هدایت در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2023-07-06T06:58:00Z

منابع

Wasity: /* جدایی‌پذیری هدایت و ضلالت */

2023-07-06T06:53:24Z

جدایی‌پذیری هدایت و ضلالت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==جدایی‌پذیری [[هدایت]] و [[ضلالت]]==		==جدایی‌پذیری هدایت و ضلالت==
			{{همچنین\|ضلالت}}
	مبحث هدایت و ضلالت بر این [[حقیقت]] [[استوار]] است که این دو موضوع از یکدیگر جدایند. هرگاه کسی بر این [[باور]] باشد که هدایت و ضلالت به گونه‌ای به هم آمیخته‌اند که راهی برای تفکیک آنها از یکدیگر نیست، مبحث هدایت و ضلالت، جز [[ارزش]] مفهومی ثمره‌ای دیگر نخواهد داشت و فایده [[تربیتی]] و [[عقیدتی]] بر آن بار نمی‌شود؛ چراکه بنابر فرضیه مزبور، نه هدایت [[ناب]] دست یافتنی است و نه هرگز می‌توان از ضلالت [[رهایی]] یافت. پس نمی‌توان از کسی خواست که [[راه هدایت]] را برگزیند و از راه ضلالت دوری گزیند. این حقیقت که [[امام علی]]{{ع}} هدایت و ضلالت را نه تنها در ماهیت و مفهوم، بلکه در حوزه حقیقت و [[واقعیت]]، مقابل یکدیگر می‌نشاند و از هدایت جویان می‌خواهد که راه هدایت را برگزینند و از [[گمراهی]] برحذر باشند، دلیلی روشن است بر نادرستی فرضیه جدایی‌ناپذیری [[حق و باطل]] و هدایت و ضلالت. امام علی{{ع}} [[راه راست]] و میانه را یگانه راه حقیقت و هدایت می‌داند و به راست و چپ رفتن را مایه ضلالت و گمراهی می‌شمارد: {{متن حدیث\|الْيَمِينُ وَ الشِّمَالُ مَضَلَّةٌ وَ الطَّرِيقُ الْوُسْطَى هِيَ الْجَادَّةُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «[[گرایش]] به راست و چپ، گمراهی است و راه راست، همان [[میانه‌روی]] است».		مبحث هدایت و ضلالت بر این [[حقیقت]] [[استوار]] است که این دو موضوع از یکدیگر جدایند. هرگاه کسی بر این [[باور]] باشد که هدایت و ضلالت به گونه‌ای به هم آمیخته‌اند که راهی برای تفکیک آنها از یکدیگر نیست، مبحث هدایت و ضلالت، جز [[ارزش]] مفهومی ثمره‌ای دیگر نخواهد داشت و فایده [[تربیتی]] و [[عقیدتی]] بر آن بار نمی‌شود؛ چراکه بنابر فرضیه مزبور، نه هدایت [[ناب]] دست یافتنی است و نه هرگز می‌توان از ضلالت [[رهایی]] یافت. پس نمی‌توان از کسی خواست که [[راه هدایت]] را برگزیند و از راه ضلالت دوری گزیند. این حقیقت که [[امام علی]]{{ع}} هدایت و ضلالت را نه تنها در ماهیت و مفهوم، بلکه در حوزه حقیقت و [[واقعیت]]، مقابل یکدیگر می‌نشاند و از هدایت جویان می‌خواهد که راه هدایت را برگزینند و از [[گمراهی]] برحذر باشند، دلیلی روشن است بر نادرستی فرضیه جدایی‌ناپذیری [[حق و باطل]] و هدایت و ضلالت. امام علی{{ع}} [[راه راست]] و میانه را یگانه راه حقیقت و هدایت می‌داند و به راست و چپ رفتن را مایه ضلالت و گمراهی می‌شمارد: {{متن حدیث\|الْيَمِينُ وَ الشِّمَالُ مَضَلَّةٌ وَ الطَّرِيقُ الْوُسْطَى هِيَ الْجَادَّةُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «[[گرایش]] به راست و چپ، گمراهی است و راه راست، همان [[میانه‌روی]] است».
	از دیدگاه امام علی{{ع}} حق و باطل در دو [[قطب]] مخالف جای دارند و هر یک را [[پیروان]] و هوادارانی است: {{متن حدیث\|حَقٌّ وَ بَاطِلٌ‌، وَ لِكُلٍّ أَهْلٌ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «حقی است و باطلی، و هر یک را اهلی است». در طول [[تاریخ]] در اثر [[تدلیس]] [[شیطانی]] گاه حق و باطل به یکدیگر آمیخته‌اند و راه هدایت و ضلالت بر [[مردم]] [[نهان]] شده است: {{متن حدیث\|يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵۰.</ref>؛ «پاره‌ای از [[حق]] و پاره‌ای از [[باطل]] را بر میگیرند و به هم می‌آمیزند و بدین‌سان [[شیطان]] بر [[دوستان]] خود چیره می‌گردد». ولی چنین نیست که [[آدمی]] نتواند [[حق و باطل]] را از یکدیگر بازشناسد، بلکه [[خداوند]] ابزار و معیار [[معرفت]] را به [[انسان]] عطا کرده است. در نخستین [[خطبه]] [[نهج البلاغه]]، آنجا که درباره [[آفرینش انسان]] و ویژگی‌های او سخن رفته است، [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|وَ مَعْرِفَةٍ يَفْرُقُ بِهَا بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ‌}}؛ «خداوند به انسان، [[معرفتی]] داده است که به واسطه آن [[حق]] را از [[باطل]] جدا می‌سازد».		از دیدگاه امام علی{{ع}} حق و باطل در دو [[قطب]] مخالف جای دارند و هر یک را [[پیروان]] و هوادارانی است: {{متن حدیث\|حَقٌّ وَ بَاطِلٌ‌، وَ لِكُلٍّ أَهْلٌ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «حقی است و باطلی، و هر یک را اهلی است». در طول [[تاریخ]] در اثر [[تدلیس]] [[شیطانی]] گاه حق و باطل به یکدیگر آمیخته‌اند و راه هدایت و ضلالت بر [[مردم]] [[نهان]] شده است: {{متن حدیث\|يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵۰.</ref>؛ «پاره‌ای از [[حق]] و پاره‌ای از [[باطل]] را بر میگیرند و به هم می‌آمیزند و بدین‌سان [[شیطان]] بر [[دوستان]] خود چیره می‌گردد». ولی چنین نیست که [[آدمی]] نتواند [[حق و باطل]] را از یکدیگر بازشناسد، بلکه [[خداوند]] ابزار و معیار [[معرفت]] را به [[انسان]] عطا کرده است. در نخستین [[خطبه]] [[نهج البلاغه]]، آنجا که درباره [[آفرینش انسان]] و ویژگی‌های او سخن رفته است، [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|وَ مَعْرِفَةٍ يَفْرُقُ بِهَا بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ‌}}؛ «خداوند به انسان، [[معرفتی]] داده است که به واسطه آن [[حق]] را از [[باطل]] جدا می‌سازد».

Jaafari در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۲۴

2023-07-06T06:24:37Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = هدایت		\| موضوع مرتبط = هدایت
	\| عنوان مدخل = [[هدایت]]		\| عنوان مدخل = هدایت
	\| مداخل مرتبط = [[هدایت در لغت]] - [[هدایت در قرآن]] - [[هدایت در کلام اسلامی]] - [[هدایت در معارف دعا و زیارات]] - [[هدایت در معارف و سیره علوی]] - [[هدایت در معارف و سیره سجادی]] - [[هدایت در سیره معصوم]] - [[هدایت در جامعه‌شناسی اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[هدایت در لغت]] - [[هدایت در قرآن]] - [[هدایت در کلام اسلامی]] - [[هدایت در فقه اسلامی]] - [[هدایت در معارف دعا و زیارات]] - [[هدایت در معارف و سیره علوی]] - [[هدایت در معارف و سیره سجادی]] - [[هدایت در سیره معصوم]] - [[هدایت در جامعه‌شناسی اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = هدایت | عنوان مدخل = هدایت | مداخل مرتبط = هدایت در لغت - هدایت در قرآن - هدایت در کلام اسلامی - هدایت در معارف دعا و زیارات - هدایت در معارف و سیره علوی - هدایت در معارف و سیره سجادی - هدایت در سیره معصوم - ...» ایجاد کرد

2023-07-06T04:27:58Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = هدایت | عنوان مدخل = هدایت | مداخل مرتبط = هدایت در لغت - هدایت در قرآن - هدایت در کلام اسلامی - هدایت در معارف دعا و زیارات - هدایت در معارف و سیره علوی - هدایت در معارف و سیره سجادی - هدایت در سیره معصوم - ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = هدایت
| عنوان مدخل = [[هدایت]]
| مداخل مرتبط = [[هدایت در لغت]] - [[هدایت در قرآن]] - [[هدایت در کلام اسلامی]] - [[هدایت در معارف دعا و زیارات]] - [[هدایت در معارف و سیره علوی]] - [[هدایت در معارف و سیره سجادی]] - [[هدایت در سیره معصوم]] - [[هدایت در جامعه‌شناسی اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==جدایی‌پذیری [[هدایت]] و [[ضلالت]]==
مبحث هدایت و ضلالت بر این [[حقیقت]] [[استوار]] است که این دو موضوع از یکدیگر جدایند. هرگاه کسی بر این [[باور]] باشد که هدایت و ضلالت به گونه‌ای به هم آمیخته‌اند که راهی برای تفکیک آنها از یکدیگر نیست، مبحث هدایت و ضلالت، جز [[ارزش]] مفهومی ثمره‌ای دیگر نخواهد داشت و فایده [[تربیتی]] و [[عقیدتی]] بر آن بار نمی‌شود؛ چراکه بنابر فرضیه مزبور، نه هدایت [[ناب]] دست یافتنی است و نه هرگز می‌توان از ضلالت [[رهایی]] یافت. پس نمی‌توان از کسی خواست که [[راه هدایت]] را برگزیند و از راه ضلالت دوری گزیند. این حقیقت که [[امام علی]]{{ع}} هدایت و ضلالت را نه تنها در ماهیت و مفهوم، بلکه در حوزه حقیقت و [[واقعیت]]، مقابل یکدیگر می‌نشاند و از هدایت جویان می‌خواهد که راه هدایت را برگزینند و از [[گمراهی]] برحذر باشند، دلیلی روشن است بر نادرستی فرضیه جدایی‌ناپذیری [[حق و باطل]] و هدایت و ضلالت. امام علی{{ع}} [[راه راست]] و میانه را یگانه راه حقیقت و هدایت می‌داند و به راست و چپ رفتن را مایه ضلالت و گمراهی می‌شمارد: {{متن حدیث|الْيَمِينُ وَ الشِّمَالُ مَضَلَّةٌ وَ الطَّرِيقُ الْوُسْطَى هِيَ الْجَادَّةُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «[[گرایش]] به راست و چپ، گمراهی است و راه راست، همان [[میانه‌روی]] است».
از دیدگاه امام علی{{ع}} حق و باطل در دو [[قطب]] مخالف جای دارند و هر یک را [[پیروان]] و هوادارانی است: {{متن حدیث|حَقٌّ وَ بَاطِلٌ‌، وَ لِكُلٍّ أَهْلٌ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶.</ref>؛ «حقی است و باطلی، و هر یک را اهلی است». در طول [[تاریخ]] در اثر [[تدلیس]] [[شیطانی]] گاه حق و باطل به یکدیگر آمیخته‌اند و راه هدایت و ضلالت بر [[مردم]] [[نهان]] شده است: {{متن حدیث|يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵۰.</ref>؛ «پاره‌ای از [[حق]] و پاره‌ای از [[باطل]] را بر میگیرند و به هم می‌آمیزند و بدین‌سان [[شیطان]] بر [[دوستان]] خود چیره می‌گردد». ولی چنین نیست که [[آدمی]] نتواند [[حق و باطل]] را از یکدیگر بازشناسد، بلکه [[خداوند]] ابزار و معیار [[معرفت]] را به [[انسان]] عطا کرده است. در نخستین [[خطبه]] [[نهج البلاغه]]، آنجا که درباره [[آفرینش انسان]] و ویژگی‌های او سخن رفته است، [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث|وَ مَعْرِفَةٍ يَفْرُقُ بِهَا بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ‌}}؛ «خداوند به انسان، [[معرفتی]] داده است که به واسطه آن [[حق]] را از [[باطل]] جدا می‌سازد».

معرفت پذیری حق و باطل با [[خطاپذیری]] معرفت بشری ناسازگار نیست؛ زیرا می‌توان با به‌کارگیری [[قواعد]] و معیارهای درست [[شناخت]]، [[خطا]] را از صواب بازشناخت. آن گاه که حق و باطل به یکدیگر مانند شوند، برای بازشناسی باید به معیارهای روشن و مصادیق مجسم حق و باطل روی آورد. امام علی{{ع}} خود از معیارهای مجسم حق است. این [[حقیقت]] را [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر زبان آورده است: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ يَدُورُ مَعَهُ حَيْثُمَا دَارَ}}<ref>این حدیث را افزون بر محدثان شیعه، روایتگران سنی نیز نقل کرده‌اند. ر.ک: ابوبکر خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۴، ص۳۲۱، چاپ مصر؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶، ص۱۰۷، چاپ سوریه. برای تفصیل بیشتر مراجعه شود به: تستری، نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۷ و ۲۸۷؛ ج۵، ص۶۳۸-۶۲۳؛ ج۱۶، ص۳۹۷-۳۸۴.</ref>؛ «علی با حق است، و [[حق با علی است]]. آنجا که علی باشد، حق نیز هست». امام علی{{ع}} خود نیز بر این حقیقت پای می‌فشارد و می‌فرماید: {{متن حدیث|فَوَالَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ إِنِّي لَعَلَى جَادَّةِ الْحَقِّ وَ إِنَّهُمْ لَعَلَى مَزَلَّةِ الْبَاطِلِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۷.</ref>؛ «به [[خدای یکتا]] [[سوگند]] که من بر راه حق هستم و آنان بر لغزشگاه باطل». از آرمان‌های بلند آن [[امام حق]] مدار این بود که حق را از باطل جدا سازد و [[راه هدایت]] را بر [[مردم]] آشکار کند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۴ و ۳۳.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۷۳.</ref>.

==[[ربوبیت]] و [[حکمت خداوند]]==
[[هدایت]] از [[صفات فعل]] [[الهی]] است؛ چنان که «[[هادی]]» از اسمای حسنای [[خداوند]] است. برخی صفات و [[اسمای الهی]] به برخی دیگر باز می‌گردند و [[مظهر]] و مجلای آنند؛ چنانکه همه صفات [[افعال الهی]] از صفات [[ذات خداوند]] سرچشمه میگیرند. [[هدایت]] خداوند تجلی [[ربوبیت]] و [[حکمت]] او است و ربوبیت و حکمت نیز از صفات فعلی خداوند است.
ربوبیت به معنای پروردگاری است. ریشه ربوبیت، «[[رب]]» است؛ به معنای [[تربیت]] کننده و [[پروردگار]]. «رب» در اصل، مصدر و به معنای تربیت کردن است؛ ایجاد تدریجی چیزی تا رسیدن به سر حد تمام و کمال. ولی کار برد رایج آن، در معنای اسم فاعل (تربیت کننده) است. رب در اصطلاح [[شرعی]] به صورت مطلق ویژه خداوند است، ولی به صورت اضافه و مانند آن برای غیر خداوند نیز به کار می‌رود؛ چنانکه به صاحب [[خانه]] «رب الدار» می‌گویند<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۱۸۴، کلمه رب.</ref>.
واژه حکمت و واژه‌های هم خانواده‌اش - مانند [[حکم]]، [[حاکم]] و محکم - دارای گونه‌ای معنای «منع»‌اند؛ منعی که با [[اصلاح]] همراه است؛ چنان که لگام [[حیوان]] را «حَکَمه» گویند، بدین رو که آن را از حرکت نامطلوب باز میدارد. [[قاضی]] را نیز بدان رو حاکم گویند که مانع [[هرج و مرج]] و [[تباهی]] در منازعه‌ها است. [[انسان]] [[حکیم]] نیز کسی است که موجودات را می‌شناسد و کارهای بایسته انجام می‌دهد؛ چنان که از [[لقمان]] با وصف حکیم یاد می‌شود و [[قرآن کریم]] می‌فرماید که خداوند به او حکمت عطا کرده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ}}<ref>«و به راستی ما به لقمان فرزانگی داده‌ایم، که خداوند را سپاس گزار! و هر که سپاس گزارد به سود خویش سپاس گزارده است؛ و هر که ناسپاسی ورزد خداوند، بی‌نیازی ستوده است» سوره لقمان، آیه ۱۲.</ref>، و هرگاه صفت خداوند باشد، به این معنا است که خداوند به موجودات، عالم است و آنها را متقن و [[استوار]] [[آفریده]] است<ref>المفردات، ص۱۲۷-۱۲۶، کلمه حکم.</ref>.
[[متکلمان]] [[مسلمان]]، حکمت را گاه [[صفت علم]] و گاه [[صفت فعل]] دانسته و به [[علمی]] و فعلی تقسیم کرده‌اند و از آنجا که موضوع بحث‌های [[کلامی]] عبارت از ذات، صفات و [[افعال الهی]] است، [[حکمت]] علمی [[خداوند]] عبارت است از [[برترین علم]] به [[برترین]] معلوم، و حکمت فعلی او عبارت است از [[اتقان]] و [[استواری]] در [[آفرینش]] و [[تدبیر]] موجودات و پیراسته بودن افعال الهی از [[کاستی]] و ناروایی<ref>ربانی گلپایگانی، علی، القواعد الکلامیه، ص۱۴۱-۱۴۰.</ref>.

به هرسان، [[ربوبیت]] و [[حکمت خداوند]] بنیاد [[هدایت]] او است؛ یعنی هر موجودی را برای [[حیات]] و [[رسیدن به کمال]] مطلوب خود هدایت کرده است؛ چنانکه [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن|رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى}}<ref>«گفت: پروردگار ما کسی است که آفرینش هر چیز را به (فراخور) او، ارزانی داشته سپس راهنمایی کرده است» سوره طه، آیه ۵۰.</ref>. در [[نهج البلاغه]] در مواردی بسیار، که درباره [[افعال]] و تدبیرهای [[تکوینی]] و [[تشریعی]] خداوند سخن به میان آمده است، از [[علم]] و [[حکمت الهی]] یاد شده است؛ یعنی [[ولایت]] و [[هدایت تکوینی]] و تشریعی با علم و حکمت خداوند دارای ارتباطی منطقی است. در همین کتاب [[شریف]]، سخن از [[مظهر]] و تجلی ربوبیت و حکمت خداوند بسیار آمده است که در اینجا نمونه‌هایی از آن را یاد می‌آوریم:
زمینی که شما را بر خود حمل می‌کند و آسمانی که بر شما [[سایه]] می‌افکند، هر دو [[مطیع]] [[پروردگار]] شمایند و برکت‌های خود را به شما ارزانی می‌کنند؛ اما نه به دلیل [[ترس]] از شما و نه به دلیل [[امید]] به خیر یا [[تقرب]] به شما، بلکه از سوی پروردگار [[مأموریت]] یافته‌اند که [[منافع]] و [[مصالح]] شما را تأمین کنند و مطیع [[امر پروردگار]] خویشند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۳.</ref>.
در این گفتار رابطه ربوبیت با هدایت تکوینی بیان شده است. نیز در جایی دیگر از نهج البلاغه آمده است: «کتاب پروردگارتان در میان شما است که نمایاننده [[حلال و حرام]] و [[فرایض]] و [[فضایل]] او است»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>. همچنین آمده است: «بدان ای فرزندم که اگر پروردگارت را [[شریک]] و انبازی بود، هر آینه [[رسولان]] وی به سوی تو آمده بودند<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱.</ref>». در این دو گفتار رابطه [[ربوبیت]] با [[هدایت تشریعی]] مطرح است. [[کتب آسمانی]] و [[پیامبران الهی]] از مظاهر و مصادیق ربوبیت و هدایت تشریعی خداوندند. همچنین آمده است:
[[خداوند]]، [[ملکوت]] [[قدرت]] خویش و شگفتی‌هایی را که آثار حکمتش بر آنها گواهند، به ما نشان داده است. [[آفرینش]] را به اندازه [[آفریده]] و تقدیرش را محکم و [[استوار]] ساخته است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱.</ref>.

در گفتار بالا رابطه [[حکمت]] با [[هدایت تکوینی]] باز نموده شده و در گفتار زیر، حکمت و هدایت تکوینی یادآوری شده است:
از لطایف [[صنعت]] و عجایب [[خلقت]] خداوند، حکمت‌های پیچیده‌ای است که در آفرینش خفاش به نمایش گذاشته است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۵.</ref>..<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۷۵.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368100.jpg|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[هدایت و ضلالت - ربانی گلپایگانی (مقاله)| مقاله «هدایت و ضلالت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:هدایت]]