وظیفه سیاسی حاکم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۸

2024-09-29T13:38:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]~~\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = حکومت اسلامی \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	== [[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]] ==		== [[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]] ==
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~وظیفه سیاسی حاکم~~]]		[[رده:حکومت اسلامی]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T09:09:55Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==[[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]]==		== [[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]] ==
	۱. [[آگاهی]] سیاسی از حوزه [[مسئولیت]]: [[والیان]] باید از منطقه [[حکومت]] خود [[شناخت]] [[درستی]] داشته باشند؛ به ویژه اگر خود [[اهل]] آن دیار نباشند. [[مالک اشتر]]، خود، عراقی است و به [[زمامداری]] [[ولایت مصر]] شامل تمام [[شمال آفریقا]] ([[مصر]] و لیبی و...) [[منصوب]] شده است. او باید در مورد بافت [[فکری]]، [[فرهنگی]]، سیاسی، [[اجتماعی]] و [[تاریخی]] مصر مطالعه کند و از تجربه تاریخی حکومت‌های پیشین بهره برد. [[حضرت]] می‌فرماید:		۱. [[آگاهی]] سیاسی از حوزه [[مسئولیت]]: [[والیان]] باید از منطقه [[حکومت]] خود [[شناخت]] [[درستی]] داشته باشند؛ به ویژه اگر خود [[اهل]] آن دیار نباشند. [[مالک اشتر]]، خود، عراقی است و به [[زمامداری]] [[ولایت مصر]] شامل تمام [[شمال آفریقا]] ([[مصر]] و لیبی و...) [[منصوب]] شده است. او باید در مورد بافت [[فکری]]، [[فرهنگی]]، سیاسی، [[اجتماعی]] و [[تاریخی]] مصر مطالعه کند و از تجربه تاریخی حکومت‌های پیشین بهره برد. [[حضرت]] می‌فرماید:
	مالک! بدان که من تو را به شهرهایی می‌فرستم که دستخوش دگرگونی‌ها گردیده، گاه داد و گاهی [[ستم دیده]]، و [[مردم]] در کارهای تو به دقت می‌نگرند.		مالک! بدان که من تو را به شهرهایی می‌فرستم که دستخوش دگرگونی‌ها گردیده، گاه داد و گاهی [[ستم دیده]]، و [[مردم]] در کارهای تو به دقت می‌نگرند.
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	۱۲. قانونمندی و [[نظم]] اجرایی: بپرهیز از [[شتاب]] در کارهایی که هنگام انجام آن نرسیده یا [[سستی]] در آن چون انجامش ممکن گردیده، یا ستیزیدن در کارهایی که راه راست در آن ناپایدار است یا سستی ورزیدن آن‌گاه که آشکار است؛ پس هر چیزی را در جای آن بدار و هر کاری را به هنگام آن بگزار.		۱۲. قانونمندی و [[نظم]] اجرایی: بپرهیز از [[شتاب]] در کارهایی که هنگام انجام آن نرسیده یا [[سستی]] در آن چون انجامش ممکن گردیده، یا ستیزیدن در کارهایی که راه راست در آن ناپایدار است یا سستی ورزیدن آن‌گاه که آشکار است؛ پس هر چیزی را در جای آن بدار و هر کاری را به هنگام آن بگزار.

	۱۳. بهره‌گیری از تجربه‌های [[حکومت]] [[عادل]]: بر تو [[واجب]] است به خاطر داشتن آن‌چه بر [[[والیان]]] پیش از تو رفته است، از حکومت عدلی که کرده‌اند، و [[سنت]] نیکویی که نهاده‌اند یا اثری که از [[پیامبر]] ما به جا است یا واجبی که در [[کتاب خدا]] است؛ پس [[اقتدا]] کنی بدان چه دیدی ما بدان رفتار کردیم و بکوشی در [[پیروی]] آن‌چه در این [[عهدنامه]] بر عهده تو نهادیم<ref>برای همه موارد ر.ک: نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.		۱۳. بهره‌گیری از تجربه‌های [[حکومت]] [[عادل]]: بر تو [[واجب]] است به خاطر داشتن آن‌چه بر [[[والیان]]] پیش از تو رفته است، از حکومت عدلی که کرده‌اند، و [[سنت]] نیکویی که نهاده‌اند یا اثری که از [[پیامبر]] ما به جا است یا واجبی که در [[کتاب خدا]] است؛ پس [[اقتدا]] کنی بدان چه دیدی ما بدان رفتار کردیم و بکوشی در [[پیروی]] آن‌چه در این [[عهدنامه]] بر عهده تو نهادیم<ref>برای همه موارد ر. ک: نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

	موارد پیشین، گوشه‌هایی از [[وظایف]] و اختیارات [[زمامدار]] و [[والی]] در [[حکومت اسلامی]] است که از [[عهدنامه مالک اشتر]] اخذ شده است.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۳۶.</ref>		موارد پیشین، گوشه‌هایی از [[وظایف]] و اختیارات [[زمامدار]] و [[والی]] در [[حکومت اسلامی]] است که از [[عهدنامه مالک اشتر]] اخذ شده است.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۳۶.</ref>

	==[[وظایف]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]]==		== [[وظایف]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] ==
	۱. [[عدل]] و [[انصاف]]: داد [[خدا]] و [[مردم]] و [[خویشاوندان]] نزدیکت را از خود بده، و آن کس را که از [[رعیت]] خویش [[دوست]] می‌داری؛ که اگر داد آنان را ندهی، [[ستمکاری]] و آن‌که بر [[بندگان خدا]] [[ستم]] کند، خدا به جای بندگانش [[دشمن]] او بُود... باید از [[کارها]] آن را بیش‌تر دوست بداری که نه از [[حق]] بگذرد و نه فرومانَد، و [[عدالت]] را فراگیرتر بود و رعیت را دلپذیرتر.		۱. [[عدل]] و [[انصاف]]: داد [[خدا]] و [[مردم]] و [[خویشاوندان]] نزدیکت را از خود بده، و آن کس را که از [[رعیت]] خویش [[دوست]] می‌داری؛ که اگر داد آنان را ندهی، [[ستمکاری]] و آن‌که بر [[بندگان خدا]] [[ستم]] کند، خدا به جای بندگانش [[دشمن]] او بُود... باید از [[کارها]] آن را بیش‌تر دوست بداری که نه از [[حق]] بگذرد و نه فرومانَد، و [[عدالت]] را فراگیرتر بود و رعیت را دلپذیرتر.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T22:42:24Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۴۵:		خط ۴۴:

	۶. دوری از فزون‌طلبی: بپرهیز از آن‌که چیزی را به خود مخصوص داری که [بهره] همه مردم در آن یکسان است، و از [[غفلت]] در آن‌چه بدان توجه باید، و در دیده‌ها نمایان است. چه آن را که به ناروا ستانده باشی، از چنگ تو در آرند، و به زودی پرده [[کارها]] از پیش دیده‌ات بردارند، و داد از تو بستانند و به ستم‌دیده رسانند.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۴۱.</ref>		۶. دوری از فزون‌طلبی: بپرهیز از آن‌که چیزی را به خود مخصوص داری که [بهره] همه مردم در آن یکسان است، و از [[غفلت]] در آن‌چه بدان توجه باید، و در دیده‌ها نمایان است. چه آن را که به ناروا ستانده باشی، از چنگ تو در آرند، و به زودی پرده [[کارها]] از پیش دیده‌ات بردارند، و داد از تو بستانند و به ستم‌دیده رسانند.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۴۱.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1368104.jpg\|22px]] [[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۶''']]		# [[پرونده:1368104.jpg\|22px]] [[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۶''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۵۷:		خط ۵۴:

	[[رده:وظیفه سیاسی حاکم]]		[[رده:وظیفه سیاسی حاکم]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T17:12:06Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۴۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]~~</div>~~

	==[[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]]==		==[[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]]==

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2022-04-05T06:42:38Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	موارد پیشین، گوشه‌هایی از [[وظایف]] و اختیارات [[زمامدار]] و [[والی]] در [[حکومت اسلامی]] است که از [[عهدنامه مالک اشتر]] اخذ شده است.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۳۶.</ref>		موارد پیشین، گوشه‌هایی از [[وظایف]] و اختیارات [[زمامدار]] و [[والی]] در [[حکومت اسلامی]] است که از [[عهدنامه مالک اشتر]] اخذ شده است.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۳۶.</ref>

			==[[وظایف]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]]==
			۱. [[عدل]] و [[انصاف]]: داد [[خدا]] و [[مردم]] و [[خویشاوندان]] نزدیکت را از خود بده، و آن کس را که از [[رعیت]] خویش [[دوست]] می‌داری؛ که اگر داد آنان را ندهی، [[ستمکاری]] و آن‌که بر [[بندگان خدا]] [[ستم]] کند، خدا به جای بندگانش [[دشمن]] او بُود... باید از [[کارها]] آن را بیش‌تر دوست بداری که نه از [[حق]] بگذرد و نه فرومانَد، و [[عدالت]] را فراگیرتر بود و رعیت را دلپذیرتر.

			۲. [[حسن ظن]] به [[شهروندان]]: [[رفتار]] تو چنان باید که [[خوش‌گمانی]] رعیت برایت فراهم آید که این [[رنج]] دراز را از تو می‌زداید و به خوش‌گمانی تو آن کس سزاوارتر که از تو بدو [[نیکی]] رسیده.

			٣. [[شناخت]] [[طبقات اجتماعی]]: بدان که رعیت را صنف‌ها است که کار برخی جز به برخی دیگر راست نیاید، و به برخی از برخی دیگر [[بی‌نیازی]] نشاید. از آنان [[سپاهیان]] خدایند و دبیران که در [[نوشتن]] نامه‌های عمومی و یا محرمانه [[انجام وظیفه]] نمایند و از آنها داورانند که کار به عدالت دارند و عاملانند که کار خود به انصاف و [[مدارا]] رانند، و از آنان [[اهل]] [[جزیه]] و خراجند، از ذمیان و [[مسلمانان]]، و بازرگانانند و صنعت‌گران و طبقه فرودین از حاجتمندان و درویشان.

			۴. دقت در [[گزینش]] [[کارگزاران حکومتی]]: سپس در کار عاملان خود بیندیش و پس آزمودن به کارشان بگمار، و به میل خود و بی‌مشورت دیگران به کاری مخصوصشان مدار؛ که به هوای خود رفتن و به [[رأی]] دیگران ننگریستن، [[ستم‌گری]] بُود و [[خیانت]]، و عاملانی این چنین را در میان کسانی جُو که تجریت دارند و [[حیا]]، از خاندان‌های [[پارسا]] که در [[مسلمانی]] قدمی پیش‌تر دارند؛ [[اخلاق]] آنان گرامی‌تر است و آبروشان محفوظ‌تر و طمعشان کم‌تر، و عاقبت‌نگری‌شان بیش‌تر؛ پس روزی اینان را فراخ دار! که فراخی روزی نیروشان دهد تا در پی [[اصلاح خود]] برآیند، و بی‌نیازیشان بُود تا دست به [[مالی]] که در [[اختیار]] دارند نگشایند و حجتی بود بر آنان اگر فرمانت را نپذیرفتند یا در امانتت [[خیانت]] ورزیدند.

			۵. اهتمام به امور [[محرومان]] [[جامعه]]: سپس [[خدا]] را! خدا را! در طبقه فرودین از [[مردم]]؛ آنان که راه چاره ندانند و از درویشان و [[نیازمندان]] و بینوایان و از [[بیماری]] بر جای ماندگانند؛ که در این طبقه مستمندی است خواهنده و مستحق عطایی است به روی خود نیاورنده، و برای خدا حقی از خود را که به آنان اختصاص داده و [[نگهبانی]] آن را به عهده‌ات نهاده [[پاس]] دار، و بخشی از [[بیت]] المالت و بخشی از غله‌های زمین‌های خالصه را در هر [[شهر]] به آنان واگذار، که دوردست‌ترین آنان را همان باید که برای [[نزدیکان]] است، و آن‌چه بر عهده تو نهاده‌اند، رعایت [[حق]] ایشان است؛ پس مبادا فرو رفتن در [[نعمت]]، از پرداختن به آنان بازت دارد.... پس، از رسیدگی به کارشان دریغ مدار و روی ترش بدانان میار و به کارهای کسی که به تو دسترسی ندارد بنگر؛ آنان که در دیده‌ها خوارند و مردم خُردشان می‌شمارند، و کسی را که بدو [[اعتماد]] داری، برای [[تفقد]] حال آن [[جماعت]] بگذار که از خداترسان باشد و از فروتنان تا درخواست‌های آنان را به تو رساند.... [[یتیمان]] را عهده‌دار باش و کهن‌سالانی را که چاره‌ای ندارند و دست سؤال پیش نمی‌آرند، و این کار بر [[والیان]] گرانبار است و گزاردن حق همه جا دشوار.

			۶. دوری از فزون‌طلبی: بپرهیز از آن‌که چیزی را به خود مخصوص داری که [بهره] همه مردم در آن یکسان است، و از [[غفلت]] در آن‌چه بدان توجه باید، و در دیده‌ها نمایان است. چه آن را که به ناروا ستانده باشی، از چنگ تو در آرند، و به زودی پرده [[کارها]] از پیش دیده‌ات بردارند، و داد از تو بستانند و به ستم‌دیده رسانند.<ref>[[محسن مهاجرنیا\|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)\| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۴۱.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}}
اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

وظیفه سیاسی حاکم در قرآن - وظیفه سیاسی حاکم در حدیث - وظیفه سیاسی...» ایجاد کرد

2022-04-05T06:17:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div> <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">وظیفه سیاسی حاکم در قرآن - وظیفه سیاسی حاکم در حدیث - وظیفه سیاسی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[وظیفه سیاسی حاکم در قرآن]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در حدیث]] - [[وظیفه سیاسی حاکم در معارف و سیره علوی]]</div>

==[[وظایف]] [[سیاسی]] – [[مدیریتی]]==
۱. [[آگاهی]] سیاسی از حوزه [[مسئولیت]]: [[والیان]] باید از منطقه [[حکومت]] خود [[شناخت]] [[درستی]] داشته باشند؛ به ویژه اگر خود [[اهل]] آن دیار نباشند. [[مالک اشتر]]، خود، عراقی است و به [[زمامداری]] [[ولایت مصر]] شامل تمام [[شمال آفریقا]] ([[مصر]] و لیبی و...) [[منصوب]] شده است. او باید در مورد بافت [[فکری]]، [[فرهنگی]]، سیاسی، [[اجتماعی]] و [[تاریخی]] مصر مطالعه کند و از تجربه تاریخی حکومت‌های پیشین بهره برد. [[حضرت]] می‌فرماید:
مالک! بدان که من تو را به شهرهایی می‌فرستم که دستخوش دگرگونی‌ها گردیده، گاه داد و گاهی [[ستم دیده]]، و [[مردم]] در کارهای تو به دقت می‌نگرند.

۲. خود را در جایگاه [[رعیت]] پنداشتن: از جمله قواعدی که [[حاکم]] می‌تواند بر اساس آن، [[درک]] درستی از [[انتظارها]] و خواسته‌های [[شهروندان]] داشته باشد، آن است که به مسائل [[جامعه]] همواره از موضع [[قدرت]] نگاه نکند؛ بلکه خود را در موضع افراد جامعه قرار داده، مسائل و [[مشکلات]] [[حکومتی]] را از دید آنها بنگرد: {{متن حدیث|وَ أَنَّ النَّاسَ يَنْظُرُونَ مِنْ أُمُورِكَ فِي مِثْلِ مَا كُنْتَ تَنْظُرُ فِيهِ مِنْ أُمُورِ الْوُلَاةِ قَبْلَكَ...}}؛ «مردم در کارهای تو چنان می‌نگرند که تو در کارهای والیان پیش از خود می‌نگری و درباره تو آن می‌گویند که در باره آنان می‌گویی و [[نیکوکاران]] را به نام [[نیکی]] توان شناخت که [[خدا]] از ایشان به زبان‌های بندگانش جاری ساخت».

۳. [[رفتار]] محبت‌آمیز با شهروندان: حاکم باید با شهروندان با [[رحمت]] و [[محبت]] و [[شفقت]] رفتار کند تا [[احساس]] دوگانگی در اذهان جامعه پدید نیاید:
[[مهربانی]] بر رعیت را برای [[دل]] خود، پوششی گردان و [[دوستی]] ورزیدن با آنان را و مهربانی کردن با همگان، و مباش همچون جانوری شکاری که خوردنشان را [[غنیمت]] شماری؛ چه رعیت دو دسته‌اند: دسته‌ای [[برادر دینی]] تو هستند، و دسته دیگر در [[آفرینش]] با تو همانندند. گناهی از ایشان سر می‌زند یا علت‌هایی بر آنان عارض می‌شود، و یا خواسته و ناخواسته خطایی بر دستشان می‌رود. به خطاشان منگر، و از گناهشان درگذر.

۴. [[پرهیز]] از [[استبداد]]: تمام [[تصمیم]] گیری‌های [[حکومتی]] باید عاقلانه و بر اساس [[شریعت]] باشد و [[حاکم]] نباید بدون در نظر گرفتن [[مصالح دینی]] و [[منافع عمومی]]، به هر اقدامی دست بزند: به خشمی که توانی خود را از آن برهانی مشتاب، و مگو من مأمورم و مرا گمارده‌اند و من دستور می‌دهم و [[اطاعت]] من لازم است؛ چه این کار، [[دل]] را سیاه کند و [[دین]] را پژمرده و تباه، و موجب [[زوال نعمت]] است و نزدیکی [[بلا]] و آفت، و اگر قدرتی که از آن برخورداری، نخوتی در تو پدید آرد و خود را بزرگ بشماری، بزرگی [[حکومت]] [[پروردگار]] را که [[برتر]] از تو است، بنگر... و بپرهیز از این که در بزرگی فروختن، [[خدا]] را هم‌نبرد خوانی و در کبریا و [[عظمت]]، و خود را همانند او دانی، که خدا هر [[سرکشی]] را [[خوار]] می‌سازد و هر [[خودبینی]] را بی‌مقدار.

۵. [[گزینش]] [[مشاوران]] [[صالح]]: [مالک! [[انسان]]] [[بخیل]] را در رای‌زنی خود در میاور که تو را از [[نیکوکاری]] باز گرداند و از درویشی می‌ترساند، و نه [[ترسو]] را تا در [[کارها]] سستت نماید، و نه آزمند را تا [[حرص]] [[ستم]] را برایت بیاراید.

۶. گزینش [[وزیران]] و همکاران صالح: بدترین وزیران تو، کسی است که پیش از تو [[وزیر]] بدکاران بوده و آن‌که در [[گناهان]] آنان شرکت نموده؛ پس مبادا چنین کسان [[محرم]] تو باشند که آنان [[یاوران]] گناه‌کارانند و [[ستمکاران]] را کمک کار، و تو [[جانشینی]] بهتر از ایشان خواهی یافت که در [[رأی]] و گزاردن کار چون آنان بود و گناهان و [[کردار بد]] آنان را بر عهده ندارد.

۷. وضع [[نظام]] [[تشویق]] و [[تنبیه]]: مبادا نکوکار و [[بدکردار]] در دیده‌ات برابر آید که آن رغبت نکوکار را در [[نیکی]] کم کند، و بدکردار را را به [[بدی]] وادار نماید، و درباره هر یک از آنان، آن را عهده‌دار باش که او بر عهده خود گرفت.

۸. [[تعیین وقت]] [[ملاقات]] با [[مردم]]: بخشی از وقت خود را خاص کسانی کن که به تو نیاز دارند. خود را برای کار آنان فارغ دار و در [[مجلسی]] عمومی بنشین و در آن مجلس برابر خدایی که تو را [[آفریده]] [[فروتن]] باش و [[سپاهیان]] و یارانت را که نگهبانانند یا تو را پاسبانان، از آنان باز دار تا سخن‌گوی آن مردم با تو [[گفت‌وگو]] کند، بی‌درماندگی در گفتار.... دیگر نیاز مردم را برآوردن در همان [[روز]] که به تو عرضه دارند و....

٩. حضور در بین مردم: فراوان خود را از [[رعیت]] خویش پنهان مکن که پنهان شدن [[والیان]] از رعیت، نمونه‌ای است از تنگ‌خویی و کم اطلاعی در [[کارها]]، و [[نهان]] شدن از رعیت، والیان را از دانستن آن‌چه بر آنان پوشیده است، باز دارد؛ پس کار بزرگ نزد آنان خُرد به شمار آید، و کار خُرد بزرگ نماید. [[زیبا]] [[زشت]] شود و زشت زیبا، و [[باطل]] به [[لباس]] [[حق]] درآید و همانا [[والی]]، [[انسانی]] است که آن‌چه را مردم از او پوشیده دارند، نداند و حق را نشانه‌ای نبود تا بدان راست از [[دروغ]] شناخته شود و تو به هر حال، یکی از دو کس خواهی بود: یا مردی که نفس او در [[اجرای حق]] سخاوتمند است؛ پس چرا خود را بپوشانی و حق واجبی را که بر عهده تو است نرسانی یا کار [[نیکی]] را نکنی که کردن آن توانی؟ یا به بازداشتن حق [[گرفتاری]]؛ در این صورت، [[مردمان]] به زودی خود را از درخواست از تو بازدارند؛ چه از [[بخشش]] تو نومیدند.

۱۰. [[امتیاز]] ندادن به [[خواص]]: والی را نزدیکانی است و [[خویشاوندان]] که [[خوی]] [[برتری]] جستن دارند و گردن فرازی کردن، و در معاملت [[انصاف]] را کمتر به کار بستن. ریشه [[ستم]] اینان را با بریدن اسباب آن برآر و به هیچ یک از اطرافیان و خویشاوندانت زمینی را به بخششی وامگذار، و مبادا در تو [[طمع]] کنند با بستن پیمانی که مجاور آنان را زیان رساند در بهره که از آب دارند، یا کاری که باید با هم به انجام رسانند و [[رنج]] آن را بر عهده دیگران نهند.... [[حق]] را از آن هر که بُود، بر عهده دار؛ نزدیک یا دور، و در این باره [[شکیبا]] باش.

۱۱. گزارش کار به [[مردم]]: اگر [[رعیت]] بر تو [[گمان]] [[ستم]] بُرد، عذر خود را آشکارا با آنان در میان گذار، و با این کار از بدگمانی‌شان در آر؛ که بدین [[رفتار]]، نفس خود را به [[فرمان]] آورده باشی و با رعیت [[مدارا]] کرده و [[حاجت]] خویش را بر آورده و رعیت را به [[راه راست]] واداشته.

۱۲. قانونمندی و [[نظم]] اجرایی: بپرهیز از [[شتاب]] در کارهایی که هنگام انجام آن نرسیده یا [[سستی]] در آن چون انجامش ممکن گردیده، یا ستیزیدن در کارهایی که راه راست در آن ناپایدار است یا سستی ورزیدن آن‌گاه که آشکار است؛ پس هر چیزی را در جای آن بدار و هر کاری را به هنگام آن بگزار.

۱۳. بهره‌گیری از تجربه‌های [[حکومت]] [[عادل]]: بر تو [[واجب]] است به خاطر داشتن آن‌چه بر [[[والیان]]] پیش از تو رفته است، از حکومت عدلی که کرده‌اند، و [[سنت]] نیکویی که نهاده‌اند یا اثری که از [[پیامبر]] ما به جا است یا واجبی که در [[کتاب خدا]] است؛ پس [[اقتدا]] کنی بدان چه دیدی ما بدان رفتار کردیم و بکوشی در [[پیروی]] آن‌چه در این [[عهدنامه]] بر عهده تو نهادیم<ref>برای همه موارد ر.ک: نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

موارد پیشین، گوشه‌هایی از [[وظایف]] و اختیارات [[زمامدار]] و [[والی]] در [[حکومت اسلامی]] است که از [[عهدنامه مالک اشتر]] اخذ شده است.<ref>[[محسن مهاجرنیا|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۶]]، ص ۱۳۶.</ref>

== جستارهای وابسته ==

== منابع ==
{{منابع}}
#[[پرونده:1368104.jpg|22px]] [[محسن مهاجرنیا|مهاجرنیا، محسن]]، [[ساختار حکومت امام علی (مقاله)| مقاله «ساختار حکومت امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۶ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۶''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:وظیفه سیاسی حاکم]]
[[رده:مدخل]]