به همین دلیل است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سرعت [[نظام]] [[برادری]] را طرح و [[اجرا]] کرد<ref>[[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۲۷۶.</ref>.

			==مهاجرت==
			منظور از [[مهاجرت]] آن است که چنان‌چه هر [[مسلمانی]] در محل زندگانی خویش [[قادر]] به اظهار [[شعائر اسلامی]] نبوده و نتواند [[فرایض]] و [[واجبات]] خود را اقامه کند، بر او [[واجب]] است به سرزمینی مهاجرت کند که به او [[اجازه]] و امکان انجام فرایض و [[اقامه شعائر]] را بدهند؛ البته [[وجوب]] [[هجرت]] در صورتی است که امکان‌پذیر باشد.
			[[روایات]] متعددی هم در این زمینه وجود دارد، از جمله آنها این [[روایت نبوی]] است {{متن حدیث\|مَنْ فَرَّ بِدِينِهِ مِنْ أَرْضٍ إِلَى أَرْضٍ‌}}. کسی که به علت دینش از سرزمینی به [[سرزمین]] دیگر فرار کند. ولو به اندازه یک وجب باشد، به [[دلیل]] آن مستحق [[بهشت]] خواهد شد.
			در شرایطی که [[ملت]] یا ملت‌هایی از [[مسلمانان]] تحت [[سلطه بیگانگان]] قرار گرفته‌اند و [[اسلام]] موجودیتش بر اثر استیلای [[کفر]] موهون شده {{عربی\|اصلاح بيضة الاسلام بعد كسرها و اصلاحها بعد ثلمها}}، بر مسلمانان حاضر و غایب در سراسر [[جهان]] واجب است که [[خانواده]] و [[اموال]] خود را رها کنند و برای [[جهاد]] مهاجرت کنند.
			[[صاحب جواهر]] در رابطه با هجرت، سه گروه را مورد توجه قرار می‌دهد:
			# کسانی که در [[دارالحرب]] ([[سرزمین کفر]] و [[شرک]]) [[مسلمان]] شده‌اند و در میان [[کفار]] [[استضعاف]] یافته‌اند و نمی‌توانند [[فرایض اسلامی]] را به عمل آورند؛
			# کسانی که در سرزمین‌های شرک و کفر مسلمان شده، اما در همان مناطق هم، قادر به انجام فرایض و اقامه شعائر اسلامی هستند؛
			# آنهایی که [[قدرت]] و امکان انجام فرایض را در این [[سرزمین‌ها]] نداشته، اما به دلیل [[بیماری]] یا مسائل دیگر قادر به مهاجرت نیستند.
			صاحب جواهر [[معتقد]] است که هجرت برای دسته [[اول]] واجب، برای دسته دوم [[مستحب]] و در مورد دسته سوم نه واجب و نه مستحب است.
			جمعی از [[فقها]] گفته‌اند: وجوب هجرت در [[زمان حضرت پیامبر]]{{صل}} بود، [[ولی]] اکنون دیگر هجرت واجب نیست. آنان به این [[حدیث نبوی]]{{صل}} که می‌فرمود: {{متن حدیث\|لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ}} ([[مکه]]) استناد می‌کنند، ولی به [[ظاهر]] این [[روایت]] به آن جهت موضوع [[هجرت]] با [[فتح مکه]] از بین رفته وارد شده، نه آن‌که خود هجرت مورد نظر باشد.
			[[صاحب جواهر]] در توضیح و تبیین شرط هجرت (عدم امکان [[اقامه شعائر]]) می‌فرماید: ظاهراً منظور آن است که [[مسلمان]] در تعرض [[اذیت]] و [[آزار]] باشد، به‌طوری‌که در انجام و ادای [[واجبات]] و [[مستحبات]] دچار اشکال گردد. [[ولی]] [[معتقد]] است اگر [[مسلمانی]] حتی به صورت مخفیانه [[قادر]] به انجام [[فرایض]] خود باشد، باز هجرت از [[دارالکفر]] بر او [[واجب]] است<ref>فقه سیاسی، ج۵، ص۱۸۶-۱۸۷ و ۳۵۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۶۴۳.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-03-31T14:38:40Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۰۸
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]		# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1100627.jpg\|22px]] [[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|'''سیره سیاسی پیامبر اعظم''']]		# [[پرونده:1100627.jpg\|22px]] [[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|'''سیره سیاسی پیامبر اعظم''']]
			# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity: جایگزینی متن - 'علم سیاست' به 'علم سیاست'

2023-01-26T07:28:12Z

جایگزینی متن - 'علم سیاست' به 'علم سیاست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۸
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	به هر حال، [[دستور]] هجرت با همه تبعات و مشکلاتی که برای [[مهاجران]] و [[مردم]] یثرب داشت، از دیدگاه [[آینده]] [[تمدن اسلامی]] ضروری می‌نمود، [[پیامبر]] {{صل}} و دیگر [[مؤمنان]]، با [[هجرت به مدینه]]، از مرحله [[تبلیغ]] و [[دعوت]]، به مرحله تأسیس [[دولت اسلامی]] منتقل می‌شدند. هجرت، بدین‌سان، گامی اساسی در تأسیس [[جماعت]] [[اسلامی]] و [[جمعیت]] قابل توجه بود که از ارکان عمده برای هر دولتی تلقی می‌شود.		به هر حال، [[دستور]] هجرت با همه تبعات و مشکلاتی که برای [[مهاجران]] و [[مردم]] یثرب داشت، از دیدگاه [[آینده]] [[تمدن اسلامی]] ضروری می‌نمود، [[پیامبر]] {{صل}} و دیگر [[مؤمنان]]، با [[هجرت به مدینه]]، از مرحله [[تبلیغ]] و [[دعوت]]، به مرحله تأسیس [[دولت اسلامی]] منتقل می‌شدند. هجرت، بدین‌سان، گامی اساسی در تأسیس [[جماعت]] [[اسلامی]] و [[جمعیت]] قابل توجه بود که از ارکان عمده برای هر دولتی تلقی می‌شود.

	[[دانشمندان]] [[علم~~]] [[~~سیاست]]، معمولاً عناصر چهارگانه‌ای برای [[دولت]] در نظر می‌گیرند که عبارت است از: جمعیت، [[سرزمین]]، [[حکومت]] و [[حاکمیت]]. به نظر می‌رسد که دولت - [[شهر پیامبر]] {{صل}} با تکیه بر مفهوم هجرت، درصدد تأمین نخستین عنصر اساسی یعنی جمعیت بوده است. جمعیت یا جماعتی که «[[امت]]» نامیده می‌شود.		[[دانشمندان]] [[علم سیاست]]، معمولاً عناصر چهارگانه‌ای برای [[دولت]] در نظر می‌گیرند که عبارت است از: جمعیت، [[سرزمین]]، [[حکومت]] و [[حاکمیت]]. به نظر می‌رسد که دولت - [[شهر پیامبر]] {{صل}} با تکیه بر مفهوم هجرت، درصدد تأمین نخستین عنصر اساسی یعنی جمعیت بوده است. جمعیت یا جماعتی که «[[امت]]» نامیده می‌شود.

	شرط هجرت برای تشکیل جمعیت اسلامی چنان حیاتی بود که کسانی که به مدینه هجرت می‌کردند، به جز موارد بسیار اندک و آن هم با اجازه پیامبر {{صل}} مجاز به ترک مدینه نبودند و در صورت خروج از مدینه مصداق {{متن حدیث\|التَّعَرُّبُ‏ بَعْدَ الْهِجْرَةِ}} می‌شدند، این [[تعرب]] به منزله [[کفر]] بود. [[ابن مسعود]]، از جمله لعنت‌شدگان در لسان [[رسول خدا]] را «[[اعرابی]] مرتدی دانسته که تعرّب بعد الهجره داشته است»<ref>رسول جعفریان، تاریخ تحول دولت و خلافت، پیشین، ص۴۰-۴۱.</ref>. همه این [[تدابیر]] سبب شده بود تا [[مدینة النبی]] مکان و فضایی متمرکز برای تعداد فراوانی از مسلمانان باشد که [[همبستگی]] [[اعتقادی]] آنان رکن جمعیتی لازم را برای استقرار [[دولت اسلامی]] [[پیامبر]] {{صل}} فراهم نماید، اما این تلاش‌های معطوف به [[هجرت]]، بدون پیوندهای مکمل دیگر، که انسان‌هایی با دستگاه‌ها و سنت‌های قبیله‌ای متفاوت را بیشتر به هم نزدیک نموده و تاروپود [[روابط اجتماعی]] آنان را مستحکم نماید، شکننده می‌نمود. شاید به همین دلیل است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سرعت [[نظام]] [[برادری]] را طرح و [[اجرا]] کرد<ref>[[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۲۷۶.</ref>.		شرط هجرت برای تشکیل جمعیت اسلامی چنان حیاتی بود که کسانی که به مدینه هجرت می‌کردند، به جز موارد بسیار اندک و آن هم با اجازه پیامبر {{صل}} مجاز به ترک مدینه نبودند و در صورت خروج از مدینه مصداق {{متن حدیث\|التَّعَرُّبُ‏ بَعْدَ الْهِجْرَةِ}} می‌شدند، این [[تعرب]] به منزله [[کفر]] بود. [[ابن مسعود]]، از جمله لعنت‌شدگان در لسان [[رسول خدا]] را «[[اعرابی]] مرتدی دانسته که تعرّب بعد الهجره داشته است»<ref>رسول جعفریان، تاریخ تحول دولت و خلافت، پیشین، ص۴۰-۴۱.</ref>. همه این [[تدابیر]] سبب شده بود تا [[مدینة النبی]] مکان و فضایی متمرکز برای تعداد فراوانی از مسلمانان باشد که [[همبستگی]] [[اعتقادی]] آنان رکن جمعیتی لازم را برای استقرار [[دولت اسلامی]] [[پیامبر]] {{صل}} فراهم نماید، اما این تلاش‌های معطوف به [[هجرت]]، بدون پیوندهای مکمل دیگر، که انسان‌هایی با دستگاه‌ها و سنت‌های قبیله‌ای متفاوت را بیشتر به هم نزدیک نموده و تاروپود [[روابط اجتماعی]] آنان را مستحکم نماید، شکننده می‌نمود. شاید به همین دلیل است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سرعت [[نظام]] [[برادری]] را طرح و [[اجرا]] کرد<ref>[[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۲۷۶.</ref>.

Bahmani: /* منابع */

2022-10-18T08:46:51Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۶
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]		# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:1100627.jpg\|22px]] [[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|'''سیره سیاسی پیامبر اعظم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* دو هجرت معروف در عصر پیامبر {{صل}} */

2022-10-18T08:46:24Z

دو هجرت معروف در عصر پیامبر {{صل}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۶
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	هجرت در [[فرهنگ قرآنی]] از آن رو که سفری [[مقدس]] و برای کسب [[خشنودی خداوند]] و [[حفظ دین حق]] است، دارای [[جایگاه]] و احکامی ویژه است. اگر [[مسلمانی]] در شرایطی قرار گیرد، که دینش در خطر بیافتد، بر او [[واجب]] است از آن [[سرزمین]] هجرت کند؛ چنان‌که [[خداوند متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا}}<ref>«می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>. بر اساس این [[آیه]] و آیاتی نظیر آن، [[مفسران]] و فقهیان گفته‌اند، در صورت احراز شرایط بر همه [[مسلمانان]] واجب است، برای حفظ دین خود از سرزمین [[جور]] هجرت کنند؛ البته [[حکم]] هجرت منافی با [[روح مبارزه]] نیست؛ زیرا مبارزه و [[پایداری]] تا زمانی مفید است که به نتیجه‌ای منتهی شود و یکی از شرایط [[وجوب]] هجرت آن است که شخص [[مهاجر]] نتواند با [[مجاهدت]]، اوضاع را به سود [[دین]] خود [[تغییر]] دهد<ref>مسعود انصاری، «هجرت»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۲۳۳۹-۲۳۴۰.</ref>.<ref> [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۵۰۶-۵۰۷.</ref>		هجرت در [[فرهنگ قرآنی]] از آن رو که سفری [[مقدس]] و برای کسب [[خشنودی خداوند]] و [[حفظ دین حق]] است، دارای [[جایگاه]] و احکامی ویژه است. اگر [[مسلمانی]] در شرایطی قرار گیرد، که دینش در خطر بیافتد، بر او [[واجب]] است از آن [[سرزمین]] هجرت کند؛ چنان‌که [[خداوند متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا}}<ref>«می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>. بر اساس این [[آیه]] و آیاتی نظیر آن، [[مفسران]] و فقهیان گفته‌اند، در صورت احراز شرایط بر همه [[مسلمانان]] واجب است، برای حفظ دین خود از سرزمین [[جور]] هجرت کنند؛ البته [[حکم]] هجرت منافی با [[روح مبارزه]] نیست؛ زیرا مبارزه و [[پایداری]] تا زمانی مفید است که به نتیجه‌ای منتهی شود و یکی از شرایط [[وجوب]] هجرت آن است که شخص [[مهاجر]] نتواند با [[مجاهدت]]، اوضاع را به سود [[دین]] خود [[تغییر]] دهد<ref>مسعود انصاری، «هجرت»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۲۳۳۹-۲۳۴۰.</ref>.<ref> [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۵۰۶-۵۰۷.</ref>

	== دو هجرت معروف در [[عصر پیامبر]] {{صل}} ==		== دو هجرت معروف در عصر پیامبر {{صل}} ==
	در زمان [[پیامبر]] {{صل}}، دو [[هجرت]] مهم رخ داده است:		در زمان [[پیامبر]] {{صل}}، دو [[هجرت]] مهم رخ داده است:
	# هجرت اول، مهاجرت عده‌ای از [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[حبشه]] (در دو مرحله) بود که بر اثر [[آزار]] [[قریش]] در [[سال پنجم بعثت]]، به [[دستور]] [[رسول خدا]] {{صل}} انجام گرفت.		# هجرت اول، مهاجرت عده‌ای از [[مسلمانان]] از [[مکه]] به [[حبشه]] (در دو مرحله) بود که بر اثر [[آزار]] [[قریش]] در [[سال پنجم بعثت]]، به [[دستور]] [[رسول خدا]] {{صل}} انجام گرفت.
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	به افرادی که در دو [[هجرت]] معروف شرکت داشته‌اند، "[[ذوالهجرتین]]" می‌گویند<ref>ر. ک: ذو الهجرتین.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵.</ref>		به افرادی که در دو [[هجرت]] معروف شرکت داشته‌اند، "[[ذوالهجرتین]]" می‌گویند<ref>ر. ک: ذو الهجرتین.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۵.</ref>

			== هجرت و تشکیل جامعه اسلامی ==
			«هَجْر» در لغت «[[ضد]] وَصْل» است. جدایی و ترک، معنای اصلی این واژه را تشکیل می‌دهد، چه این جدایی [[معنوی]] باشد یا مکانی. اما در [[صدر اسلام]]، [[عقیده]] و مکان در مفهوم [[هجرت]] به هم تنیده بود و [[شرط ایمان]] [[اسلامی]] هجرت مکانی به یثرب بود. مسئله هجرت از [[مکه]] به [[مدینه]]، جدای از اینکه یک امر [[سیاسی]] تلقی می‌شد، ظاهراً [[وجوب شرعی]] نیز داشت. گفته شده که [[خداوند]] به [[پیامبر]] {{صل}} [[دستور]] داد تا هجرت کند و او این [[آیه]] را خواند: {{متن قرآن\|وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا}}<ref>«و بگو: پروردگارا مرا با درآوردنی درست (به هر کار) در آور و با بیرون بردنی درست (از هر کار) بیرون بر و از نزد خویش برای من برهانی یاریگر بگمار!» سوره اسراء، آیه ۸۰.</ref>.

			شرط هجرت همچنان در همه بیعت‌ها تا هنگام [[فتح مکه]] ([[سال هشتم هجرت]]) باقی بود. [[آیات قرآن]] نیز حداقل در چند مورد [[لزوم]] [[هجرت به مدینه]] را شرط ایمان تلقی کرده است. در آیه ۹۷ [[سوره نساء]] آمده است: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.

			در آیه ۱۰۰ سوره نساء نیز می‌افزاید: {{متن قرآن\|وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«و هر کس در راه خداوند هجرت گزیند، در زمین سرپناه‌های فراوان و گستردگی (در روزی) خواهد یافت و هر که از خانه خویش برای هجرت به سوی خداوند و پیامبرش برون آید سپس مرگ او را دریابد؛ بی‌گمان پاداش او بر عهده خداوند است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نساء، آیه ۱۰۰.</ref>.

			[[هجرت]] [[مسلمانان]] [[مکه]] نقطه عطفی در [[تاریخ]] [[اعتقادی]] ـ [[سیاسی]] [[اسلام]] تلقی می‌شود. آنان در مکه، [[خاندان]] و دیار و [[دارایی]] و [[ارزاق]] خود را فقط با [[توکل به خدا]] و به [[امید]] رضای او رها کردند و فقط تعداد اندکی موفق شدند که بخشی از دارایی منقول خود را همراه خود به [[مدینه]] برسانند.

			به هر حال، [[دستور]] هجرت با همه تبعات و مشکلاتی که برای [[مهاجران]] و [[مردم]] یثرب داشت، از دیدگاه [[آینده]] [[تمدن اسلامی]] ضروری می‌نمود، [[پیامبر]] {{صل}} و دیگر [[مؤمنان]]، با [[هجرت به مدینه]]، از مرحله [[تبلیغ]] و [[دعوت]]، به مرحله تأسیس [[دولت اسلامی]] منتقل می‌شدند. هجرت، بدین‌سان، گامی اساسی در تأسیس [[جماعت]] [[اسلامی]] و [[جمعیت]] قابل توجه بود که از ارکان عمده برای هر دولتی تلقی می‌شود.

			[[دانشمندان]] [[علم]] [[سیاست]]، معمولاً عناصر چهارگانه‌ای برای [[دولت]] در نظر می‌گیرند که عبارت است از: جمعیت، [[سرزمین]]، [[حکومت]] و [[حاکمیت]]. به نظر می‌رسد که دولت - [[شهر پیامبر]] {{صل}} با تکیه بر مفهوم هجرت، درصدد تأمین نخستین عنصر اساسی یعنی جمعیت بوده است. جمعیت یا جماعتی که «[[امت]]» نامیده می‌شود.

			شرط هجرت برای تشکیل جمعیت اسلامی چنان حیاتی بود که کسانی که به مدینه هجرت می‌کردند، به جز موارد بسیار اندک و آن هم با اجازه پیامبر {{صل}} مجاز به ترک مدینه نبودند و در صورت خروج از مدینه مصداق {{متن حدیث\|التَّعَرُّبُ‏ بَعْدَ الْهِجْرَةِ}} می‌شدند، این [[تعرب]] به منزله [[کفر]] بود. [[ابن مسعود]]، از جمله لعنت‌شدگان در لسان [[رسول خدا]] را «[[اعرابی]] مرتدی دانسته که تعرّب بعد الهجره داشته است»<ref>رسول جعفریان، تاریخ تحول دولت و خلافت، پیشین، ص۴۰-۴۱.</ref>. همه این [[تدابیر]] سبب شده بود تا [[مدینة النبی]] مکان و فضایی متمرکز برای تعداد فراوانی از مسلمانان باشد که [[همبستگی]] [[اعتقادی]] آنان رکن جمعیتی لازم را برای استقرار [[دولت اسلامی]] [[پیامبر]] {{صل}} فراهم نماید، اما این تلاش‌های معطوف به [[هجرت]]، بدون پیوندهای مکمل دیگر، که انسان‌هایی با دستگاه‌ها و سنت‌های قبیله‌ای متفاوت را بیشتر به هم نزدیک نموده و تاروپود [[روابط اجتماعی]] آنان را مستحکم نماید، شکننده می‌نمود. شاید به همین دلیل است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به سرعت [[نظام]] [[برادری]] را طرح و [[اجرا]] کرد<ref>[[داوود فیرحی\|فیرحی، داوود]]، [[ساختار نظام سیاسی نبوی (مقاله)\|ساختار نظام سیاسی نبوی]]، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)\|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۲۷۶.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۵۲

2022-10-18T06:52:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۲
خط ۲:		خط ۲:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = هجرت		\| موضوع مرتبط = هجرت
	\| عنوان مدخل = [[هجرت]]		\| عنوان مدخل = هجرت
	\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[هجرت در قرآن]] - [[هجرت در معارف و سیره حسینی]] - [[هجرت در معارف و سیره نبوی]] - [[هجرت در فقه سیاسی]] - [[هجرت در معارف دعا و زیارات]] - [[هجرت در معارف و سیره سجادی]] - [[هجرت در سیره معصوم]] - [[هجرت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[هجرت در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =