همت در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* اقسام و مراتب همت */

2026-05-28T06:26:49Z

اقسام و مراتب همت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۶
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	قابلیت شهود عارف او را از حدود و [[ثغور]] مطرح در جزم‌های [[دینی]] رها می‌کند و در واقع به سرو حقیقت این حدیث نبوی می‌رساند که {{متن حدیث\|اعْبُدِ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ}}، و این یعنی شهود «صورت الهی» با خیال خلّاق و آفریننده. همین کارکرد خلاقانه همت به [[عقیده]] [[مفسران]] عارف مشرب [[قرآن]] به [[آصف بن برخیا]] در مجلس سلیمان این امکان را داد که در آنی تخت بلقیس ملکه سبا را در محضر [[پیامبر الهی]] حاضر کند و در واقع با همت خویش سبب انعدام آن در [[سبا]] و موجود شدنش در بارگاه سلیمانی گردد که این خود یکی از مصادیق [[خلق]] به [[همت]] است<ref>سوره نمل، آیه ۴۱-۴۲.</ref>.		قابلیت شهود عارف او را از حدود و [[ثغور]] مطرح در جزم‌های [[دینی]] رها می‌کند و در واقع به سرو حقیقت این حدیث نبوی می‌رساند که {{متن حدیث\|اعْبُدِ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ}}، و این یعنی شهود «صورت الهی» با خیال خلّاق و آفریننده. همین کارکرد خلاقانه همت به [[عقیده]] [[مفسران]] عارف مشرب [[قرآن]] به [[آصف بن برخیا]] در مجلس سلیمان این امکان را داد که در آنی تخت بلقیس ملکه سبا را در محضر [[پیامبر الهی]] حاضر کند و در واقع با همت خویش سبب انعدام آن در [[سبا]] و موجود شدنش در بارگاه سلیمانی گردد که این خود یکی از مصادیق [[خلق]] به [[همت]] است<ref>سوره نمل، آیه ۴۱-۴۲.</ref>.

	به گفته کاشانی: [[آصف بن برخیا]] همراه با انواع علومی که در [[اختیار]] داشت، مؤید از ناحیه [[پروردگار]] نیز بود و از عالم [[قدرت]] به [[اذن]] و تأیید خداوند به او اعانت می‌شد و [[خدا]] به او قدرت تصرف در عالم کون و [[فساد]] را به واسطه همت و قوت [[ملکوتی]] اعطا کرد و او در تخت بلقیس به این نحو تصرف کرد که صورت آن را در سبا از ماده [[خلع]] نمود و نزد سلیمان ایجاد کرد... و این تصرف ناشی از کمال [[علم]] به خلق جدید بود و [[فیض]] وجود و [[نفس رحمانی]] دائماً در جمیع اکوان سریان و جریان دارند؛ مثل آب جاری در [[نهر]] که متصلاً و دائماً تجدد می‌یابد. تعینات وجود [[حق]] در [[صور]] اعیان ثابته در علم قدیم نیز دائماً و متصلاً تجدید می‌شوند؛ به‌نحوی که تعین اول وجودی از برخی اعیان در برخی مواضع خلع می‌شود و تعینی که در پی آن و در موضع دیگر می‌آید به آن متصل می‌شود و این جز ظهور عین [[علمی]] در موضع دوم و مختفی شدن آن در موضع اول نیست و عین شیء هم در علم و هم در [[عالم غیب]] به حال اصلی خود باقی است<ref>مجموعه رسائل و مصنفات، کاشانی، ص۷۱۸.</ref>. شیخ در نقش الفصوص همین رأی را [[اختیار]] کرده است<ref>نقد النصوص فی شرح الفصوص، جامی، ص۲۲۰.</ref>.		به گفته کاشانی: [[آصف بن برخیا]] همراه با انواع علومی که در [[اختیار]] داشت، مؤید از ناحیه [[پروردگار]] نیز بود و از عالم [[قدرت]] به [[اذن]] و تأیید خداوند به او اعانت می‌شد و [[خدا]] به او قدرت تصرف در عالم کون و [[فساد]] را به واسطه همت و قوت [[ملکوتی]] اعطا کرد و او در تخت بلقیس به این نحو تصرف کرد که صورت آن را در سبا از ماده [[خلع]] نمود و نزد سلیمان ایجاد کرد... و این تصرف ناشی از کمال [[علم]] به خلق جدید بود و [[فیض]] وجود و [[نفس رحمانی]] دائماً در جمیع اکوان سریان و جریان دارند؛ مثل آب جاری در [[نهر]] که متصلاً و دائماً تجدد می‌یابد. تعینات وجود [[حق]] در صور اعیان ثابته در علم قدیم نیز دائماً و متصلاً تجدید می‌شوند؛ به‌نحوی که تعین اول وجودی از برخی اعیان در برخی مواضع خلع می‌شود و تعینی که در پی آن و در موضع دیگر می‌آید به آن متصل می‌شود و این جز ظهور عین [[علمی]] در موضع دوم و مختفی شدن آن در موضع اول نیست و عین شیء هم در علم و هم در [[عالم غیب]] به حال اصلی خود باقی است<ref>مجموعه رسائل و مصنفات، کاشانی، ص۷۱۸.</ref>. شیخ در نقش الفصوص همین رأی را [[اختیار]] کرده است<ref>نقد النصوص فی شرح الفصوص، جامی، ص۲۲۰.</ref>.

	این [[عارف]] به [[اسرار]] [[علوم الهی]] که به او علمی از [[لوح محفوظ]] و کتاب تکوین اعطا شده و به صور اعیان اشیا در عالم ربوبی عالم شده بود، توانست باقدرت همت خویش و توجه تام ربانی خود سبب انعدام و ایجاد صورتی از صور اعیان [[عالم حس]] در دو موضع مختلف شود و درواقع با علم به تجدد امثال و [[حقیقت]] خلق مدام مظهر اسم خلاق شده و خلاقیت را در خود متجلی سازد. شیخ در فصوص و نقش الفصوص در چند موضع به تجلی همت در احوال و افعال [[انبیا]] اشاره دارد و برخی از [[آیات قرآنی]] را نیز با ارجاع این معنا [[تأویل]] می‌کند. مثلاً [[ابن عربی]] در تأویل این [[آیه]]: {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً}}<ref>«خداوند همان است که شما را ناتوان آفرید آنگاه از پس ناتوانی (در شما) توانی پدید آورد و آنگاه از پس توانمندی ناتوانی و پیری پدیدار کرد؛ هر چه بخواهد می‌آفریند» سوره روم، آیه ۵۴.</ref>. می‌گوید که [[ضعف]] اول در این آیه از نظر عوام و [[خواص]]، ضعف مزاج است. قوه اول هم در نظر عموم، قوه مزاج است؛ و در نظر خواص «قوه حال» را هم شامل می‌شود و شیخ جامی در [[تفسیر]] «قوه حال» می‌گوید که منظور از آن همان قوه‌ای است که مقتضی تصرف و تأثیر در عالم است با [[همت]]<ref>نقد النصوص فی شرح الفصوص، جامی، ص۲۰۶.</ref>.		این [[عارف]] به [[اسرار]] [[علوم الهی]] که به او علمی از [[لوح محفوظ]] و کتاب تکوین اعطا شده و به صور اعیان اشیا در عالم ربوبی عالم شده بود، توانست باقدرت همت خویش و توجه تام ربانی خود سبب انعدام و ایجاد صورتی از صور اعیان [[عالم حس]] در دو موضع مختلف شود و درواقع با علم به تجدد امثال و [[حقیقت]] خلق مدام مظهر اسم خلاق شده و خلاقیت را در خود متجلی سازد. شیخ در فصوص و نقش الفصوص در چند موضع به تجلی همت در احوال و افعال [[انبیا]] اشاره دارد و برخی از [[آیات قرآنی]] را نیز با ارجاع این معنا [[تأویل]] می‌کند. مثلاً [[ابن عربی]] در تأویل این [[آیه]]: {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً}}<ref>«خداوند همان است که شما را ناتوان آفرید آنگاه از پس ناتوانی (در شما) توانی پدید آورد و آنگاه از پس توانمندی ناتوانی و پیری پدیدار کرد؛ هر چه بخواهد می‌آفریند» سوره روم، آیه ۵۴.</ref>. می‌گوید که [[ضعف]] اول در این آیه از نظر عوام و [[خواص]]، ضعف مزاج است. قوه اول هم در نظر عموم، قوه مزاج است؛ و در نظر خواص «قوه حال» را هم شامل می‌شود و شیخ جامی در [[تفسیر]] «قوه حال» می‌گوید که منظور از آن همان قوه‌ای است که مقتضی تصرف و تأثیر در عالم است با [[همت]]<ref>نقد النصوص فی شرح الفصوص، جامی، ص۲۰۶.</ref>.

Bahmani در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۶

2026-05-28T06:26:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۶
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	# حال یا ملکه خاصی برای قلب است که در آن حال و [[منزل]]، قلب با جمیع قوای خود متوجه به امری چون [[خدای متعال]] می‌شود. پس قلب و وجود [[سالک الی الله]] در این حالت و منزل از غیر [[خدا]] [[غافل]] و تنها متوجه [[خدای سبحان]] است؛		# حال یا ملکه خاصی برای قلب است که در آن حال و [[منزل]]، قلب با جمیع قوای خود متوجه به امری چون [[خدای متعال]] می‌شود. پس قلب و وجود [[سالک الی الله]] در این حالت و منزل از غیر [[خدا]] [[غافل]] و تنها متوجه [[خدای سبحان]] است؛
	# توجه تام قلب به‌سوی [[حق]] برای دستیابی به مقصد و مقصود خاصی است که همان حصول کمال برای صاحب همت و یا برای غیر خودش است؛		# توجه تام قلب به‌سوی [[حق]] برای دستیابی به مقصد و مقصود خاصی است که همان حصول کمال برای صاحب همت و یا برای غیر خودش است؛
	# [[همت]] مربوط به حوزه عمل ارادی و نوعی [[عزم]] [[قوی]]، جدی و راسخی است که بر فعل، پس از تصور و [[تصدیق]] به فایده و میل و جزم پدید می‌آید<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۸۷.</ref>.		# [[همت]] مربوط به حوزه عمل ارادی و نوعی [[عزم]] [[قوی]]، جدی و راسخی است که بر فعل، پس از تصور و تصدیق به فایده و میل و جزم پدید می‌آید<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref>.

	== مفهوم‌شناسی همت ==		== مفهوم‌شناسی همت ==
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در بیان نقش عوامل ایجادی همت به دو امر مهم یکی [[بردباری]] و دیگری [[تأمل]] و درنگ همراه با [[تعقل]] اشاره می‌کند و می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الْحِلْمُ وَ الْأَنَاةُ تَوْأَمَانِ يُنْتِجُهُمَا عُلُوُّ الْهِمَّةِ}}<ref>نهج‌البلاغه، دشتی، حکمت ۴۶۰، ص۷۳۸.</ref>؛ «بردباری و درنگ هم‌آهنگند و نتیجه آن [[بلندهمتی]] است».		[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در بیان نقش عوامل ایجادی همت به دو امر مهم یکی [[بردباری]] و دیگری [[تأمل]] و درنگ همراه با [[تعقل]] اشاره می‌کند و می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الْحِلْمُ وَ الْأَنَاةُ تَوْأَمَانِ يُنْتِجُهُمَا عُلُوُّ الْهِمَّةِ}}<ref>نهج‌البلاغه، دشتی، حکمت ۴۶۰، ص۷۳۸.</ref>؛ «بردباری و درنگ هم‌آهنگند و نتیجه آن [[بلندهمتی]] است».
	اصولاً داشتن همت‌های خوب و پسندیده به [[انسان]] و زندگی‌اش معنای واقعی می‌بخشد. از این رو باید [[شرافت]] را در همت‌های [[انسان‌ها]] جست نه در حسب و نسب ایشان. [[امام علی]]{{ع}} در بیان اهمیت و [[ارزش]] همت و کارکردهای مثبت آن در [[زندگی]] [[آدمی]] می‌فرماید: {{متن حدیث\|الشَّرَفُ بِالْهِمَمِ الْعَالِيَةِ لَا بِالرِّمَمِ الْبَالِيَةِ}}<ref>غررالحکم، ج۲، ص۱۰۶، ح۱۹۹۱.</ref>؛ «شرافت به همت‌های بلند است نه به استخوان‌های پوسیده (و افتخار به نیاکان)».		اصولاً داشتن همت‌های خوب و پسندیده به [[انسان]] و زندگی‌اش معنای واقعی می‌بخشد. از این رو باید [[شرافت]] را در همت‌های [[انسان‌ها]] جست نه در حسب و نسب ایشان. [[امام علی]]{{ع}} در بیان اهمیت و [[ارزش]] همت و کارکردهای مثبت آن در [[زندگی]] [[آدمی]] می‌فرماید: {{متن حدیث\|الشَّرَفُ بِالْهِمَمِ الْعَالِيَةِ لَا بِالرِّمَمِ الْبَالِيَةِ}}<ref>غررالحکم، ج۲، ص۱۰۶، ح۱۹۹۱.</ref>؛ «شرافت به همت‌های بلند است نه به استخوان‌های پوسیده (و افتخار به نیاکان)».
	[[امام علی]]{{ع}} در بیان یکی از نشانه‌های علوّ [[همت]] در شخص به [[کارهای نیک]] و [[زیبایی]] اشاره می‌کند که از شخص صادر می‌شود. ایشان می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْفِعْلُ الْجَمِيلُ يُنْبِئُ عَنْ عُلُوِّ الْهِمَّةِ}}<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۶۵، ح۱۳۸۸.</ref>؛ «[[کردار]] [[زیبا]] از [[بلندی همت]] خبر می‌دهد». همچنین در بیان [[نشانه‌ها]] و متعلق همت بلند می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْكَفُّ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاسِ عِفَّةٌ وَ كِبَرُ هِمَّةٍ}}<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۶۵، ح۱۳۸۷.</ref>؛ «[[طمع]] نداشتن به آنچه در نزد [[مردم]] است، (نشان) [[عزت‌نفس]] و [[بلندهمتی]] است»<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۸۹.</ref>.		[[امام علی]]{{ع}} در بیان یکی از نشانه‌های علوّ [[همت]] در شخص به [[کارهای نیک]] و [[زیبایی]] اشاره می‌کند که از شخص صادر می‌شود. ایشان می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْفِعْلُ الْجَمِيلُ يُنْبِئُ عَنْ عُلُوِّ الْهِمَّةِ}}<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۶۵، ح۱۳۸۸.</ref>؛ «[[کردار]] [[زیبا]] از [[بلندی همت]] خبر می‌دهد». همچنین در بیان [[نشانه‌ها]] و متعلق همت بلند می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْكَفُّ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاسِ عِفَّةٌ وَ كِبَرُ هِمَّةٍ}}<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۶۵، ح۱۳۸۷.</ref>؛ «[[طمع]] نداشتن به آنچه در نزد [[مردم]] است، (نشان) [[عزت‌نفس]] و [[بلندهمتی]] است»<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۲.</ref>.

	== محل همت ==		== محل همت ==
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	به سخن دیگر، همت [[مقام]] جمعیت نفس و واحدیت بلکه [[احدیت]] یعنی یگانگی و یکتایی قوای انسانی است. پس باید گفت همت [[عارف]] همان حالت جمعیت قوای نفسانی سالک در توجه به [[حضرت حق]] و یکی‌کردن آنها و دل‌کندن از ماسوای او و [[رهایی]] از هرگونه [[تفرقه]] قوا و نیز مقصد و مقصود است. همه همت سالک به‌سوی [[خدا]] و محبوب و [[معشوق]] [[حقیقی]] و رهایی از هرگونه تفرقه در مقصد و مقصود چون رهایی از تفرقه قوای نفسانی است.		به سخن دیگر، همت [[مقام]] جمعیت نفس و واحدیت بلکه [[احدیت]] یعنی یگانگی و یکتایی قوای انسانی است. پس باید گفت همت [[عارف]] همان حالت جمعیت قوای نفسانی سالک در توجه به [[حضرت حق]] و یکی‌کردن آنها و دل‌کندن از ماسوای او و [[رهایی]] از هرگونه [[تفرقه]] قوا و نیز مقصد و مقصود است. همه همت سالک به‌سوی [[خدا]] و محبوب و [[معشوق]] [[حقیقی]] و رهایی از هرگونه تفرقه در مقصد و مقصود چون رهایی از تفرقه قوای نفسانی است.

	در [[آیات قرآنی]] که ۹ بار از واژه [[عزم]] استفاده شده و مؤمنان واقعی پیامبرانی را به صفت و ملکه [[اولوا العزم]] ستوده است<ref>سوره احقاف، آیه ۳۵؛ سوره آل‌عمران آیه ۱۸۳ و ۱۵۹؛ سوره محمد، آیه ۲۱؛ سوره شوری، آیه ۴۳.</ref>، مواردی است که بیان‌گر همت‌عالی در آنان است؛ آنانی که در انجام کارها به تردید نیفتاده و هنگامی که به جزم اندیشه‌ رسیده‌اند، انگیزه‌های آنان چنان [[قوی]] بود که هیچ مانعی در برابر آنان نمی‌توانست قد [[علم]] کند؛ این در حالی بود که برخی از آنان چون [[حضرت آدم]]{{ع}} با جزم اندیشه‌ای و قطع [[یقینی]] به ممنوعیت به سراغ میوه درخت ممنوع می‌رود و بی‌عزم را در مقام [[اراده]] و عمل به نمایش می‌گذارد<ref>سوره طه، آیه ۱۱۵.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۹۳.</ref>		در [[آیات قرآنی]] که ۹ بار از واژه [[عزم]] استفاده شده و مؤمنان واقعی پیامبرانی را به صفت و ملکه [[اولوا العزم]] ستوده است<ref>سوره احقاف، آیه ۳۵؛ سوره آل‌عمران آیه ۱۸۳ و ۱۵۹؛ سوره محمد، آیه ۲۱؛ سوره شوری، آیه ۴۳.</ref>، مواردی است که بیان‌گر همت‌عالی در آنان است؛ آنانی که در انجام کارها به تردید نیفتاده و هنگامی که به جزم اندیشه‌ رسیده‌اند، انگیزه‌های آنان چنان [[قوی]] بود که هیچ مانعی در برابر آنان نمی‌توانست قد [[علم]] کند؛ این در حالی بود که برخی از آنان چون [[حضرت آدم]]{{ع}} با جزم اندیشه‌ای و قطع [[یقینی]] به ممنوعیت به سراغ میوه درخت ممنوع می‌رود و بی‌عزم را در مقام [[اراده]] و عمل به نمایش می‌گذارد<ref>سوره طه، آیه ۱۱۵.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۹۳ ـ ۳۹۸.</ref>

	== اقسام و مراتب همت ==		== اقسام و مراتب همت ==
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:

	به [[عقیده]] شیخ آثار و نتایج همت از این هم بیشتر و پیش‌تر است، ولی او در اینجا می‌گوید که این مسئله را نمی‌توانم به نحو مستوفا بیان کنم و حقش را ادا نمایم؛ زیرا هم خود مسئله وسعت فراوان دارد و هم در اینجا مسائلی مطرح است که {{عربی\|لَا يَنْبَغِي أَنْ يُقالَ وَ لَا يُذاعَ، غَيْرَ أَنَّ لَهَا النُّفُوذَ إِذَا وُجِدَتْ}}<ref>الفتوحات المکیه، ابن عربی، ج۲، ص۵۲۷.</ref>؛ «سزاوار نیست تا گفته و پخش شود به جز اینکه برای همت [[نفوذی]] است هرگاه یافت شود».		به [[عقیده]] شیخ آثار و نتایج همت از این هم بیشتر و پیش‌تر است، ولی او در اینجا می‌گوید که این مسئله را نمی‌توانم به نحو مستوفا بیان کنم و حقش را ادا نمایم؛ زیرا هم خود مسئله وسعت فراوان دارد و هم در اینجا مسائلی مطرح است که {{عربی\|لَا يَنْبَغِي أَنْ يُقالَ وَ لَا يُذاعَ، غَيْرَ أَنَّ لَهَا النُّفُوذَ إِذَا وُجِدَتْ}}<ref>الفتوحات المکیه، ابن عربی، ج۲، ص۵۲۷.</ref>؛ «سزاوار نیست تا گفته و پخش شود به جز اینکه برای همت [[نفوذی]] است هرگاه یافت شود».
	جیلی می‌نویسد: {{عربی\|لَنا فِي ذُرَى الْعُلْيا جَوادٌ مُقَدَّسٌ بِهِ نَرْتَقي نَحْوَ الْمَعالِي الرَّفيعَةِ يُسَمَّى بُراقَ الْعارِفِينَ إِلَى الْعُلَى عَلَيْهِ صُعودُ الرُّوحِ نَحْوَ الْحَقيقَةِ لَهُ مِنْ ضِياءِ الْحَقِّ عَيْنانِ كُحْلا فَبِالسِّحْرِ أُولى ثُمَّ أُخْرى بِقُدْرَةٍ أَلَا أَنَّهُ نُورٌ مِنَ اللهِ مُنَزَّلٌ تَسَتَّرَ لِلْإِنْسانِ فِي اسْمِ هِمَّةٍ}}<ref>الانسان الکامل فی معرفه الاواخر و الاوائل، جیلی، ص۳۴.</ref>؛ «برای ما در ذرات علیا اسب راهوار [[پاک]] و مقدسی است که بدان به‌سوی معالی بلند ارتقا یافته که از آن به [[براق]] عارفین به‌سوی منطقه علی یاد می‌شود و بر آن منطقه صعود [[روح]] به‌سوی حقیقتی است که برایش از ضیای [[حق]] دو چشمان کحل و سرمه کشیده از [[سحر]] به اولی و دومی به [[میزان]] خودش است؛ بدان که آن همان نوری است از سوی [[خدا]] نازل شده و [[آدمی]] را می‌پوشاند و این همان [[همت]] است». پس از نظر او همت نوری [[الهی]] است که [[انسان]] بر براق آن بالا می‌رود<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۹۸.</ref>.		جیلی می‌نویسد: {{عربی\|لَنا فِي ذُرَى الْعُلْيا جَوادٌ مُقَدَّسٌ بِهِ نَرْتَقي نَحْوَ الْمَعالِي الرَّفيعَةِ يُسَمَّى بُراقَ الْعارِفِينَ إِلَى الْعُلَى عَلَيْهِ صُعودُ الرُّوحِ نَحْوَ الْحَقيقَةِ لَهُ مِنْ ضِياءِ الْحَقِّ عَيْنانِ كُحْلا فَبِالسِّحْرِ أُولى ثُمَّ أُخْرى بِقُدْرَةٍ أَلَا أَنَّهُ نُورٌ مِنَ اللهِ مُنَزَّلٌ تَسَتَّرَ لِلْإِنْسانِ فِي اسْمِ هِمَّةٍ}}<ref>الانسان الکامل فی معرفه الاواخر و الاوائل، جیلی، ص۳۴.</ref>؛ «برای ما در ذرات علیا اسب راهوار [[پاک]] و مقدسی است که بدان به‌سوی معالی بلند ارتقا یافته که از آن به [[براق]] عارفین به‌سوی منطقه علی یاد می‌شود و بر آن منطقه صعود [[روح]] به‌سوی حقیقتی است که برایش از ضیای [[حق]] دو چشمان کحل و سرمه کشیده از [[سحر]] به اولی و دومی به [[میزان]] خودش است؛ بدان که آن همان نوری است از سوی [[خدا]] نازل شده و [[آدمی]] را می‌پوشاند و این همان [[همت]] است». پس از نظر او همت نوری [[الهی]] است که [[انسان]] بر براق آن بالا می‌رود<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۹۸ ـ ۴۰۷.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۳

2026-05-28T06:23:48Z

نمایش تغییرات

Wasity: /* خلق به همت و عزم عالی */

2026-05-02T18:30:11Z

خلق به همت و عزم عالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۰۰
خط ۷:		خط ۷:

	==خلق به همت و عزم عالی==		==خلق به همت و عزم عالی==
	~~همت،~~ [[برترین]] عزم [[انسانی]] است که شخص در این حالت، همه عزم، سعی و تلاش خویش را یک‌جا جمع تا آنچه را بدان [[شوق]] دارد، تحقق بخشد و پدید آورد. از این روست که گفته‌اند، [[خلقت]] در [[انسان]] به همت است؛ چنان‌که در [[خدا]] به {{متن قرآن\|كُنْ فَيَكُونُ}} است. وقتی جزم اندیشه‌ای شکل گرفت، شوق به [[اشتیاق]] رسید و انگیزه در [[قلب]] [[جان]] گرفت، آن‌گاه است که [[غفلت]] از برابر برداشته و همه وجود [[سالک]] را التفات و توجه به [[معشوق]] فرامی‌گیرد و در رسیدن به آن تلاش و سعی وافر می‌کند. از آنجا که همت، قصد عالی و آرزوی بلند است، [[حزن]] و غمی به سبب فراق در جان برمی‌انگیزد؛ پس نه آن است که معنای همّ و همت [[غم]] و حزن و [[اندوه]] باشد<ref>مجمع‌البحرین، فیروزآبادی، ج۴، ص۲۷۲؛ لسان العرب، ابن منظور، ج۱۵، ص۱۳۸.</ref>، بلکه قصد و عزم عالی است که به شوق معشوق در جان شکل می‌گیرد و تا به آن نرسد در اندوه و غم و فراق به‌سر می‌برد. از همین روست که در [[عرفان اسلامی]] همت به معنای قصد و التفات و توجه معنا شده است؛ چنان‌که [[قیصری]] می‌نویسد: همت عبارت است از توجه و قصد قلب با همه [[قوای روحانی]] خود به‌سوی [[حق]] برای حصول کمال؛ اعم از آن‌که مقصود حصول کمال برای شخص صاحب همت باشد یا برای غیر<ref>شرح فصوص‌الحکم، قیصری، ص۶۳۱.</ref>.		«همت»، [[برترین]] «[[عزم]]» [[انسانی]] است که شخص در این حالت، همه عزم، سعی و تلاش خویش را یک‌جا جمع تا آنچه را بدان [[شوق]] دارد، تحقق بخشد و پدید آورد. از این روست که گفته‌اند، [[خلقت]] در [[انسان]] به همت است؛ چنان‌که در [[خدا]] به {{متن قرآن\|كُنْ فَيَكُونُ}} است. وقتی جزم اندیشه‌ای شکل گرفت، شوق به [[اشتیاق]] رسید و انگیزه در [[قلب]] [[جان]] گرفت، آن‌گاه است که [[غفلت]] از برابر برداشته و همه وجود [[سالک]] را التفات و توجه به [[معشوق]] فرامی‌گیرد و در رسیدن به آن تلاش و سعی وافر می‌کند. از آنجا که همت، قصد عالی و آرزوی بلند است، [[حزن]] و غمی به سبب فراق در جان برمی‌انگیزد؛ پس نه آن است که معنای همّ و همت [[غم]] و حزن و [[اندوه]] باشد<ref>مجمع‌البحرین، فیروزآبادی، ج۴، ص۲۷۲؛ لسان العرب، ابن منظور، ج۱۵، ص۱۳۸.</ref>، بلکه قصد و عزم عالی است که به شوق معشوق در جان شکل می‌گیرد و تا به آن نرسد در اندوه و غم و فراق به‌سر می‌برد. از همین روست که در [[عرفان اسلامی]] همت به معنای قصد و التفات و توجه معنا شده است؛ چنان‌که [[قیصری]] می‌نویسد: همت عبارت است از توجه و قصد قلب با همه [[قوای روحانی]] خود به‌سوی [[حق]] برای حصول کمال؛ اعم از آن‌که مقصود حصول کمال برای شخص صاحب همت باشد یا برای غیر<ref>شرح فصوص‌الحکم، قیصری، ص۶۳۱.</ref>.
	سجادی می‌نویسد: همت در عرفان اسلامی عبارت است از توجه قلب با تمام قوای روحانی خود به جانب حق، برای حصول کمال در خود یا دیگری، به‌نحوی که به غیر مقصود [[حقیقی]] ملتفت نشود<ref>فرهنگ مصطلحات عرفاً، جعفر سجادی، ذیل کلمه همت.</ref>.		سجادی می‌نویسد: همت در عرفان اسلامی عبارت است از توجه قلب با تمام قوای روحانی خود به جانب حق، برای حصول کمال در خود یا دیگری، به‌نحوی که به غیر مقصود [[حقیقی]] ملتفت نشود<ref>فرهنگ مصطلحات عرفاً، جعفر سجادی، ذیل کلمه همت.</ref>.
	[[کاشانی]] نیز می‌نویسد: {{عربی\|الهِمَّةُ مَا يَمْلِكُ الْاِنْبِعَاثَ لِلْمَقْصُودِ صَرْفًا، لَا يَتَمالَكُ صَاحِبُها وَ لَا يَلْتَفِتُ عَنْهَا}}. [[ملا عبدالرزاق کاشانی]] شارح [[منازل السائرین]] در توضیح این سخن پیر هرات می‌گوید که مراد این است که همت قوه‌ای است که انگیزه [[بنده]] را در [[طلب]] مقصود صرفاً در [[اختیار]] خود می‌گیرد و آن را از همه شوائب و کدورات [[پاک]] می‌کند، به‌گونه‌ای که صاحب [[همت]] [[قدرت]] بر تعلل و [[سستی]] ندارد و نمی‌تواند در برابر آن [[ایستادگی]] کند؛ زیرا [[مقهور]] قدرت همت است؛ چنان‌که نمی‌تواند از مقتضیات و [[احکام]] همت نیز دوری کند یا از آنها رو بگرداند<ref>شرح منازل السائرین، کاشانی، ص۳۷۹.</ref>.		[[کاشانی]] نیز می‌نویسد: {{عربی\|الهِمَّةُ مَا يَمْلِكُ الْاِنْبِعَاثَ لِلْمَقْصُودِ صَرْفًا، لَا يَتَمالَكُ صَاحِبُها وَ لَا يَلْتَفِتُ عَنْهَا}}. [[ملا عبدالرزاق کاشانی]] شارح [[منازل السائرین]] در توضیح این سخن پیر هرات می‌گوید که مراد این است که همت قوه‌ای است که انگیزه [[بنده]] را در [[طلب]] مقصود صرفاً در [[اختیار]] خود می‌گیرد و آن را از همه شوائب و کدورات [[پاک]] می‌کند، به‌گونه‌ای که صاحب [[همت]] [[قدرت]] بر تعلل و [[سستی]] ندارد و نمی‌تواند در برابر آن [[ایستادگی]] کند؛ زیرا [[مقهور]] قدرت همت است؛ چنان‌که نمی‌تواند از مقتضیات و [[احکام]] همت نیز دوری کند یا از آنها رو بگرداند<ref>شرح منازل السائرین، کاشانی، ص۳۷۹.</ref>.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = همت | عنوان مدخل = همت | مداخل مرتبط = همت در قرآن - همت در نهج البلاغه - همت در عرفان اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==خلق به همت و عزم عالی== همت، برترین عزم انسانی است که شخص در این حالت، همه عزم، سعی و تلاش خویش را یک...» ایجاد کرد

2026-05-02T07:42:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = همت | عنوان مدخل = همت | مداخل مرتبط = همت در قرآن - همت در نهج البلاغه - همت در عرفان اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==خلق به همت و عزم عالی== همت، برترین عزم انسانی است که شخص در این حالت، همه عزم، سعی و تلاش خویش را یک...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات