وحی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۵

2026-02-07T06:25:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در تاریخ اسلامی]] -[[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}

	وحی عبارت است از [[کلام]] و فرمانی که از سوی [[خداوند]]، با واسطه یا بی‌واسطه به بشری می‌‌رسد و [[پیام]] [[دین]] را می‌‌رساند. خداوند به [[پیامبران]] وحی می‌کرد، یعنی پیام و [[کلامی]] را بر [[دل]] آنان می‌افکند، یا به گوش آنان می‌‌رساند. رابطه یک [[پیامبر]] با خداوند برای [[دریافت دین]] و [[احکام]] آسمانی به صورت وحی بود؛ گاهی به صورت صدایی که خداوند در [[کوه]] یا درخت ایجاد می‌کرد، گاهی [[جبرئیل]]، واسطه وحی بود، گاهی هم خداوند، بی‌واسطه و مستقیماً با یک پیامبر [[سخن]] می‌گفت. در [[قرآن]]، به آنچه بر [[قلب]] مادر [[حضرت موسی]] [[الهام]] شد تا فرزند خود را به رود نیل افکند، یا آنچه به زنبور عسل الهام غریزی شده، نیز وحی گفته شده است.		وحی عبارت است از [[کلام]] و فرمانی که از سوی [[خداوند]]، با واسطه یا بی‌واسطه به بشری می‌‌رسد و [[پیام]] [[دین]] را می‌‌رساند. خداوند به [[پیامبران]] وحی می‌کرد، یعنی پیام و [[کلامی]] را بر [[دل]] آنان می‌افکند، یا به گوش آنان می‌‌رساند. رابطه یک [[پیامبر]] با خداوند برای [[دریافت دین]] و [[احکام]] آسمانی به صورت وحی بود؛ گاهی به صورت صدایی که خداوند در [[کوه]] یا درخت ایجاد می‌کرد، گاهی [[جبرئیل]]، واسطه وحی بود، گاهی هم خداوند، بی‌واسطه و مستقیماً با یک پیامبر [[سخن]] می‌گفت. در [[قرآن]]، به آنچه بر [[قلب]] مادر [[حضرت موسی]] [[الهام]] شد تا فرزند خود را به رود نیل افکند، یا آنچه به زنبور عسل الهام غریزی شده، نیز وحی گفته شده است.

Jaafari در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۹

2025-08-31T07:29:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی~~]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید~~]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}

	وحی عبارت است از [[کلام]] و فرمانی که از سوی [[خداوند]]، با واسطه یا بی‌واسطه به بشری می‌‌رسد و [[پیام]] [[دین]] را می‌‌رساند. خداوند به [[پیامبران]] وحی می‌کرد، یعنی پیام و [[کلامی]] را بر [[دل]] آنان می‌افکند، یا به گوش آنان می‌‌رساند. رابطه یک [[پیامبر]] با خداوند برای [[دریافت دین]] و [[احکام]] آسمانی به صورت وحی بود؛ گاهی به صورت صدایی که خداوند در [[کوه]] یا درخت ایجاد می‌کرد، گاهی [[جبرئیل]]، واسطه وحی بود، گاهی هم خداوند، بی‌واسطه و مستقیماً با یک پیامبر [[سخن]] می‌گفت. در [[قرآن]]، به آنچه بر [[قلب]] مادر [[حضرت موسی]] [[الهام]] شد تا فرزند خود را به رود نیل افکند، یا آنچه به زنبور عسل الهام غریزی شده، نیز وحی گفته شده است.		وحی عبارت است از [[کلام]] و فرمانی که از سوی [[خداوند]]، با واسطه یا بی‌واسطه به بشری می‌‌رسد و [[پیام]] [[دین]] را می‌‌رساند. خداوند به [[پیامبران]] وحی می‌کرد، یعنی پیام و [[کلامی]] را بر [[دل]] آنان می‌افکند، یا به گوش آنان می‌‌رساند. رابطه یک [[پیامبر]] با خداوند برای [[دریافت دین]] و [[احکام]] آسمانی به صورت وحی بود؛ گاهی به صورت صدایی که خداوند در [[کوه]] یا درخت ایجاد می‌کرد، گاهی [[جبرئیل]]، واسطه وحی بود، گاهی هم خداوند، بی‌واسطه و مستقیماً با یک پیامبر [[سخن]] می‌گفت. در [[قرآن]]، به آنچه بر [[قلب]] مادر [[حضرت موسی]] [[الهام]] شد تا فرزند خود را به رود نیل افکند، یا آنچه به زنبور عسل الهام غریزی شده، نیز وحی گفته شده است.

Bahmani در ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۳

2025-05-15T06:23:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[اردیبهشت]]\|روز=[[21]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}~~
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وحی در لغت]] - [[وحی در قرآن]] - [[وحی در حدیث]] - [[وحی در کلام اسلامی]] - [[وحی در عرفان اسلامی]] - [[وحی در فلسفه اسلامی]] - [[وحی در معارف دعا و زیارات]] - [[وحی در معارف و سیره علوی]] - [[وحی در معارف و سیره سجادی]] - [[وحی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[وحی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = وحی (پرسش)}}

Bahmani: /* منابع */

2025-05-15T06:23:13Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۲۲۶:		خط ۲۲۶:
	# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]		# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
			# [[پرونده:136899.jpg\|22px]] [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۱''']]
			# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]		# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]

Bahmani: /* کاربردهای وحی در قرآن */

2025-05-15T06:22:15Z

کاربردهای وحی در قرآن

Bahmani: /* القای امر از فرشته به انسان */

2025-05-15T06:21:13Z

القای امر از فرشته به انسان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۱
خط ۸۶:		خط ۸۶:
	[[قرآن کریم]] در بیان انواع وحی به انسان یک نوع آن را وحی فرشته به انسان برشمرده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.		[[قرآن کریم]] در بیان انواع وحی به انسان یک نوع آن را وحی فرشته به انسان برشمرده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.

	مطابق قرآن و نیز دیگر [[کتب مقدس]]، فرشته بر [[پیامبران]] و غیر پیامبران نازل می‌شده و سخن [[خدا]] را به آنها [[ابلاغ]] می‌کرده است. در مورد [[وحی قرآن]] به [[پیامبر]] هم [[فرشته وحی~~]]،~~ که [[جبرئیل]] است، واسطه این وحی بوده است: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ}}<ref> که [[روح الامین]] آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان [[عربی]] روشن؛ [[سوره شعراء]]، [[آیه]] ۱۹۳- ۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲.</ref>		مطابق قرآن و نیز دیگر [[کتب مقدس]]، فرشته بر [[پیامبران]] و غیر پیامبران نازل می‌شده و سخن [[خدا]] را به آنها [[ابلاغ]] می‌کرده است. در مورد وحی قرآن به [[پیامبر]] هم فرشته وحی که [[جبرئیل]] است، واسطه این وحی بوده است: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ}}<ref> که [[روح الامین]] آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان [[عربی]] روشن؛ [[سوره شعراء]]، [[آیه]] ۱۹۳- ۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲.</ref>

	=== القای امر از [[انسان]] به انسان (اشاره) ===		=== القای امر از [[انسان]] به انسان (اشاره) ===

Bahmani: /* پیشینه */

2025-05-15T06:20:49Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۰
خط ۶۹:		خط ۶۹:

	نخستین اثری که دربارۀ وحی به صورت مستقل نوشته شده، می‌توان «رسالة فی الوحی و الإلهام» [[ابن‌میثم بحرانی]] دانست. حکما نیز به بحث وحی پرداخته و آن را با رویکرد [[عقلانی]] [[تفسیر]] و تحلیل کرده‌اند. نخستین فیلسوفی که در حوزه علوم اسلامی از آموزه وحی، تبیین [[معرفت‌شناختی]] ارائه کرده، فارابی است<ref>فارابی، السیاسة المدنیه، ۸۸–۸۹؛ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضله، ۱۰۹–۱۱۲.</ref>. بعدها ابن‌ [[سینا]] به [[پیروی]] از فارابی به بیان ماهیت و [[مراتب وحی]] پرداخت<ref>ابن‌سینا، الشفاء، ۴۳۵–۴۳۶؛ ابن‌سینا، المبدأ و المعاد، ۱۱۵–۱۲۰؛ ابن‌سینا، النجاة، ۶۹۸–۷۰۰؛ خواجه‌ نصیر، شرح الاشارات، ۳/۴۰۸–۴۱۲.</ref>. [[ملاصدرا]] با ارائه تحلیلی از ماهیت و مراتب وحی تا حدود زیادی این مسئله را روشن کرده است<ref> ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ۳۲–۳۶؛ ملاصدرا، الشواهد الربوبیه، ۳۴۷–۳۵۲؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ۷/۲۲–۳۰.</ref> و عرفا نیز با رویکرد [[شهودی]] و [[معرفتی]] به مسئله وحی و مراتب آن پرداخته‌اند<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۵۸ و ۷۸؛ آملی، جامع الاسرار، ۴۴۸–۴۵۵.</ref>.<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>		نخستین اثری که دربارۀ وحی به صورت مستقل نوشته شده، می‌توان «رسالة فی الوحی و الإلهام» [[ابن‌میثم بحرانی]] دانست. حکما نیز به بحث وحی پرداخته و آن را با رویکرد [[عقلانی]] [[تفسیر]] و تحلیل کرده‌اند. نخستین فیلسوفی که در حوزه علوم اسلامی از آموزه وحی، تبیین [[معرفت‌شناختی]] ارائه کرده، فارابی است<ref>فارابی، السیاسة المدنیه، ۸۸–۸۹؛ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضله، ۱۰۹–۱۱۲.</ref>. بعدها ابن‌ [[سینا]] به [[پیروی]] از فارابی به بیان ماهیت و [[مراتب وحی]] پرداخت<ref>ابن‌سینا، الشفاء، ۴۳۵–۴۳۶؛ ابن‌سینا، المبدأ و المعاد، ۱۱۵–۱۲۰؛ ابن‌سینا، النجاة، ۶۹۸–۷۰۰؛ خواجه‌ نصیر، شرح الاشارات، ۳/۴۰۸–۴۱۲.</ref>. [[ملاصدرا]] با ارائه تحلیلی از ماهیت و مراتب وحی تا حدود زیادی این مسئله را روشن کرده است<ref> ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ۳۲–۳۶؛ ملاصدرا، الشواهد الربوبیه، ۳۴۷–۳۵۲؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ۷/۲۲–۳۰.</ref> و عرفا نیز با رویکرد [[شهودی]] و [[معرفتی]] به مسئله وحی و مراتب آن پرداخته‌اند<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۵۸ و ۷۸؛ آملی، جامع الاسرار، ۴۴۸–۴۵۵.</ref>.<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>

			== کاربردهای وحی در قرآن ==
			{{اصلی\|وحی در قرآن}}
			در [[قرآن کریم]] واژه [[وحی]] و مشتقات آن ۷۸ مرتبه در ۳۳ [[سوره]] و ۷۰ آیه به کار رفته است. بررسی این موارد می‌تواند روشنگر معنای وحی در اصطلاح قرآن کریم باشد؛ به طور کلی، [[قرآن]] وحی را در القای امر از جانب کسی ـ خدا، [[فرشته]]، [[انسان]] و [[شیطان]] ـ به دیگری ـ [[انسان]]، فرشته، [[شیطان]] و دیگر موجودات ـ به کار برده است. اهمّ موارد کاربرد وحی در قرآن را می‌توان به ترتیب زیر طبقه‌بندی کرد:

			=== القای امر از جانب [[خداوند]] ===
			# '''[[فرمان]] به [[زمین]]:''' در [[سوره زلزال]] در وصف [[روز قیامت]] آمده است: {{متن قرآن\|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا}}<ref>در آن [[روز]] زمین رازهایش را باز می‌گوید؛ زیرا پروردگارت به آن، [[وحی]] کرده است؛ [[سوره زلزله]]، آیه ۴ - ۵.</ref>.
			# '''[[تدبیر]] و تقدیر در آسمان:''' در [[سوره فصلت]] پس از گزارش [[آفرینش]] هفت آسمان آمده است: {{متن قرآن\|فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}}<ref> آنگاه آنها را در دو روز (به گونه) هفت آسمان برنهاد و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد و آسمان نزدیک‌تر را به چراغ‌هایی (از ستارگان) آراستیم و نیک آن را نگاه داشتیم؛ این سنجش (خداوند) پیروز داناست؛ سوره فصلت، آیه۱۲.</ref>.
			# '''[[الهام]] غریزی به حیوان:''' در آیه ۶۸ [[سوره نحل]] آمده است: {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که بر کوه‌ها و بر درخت و بر داربست‌هایی که (مردم) می‌سازند لانه گزین سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند!؛ سوره نحل، آیه ۶۸- ۶۹.</ref>. این [[وحی]] را [[الهام]] غریزی یا القای معنا در فهم حیوان از طریق غریزه دانسته‌اند<ref>علی بن ابراهیم قمی، التفسیر القمی، ج ۱، ص۳۸۷؛ تفسیر نورالثقلین، عبد علی بن جمعه الحویزی، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، قم، مؤسسة اسماعیلین، ۱۴۱۷ﻫ، چاپ چهارم، ج ۳، ص۶۳؛ تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود عیاش، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبة العلمية الاسلامية، بی‌تا، ج ۲، ص۲۶۳.</ref>.
			# '''هدایت باطنی در [[انسان]] (وحی تسدیدی): '''[[قرآن کریم]] در مورد گروهی از [[پیامبران]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>و آنان را پیشوایانی کردیم که به [[فرمان]] ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام [[کارهای نیک]] و برپا داشتن [[نماز]] و دادن [[زکات]] را [[وحی]] کردیم و آنان پرستندگان ما بودند؛ [[سوره انبیاء]]، آیه۷۳.</ref>. وحی در این [[آیه]] به معنای هدایت باطنی است.
			# '''ارتباط [[کلامی]] [[خدا]] با [[انسان]]:''' [[قرآن کریم]] تصریح می‌کند که [[خداوند]] با [[بشر]]، اعمّ از [[پیامبر]] و غیر پیامبر، به روش‌های مختلف ارتباط کلامی ‌برقرار می‌کند. در [[آیه]] ۵۱ [[سوره شوری]] آمده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.
			# '''[[وحی]] گفتاری پیامبران:''' وحی به پیامبران از نظر ماهیت و شیوه [[ابلاغ]] با وحی به دیگران تفاوتی ندارد، همان‌طور که از عموم [[آیه]]: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که [[خداوند]] با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به [[اذن]] او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ [[سوره شوری]]، آیه۵۱.</ref> استفاده می‌شود. با این حال اين نوع وحی از نظر محتوا و [[هدف]] با وحی به غیر پیامبران تفاوت دارد.
			# '''القای امر به [[فرشتگان]]:'''در [[قرآن]] ارتباط [[خداوند]] با فرشتگان نیز با لفظ [[وحی]] بیان شده است: {{متن قرآن\|إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُواْ الَّذِينَ آمَنُواْ سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُواْ الرُّعْبَ فَاضْرِبُواْ فَوْقَ الأَعْنَاقِ وَاضْرِبُواْ مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ}}<ref> یاد کن) آنگاه را که پروردگارتان به فرشتگان وحی می‌فرمود که من با شمایم پس مؤمنان را استوار دارید؛ من در دل کافران بیم خواهم افکند بنابراین، (با شمشیر) بر فراز گردن‌ها (شان/ بر سرشان) بزنید و دستشان را کوتاه کنید؛ سوره انفال، آیه۱۲.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۴۵ ـ ۵۱؛ [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص۳۲۲ ـ ۳۲۳؛ [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص۱۲۳.</ref>

			=== القای امر از [[فرشته]] به [[انسان]] ===
			[[قرآن کریم]] در بیان انواع وحی به انسان یک نوع آن را وحی فرشته به انسان برشمرده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.

			مطابق قرآن و نیز دیگر [[کتب مقدس]]، فرشته بر [[پیامبران]] و غیر پیامبران نازل می‌شده و سخن [[خدا]] را به آنها [[ابلاغ]] می‌کرده است. در مورد [[وحی قرآن]] به [[پیامبر]] هم [[فرشته وحی]]، که [[جبرئیل]] است، واسطه این وحی بوده است: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ}}<ref> که [[روح الامین]] آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان [[عربی]] روشن؛ [[سوره شعراء]]، [[آیه]] ۱۹۳- ۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲.</ref>

			=== القای امر از [[انسان]] به انسان (اشاره) ===
			[[خداوند]] در باره زکریای [[پیامبر]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref>آنگاه از محراب به سوی قوم خود بیرون شد و به آنان اشاره کرد که: پگاهان و در پایان روز (خداوند را) به پاکی بستأیید؛ سوره مریم، آیه۱۱.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] قبل گفته شده که [[زکریا]] تا سه شبانه‌روز با [[مردم]] [[سخن]] نخواهد گفت، منظور از {{متن قرآن\|فَأَوْحى‏ إِلَيْهِم‏}} آن است که از غیر طریق گفتار به آنها فهماند که ظاهراً منظور زبان اشاره است<ref>ر.ک: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن طبرسی، بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، ۱۴۱۵ ﻫ، ج ۶، ص۱۷۶. (ذیل آیۀ ۶۸ سورۀ نحل).</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲؛ [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص۱۲۳.</ref>

			=== القای امر از جانب [[شیاطین]] ===
			در دو [[آیه قرآن]] وساوس و القائات شیاطین با واژه [[وحی]] یاد شده است: {{متن قرآن\|كَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاء رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ}}<ref>و بدین‌گونه برای هر پیامبری دشمنی از شیطان‌های آدمی و پری قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به فریب سخنان آراسته الهام می‌کنند و اگر پروردگار تو می‌خواست آن (کار) را نمی‌کردند پس آنان را با دروغی که می‌بافند واگذار؛ سوره انعام، آیه۱۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|وَلاَ تَأْكُلُواْ مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ}}<ref> و بدین‌گونه برای هر [[پیامبری]] [[دشمنی]] از شیطان‌های [[آدمی]] و [[پری]] قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به [[فریب]] سخنان آراسته الهام می‌کنند و اگر [[پروردگار]] تو می‌خواست آن (کار) را نمی‌کردند پس آنان را با دروغی که می‌بافند واگذا؛ [[سوره انعام]]، آیه۱۲۱.</ref>. دلیل اطلاق [[وحی]] بر وساوس و القائات [[شیطانی]]، نهانی بودن یا سرعتِ عمل در جریان این‌گونه عملِ ارتباطی است<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۳؛ [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص۳۲۳.</ref>.

	== اقسام وحی ==		== اقسام وحی ==

Bahmani در ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۵

2025-05-15T06:05:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	=== معنای لغوی ===		=== معنای لغوی ===
			{{اصلی\|وحی در لغت}}
	«وحی» به معنای اشاره<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۶/۹۳.</ref>، سخن‌ گفتن در پنهان<ref>زمخشری، اساس البلاغه، ۶۶۸؛ ابن‌اثیر، النهایة، ۵/۱۶۳.</ref> و [[پیام]] اشارت‌گونه و به سرعت<ref>راغب، مفردات، ۸۵۸.</ref> است<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>.		«وحی» به معنای اشاره<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ۶/۹۳.</ref>، سخن‌ گفتن در پنهان<ref>زمخشری، اساس البلاغه، ۶۶۸؛ ابن‌اثیر، النهایة، ۵/۱۶۳.</ref> و [[پیام]] اشارت‌گونه و به سرعت<ref>راغب، مفردات، ۸۵۸.</ref> است<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>.

خط ۱۹:		خط ۲۰:

	==== وحی در اصطلاح [[ادیان الهی]] ====		==== وحی در اصطلاح [[ادیان الهی]] ====
			{{اصلی\|وحی در فلسفه دین و کلام جدید}}
	وحی در [[فرهنگ]] ادیان الهی، مفهومی خاص دارد و وحی در این حوزه به عمل ارتباطی بین خداوند و اشخاص برگزیده گفته می‌شود که حاصل آن، نبوت است. به بیان دیگر، وحی پیامی است که پیامبران از خداوند دریافت می‌کنند. بنابراین می‌توان گفت وحی در اصطلاح ادیان الهی سه رکن دارد:		وحی در [[فرهنگ]] ادیان الهی، مفهومی خاص دارد و وحی در این حوزه به عمل ارتباطی بین خداوند و اشخاص برگزیده گفته می‌شود که حاصل آن، نبوت است. به بیان دیگر، وحی پیامی است که پیامبران از خداوند دریافت می‌کنند. بنابراین می‌توان گفت وحی در اصطلاح ادیان الهی سه رکن دارد:
	# فرستنده [[پیام]] که خداوند است.		# فرستنده [[پیام]] که خداوند است.
خط ۸۰:		خط ۸۲:
	=== تقسیم به اعتبار کاربردهای قرآنی ===		=== تقسیم به اعتبار کاربردهای قرآنی ===
	[[امیر مؤمنان]]{{ع}} وحی را با توجه به کاربردهای [[قرآنی]] آن به هفت قسمت تقسیم کرده‌اند:		[[امیر مؤمنان]]{{ع}} وحی را با توجه به کاربردهای [[قرآنی]] آن به هفت قسمت تقسیم کرده‌اند:
	# وحی [[رسالت]] و [[نبوت]]: {{متن قرآن\|أُوْلَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِي أَنفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِيغًا}}<ref>آنانند که آنچه را در دل دارند خداوند می‌داند؛ از آنان دوری گزین و پندشان ده و به آنان سخنی رسا که در دلشان جایگیر شود، بگوی؛ سوره نساء، آیه۶۳.</ref>		# '''وحی [[رسالت]] و [[نبوت]]:''' {{متن قرآن\|أُوْلَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِي أَنفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِيغًا}}<ref>آنانند که آنچه را در دل دارند خداوند می‌داند؛ از آنان دوری گزین و پندشان ده و به آنان سخنی رسا که در دلشان جایگیر شود، بگوی؛ سوره نساء، آیه۶۳.</ref>
	# وحی [[الهام]]: {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}<ref>و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد؛ سوره نحل، آیه۶۸.</ref>، {{متن قرآن\| وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى}}<ref> و به مادر موسی الهام کردیم؛ سوره قصص، آیه۷.</ref>		# '''وحی [[الهام]]:''' {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}<ref>و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد؛ سوره نحل، آیه۶۸.</ref>، {{متن قرآن\| وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى}}<ref> و به مادر موسی الهام کردیم؛ سوره قصص، آیه۷.</ref>
	# وحی [[ارشاد]]: {{متن قرآن\|فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref> پگاهان و در پایان روز (خداوند را) به پاکی بستأیید؛ سوره مریم، آیه۱۱.</ref>		# '''وحی [[ارشاد]]:''' {{متن قرآن\|فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref> پگاهان و در پایان روز (خداوند را) به پاکی بستأیید؛ سوره مریم، آیه۱۱.</ref>
	# وحی تقدیر: {{متن قرآن\|وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا}}<ref> و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد؛ سوره فصلت، آیه۱۲.</ref>		# '''وحی تقدیر:''' {{متن قرآن\|وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا}}<ref> و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد؛ سوره فصلت، آیه۱۲.</ref>
	# وحی امر: {{متن قرآن\| وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي}}<ref> و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید؛ سوره مائده، آیه۱۱۱.</ref>		# '''وحی امر:''' {{متن قرآن\| وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي}}<ref> و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید؛ سوره مائده، آیه۱۱۱.</ref>
	# وحی [[دروغ]]: {{متن قرآن\|شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ}}<ref> شیطان‌های آدمی و پری قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به فریب سخنان آراسته الهام می‌کنند؛ سوره انعام، آیه۱۱۲.</ref>		# '''وحی [[دروغ]]:''' {{متن قرآن\|شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ}}<ref> شیطان‌های آدمی و پری قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به فریب سخنان آراسته الهام می‌کنند؛ سوره انعام، آیه۱۱۲.</ref>
	# وحی خیر: {{متن قرآن\|وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ}}<ref> و به آنها انجام کارهای نیک وحی کردیم؛ سوره انبیاء، آیه۷۳.</ref>.<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|نبوت]]، ص۲۱۴ - ۲۱۶.</ref>		# '''وحی خیر:''' {{متن قرآن\|وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ}}<ref> و به آنها انجام کارهای نیک وحی کردیم؛ سوره انبیاء، آیه۷۳.</ref>.<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|نبوت]]، ص۲۱۴ - ۲۱۶.</ref>

	== راه‌های وحی ==		== راه‌های وحی ==
	{{اصلی\|راه وحی}}		{{اصلی\|راه وحی}}
	[[خداوند]] به سه نوع ارتباط [[کلامی]] با [[بشر]] اشاره کرده است؛ لذا وحی بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز از این سه نوع بیرون نیست:		[[خداوند]] به سه نوع ارتباط [[کلامی]] با [[بشر]] اشاره کرده است؛ لذا وحی بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز از این سه نوع بیرون نیست:
	# وحی در حال [[رؤیا]]: در [[روایات]] آمده است که رؤیا جزئی از [[نبوت]] است<ref>ر.ک: المستدرک، محمد حاکم نیشابوری، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ ﻫ، ج ۲، ص۵۴۵ و ج ۴، ص۳۹۶؛ صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل بخاری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۱ ﻫ، ج ۱، ص۴۴.</ref> و نیز برخی از [[پیامبران]] تنها در حال رؤیا وحی را دریافت می‌کرده‌اند<ref>ر.ک: کافی، کلینی، تحقیق علی ‌اکبر غفاری، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۸ ﻫ، چاپ سوم، ج ۱، ص۱۷۶</ref> همچنین به گفته [[قرآن]]، پیامبران بزرگی چون [[حضرت ابراهیم]]، [[حضرت یوسف]]{{عم}} و [[حضرت محمد]]{{صل}} رؤیاهای صادقه‌ای داشتند که یا کاشف [[حقیقت]] بود و یا در آنها دستور العمل‌هایی را از خداوند دریافت می‌کردند. هیچ منعی نیست که برخی از [[آیات]] و سُوَر قرآن در حال رؤیا بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نازل شده باشد، اما ظاهراً [[نزول قرآن]] در حال رؤیا نبوده است.		# '''وحی در حال [[رؤیا]]:''' در [[روایات]] آمده است که رؤیا جزئی از [[نبوت]] است<ref>ر.ک: المستدرک، محمد حاکم نیشابوری، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ ﻫ، ج ۲، ص۵۴۵ و ج ۴، ص۳۹۶؛ صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل بخاری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۱ ﻫ، ج ۱، ص۴۴.</ref> و نیز برخی از [[پیامبران]] تنها در حال رؤیا وحی را دریافت می‌کرده‌اند<ref>ر.ک: کافی، کلینی، تحقیق علی ‌اکبر غفاری، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۸ ﻫ، چاپ سوم، ج ۱، ص۱۷۶</ref> همچنین به گفته [[قرآن]]، پیامبران بزرگی چون [[حضرت ابراهیم]]، [[حضرت یوسف]]{{عم}} و [[حضرت محمد]]{{صل}} رؤیاهای صادقه‌ای داشتند که یا کاشف [[حقیقت]] بود و یا در آنها دستور العمل‌هایی را از خداوند دریافت می‌کردند. هیچ منعی نیست که برخی از [[آیات]] و سُوَر قرآن در حال رؤیا بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نازل شده باشد، اما ظاهراً [[نزول قرآن]] در حال رؤیا نبوده است.
	# وحی در حال [[بیداری]] (با حواس [[باطن]]): بسیاری از صاحب‌نظران بر این باورند که نزول جبرئیل و وحی در ظرف نفس پیامبر اکرم{{صل}} صورت می‌گیرد، نه در عالم ظاهر و [[حس]]. [[قرآن کریم]] نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ}}<ref> که روح الامین آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان عربی روشن؛ سوره شعراء، آیه۱۹۳.</ref>.		# '''وحی در حال [[بیداری]] (با حواس [[باطن]]):''' بسیاری از صاحب‌نظران بر این باورند که نزول جبرئیل و وحی در ظرف نفس پیامبر اکرم{{صل}} صورت می‌گیرد، نه در عالم ظاهر و [[حس]]. [[قرآن کریم]] نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ}}<ref> که روح الامین آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان عربی روشن؛ سوره شعراء، آیه۱۹۳.</ref>.
	# وحی در حال [[بیداری]] (با حواس ظاهری): برخی از [[روایات]] حاکی از آن است که فرشته وحی به صورت یک [[انسان]] معمولی<ref>در روایات آمده است که جبرئیل{{ع}} به صورت دحیۀ کلبی ظاهر می‌شده است. ر.ک: بحار الأنوار، ج ۱۹، ص۲۳۸؛ ج ۲۰، ص۲۱۰؛ ج ۵۶، ص۱۴۹؛ مجمع الزوائد و منبع الفوائد، نور ‌الدین هیثمی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۸ ق، ج ۸، ص۲۳۷؛ کافی، ج ۲، ص۵۸۷؛ سنن النسائی، احمد بن شعیب نسائی، بیروت، دار الفکر، ۱۳۴۸، ج ۸، ص۱۰۳؛ مسند، احمد بن حنبل، بیروت، دار صادر، ج ۲، ص۱۰۷.</ref> متمثل می‌شده و به حضور [[پیامبر]]{{صل}} می‌رسیده و [[آیات قرآن]] را برای پیامبر{{صل}} [[تلاوت]] می‌کرده است. اگر این دسته از [[روایات صحیح]] باشد، لازم نیست بگوییم که پیامبر{{صل}} همیشه وحی را در حالت غیر عادی دریافت می‌کرده است<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۶۴ - ۷۱.</ref>.		# '''وحی در حال [[بیداری]] (با حواس ظاهری):''' برخی از [[روایات]] حاکی از آن است که فرشته وحی به صورت یک [[انسان]] معمولی<ref>در روایات آمده است که جبرئیل{{ع}} به صورت دحیۀ کلبی ظاهر می‌شده است. ر.ک: بحار الأنوار، ج ۱۹، ص۲۳۸؛ ج ۲۰، ص۲۱۰؛ ج ۵۶، ص۱۴۹؛ مجمع الزوائد و منبع الفوائد، نور ‌الدین هیثمی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۸ ق، ج ۸، ص۲۳۷؛ کافی، ج ۲، ص۵۸۷؛ سنن النسائی، احمد بن شعیب نسائی، بیروت، دار الفکر، ۱۳۴۸، ج ۸، ص۱۰۳؛ مسند، احمد بن حنبل، بیروت، دار صادر، ج ۲، ص۱۰۷.</ref> متمثل می‌شده و به حضور [[پیامبر]]{{صل}} می‌رسیده و [[آیات قرآن]] را برای پیامبر{{صل}} [[تلاوت]] می‌کرده است. اگر این دسته از [[روایات صحیح]] باشد، لازم نیست بگوییم که پیامبر{{صل}} همیشه وحی را در حالت غیر عادی دریافت می‌کرده است<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۶۴ - ۷۱.</ref>.

	== روح الامین و [[روح القدس]] ==		== روح الامین و روح القدس ==
			{{اصلی\|جبرئیل\|روح القدس}}
	یکی از راه‌های [[سخن گفتن]] خداوند با [[بشر]] به واسطه [[رسولان]] است. [[رسولان الهی]] دو نوع اند: آسمانی و زمینی. یکی از رسولان آسمانی که [[کلام الهی]] را به رسولان زمینی می‌رساند، [[جبرئیل]] و روح الامین است. همان‌گونه که در [[حدیثی]] از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} آمده است<ref> توحید صدوق؛ ص:۲۶۴.</ref>، روح الامین کلام الهی را به طور مستقیم دریافت نمی‌کند بلکه او از [[اسرافیل]] و اسرافیل از فرشته‌ای بالاتر دریافت می‌نماید. [[خداوند متعال]] در توصیف [[جبرئیل]] می‌فرماید: {{متن قرآن\| إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ذِي قُوَّةٍ عِندَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ}}<ref> که این (قرآن) باز خوانده فرستاده‌ای گرامی است، توانمندی که نزد آن دارنده اورنگ (فرمانفرمایی جهان)، جایگاهی بلند دارد، آنجا فرمانگزاری امین است؛ سوره تکویر، آیه ۱۹ - ۲۱.</ref>		یکی از راه‌های [[سخن گفتن]] خداوند با [[بشر]] به واسطه [[رسولان]] است. [[رسولان الهی]] دو نوع اند: آسمانی و زمینی. یکی از رسولان آسمانی که [[کلام الهی]] را به رسولان زمینی می‌رساند، [[جبرئیل]] و روح الامین است. همان‌گونه که در [[حدیثی]] از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} آمده است<ref> توحید صدوق؛ ص:۲۶۴.</ref>، روح الامین کلام الهی را به طور مستقیم دریافت نمی‌کند بلکه او از [[اسرافیل]] و اسرافیل از فرشته‌ای بالاتر دریافت می‌نماید. [[خداوند متعال]] در توصیف [[جبرئیل]] می‌فرماید: {{متن قرآن\| إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ذِي قُوَّةٍ عِندَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ}}<ref> که این (قرآن) باز خوانده فرستاده‌ای گرامی است، توانمندی که نزد آن دارنده اورنگ (فرمانفرمایی جهان)، جایگاهی بلند دارد، آنجا فرمانگزاری امین است؛ سوره تکویر، آیه ۱۹ - ۲۱.</ref>

خط ۱۳۱:		خط ۱۳۴:
	== مصونیت (سلامت و [[خطاناپذیری وحی]]) ==		== مصونیت (سلامت و [[خطاناپذیری وحی]]) ==
	{{اصلی\|عصمت وحی}}		{{اصلی\|عصمت وحی}}
	~~{{اصلی\|عصمت پیامبر}}~~
	با توجه به اینکه [[خداوند]] به واسطۀ وحی بر [[پیامبران]] درصدد [[هدایت]] انسان‌هاست لذا باید ارسال وحی از هرگونه خطایی مصون باشد، یعنی علاوه بر اینکه پیامبران باید [[معصوم]] باشند، ملائکه‌ایی هم که وحی را از طرف خداوند برای پیامبران نازل می‌‌کنند نیز باید از [[عصمت]] برخوردار باشند تا وحی به سلامت به [[بندگان الهی]] برسد. در عصمت و [[امانت]] [[جبرئیل]] هیچ‌گونه [[شکّ]] و تردیدی وجود ندارد. علاوه بر اینکه، [[خداوند متعال]] برای حفظ وحی خویش عده‌ای از فرشتگانش را [[مأمور]] ساخته است. خداوند متعال [[علم غیب]] را ویژه خود گردانده و آن را از رسولانی که مورد [[خشنودی]] او بودند دریغ نکرده است. و برای آنها نگهبانانی از پیش رو و از پشت سر قرار داده است: {{متن قرآن\|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}<ref>او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند. جز فرستاده‌ای را که بپسندد؛ سوره جن، آیه ۲۶ و ۲۷.</ref>.		با توجه به اینکه [[خداوند]] به واسطۀ وحی بر [[پیامبران]] درصدد [[هدایت]] انسان‌هاست لذا باید ارسال وحی از هرگونه خطایی مصون باشد، یعنی علاوه بر اینکه پیامبران باید [[معصوم]] باشند، ملائکه‌ایی هم که وحی را از طرف خداوند برای پیامبران نازل می‌‌کنند نیز باید از [[عصمت]] برخوردار باشند تا وحی به سلامت به [[بندگان الهی]] برسد. در عصمت و [[امانت]] [[جبرئیل]] هیچ‌گونه [[شکّ]] و تردیدی وجود ندارد. علاوه بر اینکه، [[خداوند متعال]] برای حفظ وحی خویش عده‌ای از فرشتگانش را [[مأمور]] ساخته است. خداوند متعال [[علم غیب]] را ویژه خود گردانده و آن را از رسولانی که مورد [[خشنودی]] او بودند دریغ نکرده است. و برای آنها نگهبانانی از پیش رو و از پشت سر قرار داده است: {{متن قرآن\|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}<ref>او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند. جز فرستاده‌ای را که بپسندد؛ سوره جن، آیه ۲۶ و ۲۷.</ref>.

Bahmani: /* منابع */

2025-05-15T05:58:24Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۲۰۰:		خط ۲۰۰:
	# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]		# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
			# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]
	# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]		# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]

Bahmani: /* منابع */

2025-05-15T05:57:05Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]
	~~# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]~~
	# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]		# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۲۲۶:		خط ۲۲۶:
	# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]		# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
			# [[پرونده:136899.jpg\|22px]] [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۱''']]
			# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]		# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۰
خط ۶۹:		خط ۶۹:

	نخستین اثری که دربارۀ وحی به صورت مستقل نوشته شده، می‌توان «رسالة فی الوحی و الإلهام» [[ابن‌میثم بحرانی]] دانست. حکما نیز به بحث وحی پرداخته و آن را با رویکرد [[عقلانی]] [[تفسیر]] و تحلیل کرده‌اند. نخستین فیلسوفی که در حوزه علوم اسلامی از آموزه وحی، تبیین [[معرفت‌شناختی]] ارائه کرده، فارابی است<ref>فارابی، السیاسة المدنیه، ۸۸–۸۹؛ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضله، ۱۰۹–۱۱۲.</ref>. بعدها ابن‌ [[سینا]] به [[پیروی]] از فارابی به بیان ماهیت و [[مراتب وحی]] پرداخت<ref>ابن‌سینا، الشفاء، ۴۳۵–۴۳۶؛ ابن‌سینا، المبدأ و المعاد، ۱۱۵–۱۲۰؛ ابن‌سینا، النجاة، ۶۹۸–۷۰۰؛ خواجه‌ نصیر، شرح الاشارات، ۳/۴۰۸–۴۱۲.</ref>. [[ملاصدرا]] با ارائه تحلیلی از ماهیت و مراتب وحی تا حدود زیادی این مسئله را روشن کرده است<ref> ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ۳۲–۳۶؛ ملاصدرا، الشواهد الربوبیه، ۳۴۷–۳۵۲؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ۷/۲۲–۳۰.</ref> و عرفا نیز با رویکرد [[شهودی]] و [[معرفتی]] به مسئله وحی و مراتب آن پرداخته‌اند<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۵۸ و ۷۸؛ آملی، جامع الاسرار، ۴۴۸–۴۵۵.</ref>.<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>		نخستین اثری که دربارۀ وحی به صورت مستقل نوشته شده، می‌توان «رسالة فی الوحی و الإلهام» [[ابن‌میثم بحرانی]] دانست. حکما نیز به بحث وحی پرداخته و آن را با رویکرد [[عقلانی]] [[تفسیر]] و تحلیل کرده‌اند. نخستین فیلسوفی که در حوزه علوم اسلامی از آموزه وحی، تبیین [[معرفت‌شناختی]] ارائه کرده، فارابی است<ref>فارابی، السیاسة المدنیه، ۸۸–۸۹؛ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضله، ۱۰۹–۱۱۲.</ref>. بعدها ابن‌ [[سینا]] به [[پیروی]] از فارابی به بیان ماهیت و [[مراتب وحی]] پرداخت<ref>ابن‌سینا، الشفاء، ۴۳۵–۴۳۶؛ ابن‌سینا، المبدأ و المعاد، ۱۱۵–۱۲۰؛ ابن‌سینا، النجاة، ۶۹۸–۷۰۰؛ خواجه‌ نصیر، شرح الاشارات، ۳/۴۰۸–۴۱۲.</ref>. [[ملاصدرا]] با ارائه تحلیلی از ماهیت و مراتب وحی تا حدود زیادی این مسئله را روشن کرده است<ref> ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ۳۲–۳۶؛ ملاصدرا، الشواهد الربوبیه، ۳۴۷–۳۵۲؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ۷/۲۲–۳۰.</ref> و عرفا نیز با رویکرد [[شهودی]] و [[معرفتی]] به مسئله وحی و مراتب آن پرداخته‌اند<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۵۸ و ۷۸؛ آملی، جامع الاسرار، ۴۴۸–۴۵۵.</ref>.<ref>[[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref>

			== کاربردهای وحی در قرآن ==
			{{اصلی\|وحی در قرآن}}
			در [[قرآن کریم]] واژه [[وحی]] و مشتقات آن ۷۸ مرتبه در ۳۳ [[سوره]] و ۷۰ آیه به کار رفته است. بررسی این موارد می‌تواند روشنگر معنای وحی در اصطلاح قرآن کریم باشد؛ به طور کلی، [[قرآن]] وحی را در القای امر از جانب کسی ـ خدا، [[فرشته]]، [[انسان]] و [[شیطان]] ـ به دیگری ـ [[انسان]]، فرشته، [[شیطان]] و دیگر موجودات ـ به کار برده است. اهمّ موارد کاربرد وحی در قرآن را می‌توان به ترتیب زیر طبقه‌بندی کرد:

			=== القای امر از جانب [[خداوند]] ===
			# '''[[فرمان]] به [[زمین]]:''' در [[سوره زلزال]] در وصف [[روز قیامت]] آمده است: {{متن قرآن\|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا}}<ref>در آن [[روز]] زمین رازهایش را باز می‌گوید؛ زیرا پروردگارت به آن، [[وحی]] کرده است؛ [[سوره زلزله]]، آیه ۴ - ۵.</ref>.
			# '''[[تدبیر]] و تقدیر در آسمان:''' در [[سوره فصلت]] پس از گزارش [[آفرینش]] هفت آسمان آمده است: {{متن قرآن\|فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}}<ref> آنگاه آنها را در دو روز (به گونه) هفت آسمان برنهاد و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد و آسمان نزدیک‌تر را به چراغ‌هایی (از ستارگان) آراستیم و نیک آن را نگاه داشتیم؛ این سنجش (خداوند) پیروز داناست؛ سوره فصلت، آیه۱۲.</ref>.
			# '''[[الهام]] غریزی به حیوان:''' در آیه ۶۸ [[سوره نحل]] آمده است: {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که بر کوه‌ها و بر درخت و بر داربست‌هایی که (مردم) می‌سازند لانه گزین سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند!؛ سوره نحل، آیه ۶۸- ۶۹.</ref>. این [[وحی]] را [[الهام]] غریزی یا القای معنا در فهم حیوان از طریق غریزه دانسته‌اند<ref>علی بن ابراهیم قمی، التفسیر القمی، ج ۱، ص۳۸۷؛ تفسیر نورالثقلین، عبد علی بن جمعه الحویزی، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، قم، مؤسسة اسماعیلین، ۱۴۱۷ﻫ، چاپ چهارم، ج ۳، ص۶۳؛ تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود عیاش، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبة العلمية الاسلامية، بی‌تا، ج ۲، ص۲۶۳.</ref>.
			# '''هدایت باطنی در [[انسان]] (وحی تسدیدی): '''[[قرآن کریم]] در مورد گروهی از [[پیامبران]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>و آنان را پیشوایانی کردیم که به [[فرمان]] ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام [[کارهای نیک]] و برپا داشتن [[نماز]] و دادن [[زکات]] را [[وحی]] کردیم و آنان پرستندگان ما بودند؛ [[سوره انبیاء]]، آیه۷۳.</ref>. وحی در این [[آیه]] به معنای هدایت باطنی است.
			# '''ارتباط [[کلامی]] [[خدا]] با [[انسان]]:''' [[قرآن کریم]] تصریح می‌کند که [[خداوند]] با [[بشر]]، اعمّ از [[پیامبر]] و غیر پیامبر، به روش‌های مختلف ارتباط کلامی ‌برقرار می‌کند. در [[آیه]] ۵۱ [[سوره شوری]] آمده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.
			# '''[[وحی]] گفتاری پیامبران:''' وحی به پیامبران از نظر ماهیت و شیوه [[ابلاغ]] با وحی به دیگران تفاوتی ندارد، همان‌طور که از عموم [[آیه]]: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که [[خداوند]] با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به [[اذن]] او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ [[سوره شوری]]، آیه۵۱.</ref> استفاده می‌شود. با این حال اين نوع وحی از نظر محتوا و [[هدف]] با وحی به غیر پیامبران تفاوت دارد.
			# '''القای امر به [[فرشتگان]]:'''در [[قرآن]] ارتباط [[خداوند]] با فرشتگان نیز با لفظ [[وحی]] بیان شده است: {{متن قرآن\|إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُواْ الَّذِينَ آمَنُواْ سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُواْ الرُّعْبَ فَاضْرِبُواْ فَوْقَ الأَعْنَاقِ وَاضْرِبُواْ مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ}}<ref> یاد کن) آنگاه را که پروردگارتان به فرشتگان وحی می‌فرمود که من با شمایم پس مؤمنان را استوار دارید؛ من در دل کافران بیم خواهم افکند بنابراین، (با شمشیر) بر فراز گردن‌ها (شان/ بر سرشان) بزنید و دستشان را کوتاه کنید؛ سوره انفال، آیه۱۲.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۴۵ ـ ۵۱؛ [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص۳۲۲ ـ ۳۲۳؛ [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص۱۲۳.</ref>

			=== القای امر از [[فرشته]] به [[انسان]] ===
			[[قرآن کریم]] در بیان انواع وحی به انسان یک نوع آن را وحی فرشته به انسان برشمرده است: {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref> و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای یا فرستاده‌ای فرستد که به اذن او آنچه می‌خواهد وحی کند؛ بی‌گمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه۵۱.</ref>.

			مطابق قرآن و نیز دیگر [[کتب مقدس]]، فرشته بر [[پیامبران]] و غیر پیامبران نازل می‌شده و سخن [[خدا]] را به آنها [[ابلاغ]] می‌کرده است. در مورد [[وحی قرآن]] به [[پیامبر]] هم [[فرشته وحی]]، که [[جبرئیل]] است، واسطه این وحی بوده است: {{متن قرآن\|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ}}<ref> که [[روح الامین]] آن را فرود آورده است. بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی؛ به زبان [[عربی]] روشن؛ [[سوره شعراء]]، [[آیه]] ۱۹۳- ۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲.</ref>

			=== القای امر از [[انسان]] به انسان (اشاره) ===
			[[خداوند]] در باره زکریای [[پیامبر]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref>آنگاه از محراب به سوی قوم خود بیرون شد و به آنان اشاره کرد که: پگاهان و در پایان روز (خداوند را) به پاکی بستأیید؛ سوره مریم، آیه۱۱.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] قبل گفته شده که [[زکریا]] تا سه شبانه‌روز با [[مردم]] [[سخن]] نخواهد گفت، منظور از {{متن قرآن\|فَأَوْحى‏ إِلَيْهِم‏}} آن است که از غیر طریق گفتار به آنها فهماند که ظاهراً منظور زبان اشاره است<ref>ر.ک: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن طبرسی، بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، ۱۴۱۵ ﻫ، ج ۶، ص۱۷۶. (ذیل آیۀ ۶۸ سورۀ نحل).</ref>.<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۲؛ [[محمد باقر سعیدی روشن\|سعیدی روشن، محمد باقر]]، [[وحی و معرفت وحیانی (مقاله)\|مقاله «وحی و معرفت وحیانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]]، ص۱۲۳.</ref>

			=== القای امر از جانب [[شیاطین]] ===
			در دو [[آیه قرآن]] وساوس و القائات شیاطین با واژه [[وحی]] یاد شده است: {{متن قرآن\|كَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاء رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ}}<ref>و بدین‌گونه برای هر پیامبری دشمنی از شیطان‌های آدمی و پری قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به فریب سخنان آراسته الهام می‌کنند و اگر پروردگار تو می‌خواست آن (کار) را نمی‌کردند پس آنان را با دروغی که می‌بافند واگذار؛ سوره انعام، آیه۱۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|وَلاَ تَأْكُلُواْ مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ}}<ref> و بدین‌گونه برای هر [[پیامبری]] [[دشمنی]] از شیطان‌های [[آدمی]] و [[پری]] قرار دادیم که برخی به برخی دیگر یکدیگر، به [[فریب]] سخنان آراسته الهام می‌کنند و اگر [[پروردگار]] تو می‌خواست آن (کار) را نمی‌کردند پس آنان را با دروغی که می‌بافند واگذا؛ [[سوره انعام]]، آیه۱۲۱.</ref>. دلیل اطلاق [[وحی]] بر وساوس و القائات [[شیطانی]]، نهانی بودن یا سرعتِ عمل در جریان این‌گونه عملِ ارتباطی است<ref>[[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۵۳؛ [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص۳۲۳.</ref>.

	== اقسام وحی ==		== اقسام وحی ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۲۰۰:		خط ۲۰۰:
	# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]		# [[پرونده:11446.jpg\|22px]] [[رحمت‌الله احمدی\|احمدی، رحمت‌الله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)\|'''پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی''']]
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
			# [[پرونده:IM010488.jpg\|22px]] [[محمد کاظم شاکر\|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)\|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]
	# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]		# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]		# [[پرونده:IM009957.jpg\|22px]] [[علی شفیعی\|شفیعی]] و [[باقر صاحبی\|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)\|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
	# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]		# [[پرونده:151728.jpg\|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی\|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)\|'''نبوت''']]
	~~# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]~~
	# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]		# [[پرونده:IM010703.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|'''محمدنامه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}