هستی‌شناسی در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2025-12-20T07:56:26Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۶
خط ۱۶۱:		خط ۱۶۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~جهان‌شناسی~~]]		[[رده:هستی‌شناسی]]

Bahmani: /* افق فهم متکلمان */

2024-07-22T14:18:05Z

افق فهم متکلمان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۴۸
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	چنین استدلال‌هایی، که با مفاهیمی نظیر حدوث، قدم، [[رب]]، مربوب، [[صانع]]، مصنوع، وجود و عدم سر و کار دارد، در [[خطبه‌ها]] و عبارات علی{{ع}} فراوان است. این دسته از مفاهیم در مرکز توجه و بحث [[متکلمان]] قرار گرفته است.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۵.</ref>		چنین استدلال‌هایی، که با مفاهیمی نظیر حدوث، قدم، [[رب]]، مربوب، [[صانع]]، مصنوع، وجود و عدم سر و کار دارد، در [[خطبه‌ها]] و عبارات علی{{ع}} فراوان است. این دسته از مفاهیم در مرکز توجه و بحث [[متکلمان]] قرار گرفته است.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۵.</ref>

	==افق [[فهم]] متکلمان==		==افق فهم متکلمان==
	مفاهیم موجود در [[سخنان علی]]{{ع}}، محدود به مفاهیم [[کلامی]] نیست؛ زیرا در همان خطبه‌ها، کلمات و مفاهیمی هست که متکلمان کم‌تر و [[فیلسوفان]] و [[عارفان]]، بیش‌تر به آنها توجه کرده‌اند؛ بلکه همان عباراتی که محور اصلی مباحث کلامی قرار گرفته است، مشتمل بر مطالبی است که از حوزه نظر متکلمان دور مانده و فیلسوفان و عارفان از آن بهره برده‌اند. برای مثال متکلمان به معنای حدوث و لوازم مفهومی آن در محدوده حدوث زمانی توجه کرده‌اند، در حالی که فیلسوفان و عارفان به انواع دیگری از حدوث پی برده‌اند که مفهوم حدوث بر آنها نیز به [[حقیقت]] [[صدق]] می‌کند؛ مانند حدوث ذاتی، [[دهری]] و اسمی<ref>حکیم سبزواری، شرح منظومه، ص۸۳ – ۷۹.</ref>.		مفاهیم موجود در سخنان علی{{ع}}، محدود به مفاهیم [[کلامی]] نیست؛ زیرا در همان خطبه‌ها، کلمات و مفاهیمی هست که متکلمان کم‌تر و [[فیلسوفان]] و [[عارفان]]، بیش‌تر به آنها توجه کرده‌اند؛ بلکه همان عباراتی که محور اصلی مباحث کلامی قرار گرفته است، مشتمل بر مطالبی است که از حوزه نظر متکلمان دور مانده و فیلسوفان و عارفان از آن بهره برده‌اند. برای مثال متکلمان به معنای حدوث و لوازم مفهومی آن در محدوده حدوث زمانی توجه کرده‌اند، در حالی که فیلسوفان و عارفان به انواع دیگری از حدوث پی برده‌اند که مفهوم حدوث بر آنها نیز به [[حقیقت]] [[صدق]] می‌کند؛ مانند حدوث ذاتی، [[دهری]] و اسمی<ref>حکیم سبزواری، شرح منظومه، ص۸۳ – ۷۹.</ref>.
	در سخنان علی{{ع}} تنها به بیان دلالت حادث و یا حدوث خلق بر قدیم و یا ازلیت [[خالق]] بسنده نمی‌شود، بلکه [[کلام]] علی{{ع}} در همه عبارات شامل این مطلب نیز هست که در همه [[دلایل]]، دلالت کننده [[خداوند سبحان]] است؛ یعنی او است که با حدوث خلق بر [[قدمت]]، ازلیت و یا وجود خود دلالت می‌کند. دلالت خداوند بر ذات خود و یا بر بعضی [[اسما]] صفات خویش از طریق برخی از دیگر اسما و صفات، چیزی جز ظهور او در همه مراتب هستی نیست. ظهور فراگیر [[حق]]، از محمولات نوع اول یا دوم نیست؛ یعنی محمولی اخص از وجود نیست تا وجود را به دو بخش تقسیم کند و همچنین از مفاهیم عامی نیست که دارای مصادیق بسیار باشد و بر همه مراتب هستی [[صدق]] کند. این محمول بیش از یک مصداق ندارد و در مباحث [[کلامی]] اثری از این گونه محمولات نیست.		در سخنان علی{{ع}} تنها به بیان دلالت حادث و یا حدوث خلق بر قدیم و یا ازلیت [[خالق]] بسنده نمی‌شود، بلکه [[کلام]] علی{{ع}} در همه عبارات شامل این مطلب نیز هست که در همه [[دلایل]]، دلالت کننده [[خداوند سبحان]] است؛ یعنی او است که با حدوث خلق بر [[قدمت]]، ازلیت و یا وجود خود دلالت می‌کند. دلالت خداوند بر ذات خود و یا بر بعضی [[اسما]] صفات خویش از طریق برخی از دیگر اسما و صفات، چیزی جز ظهور او در همه مراتب هستی نیست. ظهور فراگیر [[حق]]، از محمولات نوع اول یا دوم نیست؛ یعنی محمولی اخص از وجود نیست تا وجود را به دو بخش تقسیم کند و همچنین از مفاهیم عامی نیست که دارای مصادیق بسیار باشد و بر همه مراتب هستی [[صدق]] کند. این محمول بیش از یک مصداق ندارد و در مباحث [[کلامی]] اثری از این گونه محمولات نیست.
	بنابراین [[متکلمان]] به قدر توان و [[استعداد]] خود از عبارات [[علوی]] بهره می‌برند و با بخشی از آن مفاهیم، آن هم تا افقی خاص، [[همراهی]] می‌کنند.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۶.</ref>		بنابراین [[متکلمان]] به قدر توان و [[استعداد]] خود از عبارات [[علوی]] بهره می‌برند و با بخشی از آن مفاهیم، آن هم تا افقی خاص، [[همراهی]] می‌کنند.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۶.</ref>

Bahmani در ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۱۷

2024-07-22T14:17:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۴۷
خط ۱۶۱:		خط ۱۶۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~هستی‌شناسی~~]]		[[رده:جهان‌شناسی]]

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T08:08:12Z

منابع

@@ خط ۱۳۱: / خط ۱۳۱: @@
 در [[حکمت]] مشا و متعالیه از وجود بشرط لا، که «[[احدیت]]» نامیده می‌شود، به عنوان ذات واجب یاد می‌شود. نهایت مرتبه توحید در این دو حکمت، مربوط به این مقام است سر سلسله مراتب تشکیکی وجود است. بر این اساس، محال بودن شناخت کنه ذات واجب نیز به این معنا است که [[عقل آدمی]] در قلمرو [[فیض الهی]] واقع شده است و [[ذات الهی]] محیط بر فضل و [[فیض]] او است و چون هر محاط در محدوده ذات خود به [[شناخت]] محیط نایل می‌شود، پس [[عقل]] در قلمرو ذات خود به شناخت باری نایل می‌شود. [[اهل معرفت]]، با توجه به نامحدود بودن ذات هستی، [[احدیت]] و اوصافی را که در آن [[مقام]] به گونه جمع حضور دارند، کنه ذات هستی نمی‌دانند. ذات هستی، وجود مطلق و نامحدودی است که به هیچ یک از قیود، حتی به قید اطلاق، [[مقید]] نیست. اهل معرفت آن را «وجود لا بشرط مقسمی» می‌دانند. وجود لا بشرط مقسمی به دلیل نامحدود بودن، فراتر از همه تعینات وجوبی و امکانی و [[برتر]] از هر اسم و رسمی است، و به همین دلیل ذات را با هیچ اسم و وصفی نمی‌توان شناخت، بلکه در پیشگاه او جز [[تسبیح]] و [[تکبیر]] نمی‌توان گفت. [[قیصری]] در شرح «فُص [[آدمی]]» درباره [[ذات الهی]] می‌نویسد:
 همه [[انبیا]] و [[اولیا]] در ذات الهی به [[حیرت]] گرفتار آمدند؛ چنان‌که [[پیامبر]]{{صل}} گفت: «ما تو را آن‌چنان‌که [[حق معرفت]] تو است نشناختیم و آن‌چنان‌که [[حق]] [[عبادت]] تو است، عبادت نکردیم»<ref>قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۷۰-۶۹.</ref>.<ref>[[حمید پارسانیا|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۳۸.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T08:05:24Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۵
خط ۱۱۷:		خط ۱۱۷:

	[[آدمی]] در متن ادراک خود، [[خداوند]] را می‌یابد، در حالی که نفس ادراک او [[حجاب]] و مانع از شهود [[حقیقت]] او است و این مانع و حجاب را عقل، خود [[درک]] می‌کند. علی{{ع}} ضمن آن‌که از شهود حقیقت هستی خبر می‌دهد و آن‌چه را می‌یابد به زبان [[استدلال]] برای دیگران باز می‌گوید، از محال بودن [[درک]] [[حقیقت]] آن‌چه یافته است نیز سخن می‌گوید. [[ناتوانی]] از [[ادراک]] کنه ذات حقیقت هستی، تنها مربوط به [[شناخت]] مفهومی نیست، بلکه اطلاق و عموم و یا [[نص]] عبارات علی{{ع}}، شناخت کنه [[ذات خداوند]] را از هر کس که غیر او باشد، [[نفی]] می‌کند. این نفی هرگز در [[مقام]] [[انکار]] [[شناختی]] نیست که همگان از آن به [[راستی]] برخوردارند. در بیان علی{{ع}} [[ذات الهی]] با آن‌که همواره در [[حجاب]] است، اما هیچ حجابی مانع از ظهور او نیست: {{متن حدیث\|لَا تَسْتَلِمُهُ الْمَشَاعِرُ وَ لَا تَحْجُبُهُ السَّوَاتِرُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.</ref>؛ «وسایل ادراکی او را لمس نمی‌کنند و پوشش‌ها حجاب او نمی‌شوند». هر شناختی که از [[خداوند]] به دست می‌آید، با آن‌که [[معرفت]] به او است، خود حجابی است که مانع از شناخت کنه ذات او می‌شود. خداوند در [[معرفتی]] که به او پیدا می‌شود، تجلی می‌کند و تجلی او خود حجابی است که بر چهره بی‌نشان او می‌نشیند و این حقیقتی است که هم به [[برهان]] دانسته می‌شود و هم به [[کشف]] و عیان.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۳۴.</ref>		[[آدمی]] در متن ادراک خود، [[خداوند]] را می‌یابد، در حالی که نفس ادراک او [[حجاب]] و مانع از شهود [[حقیقت]] او است و این مانع و حجاب را عقل، خود [[درک]] می‌کند. علی{{ع}} ضمن آن‌که از شهود حقیقت هستی خبر می‌دهد و آن‌چه را می‌یابد به زبان [[استدلال]] برای دیگران باز می‌گوید، از محال بودن [[درک]] [[حقیقت]] آن‌چه یافته است نیز سخن می‌گوید. [[ناتوانی]] از [[ادراک]] کنه ذات حقیقت هستی، تنها مربوط به [[شناخت]] مفهومی نیست، بلکه اطلاق و عموم و یا [[نص]] عبارات علی{{ع}}، شناخت کنه [[ذات خداوند]] را از هر کس که غیر او باشد، [[نفی]] می‌کند. این نفی هرگز در [[مقام]] [[انکار]] [[شناختی]] نیست که همگان از آن به [[راستی]] برخوردارند. در بیان علی{{ع}} [[ذات الهی]] با آن‌که همواره در [[حجاب]] است، اما هیچ حجابی مانع از ظهور او نیست: {{متن حدیث\|لَا تَسْتَلِمُهُ الْمَشَاعِرُ وَ لَا تَحْجُبُهُ السَّوَاتِرُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.</ref>؛ «وسایل ادراکی او را لمس نمی‌کنند و پوشش‌ها حجاب او نمی‌شوند». هر شناختی که از [[خداوند]] به دست می‌آید، با آن‌که [[معرفت]] به او است، خود حجابی است که مانع از شناخت کنه ذات او می‌شود. خداوند در [[معرفتی]] که به او پیدا می‌شود، تجلی می‌کند و تجلی او خود حجابی است که بر چهره بی‌نشان او می‌نشیند و این حقیقتی است که هم به [[برهان]] دانسته می‌شود و هم به [[کشف]] و عیان.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۳۴.</ref>

			==حجاب‌های [[نورانی]]==
			[[عقل آدمی]] و [[کشف و شهود]] او، به محدوده‌های ادراک و دامنه [[آگاهی]] خود واقف است. علی{{ع}} ناتوانی [[عقل]] را برای [[اهل]] نظر، با برهان بیان می‌کند. حد وسطی که [[امام]] برای [[امتناع]] شناخت [[کنه ذات الهی]] ذکر می‌کند، همان گونه که در [[خطبه]] اول [[نهج البلاغه]] آمده است، نامحدود بودن حقیقت هستی است. «نامحدود بودن»، حد وسطی است که به وسیله آن، هم آگاهی همگان را به او [[اثبات]] و هم محال بودن شناخت کنه ذات او را معلوم می‌کند.
			خداوند چون نامحدود است، در همه جا حاضر است و به هر چیز نزدیک‌ترین است. او از چیزی غایب نیست و چون [[حقیقت علم]]، همان حضور است و [[جهل]] چیزی جز [[غیبت]] نیست، پس همه به او [[عارف]] هستند، و چون نامحدود است، هیچ کس به او احاطه نمی‌یابد؛ نه به چشم و [[حواس ظاهری]] دیده می‌شود و نه [[عقل]]، که در قلمرو تعینات خلقی است، به [[صفات ذاتی]] او احاطه می‌یابد، و نه [[قلب]] و [[دل]] و یا [[شناخت]] [[شهودی]]، حتی پس از فنای تعینات خلقی، به کنه ذات او راه می‌برد. او از هر خفی پنهان‌تر و از هر ظاهر آشکارتر است. نه آن مقدار از [[معرفت]] او که بر همگان [[واجب]] است، از کسی پنهان است و نه هیچ کس [[حق معرفت]] او را، چنان‌که بایسته و [[شایسته]] او است، به جای می‌آورد.

			در [[نهج البلاغه]] چنین می‌خوانیم: «[[حمد]] خداوندی را که از کارهای پوشیده [[آگاه]] است، و [[نشانه‌های ظهور]] بر او دلالت دارد. [[چشم]] [[بینا]] او را نمی‌بیند، دیده‌ای که او را نمی‌بیند، انکارش نمی‌کند. [[قلبی]] که او را [[اثبات]] می‌کند، بر او احاطه نمی‌یابد و [[حقیقت]] او را [[مشاهده]] نمی‌کند. در [[برتری]] [[سبقت]] از همه ربود. چیزی [[برتر]] از او نیست. در فرود، نزدیک است، پس چیزی از او نزدیک‌تر نیست. نه [[مرتبت]] بلند، او را از مخلوقاتش دور کرده و نه نزدیکی، او را با آنها در مکانی مساوی قرار داده است. [[عقل‌ها]] را بر احاطه و تحدید صفت خود آگاه نکرده و آنها را از مقدار لازم شناخت خود محجوب نکرده است. نشانه‌های هستی، بر [[اقرار]] دل [[منکران]] او [[گواهی]] می‌دهد. [[منزه]] باد [[مقام]] والای او از آن‌چه [[اهل]] [[تشبیه]] و [[منکران]] درباره او می‌گویند»<ref>{{متن حدیث\|الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي بَطَنَ خَفِيَّاتِ الْأَمُوُرِ وَ دَلَّتْ عَلَيْهِ أَعْلَامُ الظُّهُورِ وَ امْتَنَعَ عَلَى عَيْنِ الْبَصِيرِ فَلَا عَيْنُ مَنْ لَمْ يَرَهُ تُنْكِرُهُ وَ لَا قَلْبُ مَنْ أَثْبَتَهُ يُبْصِرُهُ سَبَقَ فِي الْعُلُوِّ فَلَا شَيْ‌ءَ أَعْلَى مِنْهُ وَ قَرُبَ فِي الدُّنُوِّ فَلَا شَيْ‌ءَ أَقْرَبُ مِنْهُ فَلَا اسْتِعْلَاؤُهُ بَاعَدَهُ عَنْ شَيْ‌ءٍ مِنْ خَلْقِهِ وَ لَا قُرْبُهُ سَاوَاهُمْ فِي الْمَكَانِ بِهِ لَمْ يُطْلِعِ الْعُقُولَ عَلَى تَحْدِيدِ صِفَتِهِ وَ لَمْ يَحْجُبْهَا عَنْ وَاجِبِ مَعْرِفَتِهِ فَهُوَ الَّذِي تَشْهَدُ لَهُ أَعْلَامُ الْوُجُودِ عَلَى إِقْرَارِ قَلْبِ ذِي الْجُحُودِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يَقُولُهُ الْمُشَبِّهُونَ بِهِ وَ الْجَاحِدُونَ لَهُ عُلُوّاً كَبِيراً}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۴۹.</ref>.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۳۶.</ref>

			==[[سلطان]] [[عزت]]==
			نامحدود بودن هستی، همان‌گونه که محال بودن [[شناخت]] [[ذات خداوند]] را در همه [[مراتب شناخت]]، نتیجه می‌دهد، بُعد تازه‌ای از [[توحید]] را نیز در معرض [[آگاهی]] [[بشر]] می‌نهد. این معنای توحید، منافاتی با معانی دیگر آن از قبیل توحید در [[عبودیت]]، [[توحید ربوبی]]، [[توحید خالقیت]]، توحید [[واجب]] و [[توحید افعالی]] و صفاتی ندارد. [[حقیقت]] نامحدود هستی در عرض یا طول خود هیچ امر دیگری را باقی نمی‌گذارد. فرض هستی نامحدود با فرض هر هستی دیگری که در طول یا در عرض آن باشد، سازگار نیست.

			مضافاً اینکه [[معرفت]] به هستی، هنگامی که در محدوده مفاهیم و محمولاتی که مقسم موضوعند باشد، به شناخت [[صانع]]، [[خالق]]، [[رب]]، [[معبود]]، علت، فاعل و واجب منتهی می‌شود. شناخت وجودهای [[مقید]]، دلیل وجود فاعل و علتی است که قسیم مخلوق و معلول است و [[تأمل]] در فاعل و علت، به احاطه‌ای که علت در [[مقام]] ذات و فعل خود به مخلوق و معلول دارد، راه می‌برد؛ چندان که هر چه کمال برای مخلوق در نظر گرفته شود، به ذات و [[فیض]] او نیز در دو مقام جمع و تفصیل نسبت داده می‌شود. مقام جمع در حوزه ذات فاعل است که نسبت به همه قیود و تعینات مراتب دانی، به شرط لا است، و مقام تفصیل فیض او است که نسبت به همه مراتب لا بشرط است.

			در [[حکمت]] مشا و متعالیه از وجود بشرط لا، که «[[احدیت]]» نامیده می‌شود، به عنوان ذات واجب یاد می‌شود. نهایت مرتبه توحید در این دو حکمت، مربوط به این مقام است سر سلسله مراتب تشکیکی وجود است. بر این اساس، محال بودن شناخت کنه ذات واجب نیز به این معنا است که [[عقل آدمی]] در قلمرو [[فیض الهی]] واقع شده است و [[ذات الهی]] محیط بر فضل و [[فیض]] او است و چون هر محاط در محدوده ذات خود به [[شناخت]] محیط نایل می‌شود، پس [[عقل]] در قلمرو ذات خود به شناخت باری نایل می‌شود. [[اهل معرفت]]، با توجه به نامحدود بودن ذات هستی، [[احدیت]] و اوصافی را که در آن [[مقام]] به گونه جمع حضور دارند، کنه ذات هستی نمی‌دانند. ذات هستی، وجود مطلق و نامحدودی است که به هیچ یک از قیود، حتی به قید اطلاق، [[مقید]] نیست. اهل معرفت آن را «وجود لا بشرط مقسمی» می‌دانند. وجود لا بشرط مقسمی به دلیل نامحدود بودن، فراتر از همه تعینات وجوبی و امکانی و [[برتر]] از هر اسم و رسمی است، و به همین دلیل ذات را با هیچ اسم و وصفی نمی‌توان شناخت، بلکه در پیشگاه او جز [[تسبیح]] و [[تکبیر]] نمی‌توان گفت. [[قیصری]] در شرح «فُص [[آدمی]]» درباره [[ذات الهی]] می‌نویسد:
			همه [[انبیا]] و [[اولیا]] در ذات الهی به [[حیرت]] گرفتار آمدند؛ چنان‌که [[پیامبر]]{{صل}} گفت: «ما تو را آن‌چنان‌که [[حق معرفت]] تو است نشناختیم و آن‌چنان‌که [[حق]] [[عبادت]] تو است، عبادت نکردیم»<ref>قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۷۰-۶۹.</ref>.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۳۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T08:02:18Z

منابع

@@ خط ۸۹: / خط ۸۹: @@
 محمولاتی که اخص از وجود، یا حتی مساوی با آن، بوده و دارای مصادیق فراوان باشند، مانند «حدوث»، «حرکت» و یا مفهوم «وجود» و «شیء» از عوارض مصداق وجودند و به تعبیر دقیق [[فلسفی]] «معقولات ثانی فلسفی» به شمار می‌آیند ولی دانشورانی که نظر خود را به این دسته از مفاهیم محدود می‌کنند، دچار این توهم می‌شوند که این مفاهیم به عنوان مفاهیم اعتباری و انتزاعی از [[حقایق]] متکثر ماهوی، که به تعبیر علی{{ع}} «معروف بنفسه» هستند، انتزاع می‌شوند. این توهم، اصالت ماهیت و اعتباری بودن وجود را به دنبال می‌آورد. اگر ماهیت اصیل باشد و متن تحقق به آن استناد یابد، چون ماهیات مثار کثرت هستند، کثرت [[حقیقی]] موجودات پذیرفته و در این حال [[وحدت]] موجودات، اعتباری و [[ذهنی]] خواهد شد.
 دقت در محمولات وجودی و نحوه حکایت آنها از هستی نشان می‌دهد که مفاهیم فلسفی در [[حقیقت]] معقولات ثانی نیستند، بلکه معقولاتی هستند که با نظر به نفس حقیقت و [[واقعیت]] اشیا و قبل از مفاهیم ماهوی انتزاع می‌شوند. این گونه دقت‌ها، در نخستین مرتبه، اصالت وجود را [[اثبات]] می‌کنند و آن‌گاه کثرت ماهوی موجودات را به کثرت در متن وجود باز می‌گرداند. تأمل در محمولات و مفاهیم عامه‌ای که با هستی و وجود، مساوق و مساوی‌اند، متفکران را به سوی وحدت تشکیکی وجود نیز [[هدایت]] می‌کند. [[صدرالمتألهین]] پس از توجه به اصالت وجود و تأمل در مفاهیم عامه‌ای نظیر مفهوم وجود، انتزاع آنها از حقایق متکثر را دلیل بر وحدت تشکیکی آنها دانست. با اثبات تشکیک در وجود، راه برای اثبات محمولات نوع چهارم، یعنی محمولاتی که همتای وجودند و بیش از یک مصداق ندارند، هموار می‌شود. بر اساس وحدت تشکیکی وجود، می‌توان موضوعی را تصور کرد که همراه با همه اشیا است، بدون ممازجت.<ref>[[حمید پارسانیا|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۹.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T08:01:07Z

منابع

@@ خط ۶۳: / خط ۶۳: @@
 در قسمتی دیگر از همین [[خطبه]] چنین آمده است: {{متن حدیث|مُسْتَشْهِدٌ بِحُدُوثِ الْأَشْيَاءِ عَلَى أَزَلِيَّتِهِ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۵.</ref>؛ «[[خداوند]] با حدوث اشیا بر [[ازلیت]] خود [[شاهد]] می‌آورد». در خطبه‌های دیگر نیز با عباراتی شبیه عبارات یادشده، از طریق حدوث بر قدم، ازلیت و وجود خداوند [[استدلال]] می‌کند؛ مانند {{متن حدیث|الْحَمْدُ لِلَّهِ الدَّالِّ عَلَى وُجُودِهِ بِخَلْقِهِ وَ بِمُحْدَثِ خَلْقِهِ عَلَى أَزَلِيَّتِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.</ref>؛ «[[حمد]] خداوندی را که با [[خلق]] خویش بر وجود خود دلالت می‌کند و با [[مخلوقات]] حادث خویش بر ازلیت خود راه می‌برد».
 چنین استدلال‌هایی، که با مفاهیمی نظیر حدوث، قدم، [[رب]]، مربوب، [[صانع]]، مصنوع، وجود و عدم سر و کار دارد، در [[خطبه‌ها]] و عبارات علی{{ع}} فراوان است. این دسته از مفاهیم در مرکز توجه و بحث [[متکلمان]] قرار گرفته است.<ref>[[حمید پارسانیا|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۵.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-06-03T07:59:50Z

منابع

@@ خط ۳۹: / خط ۳۹: @@
 [[ابن عربی]] در باب ششم [[فتوحات]] مکیه پس از آن‌که [[پیامبر]]{{صل}} را «اولین ظاهر در وجود» یاد می‌کند، درباره نزدیک‌ترین [[انسان‌ها]] به او می‌نویسد: {{عربی|و اقرب الناس إليه علي بن أبي طالب إمام العالم و سر الأنبياء أجمعين}}<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، تحقیق و تقدیم عثمان یحیی، السفر الثانی، ج۳، ص۲۲۷.</ref>؛ «نزدیک‌ترین [[آدمیان]] به پیامبر{{صل}}، [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} است که [[امام]] عالم و سِر همه [[انبیا]] است».
 بنابراین از دیدگاه [[اهل معرفت]]، علی{{ع}} در [[رسالت]] و [[نبوت]]، که ظاهر [[نبی خاتم]] است، تابع او است و به حسب [[حقیقت]] از [[ولایتی]] که مربوط به سر و [[باطن]] نبی خاتم است، بهره‌مند است. به بیان دیگر [[ولایت مطلقه]] پیامبر{{صل}} در او تجلی یافته است. او به سبب استفاده از باطن [[پیامبر خاتم]] از باطن همه انبیا [[آگاه]] است. اهل معرفت که در طریق [[ولایت]] گام می‌گذارند، با رسیدن به مولا، خود را در [[مدینه]] [[دانش نبوی]] می‌یابند.<ref>[[حمید پارسانیا|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۲۱.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* آموزه‌های نظری و کلامی امام علی{{ع}} */

2023-06-03T07:25:20Z

آموزه‌های نظری و کلامی امام علی{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	ابن ابی الحدید در ذیل [[خطبه]] هشتاد و چهار نیز پس از اشاره به نکات شریفی، که خطبه مشتمل بر آن است، می‌نویسد:		ابن ابی الحدید در ذیل [[خطبه]] هشتاد و چهار نیز پس از اشاره به نکات شریفی، که خطبه مشتمل بر آن است، می‌نویسد:
	بدان که توحید، عدل و مباحث [[شریف]] [[الهی]] جز با کلام این مرد شناخته نمی‌شود، و کلام صحابه بزرگ، چیزی از این امور را در بر ندارد؛ آنها از تصور این امور عاجز بودند، که اگر [[قادر]] به تصور این مفاهیم بودند، آن را بیان می‌کردند. این [[فضیلت علی]]{{ع}} به نظر من از بزرگ‌ترین [[فضایل]] او است<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۴۶.</ref>.		بدان که توحید، عدل و مباحث [[شریف]] [[الهی]] جز با کلام این مرد شناخته نمی‌شود، و کلام صحابه بزرگ، چیزی از این امور را در بر ندارد؛ آنها از تصور این امور عاجز بودند، که اگر [[قادر]] به تصور این مفاهیم بودند، آن را بیان می‌کردند. این [[فضیلت علی]]{{ع}} به نظر من از بزرگ‌ترین [[فضایل]] او است<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۴۶.</ref>.
	ابن ابی الحدید همچنین به این [[حقیقت]] اشاره می‌کند که چون علی{{ع}} تنها صحابه‌ای بود که به این [[حقایق]] واقف بود و از آن سخن می‌گفت، همه [[متکلمان]] خود را تنها به او منتسب می‌کنند، نه به دیگر صحابه. آنان علی{{ع}} را استاد و [[رئیس]] خود می‌نامند، و هر [[فرقه]] خود را منسوب به او می‌خواند. ابن ابی الحدید می‌گوید که [[اصحاب]] و [[یاران]] ما، یعنی [[معتزله]]، خود را به [[واصل]] ~~بن عطا~~ می‌رسانند و او را [[شاگرد]] ابی‌هاشم بن [[محمد بن حنفیه]] می‌دانند و محمد بن حنفیه نیز شاگرد علی{{ع}} بود. [[ابن ابی الحدید]] از آن پس نسبت یکایک دیگر [[فرقه‌های کلامی]] را به علی{{ع}} ذکر می‌کند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۷، ص۳۷۲ – ۳۷۱.</ref>.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۱۸.</ref>		ابن ابی الحدید همچنین به این [[حقیقت]] اشاره می‌کند که چون علی{{ع}} تنها صحابه‌ای بود که به این [[حقایق]] واقف بود و از آن سخن می‌گفت، همه [[متکلمان]] خود را تنها به او منتسب می‌کنند، نه به دیگر صحابه. آنان علی{{ع}} را استاد و [[رئیس]] خود می‌نامند، و هر [[فرقه]] خود را منسوب به او می‌خواند. ابن ابی الحدید می‌گوید که [[اصحاب]] و [[یاران]] ما، یعنی [[معتزله]]، خود را به [[واصل بن عطا]] می‌رسانند و او را [[شاگرد]] [[ابی‌هاشم بن محمد بن حنفیه]] می‌دانند و محمد بن حنفیه نیز شاگرد علی{{ع}} بود. [[ابن ابی الحدید]] از آن پس نسبت یکایک دیگر [[فرقه‌های کلامی]] را به علی{{ع}} ذکر می‌کند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۷، ص۳۷۲ – ۳۷۱.</ref>.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۱۸.</ref>

	==داوری فلسفی==		==داوری فلسفی==

Wasity: /* آموزه‌های نظری و کلامی علی{{ع}} */

2023-06-03T07:22:33Z

آموزه‌های نظری و کلامی علی{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	همه کسانی که در تاریخ [[اندیشه]] [[اسلامی]] از [[تفکر]] [[اموی]] فاصله گرفتند و در ساحت [[معنوی]] و [[عقلانی]] هستی‌شناسی دینی گام زدند، از [[سلوک]] و گفتار علی{{ع}} [[الهام]] گرفتند. آنها در نسل نخست و در میان [[اصحاب پیامبر]]، [[گواهی]] جز علی{{ع}} نمی‌یابند، و همگی هم‌داستانند که علی{{ع}} دروازه ورود آنان به [[مدینه]] [[دانش نبوی]] بوده است.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۱۷.</ref>		همه کسانی که در تاریخ [[اندیشه]] [[اسلامی]] از [[تفکر]] [[اموی]] فاصله گرفتند و در ساحت [[معنوی]] و [[عقلانی]] هستی‌شناسی دینی گام زدند، از [[سلوک]] و گفتار علی{{ع}} [[الهام]] گرفتند. آنها در نسل نخست و در میان [[اصحاب پیامبر]]، [[گواهی]] جز علی{{ع}} نمی‌یابند، و همگی هم‌داستانند که علی{{ع}} دروازه ورود آنان به [[مدینه]] [[دانش نبوی]] بوده است.<ref>[[حمید پارسانیا\|پارسانیا، حمید]]، [[هستی‌شناسی (مقاله)\|مقاله «هستی‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۱۷.</ref>

	==آموزه‌های نظری و [[کلامی]] علی{{ع}}==		==آموزه‌های نظری و کلامی امام علی{{ع}}==
			{{همچنین\|دانش کلام}}
	[[ابن ابی الحدید]]، شارح [[معتزلی]] [[نهج البلاغه]]، درباره نقش علی{{ع}} در مباحث [[هستی شناختی]] و جایگاه او، نه تنها در بین [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بلکه در دنیای [[اسلام]] می‌نویسد:		[[ابن ابی الحدید]]، شارح [[معتزلی]] [[نهج البلاغه]]، درباره نقش علی{{ع}} در مباحث [[هستی شناختی]] و جایگاه او، نه تنها در بین [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بلکه در دنیای [[اسلام]] می‌نویسد:
	[[حکمت]] و بحث از [[الهیات]] در توان هیچ یک از [[اعراب]] نبود و از [[کوشش]] بزرگان و کهتران [[عرب]] در این باره چیزی نقل نشده است. این فن در یونان و در نزد [[حکیمان]] نخستین بود و بزرگان حکمت در این فن یگانه بودند. اولین کس از اعراب که در این فن سرآمد شد، علی{{ع}} بود و از همین روی مباحث دقیق در [[توحید]] و [[عدل]] را در ظاهر [[کلام]] و خطبه‌های او آشکار می‌یابی، و در کلام هیچ یک از [[صحابه]] و [[تابعین]] کلمه‌ای از این عبارات نمی‌یابی. آنها توان تصور این معانی را نداشتند، و اگر به آنها تفهیم می‌شد، از [[فهم]] آن در می‌ماندند. عرب کجا می‌توانست، به این مباحث راه برد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۷۱ - ۳۷۰.</ref>.		[[حکمت]] و بحث از [[الهیات]] در توان هیچ یک از [[اعراب]] نبود و از [[کوشش]] بزرگان و کهتران [[عرب]] در این باره چیزی نقل نشده است. این فن در یونان و در نزد [[حکیمان]] نخستین بود و بزرگان حکمت در این فن یگانه بودند. اولین کس از اعراب که در این فن سرآمد شد، علی{{ع}} بود و از همین روی مباحث دقیق در [[توحید]] و [[عدل]] را در ظاهر [[کلام]] و خطبه‌های او آشکار می‌یابی، و در کلام هیچ یک از [[صحابه]] و [[تابعین]] کلمه‌ای از این عبارات نمی‌یابی. آنها توان تصور این معانی را نداشتند، و اگر به آنها تفهیم می‌شد، از [[فهم]] آن در می‌ماندند. عرب کجا می‌توانست، به این مباحث راه برد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۷۱ - ۳۷۰.</ref>.