واقعه رده - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'احمدبن' به 'احمد بن'

2023-06-14T16:33:06Z

جایگزینی متن - 'احمدبن' به 'احمد بن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۰۳
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	"رِدَّه" برگرفته از ریشه فعلی «ردد» و در لغت به معنای «بازگشت و [[رجوع]] به عقب» است. این واژه در اصطلاحات [[فقهی]] «[[برگشت از دین]] اسلام و بازگشت به [[کفر]]» معنا یافته است<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «رد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «ردد».</ref>. "[[جنگ‌های رِدّه]]" به مجموعه‌ جنگ‌هایی اطلاق می‌‌شود که از [[سال ۹ هجری]] میان [[حکومت مدینه]] و [[مخالفان]] ـ اعم از [[اعتقادی]] و سیاسی ـ آغاز و تا سال ۱۲ هجری ادامه یافته است. این [[سرکشی]] [[اعراب]] را می‌‌توان از حیث زمانی به دو دورۀ اواخر [[حیات پیامبر]]{{صل}} و دورۀ [[خلافت ابوبکر]] و از حیث محتوایی و جنس آن، به دو دسته اعتقادی و سیاسی ـ اعتقادی تقسیم کرد. از میان این حوادث، تنها [[ادعای نبوت]] [[اسود عنسی]] در [[زمان]] خود [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفت و کار او با کشته شدنش در ایام [[حیات]] حضرت، خاتمه یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۳۰-۲۳۳؛ نک: یعقوبی، تاریخ، ترجمه، ج۲، ص۶-۷؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۲، ص۳۳۶- ۳۳۸.</ref>. [[مورخان]] در باب [[تاریخ]] وقوع این واقعه، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن اسحاق]]، وقوع این [[جنگ‌ها]] را به سال ۱۲ هجری دانسته است، اما برخی دیگر خبر از وقوع این جنگ‌ها در سال ۱۱ هجری داده‌اند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۷۲.</ref>.		"رِدَّه" برگرفته از ریشه فعلی «ردد» و در لغت به معنای «بازگشت و [[رجوع]] به عقب» است. این واژه در اصطلاحات [[فقهی]] «[[برگشت از دین]] اسلام و بازگشت به [[کفر]]» معنا یافته است<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «رد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «ردد».</ref>. "[[جنگ‌های رِدّه]]" به مجموعه‌ جنگ‌هایی اطلاق می‌‌شود که از [[سال ۹ هجری]] میان [[حکومت مدینه]] و [[مخالفان]] ـ اعم از [[اعتقادی]] و سیاسی ـ آغاز و تا سال ۱۲ هجری ادامه یافته است. این [[سرکشی]] [[اعراب]] را می‌‌توان از حیث زمانی به دو دورۀ اواخر [[حیات پیامبر]]{{صل}} و دورۀ [[خلافت ابوبکر]] و از حیث محتوایی و جنس آن، به دو دسته اعتقادی و سیاسی ـ اعتقادی تقسیم کرد. از میان این حوادث، تنها [[ادعای نبوت]] [[اسود عنسی]] در [[زمان]] خود [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفت و کار او با کشته شدنش در ایام [[حیات]] حضرت، خاتمه یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۳۰-۲۳۳؛ نک: یعقوبی، تاریخ، ترجمه، ج۲، ص۶-۷؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۲، ص۳۳۶- ۳۳۸.</ref>. [[مورخان]] در باب [[تاریخ]] وقوع این واقعه، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن اسحاق]]، وقوع این [[جنگ‌ها]] را به سال ۱۲ هجری دانسته است، اما برخی دیگر خبر از وقوع این جنگ‌ها در سال ۱۱ هجری داده‌اند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۷۲.</ref>.

	بسیاری از مورخان، درباره گستره [[ارتداد]] در [[جزیرة العرب]] راه اغراق را در پیش گرفتند و با به کار‌گیری عباراتی نظیر «ارتداد [[عرب]]» همه یا پاره‌ای از [[قبایل عرب]] را [[مرتد]] دانسته‌اند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۱۷۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۵، ۲۴۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۴۲ـ۳۴۳؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر.</ref>. از دیدگاه برخی دیگر از [[مورخان]]، تنها [[طوایف]] معدودی از [[عرب]] [[مرتد]] شده‌اند<ref>~~احمدبن~~ یحیی بَلاذری، فتوح البلدان، ص۹۴؛ یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۱۲۸؛ ابن طِقطَقی، الفخری فی الآداب السلطانیة و الدول الاسلامیة، ص۷۴.</ref>. بر پایه این گزارش‌ها، آنان پس از [[درگذشت پیامبر اکرم]]{{صل}} [[زکات]] خود را نزد [[ابوبکر]] بردند و او را در [[سرکوب]] [[سرکشان]] و مرتدان [[یاری]] کردند<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۶۹؛ کلاعی، تاریخ الردّة، ص۶ـ۸، ۱۲، ۲۰؛ مهدی رزق اللّه احمد، الثابتون علی الاسلام: ایام فتنة الردة فی عهد الخلیفة ابی بکر الصدیق رضی اللّه عنه و دورهم فی إخمادها، ص۲۴ به بعد</ref>.		بسیاری از مورخان، درباره گستره [[ارتداد]] در [[جزیرة العرب]] راه اغراق را در پیش گرفتند و با به کار‌گیری عباراتی نظیر «ارتداد [[عرب]]» همه یا پاره‌ای از [[قبایل عرب]] را [[مرتد]] دانسته‌اند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۱۷۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۵، ۲۴۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۴۲ـ۳۴۳؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر.</ref>. از دیدگاه برخی دیگر از [[مورخان]]، تنها [[طوایف]] معدودی از [[عرب]] [[مرتد]] شده‌اند<ref>احمد بن یحیی بَلاذری، فتوح البلدان، ص۹۴؛ یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۱۲۸؛ ابن طِقطَقی، الفخری فی الآداب السلطانیة و الدول الاسلامیة، ص۷۴.</ref>. بر پایه این گزارش‌ها، آنان پس از [[درگذشت پیامبر اکرم]]{{صل}} [[زکات]] خود را نزد [[ابوبکر]] بردند و او را در [[سرکوب]] [[سرکشان]] و مرتدان [[یاری]] کردند<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۶۹؛ کلاعی، تاریخ الردّة، ص۶ـ۸، ۱۲، ۲۰؛ مهدی رزق اللّه احمد، الثابتون علی الاسلام: ایام فتنة الردة فی عهد الخلیفة ابی بکر الصدیق رضی اللّه عنه و دورهم فی إخمادها، ص۲۴ به بعد</ref>.

	داده‌های [[تاریخی]] حکایت از آن دارند که عمدۀ این قبایل از [[اعراب]] معروف و پراکندۀ بدوی بوده‌اند که در حد فاصل سال ششم بعد از [[صلح حدیبیه]]، [[فتح مکه]]، غزوۀ حنین و [[تبوک]] (به‌خصوص در سال ۹ هجری مشهور به [[عام الوفود]]) [[تسلیم]] [[اسلام]] شده بودند، اما بنابر [[شهادت]] [[قرآن]] و [[آیات]] نازل‌ شده، هنوز در میان [[اعراب بادیه]] اسلام به [[ایمان]] تبدیل نشده بود<ref>نک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۴؛ شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام، ص۱۰۵، ۱۱۷ـ ۱۱۸؛ فیاض، تاریخ اسلام، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>، به همین روی، بلافاصله پس از [[رحلت]] [[نبی مکرم اسلام]]{{صل}} اعلام [[عدم اطاعت]] کردند و [[اقدام]] به [[حمله]] به مدینه نمودند<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۲۴۷- ۲۴۹؛ بلاذری، فتوح البلدان، ص۹۴؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مقاله "رِدّه"، زهیر صیامیان گرجی.</ref>.		داده‌های [[تاریخی]] حکایت از آن دارند که عمدۀ این قبایل از [[اعراب]] معروف و پراکندۀ بدوی بوده‌اند که در حد فاصل سال ششم بعد از [[صلح حدیبیه]]، [[فتح مکه]]، غزوۀ حنین و [[تبوک]] (به‌خصوص در سال ۹ هجری مشهور به [[عام الوفود]]) [[تسلیم]] [[اسلام]] شده بودند، اما بنابر [[شهادت]] [[قرآن]] و [[آیات]] نازل‌ شده، هنوز در میان [[اعراب بادیه]] اسلام به [[ایمان]] تبدیل نشده بود<ref>نک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۴؛ شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام، ص۱۰۵، ۱۱۷ـ ۱۱۸؛ فیاض، تاریخ اسلام، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>، به همین روی، بلافاصله پس از [[رحلت]] [[نبی مکرم اسلام]]{{صل}} اعلام [[عدم اطاعت]] کردند و [[اقدام]] به [[حمله]] به مدینه نمودند<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۲۴۷- ۲۴۹؛ بلاذری، فتوح البلدان، ص۹۴؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مقاله "رِدّه"، زهیر صیامیان گرجی.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'واحدی' به 'واحدی'

2023-02-12T07:07:54Z

جایگزینی متن - 'واحدی' به 'واحدی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۸۴:		خط ۸۴:

	== گونه‌های ارتداد قبایل ==		== گونه‌های ارتداد قبایل ==
	شورشیان علیه [[خلافت]] [[مدینه]] دارای [[فکر]] و انگیزه [[واحدی]] نبودند و از این نظر، ناهمگونند. هر چند نقاط اشتراکی نیز در آنها وجود دارد، اما این ناهمگونی نشان دهنده این مطلب است که شورشیان همه مرتد نبودند، بلکه این دستگاه خلافت بود که برای [[تحکیم]] پایه حکومت خود، بر همه برچسب «ارتداد» زد و این را بهانه [[کشتار]] آنان قرار داد<ref> واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸ و ۵۱.</ref>.		شورشیان علیه [[خلافت]] [[مدینه]] دارای [[فکر]] و انگیزه واحدی نبودند و از این نظر، ناهمگونند. هر چند نقاط اشتراکی نیز در آنها وجود دارد، اما این ناهمگونی نشان دهنده این مطلب است که شورشیان همه مرتد نبودند، بلکه این دستگاه خلافت بود که برای [[تحکیم]] پایه حکومت خود، بر همه برچسب «ارتداد» زد و این را بهانه [[کشتار]] آنان قرار داد<ref> واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸ و ۵۱.</ref>.

	[[اهل]] ردّه در کتاب [[المبسوط]] [[شیخ طوسی]](ره) به دو قسم تقسیم شده‌اند: قومی که بعد اسلام‌شان [[کافر]] شدند که در ارتدادشان شکی نیست. گروه دوم قومی که با وجود [[مسلمان]] بودن از پرداخت زکات خودداری کردند. این گروه که [[اکثریت]] را تشکیل می‌‌دادند، قطعاً از اهل رده نیستند<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ج۷، ص۲۶۷.</ref>.		[[اهل]] ردّه در کتاب [[المبسوط]] [[شیخ طوسی]](ره) به دو قسم تقسیم شده‌اند: قومی که بعد اسلام‌شان [[کافر]] شدند که در ارتدادشان شکی نیست. گروه دوم قومی که با وجود [[مسلمان]] بودن از پرداخت زکات خودداری کردند. این گروه که [[اکثریت]] را تشکیل می‌‌دادند، قطعاً از اهل رده نیستند<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ج۷، ص۲۶۷.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'تاریخ یعقوبی' به 'تاریخ یعقوبی'

2023-01-24T07:42:42Z

جایگزینی متن - 'تاریخ یعقوبی' به 'تاریخ یعقوبی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	[[اشعث بن قَیس]]، [[رئیس]] کنده، مخالفتی با [[اسلام]] نداشت و ضمن تردید در [[بیعت با ابوبکر]] گفت: [[عرب]] جز به [[جانشینی]] فردی از تیره [[بنی هاشم]] (بزرگان [[مکه]]) [[رضایت]] نمی‌دهد و اگر قرار باشد [[جانشینی پیامبر]]{{صل}} از بنی هاشم خارج شود، خود آنان ([[قبیله کنده]]) که از [[خاندان]] شاهان ([[ملوک]] کنده) بوده‌اند، بدان [[منصب]] سزاوارتر از دیگران‌اند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۱۶۷ـ۱۶۹، ۱۷۱ـ۱۷۶؛ ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج ۱، ص۴۵ـ۴۸.</ref>. شورش [[قبیله کنده]] در حضرموت، هم انگیزه [[اقتصادی]] (نپرداختن [[زکات]]) و هم انگیزه [[سیاسی]] (نپذیرفتن [[خلافت ابوبکر]]) داشت و [[نزاع]] عامل [[خلیفه]] با [[پیروان]] اشعث در چهارچوب دسته‌بندی‌های قبیله‌ای روی داد<ref>دغفوس، دراسات فی التاریخ العربی الاسلامی الوسیط، ص۲۴۵.</ref>.		[[اشعث بن قَیس]]، [[رئیس]] کنده، مخالفتی با [[اسلام]] نداشت و ضمن تردید در [[بیعت با ابوبکر]] گفت: [[عرب]] جز به [[جانشینی]] فردی از تیره [[بنی هاشم]] (بزرگان [[مکه]]) [[رضایت]] نمی‌دهد و اگر قرار باشد [[جانشینی پیامبر]]{{صل}} از بنی هاشم خارج شود، خود آنان ([[قبیله کنده]]) که از [[خاندان]] شاهان ([[ملوک]] کنده) بوده‌اند، بدان [[منصب]] سزاوارتر از دیگران‌اند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۱۶۷ـ۱۶۹، ۱۷۱ـ۱۷۶؛ ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج ۱، ص۴۵ـ۴۸.</ref>. شورش [[قبیله کنده]] در حضرموت، هم انگیزه [[اقتصادی]] (نپرداختن [[زکات]]) و هم انگیزه [[سیاسی]] (نپذیرفتن [[خلافت ابوبکر]]) داشت و [[نزاع]] عامل [[خلیفه]] با [[پیروان]] اشعث در چهارچوب دسته‌بندی‌های قبیله‌ای روی داد<ref>دغفوس، دراسات فی التاریخ العربی الاسلامی الوسیط، ص۲۴۵.</ref>.

	یکی از جنجالی‌ترین رویدادها در [[جنگ‌های ردّه]]، که موجب [[اعتراض]] به ابوبکر و بعداً محل مباحثات مذهبی شد، رویداد مربوط به [[مالک بن نُوَیره]] است. او پس از [[وفات پیامبر]]{{صل}}، از [[پرداخت زکات]] به [[ابوبکر]] خودداری کرد و [[اموال]] جمع‌آوری شده را میان [[بنی حنظله]] قسمت کرد. به دنبال آن، [[خالد بن ولید]] برای مقابله با مالک به سوی [[سرزمین]] بُطاح حرکت کرد. مالک و یارانش [[تسلیم]] خالد شدند و [[اظهار اسلام]] کردند، اما خالد، مالک و جمعی از افراد قبیله وی را برای تسویه حساب شخصی و انگیزه‌های غیر اخلاقی به قتل رساند و همسر او را به زنی گرفت<ref>[[یعقوبی]]، [[تاریخ]] ~~یعقوبی،~~ ج۲، ص۱۳۱، امینی، [[الغدیر]]، ج ۷، ص۱۶۰. نیز ر.ک. الکورانی، قراءة الجدیده لحروب الرده، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>. این [[اقدام]]، [[اعتراض]] بسیاری از [[صحابه]]، از جمله [[عمر]] را در پی داشت و آنان ضمن [[سرزنش]] خالد به جهت ارتکاب این امر، از ابوبکر خواستند او را برکنار و [[مجازات]] کند. اما اقدام مؤثری از سوی ابوبکر صورت نگرفت<ref>محمد بن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۳ـ۱۰۷؛ ابن شاذان، ص۱۳۳؛ بَلاذری، کتاب فتوح البلدان، ص۹۸ـ۹۹؛ یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۱۳۱ـ۱۳۲؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۱۴۷، ۲۴۹، ۲۶۹، ۲۷۶ـ۲۸۰؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر. نیز ر.ک. الکورانی، قراءة الجدیده لحروب الرده، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>.		یکی از جنجالی‌ترین رویدادها در [[جنگ‌های ردّه]]، که موجب [[اعتراض]] به ابوبکر و بعداً محل مباحثات مذهبی شد، رویداد مربوط به [[مالک بن نُوَیره]] است. او پس از [[وفات پیامبر]]{{صل}}، از [[پرداخت زکات]] به [[ابوبکر]] خودداری کرد و [[اموال]] جمع‌آوری شده را میان [[بنی حنظله]] قسمت کرد. به دنبال آن، [[خالد بن ولید]] برای مقابله با مالک به سوی [[سرزمین]] بُطاح حرکت کرد. مالک و یارانش [[تسلیم]] خالد شدند و [[اظهار اسلام]] کردند، اما خالد، مالک و جمعی از افراد قبیله وی را برای تسویه حساب شخصی و انگیزه‌های غیر اخلاقی به قتل رساند و همسر او را به زنی گرفت<ref>[[یعقوبی]]، [[تاریخ یعقوبی]]، ج۲، ص۱۳۱، امینی، [[الغدیر]]، ج ۷، ص۱۶۰. نیز ر.ک. الکورانی، قراءة الجدیده لحروب الرده، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>. این [[اقدام]]، [[اعتراض]] بسیاری از [[صحابه]]، از جمله [[عمر]] را در پی داشت و آنان ضمن [[سرزنش]] خالد به جهت ارتکاب این امر، از ابوبکر خواستند او را برکنار و [[مجازات]] کند. اما اقدام مؤثری از سوی ابوبکر صورت نگرفت<ref>محمد بن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۳ـ۱۰۷؛ ابن شاذان، ص۱۳۳؛ بَلاذری، کتاب فتوح البلدان، ص۹۸ـ۹۹؛ یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۱۳۱ـ۱۳۲؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۱۴۷، ۲۴۹، ۲۶۹، ۲۷۶ـ۲۸۰؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر. نیز ر.ک. الکورانی، قراءة الجدیده لحروب الرده، ص۲۲۲-۲۲۳.</ref>.

	برخی از [[قبایل عرب]] نیز نمایندگانی به [[مدینه]] فرستادند و پیشنهاد دادند [[نماز]] بخوانند، اما از [[پرداخت زکات]] معاف باشند. [[ابوبکر]] نپذیرفت و توصیه‌های [[عمر]] را که از او خواست یک سال از آنان [[زکات]] نگیرد تا شاید بازگردند، نادیده گرفت. عمر بعداً این [[اقدام]] ابوبکر را ستود<ref>محمد بن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۳۸، ۵۱ـ۵۲؛ ابن قتیبه، الامامة و السیاسة، ج ۱، ص۲۲ـ۲۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۱، ۲۴۴؛ مفید، الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۲۰.</ref>. فقهای امامی و بیشتر [[اهل سنّت]] مانعین [[زکات]] را از اهل رده به شمار نیاورده و آنان را [[مسلمان]] و [[مؤمن]] دانسته اند<ref>ابن حزم، المُحَلّی، ج ۱۱، ص۱۹۳؛ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، ج ۷، ص۲۶۳ـ۲۶۴، ۲۶۷ـ۲۶۸.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر.</ref>		برخی از [[قبایل عرب]] نیز نمایندگانی به [[مدینه]] فرستادند و پیشنهاد دادند [[نماز]] بخوانند، اما از [[پرداخت زکات]] معاف باشند. [[ابوبکر]] نپذیرفت و توصیه‌های [[عمر]] را که از او خواست یک سال از آنان [[زکات]] نگیرد تا شاید بازگردند، نادیده گرفت. عمر بعداً این [[اقدام]] ابوبکر را ستود<ref>محمد بن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۳۸، ۵۱ـ۵۲؛ ابن قتیبه، الامامة و السیاسة، ج ۱، ص۲۲ـ۲۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۱، ۲۴۴؛ مفید، الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۲۰.</ref>. فقهای امامی و بیشتر [[اهل سنّت]] مانعین [[زکات]] را از اهل رده به شمار نیاورده و آنان را [[مسلمان]] و [[مؤمن]] دانسته اند<ref>ابن حزم، المُحَلّی، ج ۱۱، ص۱۹۳؛ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، ج ۷، ص۲۶۳ـ۲۶۴، ۲۶۷ـ۲۶۸.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله "رِدَّه"، محمدرضا ناجی و محترم وکیلی سحر.</ref>

Wasity: /* واقعه رده و گستره تاریخی و جغرافیایی آن */

2022-11-27T06:28:01Z

واقعه رده و گستره تاریخی و جغرافیایی آن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۶:		خط ۶:
	در اینکه در واپسین روزهای [[زندگی پیامبر]]{{صل}} و کمی پس از [[رحلت]] آن حضرت، عده‌ای از [[دین اسلام]] برگشتند و مرتّد شدند، تردیدی نیست؛ کما اینکه در [[لزوم]] برخورد [[دستگاه خلافت]] با این گروه هم نباید هیچ [[شک]] و شبهه‌ای به [[دل]] راه داد. اما آنچه باید مورد توجه قرار گیرد آن است که عدّه زیادی از [[شورشیان]] که توسط [[ابوبکر]] [[سرکوب]] و کشته شدند، نه [[مرتد]]، بلکه به [[اذعان]] بسیاری از بزرگان، [[مسلمان]] بودند و انگیزه‌هایی متفاوت، آنان را وادار به [[مخالفت]] با [[حکومت]] مرکزی [[مدینه]] کرده بود. از این رو باید تلاش نمود تا صف [[مرتدان]] را از [[مخالفان]] حکومت [[قریش]] و نیز معترضان به دستاورد [[سقیفه]] و برخی جویندگان [[جانشین]] [[واقعی]] [[پیامبر]]{{صل}} جدا نمود و آنها را از اتّهام «[[ارتداد]]» [[تبرئه]] کرد و این امر جز با مطالعه دقیق منابع دسته اول [[تاریخ اسلام]] صورت نمی‌پذیرد<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۲؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۲، مهدی رزق الله احمد، الثابتون علی الاسلام ایّام فتنة الردّه، ص۳۲.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۳۳.</ref>		در اینکه در واپسین روزهای [[زندگی پیامبر]]{{صل}} و کمی پس از [[رحلت]] آن حضرت، عده‌ای از [[دین اسلام]] برگشتند و مرتّد شدند، تردیدی نیست؛ کما اینکه در [[لزوم]] برخورد [[دستگاه خلافت]] با این گروه هم نباید هیچ [[شک]] و شبهه‌ای به [[دل]] راه داد. اما آنچه باید مورد توجه قرار گیرد آن است که عدّه زیادی از [[شورشیان]] که توسط [[ابوبکر]] [[سرکوب]] و کشته شدند، نه [[مرتد]]، بلکه به [[اذعان]] بسیاری از بزرگان، [[مسلمان]] بودند و انگیزه‌هایی متفاوت، آنان را وادار به [[مخالفت]] با [[حکومت]] مرکزی [[مدینه]] کرده بود. از این رو باید تلاش نمود تا صف [[مرتدان]] را از [[مخالفان]] حکومت [[قریش]] و نیز معترضان به دستاورد [[سقیفه]] و برخی جویندگان [[جانشین]] [[واقعی]] [[پیامبر]]{{صل}} جدا نمود و آنها را از اتّهام «[[ارتداد]]» [[تبرئه]] کرد و این امر جز با مطالعه دقیق منابع دسته اول [[تاریخ اسلام]] صورت نمی‌پذیرد<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۲؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۲، مهدی رزق الله احمد، الثابتون علی الاسلام ایّام فتنة الردّه، ص۳۲.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۳۳.</ref>

	== ~~واقعه رده و~~ گستره [[تاریخی]] و جغرافیایی آن ==		== گستره تاریخی و جغرافیایی ==
			{{همچنین\|واقعه رده در تاریخ اسلامی}}
	"رِدَّه" برگرفته از ریشه فعلی «ردد» و در لغت به معنای «بازگشت و [[رجوع]] به عقب» است. این واژه در اصطلاحات [[فقهی]] «[[برگشت از دین]] اسلام و بازگشت به [[کفر]]» معنا یافته است<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «رد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «ردد».</ref>. "[[جنگ‌های رِدّه]]" به مجموعه‌ جنگ‌هایی اطلاق می‌‌شود که از [[سال ۹ هجری]] میان [[حکومت مدینه]] و [[مخالفان]] ـ اعم از [[اعتقادی]] و سیاسی ـ آغاز و تا سال ۱۲ هجری ادامه یافته است. این [[سرکشی]] [[اعراب]] را می‌‌توان از حیث زمانی به دو دورۀ اواخر [[حیات پیامبر]]{{صل}} و دورۀ [[خلافت ابوبکر]] و از حیث محتوایی و جنس آن، به دو دسته اعتقادی و سیاسی ـ اعتقادی تقسیم کرد. از میان این حوادث، تنها [[ادعای نبوت]] [[اسود عنسی]] در [[زمان]] خود [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفت و کار او با کشته شدنش در ایام [[حیات]] حضرت، خاتمه یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۳۰-۲۳۳؛ نک: یعقوبی، تاریخ، ترجمه، ج۲، ص۶-۷؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۲، ص۳۳۶- ۳۳۸.</ref>. [[مورخان]] در باب [[تاریخ]] وقوع این واقعه، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن اسحاق]]، وقوع این [[جنگ‌ها]] را به سال ۱۲ هجری دانسته است، اما برخی دیگر خبر از وقوع این جنگ‌ها در سال ۱۱ هجری داده‌اند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۷۲.</ref>.		"رِدَّه" برگرفته از ریشه فعلی «ردد» و در لغت به معنای «بازگشت و [[رجوع]] به عقب» است. این واژه در اصطلاحات [[فقهی]] «[[برگشت از دین]] اسلام و بازگشت به [[کفر]]» معنا یافته است<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «رد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «ردد».</ref>. "[[جنگ‌های رِدّه]]" به مجموعه‌ جنگ‌هایی اطلاق می‌‌شود که از [[سال ۹ هجری]] میان [[حکومت مدینه]] و [[مخالفان]] ـ اعم از [[اعتقادی]] و سیاسی ـ آغاز و تا سال ۱۲ هجری ادامه یافته است. این [[سرکشی]] [[اعراب]] را می‌‌توان از حیث زمانی به دو دورۀ اواخر [[حیات پیامبر]]{{صل}} و دورۀ [[خلافت ابوبکر]] و از حیث محتوایی و جنس آن، به دو دسته اعتقادی و سیاسی ـ اعتقادی تقسیم کرد. از میان این حوادث، تنها [[ادعای نبوت]] [[اسود عنسی]] در [[زمان]] خود [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفت و کار او با کشته شدنش در ایام [[حیات]] حضرت، خاتمه یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۳۰-۲۳۳؛ نک: یعقوبی، تاریخ، ترجمه، ج۲، ص۶-۷؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۲، ص۳۳۶- ۳۳۸.</ref>. [[مورخان]] در باب [[تاریخ]] وقوع این واقعه، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن اسحاق]]، وقوع این [[جنگ‌ها]] را به سال ۱۲ هجری دانسته است، اما برخی دیگر خبر از وقوع این جنگ‌ها در سال ۱۱ هجری داده‌اند<ref> محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۳۷۲.</ref>.

Bahmani در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۱

2022-11-27T05:41:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[واقعه رده در تاریخ اسلامی]] - [[واقعه رده در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[واقعه رده در تاریخ اسلامی]] - [[واقعه رده در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}

	در اواخر [[~~زندگی~~ پیامبر خاتم]]{{صل}} و پس از [[رحلت]] آن ~~[[حضرت]]،~~ عده‌ای از [[دین]] برگشته و [[مرتد]] شدند. برخی از آنان کسانی بودند که [[زکات]] را نوعی باج‌گیری دانسته و از آن [[امتناع]] می‌کردند و برخی با [[خلافت]] [[خلیفه اول]] موافق نبودند ولی [[مسلمان]] و قائل به زکات بوده و در بین [[قبیله]] [[تقیه]] می‌‌کردند. [[ابوبکر]] همه را مرتد و با آنان مقابله و [[سرکوب]] کرد. عوامل [[ارتداد ~~قبایل]]،~~ [[رحلت پیامبر]]{{صل}} و نبود [[رهبری]] ~~[[مقتدر]]،~~ انگیزه‌های [[اقتصادی]] و باج‌گیری و انگیزه‌های [[سیاسی]] بود. ردّه، [[نشانه]] [[ارتداد]] و [[خروج از دین]] و بازگشت از [[اسلام]] به [[بت‌پرستی]] نبود بلکه بیشتر آنها [[عصیان]] سیاسی و امتناع از [[تأیید]] [[خلافت ابوبکر]] بوده است.		در اواخر حیات [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و پس از رحلت آن حضرت، عده‌ای از [[دین]] برگشته و [[مرتد]] شدند. برخی از آنان کسانی بودند که [[زکات]] را نوعی باج‌گیری دانسته و از آن [[امتناع]] می‌کردند و برخی با [[خلافت]] [[خلیفه اول]] موافق نبودند ولی [[مسلمان]] و قائل به زکات بوده و در بین [[قبیله]] [[تقیه]] می‌‌کردند. [[ابوبکر]] همه را مرتد و با آنان مقابله و سرکوب کرد. عوامل ارتداد قبایل، [[رحلت پیامبر]]{{صل}} و نبود [[رهبری]] مقتدر، انگیزه‌های [[اقتصادی]] و باج‌گیری و انگیزه‌های [[سیاسی]] بود. ردّه، [[نشانه]] [[ارتداد]] و [[خروج از دین]] و بازگشت از [[اسلام]] به [[بت‌پرستی]] نبود بلکه بیشتر آنها [[عصیان]] سیاسی و امتناع از [[تأیید]] [[خلافت ابوبکر]] بوده است.

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۳۹

2022-11-27T05:39:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[واقعه رده در تاریخ اسلامی]] - [[واقعه رده در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[واقعه رده در تاریخ اسلامی]] - [[واقعه رده در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}

			در اواخر [[زندگی پیامبر خاتم]]{{صل}} و پس از [[رحلت]] آن [[حضرت]]، عده‌ای از [[دین]] برگشته و [[مرتد]] شدند. برخی از آنان کسانی بودند که [[زکات]] را نوعی باج‌گیری دانسته و از آن [[امتناع]] می‌کردند و برخی با [[خلافت]] [[خلیفه اول]] موافق نبودند ولی [[مسلمان]] و قائل به زکات بوده و در بین [[قبیله]] [[تقیه]] می‌‌کردند. [[ابوبکر]] همه را مرتد و با آنان مقابله و [[سرکوب]] کرد. عوامل [[ارتداد قبایل]]، [[رحلت پیامبر]]{{صل}} و نبود [[رهبری]] [[مقتدر]]، انگیزه‌های [[اقتصادی]] و باج‌گیری و انگیزه‌های [[سیاسی]] بود. ردّه، [[نشانه]] [[ارتداد]] و [[خروج از دین]] و بازگشت از [[اسلام]] به [[بت‌پرستی]] نبود بلکه بیشتر آنها [[عصیان]] سیاسی و امتناع از [[تأیید]] [[خلافت ابوبکر]] بوده است.

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani: /* وفات پیامبر{{صل}} و خلأ رهبری مقتدر */

2022-11-27T05:35:56Z

وفات پیامبر{{صل}} و خلأ رهبری مقتدر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۵
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	[[مسلمانان]]، بین [[رسول خدا]]{{صل}} و آنچه به عنوان [[دین]] آورده بود، [[ارتباط]] وثیقی می‌‌دیدند. او بود که پیوند [[ایمانی]] را جایگزین پیوند خونی کرد و [[جهاد در راه خدا]] را به جای [[جنگ]] انتقام‌جویانه قبیلگی قرار دارد. بنابراین مسلمانان شیفته آن حضرت بودند و با رحلتش، [[اضطراب]] توصیف ناپذیری در میان آنها ایجاد شد، به طوری که برخی [[مرگ]] او را [[انکار]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الرّده، ص۳.</ref>. می‌‌توان گفت [[اطاعت]] [[قبایل]] اطراف [[مدینه]] از [[حکومت]] مرکزی، مرهون وجود [[حضرت محمد]]{{صل}} بود، به همین خاطر به فاصله اندکی بعد از درگذشت آن حضرت، خود را از قیدهای اجتماعی و [[اخلاقی]] [[اسلام]] رها ساختند.		[[مسلمانان]]، بین [[رسول خدا]]{{صل}} و آنچه به عنوان [[دین]] آورده بود، [[ارتباط]] وثیقی می‌‌دیدند. او بود که پیوند [[ایمانی]] را جایگزین پیوند خونی کرد و [[جهاد در راه خدا]] را به جای [[جنگ]] انتقام‌جویانه قبیلگی قرار دارد. بنابراین مسلمانان شیفته آن حضرت بودند و با رحلتش، [[اضطراب]] توصیف ناپذیری در میان آنها ایجاد شد، به طوری که برخی [[مرگ]] او را [[انکار]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الرّده، ص۳.</ref>. می‌‌توان گفت [[اطاعت]] [[قبایل]] اطراف [[مدینه]] از [[حکومت]] مرکزی، مرهون وجود [[حضرت محمد]]{{صل}} بود، به همین خاطر به فاصله اندکی بعد از درگذشت آن حضرت، خود را از قیدهای اجتماعی و [[اخلاقی]] [[اسلام]] رها ساختند.

	=== [[تعصب]] قبیلگی و ضدیت با [[قریش]]<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۸، ۱۷۵؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۹، ۲۵۷، ۲۸۶، ۳۲۳؛ تماضر عبدالقادر فیاض، شعراء الردة: اخبارهم و اشعارهم، ص۲۵ـ۳۱.</ref>		=== [[تعصب]] قبیلگی و ضدیت با [[قریش]]<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۸، ۱۷۵؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۹، ۲۵۷، ۲۸۶، ۳۲۳؛ تماضر عبدالقادر فیاض، شعراء الردة: اخبارهم و اشعارهم، ص۲۵ـ۳۱.</ref> ===
	از ویژگی‌های بارز [[دوران جاهلیت]]، [[زندگی]] قبیله‌ای است. این ویژگی به طور طبیعی، [[تعصبات نژادی]] و خونی و [[افتخار]] به حَسَب و نَسَب را به دنبال داشت، با [[ظهور اسلام]] این [[عصبیّت]] کمی کاهش یافت و [[پیامبر]]{{صل}} تلاش کرد این [[تعصب]] را فرو نشاند، ولی عمرش [[فرصت]] نداد که به تمام اهدافش برسد. از طرفی قبایلی که بعد از [[فتح مکه]] [[ایمان]] آورده بودند، از [[اسلام]] [[شناخت]] [[درستی]] نداشتند. نخستین جلوه [[رقابت]] قبیله‌ای پس از پیامبر{{صل}} در خود [[شهر مدینه]] و در ماجرای [[سقیفه بنی ساعده]] ظاهر شد. همین [[اختلاف]] قبیله‌ای در [[مدینه]]، مرکز [[حکومت اسلامی]] و مورد پسند نبودن [[خلافت ابوبکر]] و [[بیعت]] با او برای [[انصار]] و [[بنی هاشم]]، به وقوع حوادث [[پیش بینی]] نشده کمک کرد. ریشه دار بودن آن [[تعصب‌ها]] به [[تسلیم نشدن]] [[قبایل]] در برابر [[سلطه]] یک قبیله‌ای قدرت‌مند مانند قریش منجر می‌‌شد؛ زیرا از دید آنها به استقرار [[خلافت]] در مدینه آقایی قریش بر تمام [[قبایل عرب]] گسترش می‌‌یافت<ref>ابراهیم، لبید، عصر النبوة و الخلافة الراشدة، ص۲۶۸ ـ ۲۶۹.</ref>.		از ویژگی‌های بارز [[دوران جاهلیت]]، [[زندگی]] قبیله‌ای است. این ویژگی به طور طبیعی، [[تعصبات نژادی]] و خونی و [[افتخار]] به حَسَب و نَسَب را به دنبال داشت، با [[ظهور اسلام]] این [[عصبیّت]] کمی کاهش یافت و [[پیامبر]]{{صل}} تلاش کرد این [[تعصب]] را فرو نشاند، ولی عمرش [[فرصت]] نداد که به تمام اهدافش برسد. از طرفی قبایلی که بعد از [[فتح مکه]] [[ایمان]] آورده بودند، از [[اسلام]] [[شناخت]] [[درستی]] نداشتند. نخستین جلوه [[رقابت]] قبیله‌ای پس از پیامبر{{صل}} در خود [[شهر مدینه]] و در ماجرای [[سقیفه بنی ساعده]] ظاهر شد. همین [[اختلاف]] قبیله‌ای در [[مدینه]]، مرکز [[حکومت اسلامی]] و مورد پسند نبودن [[خلافت ابوبکر]] و [[بیعت]] با او برای [[انصار]] و [[بنی هاشم]]، به وقوع حوادث [[پیش بینی]] نشده کمک کرد. ریشه دار بودن آن [[تعصب‌ها]] به [[تسلیم نشدن]] [[قبایل]] در برابر [[سلطه]] یک قبیله‌ای قدرت‌مند مانند قریش منجر می‌‌شد؛ زیرا از دید آنها به استقرار [[خلافت]] در مدینه آقایی قریش بر تمام [[قبایل عرب]] گسترش می‌‌یافت<ref>ابراهیم، لبید، عصر النبوة و الخلافة الراشدة، ص۲۶۸ ـ ۲۶۹.</ref>.

Bahmani: /* گونه‌های ارتداد قبایل */

2022-11-27T05:35:30Z

گونه‌های ارتداد قبایل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۵
خط ۸۳:		خط ۸۳:
	شورشیان علیه [[خلافت]] [[مدینه]] دارای [[فکر]] و انگیزه [[واحدی]] نبودند و از این نظر، ناهمگونند. هر چند نقاط اشتراکی نیز در آنها وجود دارد، اما این ناهمگونی نشان دهنده این مطلب است که شورشیان همه مرتد نبودند، بلکه این دستگاه خلافت بود که برای [[تحکیم]] پایه حکومت خود، بر همه برچسب «ارتداد» زد و این را بهانه [[کشتار]] آنان قرار داد<ref> واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸ و ۵۱.</ref>.		شورشیان علیه [[خلافت]] [[مدینه]] دارای [[فکر]] و انگیزه [[واحدی]] نبودند و از این نظر، ناهمگونند. هر چند نقاط اشتراکی نیز در آنها وجود دارد، اما این ناهمگونی نشان دهنده این مطلب است که شورشیان همه مرتد نبودند، بلکه این دستگاه خلافت بود که برای [[تحکیم]] پایه حکومت خود، بر همه برچسب «ارتداد» زد و این را بهانه [[کشتار]] آنان قرار داد<ref> واقدی، کتاب الردّه، ص۴۸ و ۵۱.</ref>.

	[[اهل]] ردّه در کتاب [[المبسوط]] [[شیخ طوسی]](ره) به دو قسم تقسیم شده‌اند: قومی که بعد اسلام‌شان [[کافر]] شدند که در ارتدادشان شکی نیست. گروه دوم قومی که با وجود [[مسلمان]] بودن از پرداخت زکات خودداری کردند. این گروه که [[اکثریت]] را تشکیل می‌‌دادند، قطعاً از اهل رده نیستند<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ج۷، ص۲۶۷.</ref>.		[[اهل]] ردّه در کتاب [[المبسوط]] [[شیخ طوسی]](ره) به دو قسم تقسیم شده‌اند: قومی که بعد اسلام‌شان [[کافر]] شدند که در ارتدادشان شکی نیست. گروه دوم قومی که با وجود [[مسلمان]] بودن از پرداخت زکات خودداری کردند. این گروه که [[اکثریت]] را تشکیل می‌‌دادند، قطعاً از اهل رده نیستند<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ج۷، ص۲۶۷.</ref>.

	عده زیادی از نویسندگان معاصر [[عرب]] معتقدند: در ماجرای ردّه، گروهی [[مسلمان]] ماندند و فقط از [[پرداخت زکات]] [[امتناع]] کردند. در [[جنگ]] با این گروه، برخی از [[صحابه]] با [[ابوبکر]] [[اختلاف]] نظر داشتند<ref>محمد نصر مهنّا، الفتوحات الاسلامیة و العلاقات السیاسیة فی آسیا، ص۲۸-۲۹.</ref>.		عده زیادی از نویسندگان معاصر [[عرب]] معتقدند: در ماجرای ردّه، گروهی [[مسلمان]] ماندند و فقط از [[پرداخت زکات]] [[امتناع]] کردند. در [[جنگ]] با این گروه، برخی از [[صحابه]] با [[ابوبکر]] [[اختلاف]] نظر داشتند<ref>محمد نصر مهنّا، الفتوحات الاسلامیة و العلاقات السیاسیة فی آسیا، ص۲۸-۲۹.</ref>.

Bahmani: /* وفات پیامبر{{صل}} و خلأ رهبری مقتدر */

2022-11-27T05:35:03Z

وفات پیامبر{{صل}} و خلأ رهبری مقتدر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۵
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	[[مسلمانان]]، بین [[رسول خدا]]{{صل}} و آنچه به عنوان [[دین]] آورده بود، [[ارتباط]] وثیقی می‌‌دیدند. او بود که پیوند [[ایمانی]] را جایگزین پیوند خونی کرد و [[جهاد در راه خدا]] را به جای [[جنگ]] انتقام‌جویانه قبیلگی قرار دارد. بنابراین مسلمانان شیفته آن حضرت بودند و با رحلتش، [[اضطراب]] توصیف ناپذیری در میان آنها ایجاد شد، به طوری که برخی [[مرگ]] او را [[انکار]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الرّده، ص۳.</ref>. می‌‌توان گفت [[اطاعت]] [[قبایل]] اطراف [[مدینه]] از [[حکومت]] مرکزی، مرهون وجود [[حضرت محمد]]{{صل}} بود، به همین خاطر به فاصله اندکی بعد از درگذشت آن حضرت، خود را از قیدهای اجتماعی و [[اخلاقی]] [[اسلام]] رها ساختند.		[[مسلمانان]]، بین [[رسول خدا]]{{صل}} و آنچه به عنوان [[دین]] آورده بود، [[ارتباط]] وثیقی می‌‌دیدند. او بود که پیوند [[ایمانی]] را جایگزین پیوند خونی کرد و [[جهاد در راه خدا]] را به جای [[جنگ]] انتقام‌جویانه قبیلگی قرار دارد. بنابراین مسلمانان شیفته آن حضرت بودند و با رحلتش، [[اضطراب]] توصیف ناپذیری در میان آنها ایجاد شد، به طوری که برخی [[مرگ]] او را [[انکار]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الرّده، ص۳.</ref>. می‌‌توان گفت [[اطاعت]] [[قبایل]] اطراف [[مدینه]] از [[حکومت]] مرکزی، مرهون وجود [[حضرت محمد]]{{صل}} بود، به همین خاطر به فاصله اندکی بعد از درگذشت آن حضرت، خود را از قیدهای اجتماعی و [[اخلاقی]] [[اسلام]] رها ساختند.

	=== [[تعصب]] قبیلگی و ضدیت با [[قریش]]<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۸، ۱۷۵؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۹، ۲۵۷، ۲۸۶، ۳۲۳؛ تماضر عبدالقادر فیاض، شعراء الردة: اخبارهم و اشعارهم، ص۲۵ـ۳۱.</ref>		=== [[تعصب]] قبیلگی و ضدیت با [[قریش]]<ref> محمدبن عمر واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۸، ۱۷۵؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۲۹، ۲۵۷، ۲۸۶، ۳۲۳؛ تماضر عبدالقادر فیاض، شعراء الردة: اخبارهم و اشعارهم، ص۲۵ـ۳۱.</ref>
	از ویژگی‌های بارز [[دوران جاهلیت]]، [[زندگی]] قبیله‌ای است. این ویژگی به طور طبیعی، [[تعصبات نژادی]] و خونی و [[افتخار]] به حَسَب و نَسَب را به دنبال داشت، با [[ظهور اسلام]] این [[عصبیّت]] کمی کاهش یافت و [[پیامبر]]{{صل}} تلاش کرد این [[تعصب]] را فرو نشاند، ولی عمرش [[فرصت]] نداد که به تمام اهدافش برسد. از طرفی قبایلی که بعد از [[فتح مکه]] [[ایمان]] آورده بودند، از [[اسلام]] [[شناخت]] [[درستی]] نداشتند. نخستین جلوه [[رقابت]] قبیله‌ای پس از پیامبر{{صل}} در خود [[شهر مدینه]] و در ماجرای [[سقیفه بنی ساعده]] ظاهر شد. همین [[اختلاف]] قبیله‌ای در [[مدینه]]، مرکز [[حکومت اسلامی]] و مورد پسند نبودن [[خلافت ابوبکر]] و [[بیعت]] با او برای [[انصار]] و [[بنی هاشم]]، به وقوع حوادث [[پیش بینی]] نشده کمک کرد. ریشه دار بودن آن [[تعصب‌ها]] به [[تسلیم نشدن]] [[قبایل]] در برابر [[سلطه]] یک قبیله‌ای قدرت‌مند مانند قریش منجر می‌‌شد؛ زیرا از دید آنها به استقرار [[خلافت]] در مدینه آقایی قریش بر تمام [[قبایل عرب]] گسترش می‌‌یافت<ref>ابراهیم، لبید، عصر النبوة و الخلافة الراشدة، ص۲۶۸ ـ ۲۶۹.</ref>.		از ویژگی‌های بارز [[دوران جاهلیت]]، [[زندگی]] قبیله‌ای است. این ویژگی به طور طبیعی، [[تعصبات نژادی]] و خونی و [[افتخار]] به حَسَب و نَسَب را به دنبال داشت، با [[ظهور اسلام]] این [[عصبیّت]] کمی کاهش یافت و [[پیامبر]]{{صل}} تلاش کرد این [[تعصب]] را فرو نشاند، ولی عمرش [[فرصت]] نداد که به تمام اهدافش برسد. از طرفی قبایلی که بعد از [[فتح مکه]] [[ایمان]] آورده بودند، از [[اسلام]] [[شناخت]] [[درستی]] نداشتند. نخستین جلوه [[رقابت]] قبیله‌ای پس از پیامبر{{صل}} در خود [[شهر مدینه]] و در ماجرای [[سقیفه بنی ساعده]] ظاهر شد. همین [[اختلاف]] قبیله‌ای در [[مدینه]]، مرکز [[حکومت اسلامی]] و مورد پسند نبودن [[خلافت ابوبکر]] و [[بیعت]] با او برای [[انصار]] و [[بنی هاشم]]، به وقوع حوادث [[پیش بینی]] نشده کمک کرد. ریشه دار بودن آن [[تعصب‌ها]] به [[تسلیم نشدن]] [[قبایل]] در برابر [[سلطه]] یک قبیله‌ای قدرت‌مند مانند قریش منجر می‌‌شد؛ زیرا از دید آنها به استقرار [[خلافت]] در مدینه آقایی قریش بر تمام [[قبایل عرب]] گسترش می‌‌یافت<ref>ابراهیم، لبید، عصر النبوة و الخلافة الراشدة، ص۲۶۸ ـ ۲۶۹.</ref>.

Bahmani: /* جنگ‌های رده و نخستین رویارویی با شورشیان */

2022-11-27T05:34:27Z

جنگ‌های رده و نخستین رویارویی با شورشیان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۴
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	عمده گزارش‌های [[جنگ‌های رده]] در کتاب "[[تاریخ الرسل و الملوک (کتاب)\|تاریخ الرسل و الملوک]]" [[طبری]] گرد آمده است. نخستین [[جنگ]] دوران [[ارتداد]]، [[جنگ]] [[اسود عنسی]] بود که در [[یمن]] اتفاق افتاد. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} و راهی شدن [[لشکر اسامه]]، برخی قبایل از [[دین]] برگشتند و به گرد طُلَیحه و [[مسیلمه]] (دو [[مدعی پیامبری]]) [[جمع]] شدند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۲.</ref>. تفکیک وقایع رده با رویداد [[سقیفه]] و [[اختلاف]] [[قریش]] با انصار نیز در این باب، بایستی در نظر گرفته شود؛ مسئله‌ای که در برخی از روایت‌ها حول [[حمایت]] از جانشینی [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} و [[بنی‌هاشم]] و طرد آنها از سوی بقیۀ قریش از طرف بعضی قبایل رده مطرح شده است<ref>برای آگاهی بیشتر، نک: جابری، عقل سیاسی در اسلام، ص۲۱۴- ۲۶۹.</ref>. ترکیب [[فرماندهان]] سپاهیانِ [[سرکوب]] شورش‌ها بدون حضور صحابۀ [[انصاری]] و حضور حداکثری [[سران قریش]]، این برداشت را ایجاد می‌کرد که [[حکومت مدینه]] نماد ارادۀ [[قریش]] برای بسط غلبه‌اش بر [[اعراب]] است<ref> واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۷- ۱۰۹.</ref>.		عمده گزارش‌های [[جنگ‌های رده]] در کتاب "[[تاریخ الرسل و الملوک (کتاب)\|تاریخ الرسل و الملوک]]" [[طبری]] گرد آمده است. نخستین [[جنگ]] دوران [[ارتداد]]، [[جنگ]] [[اسود عنسی]] بود که در [[یمن]] اتفاق افتاد. پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} و راهی شدن [[لشکر اسامه]]، برخی قبایل از [[دین]] برگشتند و به گرد طُلَیحه و [[مسیلمه]] (دو [[مدعی پیامبری]]) [[جمع]] شدند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج ۳، ص۲۴۲.</ref>. تفکیک وقایع رده با رویداد [[سقیفه]] و [[اختلاف]] [[قریش]] با انصار نیز در این باب، بایستی در نظر گرفته شود؛ مسئله‌ای که در برخی از روایت‌ها حول [[حمایت]] از جانشینی [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} و [[بنی‌هاشم]] و طرد آنها از سوی بقیۀ قریش از طرف بعضی قبایل رده مطرح شده است<ref>برای آگاهی بیشتر، نک: جابری، عقل سیاسی در اسلام، ص۲۱۴- ۲۶۹.</ref>. ترکیب [[فرماندهان]] سپاهیانِ [[سرکوب]] شورش‌ها بدون حضور صحابۀ [[انصاری]] و حضور حداکثری [[سران قریش]]، این برداشت را ایجاد می‌کرد که [[حکومت مدینه]] نماد ارادۀ [[قریش]] برای بسط غلبه‌اش بر [[اعراب]] است<ref> واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۱۰۷- ۱۰۹.</ref>.
	== جنگ‌های رده و نخستین رویارویی با [[شورشیان]] ==		== جنگ‌های رده و نخستین رویارویی با [[شورشیان]] ==
	به دنبال [[رحلت پیامبر اکرم]]{{صل}} و به فاصله سه تا ده [[روز]] پس از رسیدن [[ابوبکر]] به [[خلافت]]، حکومت مدینه با واقعه‌ای موسوم به رده مواجه شد<ref> واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۴۸.</ref>. در این واقعه بسیاری از قبایل عرب شبه جزیره به دلایلی از [[اطاعت]] [[خلیفه]] سر باز زدند. [[قبایل]] اطراف مدینه با اعزام نمایندگانی نزد ابوبکر، از او درخواست معاف شدن از [[پرداخت زکات]] نمودند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹.</ref>، اما خلیفه در همان برخورد نخست، به شورشیان [[اعلان]] [[جنگ]] نمود، با اینکه بیش‌تر [[صحابه پیامبر]]{{صل}} با نظر او مخالف بودند. آنان [[عمر]] را که از [[مشاوران]] نزدیک خلیفه بود واسطه قرار دادند تا با او صبحت کند و قبایلی را که به اعتراف خود [[نماز]] می‌‌گزاردند و فقط خواهان عدم پرداخت زکات بودند معاف دارد؛ چرا که آنها قریب العهد به [[اسلام]] بودند و هنوز با [[فرهنگ اسلامی]] خو نگرفته بودند<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسة، ج ۱، ص۳۴.</ref>. پس از [[مخالفت]] خلیفه با درخواست معاف شدن قبایل از پرداخت زکات، [[نمایندگان]] آنان بازگشتند و با این بیان که مردم [[مدینه]] اندک‌اند، آنها را جهت [[حمله]] به آن [[شهر]] [[تشویق]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الردّه، ص۵؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>. [[مهاجران]] و [[انصار]] هم با پذیرش خواسته آنها، از [[ابوبکر]] خواستند تا هنگام بازگشت [[سپاه اسامه]]، آنها را با دادن مبلغی، به این کار [[راضی]] کند. اما ابوبکر گفت: ما در [[اسلام]]، به احدی [[رشوه]] نمی‌دهیم و با آنان خواهیم جنگید<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴.</ref>.		به دنبال [[رحلت پیامبر اکرم]]{{صل}} و به فاصله سه تا ده [[روز]] پس از رسیدن [[ابوبکر]] به [[خلافت]]، حکومت مدینه با واقعه‌ای موسوم به رده مواجه شد<ref> واقدی، کتاب الرِّدَّة، ص۴۸.</ref>. در این واقعه بسیاری از قبایل عرب شبه جزیره به دلایلی از [[اطاعت]] [[خلیفه]] سر باز زدند. [[قبایل]] اطراف مدینه با اعزام نمایندگانی نزد ابوبکر، از او درخواست معاف شدن از [[پرداخت زکات]] نمودند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹.</ref>، اما خلیفه در همان برخورد نخست، به شورشیان [[اعلان]] [[جنگ]] نمود، با اینکه بیش‌تر [[صحابه پیامبر]]{{صل}} با نظر او مخالف بودند. آنان [[عمر]] را که از [[مشاوران]] نزدیک خلیفه بود واسطه قرار دادند تا با او صبحت کند و قبایلی را که به اعتراف خود [[نماز]] می‌‌گزاردند و فقط خواهان عدم پرداخت زکات بودند معاف دارد؛ چرا که آنها قریب العهد به [[اسلام]] بودند و هنوز با [[فرهنگ اسلامی]] خو نگرفته بودند<ref>ابن قتیبه، الامامة و السیاسة، ج ۱، ص۳۴.</ref>. پس از [[مخالفت]] خلیفه با درخواست معاف شدن قبایل از پرداخت زکات، [[نمایندگان]] آنان بازگشتند و با این بیان که مردم [[مدینه]] اندک‌اند، آنها را جهت [[حمله]] به آن [[شهر]] [[تشویق]] کردند<ref>خورشید احمد فارق، تاریخ الردّه، ص۵؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>. [[مهاجران]] و [[انصار]] هم با پذیرش خواسته آنها، از [[ابوبکر]] خواستند تا هنگام بازگشت [[سپاه اسامه]]، آنها را با دادن مبلغی، به این کار [[راضی]] کند. اما ابوبکر گفت: ما در [[اسلام]]، به احدی [[رشوه]] نمی‌دهیم و با آنان خواهیم جنگید<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴.</ref>

	ابوبکر دستور آمادگی [[مسلمانان]] مدینه برای [[جنگ]] با [[شورشیان]] را صادر نمود و تنی چند از مهاجران [[قریش]] از جمله علی{{ع}}<ref> ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج ۲، ص۳۱۱.</ref> را به [[نگهبانی]] در اطراف مدینه گماشت. [[مخالفان]] پس از سه [[روز]] به مدینه حمله کردند، ولی با [[استقامت]] مردم مدینه مواجه شدند و با [[شکست]] مجبور به فرار گردیدند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>. با بازگشت سپاه اسامه، ابوبکر او را در [[شهر]] نهاد و خود با اینکه [[صحابه]] با رفتنش مخالف بودند، به طرف "ذی القصه حرکت کرد . شورشیان [[شکست]] خوردند و این نخستین فتح [[مسلمانان]] در [[جنگ‌های ردّه]] بود که به «یوم ذی القصه» معروف است<ref>محمد ابوالفضل ابراهیم، ایّام العرب فی الاسلام، ص۱۴۱.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴.</ref>		ابوبکر دستور آمادگی [[مسلمانان]] مدینه برای [[جنگ]] با [[شورشیان]] را صادر نمود و تنی چند از مهاجران [[قریش]] از جمله علی{{ع}}<ref> ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج ۲، ص۳۱۱.</ref> را به [[نگهبانی]] در اطراف مدینه گماشت. [[مخالفان]] پس از سه [[روز]] به مدینه حمله کردند، ولی با [[استقامت]] مردم مدینه مواجه شدند و با [[شکست]] مجبور به فرار گردیدند<ref>واقدی، کتاب الردّه، ص۲۸-۲۹؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج ۶، ص۳۱۱.</ref>. با بازگشت سپاه اسامه، ابوبکر او را در [[شهر]] نهاد و خود با اینکه [[صحابه]] با رفتنش مخالف بودند، به طرف "ذی القصه حرکت کرد . شورشیان [[شکست]] خوردند و این نخستین فتح [[مسلمانان]] در [[جنگ‌های ردّه]] بود که به «یوم ذی القصه» معروف است<ref>محمد ابوالفضل ابراهیم، ایّام العرب فی الاسلام، ص۱۴۱.</ref>.<ref>[[علی غلامی دهقی\|غلامی دهقی، علی]]، [[جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم (مقاله)\|جنگ‌های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر اکرم]]، ص۳۴.</ref>