Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = هدایت تشریعی | عنوان مدخل = هدایت تشریعی | مداخل مرتبط = هدایت تشریعی در قرآن - هدایت تشریعی در کلام اسلامی - هدایت تشریعی در معارف و سیره علوی | پرسش مرتبط = }} ==نبوت و هدایت== نبوت و پیامبری، از اصول بنیادین...» ایجاد کرد

2023-07-06T05:35:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = هدایت تشریعی | عنوان مدخل = هدایت تشریعی | مداخل مرتبط = هدایت تشریعی در قرآن - هدایت تشریعی در کلام اسلامی - هدایت تشریعی در معارف و سیره علوی | پرسش مرتبط = }} ==نبوت و هدایت== نبوت و پیامبری، از اصول بنیادین...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = هدایت تشریعی
| عنوان مدخل = هدایت تشریعی
| مداخل مرتبط = [[هدایت تشریعی در قرآن]] - [[هدایت تشریعی در کلام اسلامی]] - [[هدایت تشریعی در معارف و سیره علوی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==[[نبوت]] و [[هدایت]]==
نبوت و [[پیامبری]]، از اصول بنیادین [[ادیان آسمانی]] است. [[ادیان]] و [[شرایع الهی]] به وسیله [[پیامبران]] به [[بشر]] [[ابلاغ]] می‌شوند. پیامبران [[برگزیدگان خداوند]] از میان آدمیانند و [[فلسفه بعثت]] و [[برگزیدن]] پیامبران، هدایت بشر به سوی کمال و [[سعادت]] برین است. [[رسیدن به کمال]] و سعادت در گرو آشنایی با راه ویژه آن است و راه همانا [[دین]] و [[شریعت]] است که [[پیامبران الهی]] به بشر پیش می‌کشند. نبوت با [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} به پایان رسید و [[کامل‌ترین]] برنامه‌های هدایت بخش در ابعاد مختلف [[زندگی]] در [[آیین اسلام]] رخ نمود. [[قوانین اسلامی]] به گونه‌ای جامع و مانعند که می‌توانند. در همه زمان‌ها و مکان‌ها [[راهنمای آدمی]] باشند. البته [[وحی]]، که طریقی ویژه برای دریافت [[معارف]] و [[احکام الهی]] است، با [[عقل]] و [[دانش]] ناسازگار نیست، بلکه عقل و دانش نیز در حوزه خود [[حجت الهی]] به شمار می‌روند و بدین‌سان، عقل و [[علم]] و وحی مکمل یکدیگرند و مظاهر و جلوه‌های هدایت خداوندی.
[[قرآن کریم]]، از وحی و عقل و ابزارهای [[حسی]] [[معرفت]] - همچون گوش و چشم - به عنوان راه‌های [[شناخت]] [[حقیقت]] یاد کرده است. [[روایات امام علی]]{{ع}} نیز همه این راه‌ها و ابزارهای معرفت را طرق هدایت به شمار می‌آورند. اینک، سخن درباره نبوت و هدایت به عنوان آشکارترین جلوه وحی خداوندی و ابزار [[راهنمایی]] است. از آنجا که [[امام علی]]{{ع}} در عصر [[خاتمیت]] سخن می‌گوید و دین و [[شریعت الهی]] در این [[زمان]]، آیین اسلام است، بیش‌ترین گفتارش به [[نبوت خاصه]] [پیامبری [[رسول اکرم]]{{صل}}] اختصاص دارد. اکنون به نقل و شرح روایاتی از [[امام]] درباره نبوت به عنوان یکی از راه‌های مهم هدایت بشر می‌پردازیم:

===[[نبوت عامه]]===
مقصود از نبوت عامه، اصل نبوت و مسائل عمومی آن است. [[ضرورت]] و [[فلسفه نبوت]]، [[صفات پیامبران]]، راههای [[شناخت پیامبران]] و رابطه نبوت با شریعت از مسائل مهم نبوت عامه‌اند. بحث گسترده درباره این مسائل به رساله یا کتابی مستقل نیازمند است و از این رو، ناچاریم در اینجا به صورت گذرا تنها [[ترجمه]] برخی [[سخنان امام]] را درباره [[نبوت]] بیاوریم و آنگاه نکته‌های برجسته را نمودار کنیم.
در [[نهج البلاغه]] آمده است:
[[خداوند سبحان]] از [[فرزندان آدم]] پیامبرانی برگزید و از آنان بر [[وحی]] [[پیمان]] گرفت و خواست که [[امانتدار]] [[تبلیغ رسالت]] خداوندی باشند. بدان رو [[خداوند]] چنین کرد که بیشتر بندگانش [[عهد]] و [[میثاق الهی]] را دگرگون ساختند و [[حق]] او را نشناختند و برایش شریکانی برگزیدند و [[شیاطین]] آنان را از طریق [[معرفت]] خداوندی به در بردند و از [[پرستش]] او جدا کردند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>.

همچنین آمده است:
پس خداوند [[پیامبران]] خود را در میانشان برانگیخت و آنان را پی در پی فرستاد تا پیمان [[فطرت الهی]] را از آنان باز ستانند و نعمت‌های فراموش شده را یادشان آورند و با [[تبلیغ]] بر آنان [[احتجاج]] کنند و گنجینه‌های خردها را برانگیزند و نشانه‌های [[قدرت الهی]] را نشان دهند؛ از قبیل [[آسمان]] چونان سقفی برافراشته بر فراز آنان و [[زمین]] بسان گهواره‌ای نهاده بر پایین آنان و ابزارهای [[معیشت]] که مایه [[حیات]] آنانند و اجل‌هایی که فانی‌شان میسازند و سختی‌هایی که آنان را فرسوده می‌کنند و حوادثی که پی در پی به آنان می‌رسند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>.
نیز آمده است:
خداوند سبحان، [[بندگان]] خود را از [[پیامبری]] که فرستاده، یا کتابی که فرود آمده یا حجتی لازم، یا طریقی [[استوار]]، بی‌بهره نگذاشته است؛ پیامبرانی که اندک بودنشان و بسیار بودن [[تکذیب]] کنندگانشان، مایه [[قصور]] و کوتاهی آنان در [[رسالت الهی]] نشود؛ پیامبرانی که از پیش آمدند و پیامبران پسین را می‌شناختند و پیامبران پسین که [[پیامبران پیشین]] را می‌شناختند. بدین‌سان قرن‌ها گذشت و [[روزگار]] سپری شد و پدرانی رفتند و فرزندانی در پی آمدند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>.

همچنین در گفتاری ژرف آمده است:
اگر خداوند، هنگامی که پیامبرانش را برانگیخت، میخواست که گنج‌های زر و کاخ‌های طلای [[ناب]] و باغ‌های خرم و سرسبز را برایشان فراهم کند و پرندگان [[آسمان]] و حیوانات [[وحشی]] [[زمین]] را با آنان همراه سازد، چنین می‌کرد و اگر چنین کرده بود، [[امتحان]] و آزمایشی نمی‌ماند و [[کیفر]] و [[پاداش]] [[بیهوده]] می‌نمود و خبرهای آسمانی [[عبث]] می‌بود و برای پذیرندگان [[وحی]] پاداش ویژه آزمودگان [[واجب]] نمی‌شد و [[مؤمنان]] سزاوار پاداش [[نیکوکاران]] نمی‌گشتند و نام‌ها، معانی ویژه نمی‌یافتند، ولی [[خداوند سبحان]] [[پیامبران]] را از اراده‌ای نیرومند بهره مند ساخت و ظاهر حالشان را [[ضعیف]] و [[ناتوان]] نمود؛ همراه [[قناعت]] که [[دل‌ها]] و دیدگان را از [[بی‌نیازی]] پر می‌سازد و [[فقر]] و [[نیازمندی]] که [[چشم‌ها]] و گوش‌ها را می‌آزارد.
اگر پیامبران، دارای [[قدرت]] و شوکتی [[شکست ناپذیر]] و گونه‌ای [[پادشاهی]] می‌بودند که گردن‌های مردان به سویش کشیده می‌شد و از راه‌های دور [[مردمان]] به سویش بار [[سفر]] می‌بستند، [[عبرت‌گیری]] از قدرت آنان بر [[مردم]] آسان‌تر و [[استکبار]] در برابر آنان دورتر می‌بود و مردم از [[ترس]]، یا [[رغبت]] و میل به [[مقام]] و [[مکنت]]، به آنان [[ایمان]] می‌آوردند و در این صورت [[نیت‌ها]] [[ناخالص]] می‌بود و [[نیکی‌ها]] تنها برای [[خدا]] انجام نمی‌شد، اما خداوند سبحان [[اراده]] کرده است که [[پیروی]] از پیامبرانش و ایمان به کتاب‌هایش و [[خشوع]] برای ذات اقدسش و پذیرش خاضعانه فرمانش و [[انقیاد]] و اطاعتش، همگی ویژه او باشند و چیزی جز او در آن نباشد و هر چه امتحان و [[آزمایش]] بزرگتر باشد، پاداش و [[مکافات]] بزرگ‌تر است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲.</ref>.

از آنچه درباره [[نبوت عامه]] و [[هدایت تشریعی]] گذشت، نکته‌هایی آموزنده به دست می‌آیند که عناوین آنها را از نظر می‌گذرانیم:
#ظهور [[شرک]] و کژروی [[اعتقادی]]، از عوامل و زمینه‌های مهم نیازمندی [[بشر]] به هدایت تشریعی است.
#[[عقل]] و [[فطرت]]، از اهرم‌ها و ابزارهای تعیین کننده [[هدایت]] تشریعی‌اند و پیامبران، [[رسالت]] هدایت و [[راهنمایی]] خویش را از گذر این دو به سامان می‌رسانند. به عبارت دیگر، عقل و فطرت همان ابزارهای [[هدایت تکوینی]] انسانند و وحی و [[نبوت]]، طریق [[هدایت تشریعی]]. از سوی دیگر، هدایت تشریعی از رهگذر [[هدایت تکوینی]] تحقق می‌پذیرد.
#بر خلاف نظریه برخی [[دین]] شناسان که پدیده [[شرک]] را در [[زندگی]] [[بشر]] اصیل می‌پندارند و [[توحید]] را ثانوی، از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}} توحید اصیل است و شرک، ثانوی. توحید [[نشانه]] [[سلامتی]] [[فکر]] و [[اندیشه]] [[انسان]] و شرک نشانه [[بیماری]] و کژروی است و [[پیامبران]] به عنوان پزشکان [[معنوی]] و [[فکری]] بشر برای درمان افراد و [[جوامع بشری]] از بیماری شرک برانگیخته شده‌اند.
#[[آدمی]] هیچگاه از هدایت تشریعی بی‌نصیب نبوده و آن در پیامبران و [[کتاب‌های آسمانی]]، [[حجت‌های الهی]]، [[آیین‌ها]] و راه‌های روشن [[هدایت]]، نمود یافته است.
#پیامبران در ایفای [[رسالت الهی]] خویش دچار کوتاهی و [[سستی]] نشده‌اند و اندک شمار بودن آنان و یارانشان و فزونی مخالفان، ذره‌ای در [[اراده]] استوارشان [[تزلزل]] پدید نمی‌آورد.
#هر چند پیامبران از نظر [[عزم]] و [[قدرت روحی]]، برجسته و ممتاز بودند، از نظر [[زندگی مادی]] و شرایط ظاهری ساده زیست و همانند [[تهیدستان]] و [[مردم]] معمولی به سر می‌بردند.
#مقصود [[خداوند]] آن است که آدمی از هدایت تشریعی بهره مند شود، ولی نه به صورت مطلق و به هر وسیله‌ای که پیش آید؛ زیرا هدایت [[راستین]] از گذر [[ایمان]] بی‌شائبه و صادقانه و انجام خالصانه [[کارهای نیک]] پدید می‌آید و این [[هدف]] در گرو آن است که شرایط [[زندگی پیامبران]] به گونه‌ای باشد که [[امیال]] و [[غرایز]] مادی مردم را برنینگیزند و ایمان به آنان با [[انگیزه]] [[مال و منال]] و [[جاه و مقام]] نباشد، بلکه بر [[عشق]] به [[حقیقت]] و [[طلب]] [[سعادت]] [[استوار]] باشد. بنابراین، [[گمراهی]] برخی [[مردمان]] - کم یا [[زیاد]]- خدشه‌ای بر [[اراده تشریعی]] خداوند وارد نمی‌سازد. آنچه او خواسته است، هدایت آزادانه و عاشقانه بشر است، نه [[گرایش]] هواپرستانه و سوداگرانه، که چنین [[هدایتی]]، ظاهری و [[دروغین]] است، نه [[باطنی]] و راستین.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۸۴.</ref>.

===[[نبوت خاصه]]===
اگرچه [[نبوت]] هر یک از [[پیامبران الهی]]، نبوت خاصه است، مقصود از آن در بحث ما، [[نبوت]] [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} است. در [[کلام اسلامی]]، هر گاه سخن از [[نبوت خاصه]] به میان آید، همین معنا دنبال می‌شود. سخن از این گونه نبوت، در [[نهج البلاغه]] بیشتر آمده است؛ زیرا [[امام علی]]{{ع}} در [[روزگار]] پس از نبوت [[رسول اکرم]]{{صل}} سخن می‌گوید و مخاطب او نیز مسلمانانند. در [[خطبه]] نخست نهج البلاغه - پس از یادکرد [[نبوت عامه]] و این [[حقیقت]] که [[خداوند]] پیوسته پیامبرانی [[مبعوث]] می‌کرده است - از نبوت رسول اکرم{{صل}} سخن گفته و فرموده است:
سرانجام [[خداوند سبحان]]، محمد{{صل}} را به [[پیامبری]] برگزید تا وعده‌اش را تحقق بخشد و نبوتش را به اتمام رساند؛ در حالی که از [[پیامبران]] برایش [[پیمان]] گرفته بود و نشانه‌هایش مشهور و میلادش مایه [[کرامت]] و مسرت بود. [[آدمیان]] در آن روزگار آیین‌هایی گوناگون داشتند و خواسته‌هایشان پراکنده بود و بر [[طوایف]] دسته‌هایی پرشمار بودند. گروهی [[خدا]] را به آفریدگانش مانند می‌کردند، گروهی راه [[الحاد]] می‌پیمود و صفات [[نقص]] را به او نسبت می‌دادند و خدا را به نام‌هایی نه در خور مقامش می‌خواندند و دسته‌ای به غیر خدا روی می‌کردند و در راه [[شرک]] و [[بت پرستی]] میرفتند. سرانجام خداوند به واسطه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آنان را از [[گمراهی]] به [[راه راست]] در آورد و از [[جهالت]] و [[نادانی]] رها کرد<ref>نهج البلاغه، خطبه ١.</ref>.

و [[امیر مؤمنان]]{{ع}} فداکاری‌ها و کوشش‌های صادقانه و خستگی‌ناپذیر پیامبر اکرم{{صل}} را در [[راه هدایت]] [[بشر]] می‌ستاید و در پیشگاه [[الهی]] برای حضرتش [[دعا]] می‌کند و از خداوند می‌خواهد که گرامی‌ترین درودها و پربارترین برکت‌ها را بر او نازل فرماید:
گرامی‌ترین درودها و پربارترین برکت‌های خود را بر محمد{{صل}} [[بنده]] و فرستاده خود نازل فرما.... او که [[نگهبان]] [[عهد]] و پیمان و فرمانبر تو بود، تا آنکه چراغ جویندگان [[حق]] را فروغ بخشید و راه [[گمراهان]] را روشن ساخت و دل‌هایی که در [[فتنه‌ها]] و [[تباهی‌ها]] فرو رفته بودند به واسطه او [[هدایت]] یافتند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۷۲.</ref>.
آنچه [[امام علی]]{{ع}} از [[پیروان]] و هواداران خود می‌خواهد، این است که به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[اقتدا]] کنند و از [[هدایت]] او بهره مند شوند که [[برترین]] [[هدایت‌ها]] است و از [[سنت]] او [[پیروی]] کنند که راهنمای [[سنت‌ها]] است<ref>ر.ک: نهج البلاغه، خطبه ۱۱۰.</ref>. این سفارش [[امام]] ریشه در [[قرآن کریم]] دارد که می‌فرماید: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست، برای آن کس (از شما) که به خداوند و به روز بازپسین امید دارد و خداوند را بسیار یاد می‌کند» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref>.

پیامبر اکرم{{صل}} تنها نمونه آرمانی [[روزگار]] و [[قوم]] خویش نبود؛ او در همه روزگاران و برای همه [[آدمیان]] نمونه آرمانی است. او نشانه‌های هدایت و [[سعادت]] را برپا داشته است و چون خورشیدی فروزان در [[آسمان]] هدایت و [[رستگاری]] می‌درخشد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۵.</ref>. [[نبوت]] او نعمتی بس بزرگ است که [[خداوند]] به [[بشر]] ارزانی کرده است. به [[گواهی]] [[تاریخ]]، هرگاه آدمیان این [[نعمت]] [[عظیم]] را [[ارج]] نهند و از آن به خوبی بهره گیرند، به حیاتی [[آزاد]] و سعادتمندانه دست می‌یابند؛ چنان که [[مردم]] [[جزیره العرب]] پیش از [[اسلام]] در بدترین اوضاع [[اجتماعی]] [[زندگی]] میکردند؛ [[اسیر]] و برده [[زراندوزان]] و [[سلطه]] جویان بودند؛ در [[آتش]] [[تفرقه]] و جنگ‌های فرقه‌ای میسوختند و [[جهالت]] و [[فساد]] [[جامعه]] آنان را به نابودی کشانده بود؛ اما با [[بعثت پیامبر اکرم]]{{صل}} همه چیز دگرگون شد؛ همان مردم در پرتو [[راهنمایی]] [[پیامبر]]، در [[تمدن]] و [[پیشرفت]] ضرب المثل تاریخ شدند:
به [[نعمت‌های خداوند]] بر آنان [= مردم جزیره العرب] بنگرید، آن گاه که خداوند [[پیامبری]] به سویشان برانگیخت و به واسطه [[آیین]] او، آنان را به هم پیوند داد و بر پایه دعوتش به [[توحید]]، رشته [[الفت]] را میانشان برقرار ساخت. چگونه شاهین نعمت، بال [[کرامت]] بر آنان گشود و جوی‌های نعمت بر آنان جاری شد.... آنان [[فرمانروایان]] جهانیان و [[زمامداران]] [[زمین]] شدند و بر کسانی [[فرمان]] می‌رانند که پیش از این [[فرمانروایی]] می‌کردند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲.</ref>.

این گفتار [[امام]]، به سهم [[دین]] در [[عمران]] و [[آبادانی]] [[حیات دنیوی]] و [[تمدن]] و تعالی [[زندگی]] [[بشر]] اشارت دارد. برخلاف [[پندار]] برخی کسان که دین را مانع [[تکامل]] [[علمی]] بشر می‌شمارند و یا هیچ سهمی در بنای [[تمدن بشری]] برایش بر نمی‌نهند، امام، دین را دارای سهمی سازنده و مهم در تمدن و تکامل [[اجتماعی]] بشر می‌داند. باید توجه داشت که اولاً دین مورد نظر امام دین [[وحیانی]] و [[راستین]] است که پس از [[بعثت پیامبر اکرم]]{{صل}}، عبارت از همان [[دین اسلام]] است؛ ثانیاً [[دین حق]] تنها [[عبادت]] و [[نیایش]] نیست، بلکه [[همیاری]] و [[همکاری]]، [[پیروی]] از [[قانون]]، تلاش و [[کوشش]]، [[صداقت]] در کار، [[وجدان کاری]] و به‌کارگیری نیروی [[عقل]] و [[خرد]]، همگی جزوی از دینند. [[بدیهی]] است که هرگاه به این [[هنجارها]] [[ارج]] ننهیم، [[رشد]] و تکامل علمی، [[سیادت]] و [[امنیت اجتماعی]] و [[اخلاق]] و [[فضایل]] [[انسانی]]، به صورت مجموعه‌ای هماهنگ در [[جامعه]] رخ نمی‌نمایند و در نتیجه، درخت تمدن راستین به بار نمی‌نشیند. [[تاریخ صدر اسلام]] [[گواهی]] روشن بر این مدعا است و [[امام علی]]{{ع}} همین [[حقیقت]] را یاد می‌کند.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۸۸.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368100.jpg|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۴۶
خط ۹۶:		خط ۹۶:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:هدایت]]

هدایت تشریعی در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

Jaafari: /* منابع */