وقایع میدان نبرد عاشورا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۲

2023-07-25T08:12:56Z

Wasity: جایگزینی متن - '-،' به '-'

2022-11-24T12:23:54Z

جایگزینی متن - '-،' به '-'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۵۳
خط ۲:		خط ۲:

	== [[رویارویی]] [[لشکر]] [[هدایت]] و لشکر [[گمراهی]] ==		== [[رویارویی]] [[لشکر]] [[هدایت]] و لشکر [[گمراهی]] ==
	در کتاب [[الإرشاد (کتاب)\|الإرشاد]] آمده است که: [[حسین بن علی]] {{ع}}، صبحگاهان، یارانش را پس از [[نماز صبح]]، آماده کرد. سی و دو سوار و [[چهل]] پیاده با او بودند. او [[زهیر بن قین]] را بر جناح راست یارانش و [[حبیب بن مظاهر]] را بر [[جناح چپ]] یارانش، قرار داد و پرچمش را به دست برادرش عبّاس {{ع}} سپرد.... [[عمر بن سعد]] نیز در همان صبحگاه - که [[روز جمعه]] بود و [[شنبه]] هم گفته شده-، یارانش را آماده کرد و با لشکری که همراهش بودند، به سوی [[حسین]] {{ع}} بیرون آمد. بر جناح راست [لشکر] او، [[عمرو بن حجاج]] و بر جناح چپ [لشکر] او، [[شمر بن ذی الجوشن]] و بر سواران، [[عروة بن قیس]] و بر پیادگان، [[شبث بن ربعی]] گمارده شده بودند و [[پرچم]] را به غلامش [[دُرَید]] داد<ref>{{متن حدیث\|أَصْبَحَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ {{ع}} فَعَبَّأَ أَصْحَابَهُ‏ بَعْدَ صَلَاةِ الْغَدَاةِ وَ كَانَ مَعَهُ اثْنَانِ وَ ثَلَاثُونَ فَارِساً وَ أَرْبَعُونَ رَاجِلًا فَجَعَلَ زُهَيْرَ بْنَ الْقَيْنِ فِي مَيْمَنَةِ أَصْحَابِهِ وَ حَبِيبَ بْنَ مُظَاهِرٍ فِي مَيْسَرَةِ أَصْحَابِهِ وَ أَعْطَى رَايَتَهُ الْعَبَّاسَ أَخَاهُ {{ع}}... وَ أَصْبَحَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ هُوَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ قِيلَ يَوْمُ السَّبْتِ فَعَبَّأَ أَصْحَابَهُ وَ خَرَجَ فِيمَنْ مَعَهُ مِنَ النَّاسِ نَحْوَ الْحُسَيْنِ {{ع}} وَ كَانَ عَلَى مَيْمَنَتِهِ عَمْرُو بْنُ الْحَجَّاجِ وَ عَلَى مَيْسَرَتِهِ شِمْرُ بْنُ ذِي الْجَوْشَنِ وَ عَلَى الْخَيْلِ عُرْوَةُ بْنُ قَيْسٍ وَ عَلَى الرَّجَّالَةِ شَبَثُ بْنُ رِبْعِي‏ وَ أَعْطَى الرَّايَةَ دُرَيْداً مَوْلَاهُ}} (الإرشاد، ج۲، ص۹۵).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۳.</ref>		در کتاب [[الإرشاد (کتاب)\|الإرشاد]] آمده است که: [[حسین بن علی]] {{ع}}، صبحگاهان، یارانش را پس از [[نماز صبح]]، آماده کرد. سی و دو سوار و [[چهل]] پیاده با او بودند. او [[زهیر بن قین]] را بر جناح راست یارانش و [[حبیب بن مظاهر]] را بر [[جناح چپ]] یارانش، قرار داد و پرچمش را به دست برادرش عبّاس {{ع}} سپرد.... [[عمر بن سعد]] نیز در همان صبحگاه - که [[روز جمعه]] بود و [[شنبه]] هم گفته شده- یارانش را آماده کرد و با لشکری که همراهش بودند، به سوی [[حسین]] {{ع}} بیرون آمد. بر جناح راست [لشکر] او، [[عمرو بن حجاج]] و بر جناح چپ [لشکر] او، [[شمر بن ذی الجوشن]] و بر سواران، [[عروة بن قیس]] و بر پیادگان، [[شبث بن ربعی]] گمارده شده بودند و [[پرچم]] را به غلامش [[دُرَید]] داد<ref>{{متن حدیث\|أَصْبَحَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ {{ع}} فَعَبَّأَ أَصْحَابَهُ‏ بَعْدَ صَلَاةِ الْغَدَاةِ وَ كَانَ مَعَهُ اثْنَانِ وَ ثَلَاثُونَ فَارِساً وَ أَرْبَعُونَ رَاجِلًا فَجَعَلَ زُهَيْرَ بْنَ الْقَيْنِ فِي مَيْمَنَةِ أَصْحَابِهِ وَ حَبِيبَ بْنَ مُظَاهِرٍ فِي مَيْسَرَةِ أَصْحَابِهِ وَ أَعْطَى رَايَتَهُ الْعَبَّاسَ أَخَاهُ {{ع}}... وَ أَصْبَحَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ هُوَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ قِيلَ يَوْمُ السَّبْتِ فَعَبَّأَ أَصْحَابَهُ وَ خَرَجَ فِيمَنْ مَعَهُ مِنَ النَّاسِ نَحْوَ الْحُسَيْنِ {{ع}} وَ كَانَ عَلَى مَيْمَنَتِهِ عَمْرُو بْنُ الْحَجَّاجِ وَ عَلَى مَيْسَرَتِهِ شِمْرُ بْنُ ذِي الْجَوْشَنِ وَ عَلَى الْخَيْلِ عُرْوَةُ بْنُ قَيْسٍ وَ عَلَى الرَّجَّالَةِ شَبَثُ بْنُ رِبْعِي‏ وَ أَعْطَى الرَّايَةَ دُرَيْداً مَوْلَاهُ}} (الإرشاد، ج۲، ص۹۵).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۳.</ref>

	== سخنی درباره شمار دو [[سپاه]] ==		== سخنی درباره شمار دو [[سپاه]] ==
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===		=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===
	شمار [[سپاهیان ابن سعد]] - که در گزارش‌های نسبتاً معتبر آمده-، عبارت است از: چهار هزار نفر، چهار هزار و پانصد نفر، بیست هزار نفر، ۲۲ هزار نفر، ۲۸ هزار نفر، سی هزار نفر، ۳۱ هزار نفر، و ۳۵ هزار نفر. با توجّه به این که نیروهایی که از [[کوفه]] به [[کربلا]] رفتند، یک جا اعزام نشدند، احتمالاً برخی از مورّخان، تنها آمار اوّلیه نیروهای اعزامی از کوفه را ثبت کرده‌اند و برخی، آمار کسانی را نیز که به آنها پیوسته‌اند، ثبت کرده‌اند. در نتیجه، چنین اختلاف‌هایی پدید آمده است. از سوی دیگر، با در نظر گرفتن این که شماری از نیروهای اعزامی در بین راه، فرار کرده‌اند، اظهار نظر درباره شمار [[واقعی]] و حتّی شمار تقریبی [[سپاه ابن سعد]]، بسیار دشوار است. گفتنی است که رقم سی هزار نفر، در دو [[روایت]] از [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام]] [[زین العابدین]] {{ع}}، نقل شده است. هر چند که [[سند]] این [[روایات]]، از اعتبار لازم برخوردار نیست؛ لکن با توجّه به کوچ دادن عمومی [[مردم کوفه]] به سوی [[کربلا]] توسّط [[ابن زیاد]] و نیز با توجّه به این که این تعداد، کمتر از نیمی از جنگجویانِ [[کوفه]] است - که حدود صد هزار نفر تخمین زده شده‌اند-، رقمی قابل قبول است. قرینه دیگری که می‌تواند تعداد سی هزار نفر را [[تأیید]] کند، این است که [[سپاهیان]] مختار را شصت هزار نفر گزارش کرده‌اند. به نظر می‌رسد که سپاهیان او را کسانی تشکیل داده‌اند که در [[واقعه کربلا]]، در [[لشکر]] [[عمر بن سعد]] نبوده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۶.</ref>		شمار [[سپاهیان ابن سعد]] - که در گزارش‌های نسبتاً معتبر آمده- عبارت است از: چهار هزار نفر، چهار هزار و پانصد نفر، بیست هزار نفر، ۲۲ هزار نفر، ۲۸ هزار نفر، سی هزار نفر، ۳۱ هزار نفر، و ۳۵ هزار نفر. با توجّه به این که نیروهایی که از [[کوفه]] به [[کربلا]] رفتند، یک جا اعزام نشدند، احتمالاً برخی از مورّخان، تنها آمار اوّلیه نیروهای اعزامی از کوفه را ثبت کرده‌اند و برخی، آمار کسانی را نیز که به آنها پیوسته‌اند، ثبت کرده‌اند. در نتیجه، چنین اختلاف‌هایی پدید آمده است. از سوی دیگر، با در نظر گرفتن این که شماری از نیروهای اعزامی در بین راه، فرار کرده‌اند، اظهار نظر درباره شمار [[واقعی]] و حتّی شمار تقریبی [[سپاه ابن سعد]]، بسیار دشوار است. گفتنی است که رقم سی هزار نفر، در دو [[روایت]] از [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام]] [[زین العابدین]] {{ع}}، نقل شده است. هر چند که [[سند]] این [[روایات]]، از اعتبار لازم برخوردار نیست؛ لکن با توجّه به کوچ دادن عمومی [[مردم کوفه]] به سوی [[کربلا]] توسّط [[ابن زیاد]] و نیز با توجّه به این که این تعداد، کمتر از نیمی از جنگجویانِ [[کوفه]] است - که حدود صد هزار نفر تخمین زده شده‌اند- رقمی قابل قبول است. قرینه دیگری که می‌تواند تعداد سی هزار نفر را [[تأیید]] کند، این است که [[سپاهیان]] مختار را شصت هزار نفر گزارش کرده‌اند. به نظر می‌رسد که سپاهیان او را کسانی تشکیل داده‌اند که در [[واقعه کربلا]]، در [[لشکر]] [[عمر بن سعد]] نبوده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۶.</ref>

	== [[دعای امام]] {{ع}} در [[صبح]] [[عاشورا]]<ref>این جمله، مشهور است که: {{عربی\|كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورَاءُ وَ كُلُّ أَرْضٍ كَربَلاءُ}}. گاهی بر آن افزوده شده: {{عربی\|وَ کُلُّ شَهْرٍ مُحَرَّمٌ}}. گاهی نیز دیده می‌شود که آن را به اهل بیت {{عم}} نسبت می‌دهند، در حالی که چنین مطالبی در منابع حدیثی دیده نمی‌شود؛ امّا مضمون آن، ضمن اشعار محمّد بن سعید بوصیری (ق ۷ق) در رثای امام حسین {{ع}} و یارانش آمده است. متن شعر او، این است: {{عربی\|كلُّ يومٍ و كلُّ أرضٍ لِكَربي / فيهِمُ كربلاءُ و عاشوراء}} هر روزی و هر سرزمینی، به خاطر اندوه من بر [مصیبت] آنان، کربلا و عاشوراست. احتمالاً همین شعر، ریشه اصلی آن جمله مشهور باشد.</ref>==		== [[دعای امام]] {{ع}} در [[صبح]] [[عاشورا]]<ref>این جمله، مشهور است که: {{عربی\|كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورَاءُ وَ كُلُّ أَرْضٍ كَربَلاءُ}}. گاهی بر آن افزوده شده: {{عربی\|وَ کُلُّ شَهْرٍ مُحَرَّمٌ}}. گاهی نیز دیده می‌شود که آن را به اهل بیت {{عم}} نسبت می‌دهند، در حالی که چنین مطالبی در منابع حدیثی دیده نمی‌شود؛ امّا مضمون آن، ضمن اشعار محمّد بن سعید بوصیری (ق ۷ق) در رثای امام حسین {{ع}} و یارانش آمده است. متن شعر او، این است: {{عربی\|كلُّ يومٍ و كلُّ أرضٍ لِكَربي / فيهِمُ كربلاءُ و عاشوراء}} هر روزی و هر سرزمینی، به خاطر اندوه من بر [مصیبت] آنان، کربلا و عاشوراست. احتمالاً همین شعر، ریشه اصلی آن جمله مشهور باشد.</ref>==
خط ۶۵:		خط ۶۵:

	== [[نماز جماعت]] در [[ظهر عاشورا]] به [[امامت]] [[حسین]] {{ع}} ==		== [[نماز جماعت]] در [[ظهر عاشورا]] به [[امامت]] [[حسین]] {{ع}} ==
	از [[حمید بن مسلم]] اینچنین نقل است که: یاران حسین {{ع}}، پیوسته کشته می‌شدند و چون یکی دو تن از آنان کُشته می‌شد، معلوم می‌شد؛ امّا هر چه از [[دشمن]] کشته می‌شد، معلوم نمی‌گشت؛ زیرا آنان، فراوان بودند. هنگامی که [[ابوثُمامه عمرو بن عبداللّه صائدی]] چنین دید، به حسین {{ع}} گفت: ای ابا [[عبد]] اللّه! جانم به فدایت! می‌بینم که اینان، به تو نزدیک شده‌اند. نه. به [[خدا]] [[سوگند]]، کُشته نمی‌شوی تا من - اگر [[خدا]] بخواهد-، پیش از تو کُشته شوم! دوست دارم که پروردگارم را در حالی [[ملاقات]] کنم که این نمازی را که وقتش فرا رسیده، بخوانم. [[حسین]] {{ع}}، سرش را بلند کرد و سپس فرمود: «از [[نماز]]، یاد کردی. [[خداوند]]، تو را از نمازگزارانِ ذکرگو قرار دهد! آری. اکنون، اوّلِ وقت آن است». سپس فرمود: «از آنان بخواهید که از ما دست بکِشند تا نماز بخوانیم». [[حصین بن تمیم]]، به ایشان گفت: آن [نماز]، پذیرفته نمی‌شود! [[حبیب بن مظاهر]] به او گفت: پذیرفته نمی‌شود؟! پنداشته‌ای که نماز، از [[خاندان پیامبر]] خدا {{صل}} قبول نمی‌شود و از تو -ای درازگوش-، پذیرفته می‌شود؟!... [[ابو ثمامه صاعدی]]، یکی از پسرعموهایش را که در [[لشکر]] [[دشمن]] بود، کُشت. سپس، [[نماز ظهر]] را خواندند. حسین {{ع}} با ایشان، [[نماز خوف]] گزارد و آن گاه، بعد از ظهر، دوباره جنگیدند و [[جنگ]]، بالا گرفت<ref>{{متن حدیث\|فَلَا يَزَالُ الرَّجُلُ مِنْ أصْحَابِ الحُسَيْنِ {{ع}} قَدْ قُتِلَ، فَإِذَا قُتِلَ مِنْهُمُ الرَّجُلُ وَالرَّجُلانِ تَبَيَّنَ فِيهِمْ، وَ اُولئِكَ كَثِيرٌ لَا يَتَبَيَّنُ فِيهِم مَا يُقْتَلُ مِنْهُم. قَالَ: فَلَمَّا رَأى ذَلِكَ أَبُو ثُمَامَةَ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللّهِ الصَّائِدِيُّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ {{ع}}: يَا أبَا عَبْدِاللّهِ، نَفْسِي لَكَ الفِدَاءُ! إِنِّي أَرى هَؤُلَاءِ قَدِ اقْتَرَبُوا مِنْكَ، وَلَا وَاللّهِ، لَا تُقْتَلُ حَتَّى اُقْتَلَ دُونَكَ إِنْ شَاءَ اللّهُ، وَ اُحِبُّ أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَ قَدْ صَلَّيْتُ هَذِهِ الصَّلاةَ الَّتِي دَنَا وَقْتُهَا. قَالَ: فَرَفَعَ الحُسَيْنُ {{ع}} رَأْسَهُ، ثُمَّ قَالَ: ذَكَرْتَ الصَّلاةَ، جَعَلَكَ اللّهُ مِنَ المُصَلِّينَ الذَّاكِرِينَ! نَعَمْ، هَذَا أوَّلُ وَقْتِهَا، ثُمَّ قَالَ: سَلُوهُمْ أَنْ يَكُفُّوا عَنَّا حَتَّى نُصَلِّيَ. فَقَالَ لَهُمُ الحُصَيْنُ بْنُ تَمِيمٍ: إنَّهَا لَا تُقبَلُ! فَقَالَ لَهُ حَبِيبُ بْنُ مُظاهِرٍ: لا تُقبَلُ؟! زَعَمْتَ الصَّلاةَ مِنْ آلِ رَسُولِ اللّهِ {{صل}} لا تُقبَلُ، وَتُقبَلُ مِنْكَ يَا حِمَارُ؟!... وَ قَتَلَ أبُو ثُمامَةَ الصَّائِدِيُّ ابْنَ عَمٍّ لَهُ كَانَ عَدُوَّاً لَهُ، ثُمَّ صَلُّوا الظُّهْرَ، صَلّى بِهِمُ الحُسَيْنُ {{ع}} صَلاةَ الخَوفِ، ثُمَّ اقْتَتَلُوا بَعْدَ الظُّهْرِ، فَاشْتَدَّ قِتَالُهُمْ}} (تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۹ - ۴۴۱).</ref>.		از [[حمید بن مسلم]] اینچنین نقل است که: یاران حسین {{ع}}، پیوسته کشته می‌شدند و چون یکی دو تن از آنان کُشته می‌شد، معلوم می‌شد؛ امّا هر چه از [[دشمن]] کشته می‌شد، معلوم نمی‌گشت؛ زیرا آنان، فراوان بودند. هنگامی که [[ابوثُمامه عمرو بن عبداللّه صائدی]] چنین دید، به حسین {{ع}} گفت: ای ابا [[عبد]] اللّه! جانم به فدایت! می‌بینم که اینان، به تو نزدیک شده‌اند. نه. به [[خدا]] [[سوگند]]، کُشته نمی‌شوی تا من - اگر [[خدا]] بخواهد- پیش از تو کُشته شوم! دوست دارم که پروردگارم را در حالی [[ملاقات]] کنم که این نمازی را که وقتش فرا رسیده، بخوانم. [[حسین]] {{ع}}، سرش را بلند کرد و سپس فرمود: «از [[نماز]]، یاد کردی. [[خداوند]]، تو را از نمازگزارانِ ذکرگو قرار دهد! آری. اکنون، اوّلِ وقت آن است». سپس فرمود: «از آنان بخواهید که از ما دست بکِشند تا نماز بخوانیم». [[حصین بن تمیم]]، به ایشان گفت: آن [نماز]، پذیرفته نمی‌شود! [[حبیب بن مظاهر]] به او گفت: پذیرفته نمی‌شود؟! پنداشته‌ای که نماز، از [[خاندان پیامبر]] خدا {{صل}} قبول نمی‌شود و از تو -ای درازگوش- پذیرفته می‌شود؟!... [[ابو ثمامه صاعدی]]، یکی از پسرعموهایش را که در [[لشکر]] [[دشمن]] بود، کُشت. سپس، [[نماز ظهر]] را خواندند. حسین {{ع}} با ایشان، [[نماز خوف]] گزارد و آن گاه، بعد از ظهر، دوباره جنگیدند و [[جنگ]]، بالا گرفت<ref>{{متن حدیث\|فَلَا يَزَالُ الرَّجُلُ مِنْ أصْحَابِ الحُسَيْنِ {{ع}} قَدْ قُتِلَ، فَإِذَا قُتِلَ مِنْهُمُ الرَّجُلُ وَالرَّجُلانِ تَبَيَّنَ فِيهِمْ، وَ اُولئِكَ كَثِيرٌ لَا يَتَبَيَّنُ فِيهِم مَا يُقْتَلُ مِنْهُم. قَالَ: فَلَمَّا رَأى ذَلِكَ أَبُو ثُمَامَةَ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللّهِ الصَّائِدِيُّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ {{ع}}: يَا أبَا عَبْدِاللّهِ، نَفْسِي لَكَ الفِدَاءُ! إِنِّي أَرى هَؤُلَاءِ قَدِ اقْتَرَبُوا مِنْكَ، وَلَا وَاللّهِ، لَا تُقْتَلُ حَتَّى اُقْتَلَ دُونَكَ إِنْ شَاءَ اللّهُ، وَ اُحِبُّ أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَ قَدْ صَلَّيْتُ هَذِهِ الصَّلاةَ الَّتِي دَنَا وَقْتُهَا. قَالَ: فَرَفَعَ الحُسَيْنُ {{ع}} رَأْسَهُ، ثُمَّ قَالَ: ذَكَرْتَ الصَّلاةَ، جَعَلَكَ اللّهُ مِنَ المُصَلِّينَ الذَّاكِرِينَ! نَعَمْ، هَذَا أوَّلُ وَقْتِهَا، ثُمَّ قَالَ: سَلُوهُمْ أَنْ يَكُفُّوا عَنَّا حَتَّى نُصَلِّيَ. فَقَالَ لَهُمُ الحُصَيْنُ بْنُ تَمِيمٍ: إنَّهَا لَا تُقبَلُ! فَقَالَ لَهُ حَبِيبُ بْنُ مُظاهِرٍ: لا تُقبَلُ؟! زَعَمْتَ الصَّلاةَ مِنْ آلِ رَسُولِ اللّهِ {{صل}} لا تُقبَلُ، وَتُقبَلُ مِنْكَ يَا حِمَارُ؟!... وَ قَتَلَ أبُو ثُمامَةَ الصَّائِدِيُّ ابْنَ عَمٍّ لَهُ كَانَ عَدُوَّاً لَهُ، ثُمَّ صَلُّوا الظُّهْرَ، صَلّى بِهِمُ الحُسَيْنُ {{ع}} صَلاةَ الخَوفِ، ثُمَّ اقْتَتَلُوا بَعْدَ الظُّهْرِ، فَاشْتَدَّ قِتَالُهُمْ}} (تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۹ - ۴۴۱).</ref>.

	در کتاب [[الإرشاد (کتاب)\|الإرشاد]] آمده است که: [[جنگ]]، بالا گرفت و شدید شد و کشتگان و زخمیان در [[یاران]] ابا [[عبد]] [[اللّه]] الحسین {{ع}}، فراوان شدند، تا آنکه ظهر شد و [[حسین]] {{ع}} با یارانش، [[نماز خوف]] گزارد<ref>{{متن حدیث\|اشْتَدَّ الْقِتَالُ‏ وَ الْتَحَمَ‏ وَ كَثُرَ الْقَتْلُ وَ الْجِرَاحُ فِي أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ {{ع}} إِلَى أَنْ زَالَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الْحُسَيْنُ بِأَصْحَابِهِ صَلَاةَ الْخَوْفِ‏}} (الإرشاد، ج۲، ص۱۰۵؛ إعلام الوری، ج۱، ص۴۶۴).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۲۵.</ref>.		در کتاب [[الإرشاد (کتاب)\|الإرشاد]] آمده است که: [[جنگ]]، بالا گرفت و شدید شد و کشتگان و زخمیان در [[یاران]] ابا [[عبد]] [[اللّه]] الحسین {{ع}}، فراوان شدند، تا آنکه ظهر شد و [[حسین]] {{ع}} با یارانش، [[نماز خوف]] گزارد<ref>{{متن حدیث\|اشْتَدَّ الْقِتَالُ‏ وَ الْتَحَمَ‏ وَ كَثُرَ الْقَتْلُ وَ الْجِرَاحُ فِي أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ {{ع}} إِلَى أَنْ زَالَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الْحُسَيْنُ بِأَصْحَابِهِ صَلَاةَ الْخَوْفِ‏}} (الإرشاد، ج۲، ص۱۰۵؛ إعلام الوری، ج۱، ص۴۶۴).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۲۵.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T19:58:38Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۲۸
خط ۴۳:		خط ۴۳:

	== سخنی درباره شهدای [[حمله نخست]] ==		== سخنی درباره شهدای [[حمله نخست]] ==
	معروف است که در حمله نخست [[سپاه کوفه]] به [[یاران امام حسین]] {{ع}}، شماری از [[اصحاب امام]] {{ع}} - که تعداد آنها بیش از پنجاه نفر برآورد شده است - به [[شهادت]] رسیده‌اند، تا آنجا که [[~~ابن شهر آشوب~~]]، در کتاب المناقب، شهدای [[حمله اول]] را «حدود [[چهل]] تن» می‌داند و از ۲۸ نفرِ آنان نیز به نام، یاد می‌کند: [[یاران]] کُشته شده [[حسین]] {{ع}} در حمله نخست، اینان بودند: [[نعیم بن عجلان]]، [[عمران بن کعب بن حارث اشجعی]]، [[حنظلة بن عمرو شیبانی]]، [[قاسط بن زهیر]]، [[کنانة بن عتیق]]، [[عمرو بن مشیعه]]، [[ضرغامة بن مالک]]، [[عامر بن مسلم]]، [[سیف بن مالک نمیری]]، [[عبد الرحمان ارحبی]]، [[مجمع عائذی]]، [[حباب بن حارث]]، [[عمرو جندعی]]، [[حلاس بن عمرو راسبی]]، [[سوار بن ابی عمیر فهمی]]، [[عمار بن ابی سلامه دالانی]]، [[نعمان بن عمرو راسبی]]، [[زاهر بن عمرو]]، [[غلام ابن حمق]]، [[جبلة بن علی]]، [[مسعود بن حجاج]]، [[عبد اللّه بن عروه غفاری]]، [[زهیر بن بشر خثعمی]]، [[عمار بن حسان]]، [[عبداللّه بن عمیر]]، [[مسلم بن کثیر]]، [[زهَیر بن سلیم]]، [[عبداللّه]] و [[عبیداللّه]]، دو پسر [[زید بصری]]، همچنین ده تن از [[غلامان حسین]] {{ع}} و دو تن از [[غلامان]] [[امیر مؤمنان]] {{ع}}<ref>المناقب، ~~ابن شهر آشوب،~~ ج۴، ص۱۱۳. نیز، ر. ک: بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۴ که این افزوده را هم دارد: {{متن حدیث\|والجلاس بن عمرو الراسبي و سوار بن أبي حمير الفهمي}}.</ref>. به نظر می‌رسد که نخستین منبعی که به [[شهادت]] حدود پنجاه تن از [[اصحاب امام حسین]] {{ع}} در [[حمله]] [[سپاه کوفه]] اشاره کرده، الفتوح ابن اعثم است که پس از اشاره به نخستین حمله ([[تیراندازی]] سپاه کوفه) به [[یاران امام]] {{ع}} می‌نویسد: «سپس ساعتی از [[روز]] را در یک حمله، با هم جنگیدند تا آنکه بیش از پنجاه تن از [[یاران]] [[حسین]] {{ع}} کشته شدند»<ref>{{متن حدیث\|فَاقْتَتَلُوا سَاعَةً مِنَ‏ النَّهَارِ حَمْلَةً وَاحِدَةً حَتَّى قُتِلَ مِنْ أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ {{ع}} نَیِّفٌ وَ خَمْسُونَ رَجُلاً}} (ر. ک: دانشنامه امام حسین {{ع}}، ج۶، ص۱۳۰، ح۱۶۳۸).</ref>. [[تأمل]] در گزارش ابن اعثم، نشان می‌دهد که مقصود، این است که کشته شدن حدود پنجاه تن از [[اصحاب امام]] {{ع}}، در اَثنای [[جنگ]] و در بخشی از [[روز عاشورا]] اتّفاق افتاده است، نه آنکه آنها در حمله اوّل، کشته شده باشند؛ اما خوارزمی<ref>گفتنی است که بخش مهمی از مقتل الحسین خوارزمی، از کتاب الفتوح ابن اعثم، اخذ شده است.</ref>، بدون توجه به مفهوم دقیق [[کلام]] ابن اعثم، این ماجرا را به‌گونه‌ای دیگر برداشت کرده و پس از گزارش [[حمله اول]] در ادامه آورده است: «هنگامی که این‌گونه تیراندازی کردند، یاران حسین {{ع}} کاهش یافتند و از ایشان، کسانی ماندند که در جنگ تن به تن، یاد می‌شوند. [در این تیراندازی] بیش از پنجاه تن از آنان، کشته شدند»<ref>{{متن حدیث\|فَلَمَّا رَمَوهُمْ هَذِهِ الرَّمِيَةَ قَلَّ أصْحَابُ الحُسَيْنِ {{ع}}، فَبَقِىَ فِى هَؤُلاءِ القَوْمِ الَّذِينَ يُذْكَرُونَ فِى المُبَارَزَةِ، وَ قَدْ قُتِلَ مِنْهُمْ مَا يُنِيفُ‏ عَلَى‏ خَمْسِينَ‏ رَجُلاً}} (ر. ک: دانشنامه امام حسین {{ع}}، ج۶، ص۱۲۸، ح۱۶۳۷).</ref>. و در ادامه این نوع گزارش‌ها، همان طور که اشاره شد، [[~~ابن شهر آشوب~~]] نیز نام ۲۸ تن را به عنوان شهدای [[حمله]] اوّل، مطرح کرده است، که ظاهرا صحیح نیست؛ زیرا: اولاً، در منابع کهن، سخنی از شهدای حمله اوّل، بدین‌گونه دیده نمی‌شود و سخن ابن اعثم، هیچ دلالتی بر این معنا ندارد؛ بلکه همان طور که اشاره شد، برخلاف آن، دلالت دارد. ثانیاً، منابع قابل استناد، مانند [[الإرشاد]] مفید و [[تاریخ]] الطبری، تنها [[تیراندازی]] گروهیِ [[دشمن]] رابه عنوان «[[حمله اول]]» گزارش کرده‌اند و اشاره به شهیدی در این حمله ندارند؛ بلکه در ادامه گزارش خود، پیروزی‌های [[یاران امام]] {{ع}} در حمله تن به تن را گزارش کرده‌اند که موجب می‌شود [[سپاه]] دشمن، این‌گونه [[مبارزه]] (تن به تن) را متوقف کند و به صورت جمعی بر [[سپاه امام]] {{ع}} حمله ور شوند. ثالثاً، نکته مهم، این که طبق برخی از همین گزارش‌ها، [[سپاهیان]] [[امام]] {{ع}} ۷۲ نفر بوده‌اند. بنا بر این، اگر پنجاه تن آنها در اثر تیرباران حمله اولْ [[شهید]] شده باشند، افراد باقی مانده، آن اندازه نیستند که قابل [[آرایش]] نظامی باشند، و چگونه این گروه اندک می‌توانست تا عصر [[عاشورا]] [[مقاومت]] نماید؟ وانگهی، اگر سپاه دشمن می‌توانست در اثر تیرباران، در یک لحظه و در یک حمله پنجاه تن از یاران امام {{ع}} را از بین ببرد، قطعا می‌توانست با ادامه تیر [[باران]]، در مدتی کوتاه، [[جنگ]] را به سرانجام برسانَد و دیگر نیاز به جنگ تن به تن یا حمله گروهی نبود. بر این اساس، آنچه درباره شهدای حمله اول، خصوصاً در المناقب [[ابن شهرآشوب]] آمده، ظاهراً قابل قبول نیست.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۱۷.</ref>.		معروف است که در حمله نخست [[سپاه کوفه]] به [[یاران امام حسین]] {{ع}}، شماری از [[اصحاب امام]] {{ع}} - که تعداد آنها بیش از پنجاه نفر برآورد شده است - به [[شهادت]] رسیده‌اند، تا آنجا که [[ابن‌شهرآشوب]]، در کتاب المناقب، شهدای [[حمله اول]] را «حدود [[چهل]] تن» می‌داند و از ۲۸ نفرِ آنان نیز به نام، یاد می‌کند: [[یاران]] کُشته شده [[حسین]] {{ع}} در حمله نخست، اینان بودند: [[نعیم بن عجلان]]، [[عمران بن کعب بن حارث اشجعی]]، [[حنظلة بن عمرو شیبانی]]، [[قاسط بن زهیر]]، [[کنانة بن عتیق]]، [[عمرو بن مشیعه]]، [[ضرغامة بن مالک]]، [[عامر بن مسلم]]، [[سیف بن مالک نمیری]]، [[عبد الرحمان ارحبی]]، [[مجمع عائذی]]، [[حباب بن حارث]]، [[عمرو جندعی]]، [[حلاس بن عمرو راسبی]]، [[سوار بن ابی عمیر فهمی]]، [[عمار بن ابی سلامه دالانی]]، [[نعمان بن عمرو راسبی]]، [[زاهر بن عمرو]]، [[غلام ابن حمق]]، [[جبلة بن علی]]، [[مسعود بن حجاج]]، [[عبد اللّه بن عروه غفاری]]، [[زهیر بن بشر خثعمی]]، [[عمار بن حسان]]، [[عبداللّه بن عمیر]]، [[مسلم بن کثیر]]، [[زهَیر بن سلیم]]، [[عبداللّه]] و [[عبیداللّه]]، دو پسر [[زید بصری]]، همچنین ده تن از [[غلامان حسین]] {{ع}} و دو تن از [[غلامان]] [[امیر مؤمنان]] {{ع}}<ref>المناقب، ابن‌شهرآشوب، ج۴، ص۱۱۳. نیز، ر. ک: بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۴ که این افزوده را هم دارد: {{متن حدیث\|والجلاس بن عمرو الراسبي و سوار بن أبي حمير الفهمي}}.</ref>. به نظر می‌رسد که نخستین منبعی که به [[شهادت]] حدود پنجاه تن از [[اصحاب امام حسین]] {{ع}} در [[حمله]] [[سپاه کوفه]] اشاره کرده، الفتوح ابن اعثم است که پس از اشاره به نخستین حمله ([[تیراندازی]] سپاه کوفه) به [[یاران امام]] {{ع}} می‌نویسد: «سپس ساعتی از [[روز]] را در یک حمله، با هم جنگیدند تا آنکه بیش از پنجاه تن از [[یاران]] [[حسین]] {{ع}} کشته شدند»<ref>{{متن حدیث\|فَاقْتَتَلُوا سَاعَةً مِنَ‏ النَّهَارِ حَمْلَةً وَاحِدَةً حَتَّى قُتِلَ مِنْ أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ {{ع}} نَیِّفٌ وَ خَمْسُونَ رَجُلاً}} (ر. ک: دانشنامه امام حسین {{ع}}، ج۶، ص۱۳۰، ح۱۶۳۸).</ref>. [[تأمل]] در گزارش ابن اعثم، نشان می‌دهد که مقصود، این است که کشته شدن حدود پنجاه تن از [[اصحاب امام]] {{ع}}، در اَثنای [[جنگ]] و در بخشی از [[روز عاشورا]] اتّفاق افتاده است، نه آنکه آنها در حمله اوّل، کشته شده باشند؛ اما خوارزمی<ref>گفتنی است که بخش مهمی از مقتل الحسین خوارزمی، از کتاب الفتوح ابن اعثم، اخذ شده است.</ref>، بدون توجه به مفهوم دقیق [[کلام]] ابن اعثم، این ماجرا را به‌گونه‌ای دیگر برداشت کرده و پس از گزارش [[حمله اول]] در ادامه آورده است: «هنگامی که این‌گونه تیراندازی کردند، یاران حسین {{ع}} کاهش یافتند و از ایشان، کسانی ماندند که در جنگ تن به تن، یاد می‌شوند. [در این تیراندازی] بیش از پنجاه تن از آنان، کشته شدند»<ref>{{متن حدیث\|فَلَمَّا رَمَوهُمْ هَذِهِ الرَّمِيَةَ قَلَّ أصْحَابُ الحُسَيْنِ {{ع}}، فَبَقِىَ فِى هَؤُلاءِ القَوْمِ الَّذِينَ يُذْكَرُونَ فِى المُبَارَزَةِ، وَ قَدْ قُتِلَ مِنْهُمْ مَا يُنِيفُ‏ عَلَى‏ خَمْسِينَ‏ رَجُلاً}} (ر. ک: دانشنامه امام حسین {{ع}}، ج۶، ص۱۲۸، ح۱۶۳۷).</ref>. و در ادامه این نوع گزارش‌ها، همان طور که اشاره شد، [[ابن‌شهرآشوب]] نیز نام ۲۸ تن را به عنوان شهدای [[حمله]] اوّل، مطرح کرده است، که ظاهرا صحیح نیست؛ زیرا: اولاً، در منابع کهن، سخنی از شهدای حمله اوّل، بدین‌گونه دیده نمی‌شود و سخن ابن اعثم، هیچ دلالتی بر این معنا ندارد؛ بلکه همان طور که اشاره شد، برخلاف آن، دلالت دارد. ثانیاً، منابع قابل استناد، مانند [[الإرشاد]] مفید و [[تاریخ]] الطبری، تنها [[تیراندازی]] گروهیِ [[دشمن]] رابه عنوان «[[حمله اول]]» گزارش کرده‌اند و اشاره به شهیدی در این حمله ندارند؛ بلکه در ادامه گزارش خود، پیروزی‌های [[یاران امام]] {{ع}} در حمله تن به تن را گزارش کرده‌اند که موجب می‌شود [[سپاه]] دشمن، این‌گونه [[مبارزه]] (تن به تن) را متوقف کند و به صورت جمعی بر [[سپاه امام]] {{ع}} حمله ور شوند. ثالثاً، نکته مهم، این که طبق برخی از همین گزارش‌ها، [[سپاهیان]] [[امام]] {{ع}} ۷۲ نفر بوده‌اند. بنا بر این، اگر پنجاه تن آنها در اثر تیرباران حمله اولْ [[شهید]] شده باشند، افراد باقی مانده، آن اندازه نیستند که قابل [[آرایش]] نظامی باشند، و چگونه این گروه اندک می‌توانست تا عصر [[عاشورا]] [[مقاومت]] نماید؟ وانگهی، اگر سپاه دشمن می‌توانست در اثر تیرباران، در یک لحظه و در یک حمله پنجاه تن از یاران امام {{ع}} را از بین ببرد، قطعا می‌توانست با ادامه تیر [[باران]]، در مدتی کوتاه، [[جنگ]] را به سرانجام برسانَد و دیگر نیاز به جنگ تن به تن یا حمله گروهی نبود. بر این اساس، آنچه درباره شهدای حمله اول، خصوصاً در المناقب [[ابن شهرآشوب]] آمده، ظاهراً قابل قبول نیست.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۱۷.</ref>.

	== توضیحی درباره مقصود از اجازه دادن [[خدا]] برای کشته شدن [[امام حسین]] {{ع}} و یارانش ==		== توضیحی درباره مقصود از اجازه دادن [[خدا]] برای کشته شدن [[امام حسین]] {{ع}} و یارانش ==

Wasity: جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

2022-10-26T07:05:14Z

جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۵۱:		خط ۵۱:

	=== اذن [[تکوینی]] ===		=== اذن [[تکوینی]] ===
	مقصود از اذن تکوینی، این است که تحقّق هر پدیده در [[جهان]]، منوط به اجازه تکوینی [[آفریدگار جهان]] است. توضیح مطلب، این که در [[نظام آفرینش]]، هر پدیده، علّت خاصّی دارد که تنها از مجرای آن، قابل تحقّق است؛ امّا تأثیر اسباب در مُسبّبات، منوط به اذن الهی است؛ یعنی برای نمونه، تا [[خدا]] نخواهد، [[آتش]] نمی‌سوزانَد، چنان که آتش [[نمرود]]، [[ابراهیم]] {{ع}} را نسوزانْد. همچنین تا خدا نخواهد، کارد نمی‌بُرَد، چنان که کاردِ ابراهیم {{ع}}، گلویِ [[اسماعیل]] {{ع}} را نبُرید، و این، معنایِ «[[توحید]] اَفعالی» است. بر این اساس، مقتضای [[آزادی]] انسان، امکان داشتن [[اجتماع]] اذن تکوینی الهی و [[نهی]] تشریعیِ اوست؛ زیرا در غیر این صورت، [[مخالفت]] با نهی تشریعی، ~~امکان پذیر~~ نخواهد بود، و این، به معنای آزادی نداشتن انسان در [[انتخاب]] یکی از دو راه [[سعادت]] و [[شقاوت]] است. بنا بر این، [[سخن امام حسین]] {{ع}} در مورد اذن خداوند متعال در کُشته شدن او و یارانش، اشاره به این [[آیه شریف]] است که {{متن قرآن\|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«هیچ بلایی (به کسی) نمی‌رسد مگر به اذن خداوند» سوره تغابن، آیه ۱۱.</ref>، مقصود از آن نیز اذن تکوینی الهی در حادثه خونین کربلاست. بدین‌سان، امام {{ع}} با این سخن، می‌خواهد به [[یاران]] خود بگوید که تقدیر حکیمانه [[خداوند]]، این است که ما همگی، امروز، در راه [[انجام وظیفه]]، [[شهید]] شویم. از این‌رو، باید در برابر این [[مصیبت]]، [[شکیبایی]] پیشه سازیم و [[تسلیم]] [[تقدیر الهی]] و [[راضی]] به قضای او باشیم.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۲۰.</ref>.		مقصود از اذن تکوینی، این است که تحقّق هر پدیده در [[جهان]]، منوط به اجازه تکوینی [[آفریدگار جهان]] است. توضیح مطلب، این که در [[نظام آفرینش]]، هر پدیده، علّت خاصّی دارد که تنها از مجرای آن، قابل تحقّق است؛ امّا تأثیر اسباب در مُسبّبات، منوط به اذن الهی است؛ یعنی برای نمونه، تا [[خدا]] نخواهد، [[آتش]] نمی‌سوزانَد، چنان که آتش [[نمرود]]، [[ابراهیم]] {{ع}} را نسوزانْد. همچنین تا خدا نخواهد، کارد نمی‌بُرَد، چنان که کاردِ ابراهیم {{ع}}، گلویِ [[اسماعیل]] {{ع}} را نبُرید، و این، معنایِ «[[توحید]] اَفعالی» است. بر این اساس، مقتضای [[آزادی]] انسان، امکان داشتن [[اجتماع]] اذن تکوینی الهی و [[نهی]] تشریعیِ اوست؛ زیرا در غیر این صورت، [[مخالفت]] با نهی تشریعی، امکان‌پذیر نخواهد بود، و این، به معنای آزادی نداشتن انسان در [[انتخاب]] یکی از دو راه [[سعادت]] و [[شقاوت]] است. بنا بر این، [[سخن امام حسین]] {{ع}} در مورد اذن خداوند متعال در کُشته شدن او و یارانش، اشاره به این [[آیه شریف]] است که {{متن قرآن\|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«هیچ بلایی (به کسی) نمی‌رسد مگر به اذن خداوند» سوره تغابن، آیه ۱۱.</ref>، مقصود از آن نیز اذن تکوینی الهی در حادثه خونین کربلاست. بدین‌سان، امام {{ع}} با این سخن، می‌خواهد به [[یاران]] خود بگوید که تقدیر حکیمانه [[خداوند]]، این است که ما همگی، امروز، در راه [[انجام وظیفه]]، [[شهید]] شویم. از این‌رو، باید در برابر این [[مصیبت]]، [[شکیبایی]] پیشه سازیم و [[تسلیم]] [[تقدیر الهی]] و [[راضی]] به قضای او باشیم.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۲۰.</ref>.

	== [[سبقت]] جستن برای [[مبارزه]] و [[رقابت]] در آن ==		== [[سبقت]] جستن برای [[مبارزه]] و [[رقابت]] در آن ==

Wasity: جایگزینی متن - 'پیوستن' به 'پیوستن'

2022-09-30T17:33:09Z

جایگزینی متن - 'پیوستن' به 'پیوستن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۱:۰۳
خط ۹:		خط ۹:

	=== شمار [[سپاه امام حسین]] {{ع}} ===		=== شمار [[سپاه امام حسین]] {{ع}} ===
	بیشتر منابع معتبر، شمار [[سپاهیان امام]] {{ع}} را ۷۲ نفر، گزارش کرده‌اند. [[شیخ مفید]] می‌نویسد: حسین بن علی {{ع}}، هنگام صبحگاه و بعد از نماز صبح، یارانش را [برای [[نبرد]]،] آماده کرد. آنان، سی و دو سوار و چهل پیاده بودند. لکن با ملاحظه نام و مشخّصات [[شهدای کربلا]]، می‌توان گفت که شمار سپاهان [[امام]] {{ع}} بیش از این تعداد بوده است، چنان که پاره‌ای از منابع، عدد [[یاران امام]] {{ع}} را ۸۲ نفر، برخی ۱۱۴ نفر، برخی ۱۴۵ نفر، برخی صد و هفتاد نفر، برخی ششصد نفر و برخی ارقام دیگری گزارش کرده‌اند. نکته قابل توجّه، این که در تبیین آمار شهدای کربلا، بجز امام {{ع}}، مشخّصات ۱۵۴ نفر، ارائه می‌شود که حدود ۷۲ تن از آنها از [[خاندان امام حسین]] {{ع}} و [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام علی]] {{ع}} بوده‌اند. بنا بر این، ممکن است آنچه در گزارش مشهور آمده، اشاره به همین افراد باشد، و نیز می‌تواند اشاره به یاران امام {{ع}} قبل از [[ملحق شدن]] کسانی باشد که به تدریج به ایشان پیوسته‌اند؛ زیرا گزارش‌هایی از [[پیوستن]] بیست تا سی نفر به امام {{ع}} حکایت دارند، چنان که احتمال دارد برخی اسامی، به دلیل تصحیف، تکرار شده باشند. به هر حال، [[تعداد یاران امام]] {{ع}} بیش از ۷۲ تن بوده‌اند. البتّه شماری از [[شهدا]]، مانند: [[علی اصغر]] {{ع}} و [[عبداللّه بن حسن]] {{ع}} و اُمّ وَهْب، از [[سپاهیان]] به شمار نمی‌روند و شماری از سپاهیان امام {{ع}} مانند: حسن مُثنّا و [[ضحاک بن عبداللّه مشرقی]] نیز [[شهید]] نشده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۵.</ref>		بیشتر منابع معتبر، شمار [[سپاهیان امام]] {{ع}} را ۷۲ نفر، گزارش کرده‌اند. [[شیخ مفید]] می‌نویسد: حسین بن علی {{ع}}، هنگام صبحگاه و بعد از نماز صبح، یارانش را [برای [[نبرد]]،] آماده کرد. آنان، سی و دو سوار و چهل پیاده بودند. لکن با ملاحظه نام و مشخّصات [[شهدای کربلا]]، می‌توان گفت که شمار سپاهان [[امام]] {{ع}} بیش از این تعداد بوده است، چنان که پاره‌ای از منابع، عدد [[یاران امام]] {{ع}} را ۸۲ نفر، برخی ۱۱۴ نفر، برخی ۱۴۵ نفر، برخی صد و هفتاد نفر، برخی ششصد نفر و برخی ارقام دیگری گزارش کرده‌اند. نکته قابل توجّه، این که در تبیین آمار شهدای کربلا، بجز امام {{ع}}، مشخّصات ۱۵۴ نفر، ارائه می‌شود که حدود ۷۲ تن از آنها از [[خاندان امام حسین]] {{ع}} و [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام علی]] {{ع}} بوده‌اند. بنا بر این، ممکن است آنچه در گزارش مشهور آمده، اشاره به همین افراد باشد، و نیز می‌تواند اشاره به یاران امام {{ع}} قبل از [[ملحق شدن]] کسانی باشد که به تدریج به ایشان پیوسته‌اند؛ زیرا گزارش‌هایی از پیوستن بیست تا سی نفر به امام {{ع}} حکایت دارند، چنان که احتمال دارد برخی اسامی، به دلیل تصحیف، تکرار شده باشند. به هر حال، [[تعداد یاران امام]] {{ع}} بیش از ۷۲ تن بوده‌اند. البتّه شماری از [[شهدا]]، مانند: [[علی اصغر]] {{ع}} و [[عبداللّه بن حسن]] {{ع}} و اُمّ وَهْب، از [[سپاهیان]] به شمار نمی‌روند و شماری از سپاهیان امام {{ع}} مانند: حسن مُثنّا و [[ضحاک بن عبداللّه مشرقی]] نیز [[شهید]] نشده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۵.</ref>

	=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===		=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===

Wasity: جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

2022-08-28T14:40:43Z

جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۱۰
خط ۹:		خط ۹:

	=== شمار [[سپاه امام حسین]] {{ع}} ===		=== شمار [[سپاه امام حسین]] {{ع}} ===
	بیشتر منابع معتبر، شمار [[سپاهیان امام]] {{ع}} را ۷۲ نفر، گزارش کرده‌اند. [[شیخ مفید]] می‌نویسد: حسین بن علی {{ع}}، هنگام صبحگاه و بعد از نماز صبح، یارانش را [برای [[نبرد]]،] آماده کرد. آنان، سی و دو سوار و چهل پیاده بودند. ~~لیکن~~ با ملاحظه نام و مشخّصات [[شهدای کربلا]]، می‌توان گفت که شمار سپاهان [[امام]] {{ع}} بیش از این تعداد بوده است، چنان که پاره‌ای از منابع، عدد [[یاران امام]] {{ع}} را ۸۲ نفر، برخی ۱۱۴ نفر، برخی ۱۴۵ نفر، برخی صد و هفتاد نفر، برخی ششصد نفر و برخی ارقام دیگری گزارش کرده‌اند. نکته قابل توجّه، این که در تبیین آمار شهدای کربلا، بجز امام {{ع}}، مشخّصات ۱۵۴ نفر، ارائه می‌شود که حدود ۷۲ تن از آنها از [[خاندان امام حسین]] {{ع}} و [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام علی]] {{ع}} بوده‌اند. بنا بر این، ممکن است آنچه در گزارش مشهور آمده، اشاره به همین افراد باشد، و نیز می‌تواند اشاره به یاران امام {{ع}} قبل از [[ملحق شدن]] کسانی باشد که به تدریج به ایشان پیوسته‌اند؛ زیرا گزارش‌هایی از [[پیوستن]] بیست تا سی نفر به امام {{ع}} حکایت دارند، چنان که احتمال دارد برخی اسامی، به دلیل تصحیف، تکرار شده باشند. به هر حال، [[تعداد یاران امام]] {{ع}} بیش از ۷۲ تن بوده‌اند. البتّه شماری از [[شهدا]]، مانند: [[علی اصغر]] {{ع}} و [[عبداللّه بن حسن]] {{ع}} و اُمّ وَهْب، از [[سپاهیان]] به شمار نمی‌روند و شماری از سپاهیان امام {{ع}} مانند: حسن مُثنّا و [[ضحاک بن عبداللّه مشرقی]] نیز [[شهید]] نشده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۵.</ref>		بیشتر منابع معتبر، شمار [[سپاهیان امام]] {{ع}} را ۷۲ نفر، گزارش کرده‌اند. [[شیخ مفید]] می‌نویسد: حسین بن علی {{ع}}، هنگام صبحگاه و بعد از نماز صبح، یارانش را [برای [[نبرد]]،] آماده کرد. آنان، سی و دو سوار و چهل پیاده بودند. لکن با ملاحظه نام و مشخّصات [[شهدای کربلا]]، می‌توان گفت که شمار سپاهان [[امام]] {{ع}} بیش از این تعداد بوده است، چنان که پاره‌ای از منابع، عدد [[یاران امام]] {{ع}} را ۸۲ نفر، برخی ۱۱۴ نفر، برخی ۱۴۵ نفر، برخی صد و هفتاد نفر، برخی ششصد نفر و برخی ارقام دیگری گزارش کرده‌اند. نکته قابل توجّه، این که در تبیین آمار شهدای کربلا، بجز امام {{ع}}، مشخّصات ۱۵۴ نفر، ارائه می‌شود که حدود ۷۲ تن از آنها از [[خاندان امام حسین]] {{ع}} و [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام علی]] {{ع}} بوده‌اند. بنا بر این، ممکن است آنچه در گزارش مشهور آمده، اشاره به همین افراد باشد، و نیز می‌تواند اشاره به یاران امام {{ع}} قبل از [[ملحق شدن]] کسانی باشد که به تدریج به ایشان پیوسته‌اند؛ زیرا گزارش‌هایی از [[پیوستن]] بیست تا سی نفر به امام {{ع}} حکایت دارند، چنان که احتمال دارد برخی اسامی، به دلیل تصحیف، تکرار شده باشند. به هر حال، [[تعداد یاران امام]] {{ع}} بیش از ۷۲ تن بوده‌اند. البتّه شماری از [[شهدا]]، مانند: [[علی اصغر]] {{ع}} و [[عبداللّه بن حسن]] {{ع}} و اُمّ وَهْب، از [[سپاهیان]] به شمار نمی‌روند و شماری از سپاهیان امام {{ع}} مانند: حسن مُثنّا و [[ضحاک بن عبداللّه مشرقی]] نیز [[شهید]] نشده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۵.</ref>

	=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===		=== شمار [[سپاه]] [[عمر بن سعد]] ===
	شمار [[سپاهیان ابن سعد]] - که در گزارش‌های نسبتاً معتبر آمده-، عبارت است از: چهار هزار نفر، چهار هزار و پانصد نفر، بیست هزار نفر، ۲۲ هزار نفر، ۲۸ هزار نفر، سی هزار نفر، ۳۱ هزار نفر، و ۳۵ هزار نفر. با توجّه به این که نیروهایی که از [[کوفه]] به [[کربلا]] رفتند، یک جا اعزام نشدند، احتمالاً برخی از مورّخان، تنها آمار اوّلیه نیروهای اعزامی از کوفه را ثبت کرده‌اند و برخی، آمار کسانی را نیز که به آنها پیوسته‌اند، ثبت کرده‌اند. در نتیجه، چنین اختلاف‌هایی پدید آمده است. از سوی دیگر، با در نظر گرفتن این که شماری از نیروهای اعزامی در بین راه، فرار کرده‌اند، اظهار نظر درباره شمار [[واقعی]] و حتّی شمار تقریبی [[سپاه ابن سعد]]، بسیار دشوار است. گفتنی است که رقم سی هزار نفر، در دو [[روایت]] از [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام]] [[زین العابدین]] {{ع}}، نقل شده است. هر چند که [[سند]] این [[روایات]]، از اعتبار لازم برخوردار نیست؛ ~~لیکن~~ با توجّه به کوچ دادن عمومی [[مردم کوفه]] به سوی [[کربلا]] توسّط [[ابن زیاد]] و نیز با توجّه به این که این تعداد، کمتر از نیمی از جنگجویانِ [[کوفه]] است - که حدود صد هزار نفر تخمین زده شده‌اند-، رقمی قابل قبول است. قرینه دیگری که می‌تواند تعداد سی هزار نفر را [[تأیید]] کند، این است که [[سپاهیان]] مختار را شصت هزار نفر گزارش کرده‌اند. به نظر می‌رسد که سپاهیان او را کسانی تشکیل داده‌اند که در [[واقعه کربلا]]، در [[لشکر]] [[عمر بن سعد]] نبوده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۶.</ref>		شمار [[سپاهیان ابن سعد]] - که در گزارش‌های نسبتاً معتبر آمده-، عبارت است از: چهار هزار نفر، چهار هزار و پانصد نفر، بیست هزار نفر، ۲۲ هزار نفر، ۲۸ هزار نفر، سی هزار نفر، ۳۱ هزار نفر، و ۳۵ هزار نفر. با توجّه به این که نیروهایی که از [[کوفه]] به [[کربلا]] رفتند، یک جا اعزام نشدند، احتمالاً برخی از مورّخان، تنها آمار اوّلیه نیروهای اعزامی از کوفه را ثبت کرده‌اند و برخی، آمار کسانی را نیز که به آنها پیوسته‌اند، ثبت کرده‌اند. در نتیجه، چنین اختلاف‌هایی پدید آمده است. از سوی دیگر، با در نظر گرفتن این که شماری از نیروهای اعزامی در بین راه، فرار کرده‌اند، اظهار نظر درباره شمار [[واقعی]] و حتّی شمار تقریبی [[سپاه ابن سعد]]، بسیار دشوار است. گفتنی است که رقم سی هزار نفر، در دو [[روایت]] از [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام]] [[زین العابدین]] {{ع}}، نقل شده است. هر چند که [[سند]] این [[روایات]]، از اعتبار لازم برخوردار نیست؛ لکن با توجّه به کوچ دادن عمومی [[مردم کوفه]] به سوی [[کربلا]] توسّط [[ابن زیاد]] و نیز با توجّه به این که این تعداد، کمتر از نیمی از جنگجویانِ [[کوفه]] است - که حدود صد هزار نفر تخمین زده شده‌اند-، رقمی قابل قبول است. قرینه دیگری که می‌تواند تعداد سی هزار نفر را [[تأیید]] کند، این است که [[سپاهیان]] مختار را شصت هزار نفر گزارش کرده‌اند. به نظر می‌رسد که سپاهیان او را کسانی تشکیل داده‌اند که در [[واقعه کربلا]]، در [[لشکر]] [[عمر بن سعد]] نبوده‌اند.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۰۶.</ref>

	== [[دعای امام]] {{ع}} در [[صبح]] [[عاشورا]]<ref>این جمله، مشهور است که: {{عربی\|كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورَاءُ وَ كُلُّ أَرْضٍ كَربَلاءُ}}. گاهی بر آن افزوده شده: {{عربی\|وَ کُلُّ شَهْرٍ مُحَرَّمٌ}}. گاهی نیز دیده می‌شود که آن را به اهل بیت {{عم}} نسبت می‌دهند، در حالی که چنین مطالبی در منابع حدیثی دیده نمی‌شود؛ امّا مضمون آن، ضمن اشعار محمّد بن سعید بوصیری (ق ۷ق) در رثای امام حسین {{ع}} و یارانش آمده است. متن شعر او، این است: {{عربی\|كلُّ يومٍ و كلُّ أرضٍ لِكَربي / فيهِمُ كربلاءُ و عاشوراء}} هر روزی و هر سرزمینی، به خاطر اندوه من بر [مصیبت] آنان، کربلا و عاشوراست. احتمالاً همین شعر، ریشه اصلی آن جمله مشهور باشد.</ref>==		== [[دعای امام]] {{ع}} در [[صبح]] [[عاشورا]]<ref>این جمله، مشهور است که: {{عربی\|كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورَاءُ وَ كُلُّ أَرْضٍ كَربَلاءُ}}. گاهی بر آن افزوده شده: {{عربی\|وَ کُلُّ شَهْرٍ مُحَرَّمٌ}}. گاهی نیز دیده می‌شود که آن را به اهل بیت {{عم}} نسبت می‌دهند، در حالی که چنین مطالبی در منابع حدیثی دیده نمی‌شود؛ امّا مضمون آن، ضمن اشعار محمّد بن سعید بوصیری (ق ۷ق) در رثای امام حسین {{ع}} و یارانش آمده است. متن شعر او، این است: {{عربی\|كلُّ يومٍ و كلُّ أرضٍ لِكَربي / فيهِمُ كربلاءُ و عاشوراء}} هر روزی و هر سرزمینی، به خاطر اندوه من بر [مصیبت] آنان، کربلا و عاشوراست. احتمالاً همین شعر، ریشه اصلی آن جمله مشهور باشد.</ref>==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T09:10:23Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2022-08-01T05:34:18Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۴
خط ۹۵:		خط ۹۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~عاشورا~~]]		[[رده:واقعه کربلا]]
			[[رده:مدخل]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T23:23:43Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = امام حسین \| عنوان مدخل = وقایع میدان نبرد عاشورا \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = امام حسین \| عنوان مدخل = وقایع میدان نبرد عاشورا \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

خط ۹۷:		خط ۹۶:

	[[رده:عاشورا]]		[[رده:عاشورا]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Bahmani: /* منابع */

2022-07-28T09:22:03Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:13681353.jpg\|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|'''گزیده دانشنامه امام حسین''']]		# [[پرونده:13681353.jpg\|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|'''گزیده دانشنامه امام حسین''']]
			# [[پرونده:1100824.jpg\|22px]] [[محمد هادی یوسفی غروی\|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[سوگ‌نامه کربلا (مقاله)\|مقاله «سوگ‌نامه کربلا»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)\|'''فرهنگ عاشورایی ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}