وقف در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-02-16T08:02:51Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	«[[وقف]]» را چنین تعریف کرده‌اند: منعفت حاصل از چیزی را در راه به‌خصوصی [[خرج]] کردن. وقف عبارت است از اینکه عین [[مال]] [[حبس]] و منافع آن تسبیل شود. (ماده ۵۵ [[قانون]] مدنی). جمع این واژه [[اوقاف]] است. به مال و [[زمین]] وقف شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف از جمله [[عقود]] معینی است که در [[فقه]] [[امامیه]] از اعتبار خاصی برخوردار است.		«[[وقف]]» را چنین تعریف کرده‌اند: منعفت حاصل از چیزی را در راه به‌خصوصی [[خرج]] کردن. وقف عبارت است از اینکه عین [[مال]] [[حبس]] و منافع آن تسبیل شود. (ماده ۵۵ [[قانون]] مدنی). جمع این واژه [[اوقاف]] است. به مال و [[زمین]] وقف شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف از جمله [[عقود]] معینی است که در [[فقه]] [[امامیه]] از اعتبار خاصی برخوردار است. در اواخر شاهنشاهی ساسانیان بنیادهای [[نیکوکاری]] به منظور [[رستگاری]] روان در [[ایران]] بنیاد شد که [[پول]] آن صرف کمک به تنگدستان و احداث تأسیسات عام‌المنفعه می‌شد. همین بنیادها بعدها الگویی برای وقف [[اسلامی]] شدند.
	در اواخر شاهنشاهی ساسانیان بنیادهای [[نیکوکاری]] به منظور [[رستگاری]] روان در [[ایران]] بنیاد شد که [[پول]] آن صرف کمک به تنگدستان و احداث تأسیسات عام‌المنفعه می‌شد. همین بنیادها بعدها الگویی برای وقف [[اسلامی]] شدند.

	در ایران در تشکیلات اداری دوره [[سامانیان]] (۲۶۱-۳۸۹ هجری) از [[دیوان]] [[موقوفات]] و یا دیوان اوقاف نام برده شده که کار آن رسیدگی به امور [[مساجد]] و [[اراضی]] موقوفه بوده است.		در ایران در تشکیلات اداری دوره [[سامانیان]] (۲۶۱-۳۸۹ هجری) از [[دیوان]] [[موقوفات]] و یا دیوان اوقاف نام برده شده که کار آن رسیدگی به امور [[مساجد]] و [[اراضی]] موقوفه بوده است.
خط ۵۲:		خط ۵۱:
	البته در وقف انتفاع تعبیر به ملکیت انتفاع، شاید خالی از [[مسامحه]] نباشد. در این موارد تعبیر به [[اباحه]] از تعبیر به تملیک، مناسب‌تر است.		البته در وقف انتفاع تعبیر به ملکیت انتفاع، شاید خالی از [[مسامحه]] نباشد. در این موارد تعبیر به [[اباحه]] از تعبیر به تملیک، مناسب‌تر است.

	وقف و [[حبس]] جزء انباشت [[سرمایه]] از شیوه‌های عملی [[فقرزدایی]] محسوب می‌شود. وقف و حبس که در مقوله [[حقوقی]] مورد تأکید [[اسلام]] است، به‌طور دقیق در جهت کار افتادن سرمایه به شکل خارج از دست سرمایه‌دار طراحی و [[تشریع]] شده است؛ سرمایه‌هایی که وقف یا حبس می‌شود، از [[اختیار]] مالکیت آن [[آزاد]] می‌شود و منافع حاصل چه در [[تولید]] یا [[تجارت]] و خدمات به گروه‌های نیازمند اختصاص می‌یابد.		وقف و [[حبس]] جزء انباشت سرمایه از شیوه‌های عملی [[فقرزدایی]] محسوب می‌شود. وقف و حبس که در مقوله [[حقوقی]] مورد تأکید [[اسلام]] است، به‌طور دقیق در جهت کار افتادن سرمایه به شکل خارج از دست سرمایه‌دار طراحی و [[تشریع]] شده است؛ سرمایه‌هایی که وقف یا حبس می‌شود، از [[اختیار]] مالکیت آن [[آزاد]] می‌شود و منافع حاصل چه در [[تولید]] یا [[تجارت]] و خدمات به گروه‌های نیازمند اختصاص می‌یابد.

	[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله توزیع سرمایه و گردش آن توسط افرادی غیر از سرمایه‌دار است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>		[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله توزیع سرمایه و گردش آن توسط افرادی غیر از سرمایه‌دار است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>

Bahmani در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۱

2025-02-11T04:51:30Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۱

2025-01-20T05:21:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = وقف		\| موضوع مرتبط = وقف
	\| عنوان مدخل = وقف		\| عنوان مدخل = وقف
	\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در معارف و سیره نبوی]] - [[وقف در معارف و سیره معصوم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]] - [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در معارف و سیره نبوی]] - [[وقف در معارف و سیره علوی]] - [[وقف در معارف و سیره معصوم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]] - [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۷

2025-01-19T07:37:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۷
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = وقف		\| موضوع مرتبط = وقف
	\| عنوان مدخل = وقف		\| عنوان مدخل = وقف
	\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در سیره ~~پیامبر خاتم~~]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]]- [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در معارف و سیره نبوی]] - [[وقف در معارف و سیره معصوم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]] - [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* وقف */

2024-11-26T05:04:47Z

وقف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله [[توزیع]] [[سرمایه]] و گردش آن توسط افرادی غیر از [[سرمایه‌دار]] است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>		[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله [[توزیع]] [[سرمایه]] و گردش آن توسط افرادی غیر از [[سرمایه‌دار]] است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>

	==وقف==		== وقف در جامعه اسلامی ==
	«وقف» یعنی [[حبس]] [[ثروت]] و قراردادن [[منافع]] آن برای شخص، اشخاص، عناوین یا جهات. وقف [[فضیلت]] بسیار و [[پاداش]] فراوانی دارد. به [[سند صحیح]] از [[امام صادق]]{{ع}} آمده که می‌فرماید: «مرد بعد از مرگش اجری پشت سر ندارد؛ مگر به سه [[خصلت]]: صدقه‌ای که در [[زمان]] حیاتش به راه انداخته است که بعد از مرگش جاری باشد و روش [[هدایتی]] که او آن را [[سنت]] نموده باشد و بعد از مرگش مورد عمل باشد و فرزند صالحی که برایش [[دعا]] کند».<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ج۳، ص۱۰۹~~.</ref>~~		«وقف» یعنی [[حبس]] [[ثروت]] و قراردادن منافع آن برای شخص، اشخاص، عناوین یا جهات. وقف [[فضیلت]] بسیار و [[پاداش]] فراوانی دارد. به سند صحیح از [[امام صادق]]{{ع}} آمده که می‌فرماید: «مرد بعد از مرگش اجری پشت سر ندارد؛ مگر به سه خصلت: صدقه‌ای که در [[زمان]] حیاتش به راه انداخته است که بعد از مرگش جاری باشد و روش [[هدایتی]] که او آن را [[سنت]] نموده باشد و بعد از مرگش مورد عمل باشد و فرزند صالحی که برایش [[دعا]] کند»<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ج۳، ص۱۰۹.</ref>.
	نهاد [[حقوقی]] وقف در [[قوانین اسلامی]] نقش مهمی در تبدیل مالکیت‌های خصوصی به مالکیت‌های جمعی و عمومی دارد و سبب می‌شود هدف‌های [[اجتماعی]] بر سودجویی‌های شخصی [[برتری]] یابد و موجب [[رشد معنوی]] افراد و [[حس]] جمع‌گرایی و [[نوع دوستی]] شود<ref>محمدمهدی کرمی و محمد پورمند، مبانی فقهی اقتصاد اسلامی، ص۶۸.</ref>.

	وقف از سنت‌های پسندیده‌ای است که در [[سیره امامان معصوم]]{{عم}} به‌ویژه [[امام علی]]{{ع}} و نیز بزرگان و [[علما]] و [[عامه]] [[مردم]] رواج داشته است؛ به طوری که بسیاری از مؤسسات [[علمی]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و عام‌المنفعه در [[جهان اسلام]] به [[برکت]] [[وقف]] ایجاد شده‌اند. [[انسان]] می‌تواند [[خانه]]، [[زمین]] یا باغ خود را وقف [[مستمندان]]، سالخوردگان و [[معلولان]] و... کند یا ثروتش را صرف ساختن [[مدرسه]] و بیمارستان نماید. در [[حقیقت]] گستره عمل وقف بسیار وسیع و هر امر عام‌المنفعه‌ای را شامل می‌شود<ref>سید حسین میرمعزی، نظام اقتصادی اسلام، ص۳۹۰.</ref>.		نهاد [[حقوقی]] وقف در [[قوانین اسلامی]] نقش مهمی در تبدیل مالکیت‌های خصوصی به مالکیت‌های جمعی و عمومی دارد و سبب می‌شود هدف‌های [[اجتماعی]] بر سودجویی‌های شخصی [[برتری]] یابد و موجب رشد معنوی افراد و [[حس]] جمع‌گرایی و نوع دوستی شود<ref>محمدمهدی کرمی و محمد پورمند، مبانی فقهی اقتصاد اسلامی، ص۶۸.</ref>.
	نهاد وقف در تأسیس و تداوم [[حیات]] نهادها و مراکز [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و [[اجتماعی]] تأثیر فراوانی داشته و توانسته است در دوره‌های گوناگون [[تاریخ]]، منشأ حرکت‌های مؤثری باشد. [[پیوستگی]] وقف با [[اسلام]] و به عبارتی پشتوانه‌های [[دینی]] آن سبب می‌شود [[مسلمانان]] توجه شایانی به آن بکنند. در تاریخ، [[مدارس علمیه]] [[مساجد]]، تکایا، حسینیه‌ها و حتی کاروان‌سراها، حمام‌ها و بازارچه‌های بسیاری دیده می‌شود که محصول وقف هستند.
			وقف از سنت‌های پسندیده‌ای است که در سیره امامان معصوم{{عم}} به‌ویژه [[امام علی]]{{ع}} و نیز بزرگان و [[علما]] و [[عامه]] [[مردم]] رواج داشته است؛ به طوری که بسیاری از مؤسسات [[علمی]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و عام‌المنفعه در [[جهان اسلام]] به [[برکت]] [[وقف]] ایجاد شده‌اند. [[انسان]] می‌تواند [[خانه]]، [[زمین]] یا باغ خود را وقف [[مستمندان]]، سالخوردگان و معلولان و... کند یا ثروتش را صرف ساختن [[مدرسه]] و بیمارستان نماید. در [[حقیقت]] گستره عمل وقف بسیار وسیع و هر امر عام‌المنفعه‌ای را شامل می‌شود<ref>سید حسین میرمعزی، نظام اقتصادی اسلام، ص۳۹۰.</ref>.
			نهاد وقف در تأسیس و تداوم [[حیات]] نهادها و مراکز [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و [[اجتماعی]] تأثیر فراوانی داشته و توانسته است در دوره‌های گوناگون [[تاریخ]]، منشأ حرکت‌های مؤثری باشد. پیوستگی وقف با [[اسلام]] و به عبارتی پشتوانه‌های [[دینی]] آن سبب می‌شود [[مسلمانان]] توجه شایانی به آن بکنند. در تاریخ، مدارس علمیه [[مساجد]]، تکایا، حسینیه‌ها و حتی کاروان‌سراها، حمام‌ها و بازارچه‌های بسیاری دیده می‌شود که محصول وقف هستند.

	موضوع [[املاک]] و مستغلات و رقبات موقوفه می‌تواند از سنگ‌نبشته‌ای کوچک، درختی مثمر، زمین کشاروزی، باغ میوه، قلمستان و [[بیشه]]، قنات، [[نهر]]، آب‌انبار، دکان، حمام، خانه، [[مسجد]]، [[حسینیه]]، مدرسه، بیمارستان، روستا، کارخانه تا عمارت‌های مجموعه‌های وقفی را تا بنیاد کوی و شهرهای وقفی برای تأمین مقاصد خداپسندانه را در برگیرد. بدین ترتیب وقف [[سیستم]] لازمی در تحقق برخی از ضرورت‌های [[دین]] است<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۱.</ref>. به طور کلی نقش وقف در [[زندگی]] [[جوامع انسانی]] آن چنان وسیع و گسترده است که باید از آن به عنوان یک «[[نظام]]» نام برد. نظام به این عنوان که وقف تمام ابعاد و جنبه‌های گوناگون یک [[جامعه انسانی]] را شامل می‌شود و کمتر اموری از [[جامعه]] را می‌توان یافت که از [[پوشش]] نظام وقف خارج باشد<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۳.</ref>.		موضوع [[املاک]] و مستغلات و رقبات موقوفه می‌تواند از سنگ‌نبشته‌ای کوچک، درختی مثمر، زمین کشاروزی، باغ میوه، قلمستان و [[بیشه]]، قنات، [[نهر]]، آب‌انبار، دکان، حمام، خانه، [[مسجد]]، [[حسینیه]]، مدرسه، بیمارستان، روستا، کارخانه تا عمارت‌های مجموعه‌های وقفی را تا بنیاد کوی و شهرهای وقفی برای تأمین مقاصد خداپسندانه را در برگیرد. بدین ترتیب وقف [[سیستم]] لازمی در تحقق برخی از ضرورت‌های [[دین]] است<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۱.</ref>. به طور کلی نقش وقف در [[زندگی]] [[جوامع انسانی]] آن چنان وسیع و گسترده است که باید از آن به عنوان یک «[[نظام]]» نام برد. نظام به این عنوان که وقف تمام ابعاد و جنبه‌های گوناگون یک [[جامعه انسانی]] را شامل می‌شود و کمتر اموری از [[جامعه]] را می‌توان یافت که از [[پوشش]] نظام وقف خارج باشد<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۳.</ref>.

	وقف گرچه از [[تکالیف شرعی]] استحبابی است، مسلمانان در دوره‌های گوناگون اهتمام جدی به انجام آن داشته‌اند و از آن در راستای [[منافع عمومی]] از جمله ساخت مدرسه، راه، کتابخانه، ~~[[دانشگاه]]،~~ [[حوزه علمیه]]، مسجد، حسینیه، کاروانسرا و بیمارستان استفاده می‌کردند و حتی با اختصاص برخی از این [[اوقاف]] به عنوان منابع پشتیبان‌کننده، این اماکن عام‌المنفعه را [[مدیریت]] می‌کردند<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، البیع، ج۳، ص۱۸۱.</ref>. هرچند این [[اعمال]] به صورت فردی انجام می‌شد، با توجه به نهادینه شدن [[وقف]] در [[جوامع اسلامی]] و اهتمام فراگیر به آن در [[حقیقت]] وقف به نهادی [[پایدار]] در [[جامعه اسلامی]] تبدیل شده است که هیچ گاه در این هزار و اندی سال تعطیل نشده است. البته مدیریت این نهاد در دوره‌های گوناگون متفاوت بود که گاهی تحت مدیریت نهاد [[حکومت]] بود، گاه نهاد [[مرجعیت]] و زمانی هر دو در آن دخیل بوده‌اند.		وقف گرچه از [[تکالیف شرعی]] استحبابی است، مسلمانان در دوره‌های گوناگون اهتمام جدی به انجام آن داشته‌اند و از آن در راستای [[منافع عمومی]] از جمله ساخت مدرسه، راه، کتابخانه، دانشگاه، [[حوزه علمیه]]، مسجد، حسینیه، کاروانسرا و بیمارستان استفاده می‌کردند و حتی با اختصاص برخی از این [[اوقاف]] به عنوان منابع پشتیبان‌کننده، این اماکن عام‌المنفعه را [[مدیریت]] می‌کردند<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، البیع، ج۳، ص۱۸۱.</ref>. هرچند این [[اعمال]] به صورت فردی انجام می‌شد، با توجه به نهادینه شدن [[وقف]] در [[جوامع اسلامی]] و اهتمام فراگیر به آن در [[حقیقت]] وقف به نهادی [[پایدار]] در [[جامعه اسلامی]] تبدیل شده است که هیچ گاه در این هزار و اندی سال تعطیل نشده است. البته مدیریت این نهاد در دوره‌های گوناگون متفاوت بود که گاهی تحت مدیریت نهاد [[حکومت]] بود، گاه نهاد [[مرجعیت]] و زمانی هر دو در آن دخیل بوده‌اند.
	وقف زمینه‌ساز مؤثری در تعدیل [[ثروت]] در [[جامعه]] و [[عدالت توزیعی]] است؛ به طوری که با [[هدایت]] صائب و عالمانه آن می‌تواند [[عدالت]] را در سطوح گوناگون جامعه، از جمله [[آموزش]]، [[بهداشت]]، [[اشتغال]] و [[حمایت]] از افراد [[محروم]] تحقق بخشد. با گذری بر [[تاریخ]] [[اجتماعی]] [[جوامع]] [[مسلمان]] می‌توان این نقش وقف را به‌روشنی [[مشاهده]] کرد. بی‌گمان [[تحقق عدالت]] و برخوردار کردن [[محرومان]] از [[مواهب مادی]] و [[معنوی]]، [[میزان]] [[ناامنی]] جامعه در عرصه‌های گوناگون را کاهش می‌دهد.<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان\|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)\|فقه و امنیت]] ص ۳۵۱.</ref>
			وقف زمینه‌ساز مؤثری در تعدیل [[ثروت]] در [[جامعه]] و عدالت توزیعی است؛ به طوری که با [[هدایت]] صائب و عالمانه آن می‌تواند [[عدالت]] را در سطوح گوناگون جامعه، از جمله [[آموزش]]، [[بهداشت]]، [[اشتغال]] و حمایت از افراد [[محروم]] تحقق بخشد. با گذری بر [[تاریخ]] [[اجتماعی]] [[جوامع]] [[مسلمان]] می‌توان این نقش وقف را به‌روشنی مشاهده کرد. بی‌گمان [[تحقق عدالت]] و برخوردار کردن [[محرومان]] از مواهب مادی و [[معنوی]]، [[میزان]] ناامنی جامعه در عرصه‌های گوناگون را کاهش می‌دهد<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان\|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)\|فقه و امنیت]]، ص ۳۵۱.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2024-01-03T05:46:28Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۱۶
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	وقف و [[حبس]] جزء انباشت [[سرمایه]] از شیوه‌های عملی [[فقرزدایی]] محسوب می‌شود. وقف و حبس که در مقوله [[حقوقی]] مورد تأکید [[اسلام]] است، به‌طور دقیق در جهت کار افتادن سرمایه به شکل خارج از دست [[سرمایه‌دار]] طراحی و [[تشریع]] شده است؛ سرمایه‌هایی که وقف یا حبس می‌شود، از [[اختیار]] مالکیت آن [[آزاد]] می‌شود و منافع حاصل چه در [[تولید]] یا [[تجارت]] و خدمات به گروه‌های نیازمند اختصاص می‌یابد.		وقف و [[حبس]] جزء انباشت [[سرمایه]] از شیوه‌های عملی [[فقرزدایی]] محسوب می‌شود. وقف و حبس که در مقوله [[حقوقی]] مورد تأکید [[اسلام]] است، به‌طور دقیق در جهت کار افتادن سرمایه به شکل خارج از دست [[سرمایه‌دار]] طراحی و [[تشریع]] شده است؛ سرمایه‌هایی که وقف یا حبس می‌شود، از [[اختیار]] مالکیت آن [[آزاد]] می‌شود و منافع حاصل چه در [[تولید]] یا [[تجارت]] و خدمات به گروه‌های نیازمند اختصاص می‌یابد.
	[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله [[توزیع]] [[سرمایه]] و گردش آن توسط افرادی غیر از [[سرمایه‌دار]] است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>		[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله [[توزیع]] [[سرمایه]] و گردش آن توسط افرادی غیر از [[سرمایه‌دار]] است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>

			==وقف==
			«وقف» یعنی [[حبس]] [[ثروت]] و قراردادن [[منافع]] آن برای شخص، اشخاص، عناوین یا جهات. وقف [[فضیلت]] بسیار و [[پاداش]] فراوانی دارد. به [[سند صحیح]] از [[امام صادق]]{{ع}} آمده که می‌فرماید: «مرد بعد از مرگش اجری پشت سر ندارد؛ مگر به سه [[خصلت]]: صدقه‌ای که در [[زمان]] حیاتش به راه انداخته است که بعد از مرگش جاری باشد و روش [[هدایتی]] که او آن را [[سنت]] نموده باشد و بعد از مرگش مورد عمل باشد و فرزند صالحی که برایش [[دعا]] کند».<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ج۳، ص۱۰۹.</ref>
			نهاد [[حقوقی]] وقف در [[قوانین اسلامی]] نقش مهمی در تبدیل مالکیت‌های خصوصی به مالکیت‌های جمعی و عمومی دارد و سبب می‌شود هدف‌های [[اجتماعی]] بر سودجویی‌های شخصی [[برتری]] یابد و موجب [[رشد معنوی]] افراد و [[حس]] جمع‌گرایی و [[نوع دوستی]] شود<ref>محمدمهدی کرمی و محمد پورمند، مبانی فقهی اقتصاد اسلامی، ص۶۸.</ref>.

			وقف از سنت‌های پسندیده‌ای است که در [[سیره امامان معصوم]]{{عم}} به‌ویژه [[امام علی]]{{ع}} و نیز بزرگان و [[علما]] و [[عامه]] [[مردم]] رواج داشته است؛ به طوری که بسیاری از مؤسسات [[علمی]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و عام‌المنفعه در [[جهان اسلام]] به [[برکت]] [[وقف]] ایجاد شده‌اند. [[انسان]] می‌تواند [[خانه]]، [[زمین]] یا باغ خود را وقف [[مستمندان]]، سالخوردگان و [[معلولان]] و... کند یا ثروتش را صرف ساختن [[مدرسه]] و بیمارستان نماید. در [[حقیقت]] گستره عمل وقف بسیار وسیع و هر امر عام‌المنفعه‌ای را شامل می‌شود<ref>سید حسین میرمعزی، نظام اقتصادی اسلام، ص۳۹۰.</ref>.
			نهاد وقف در تأسیس و تداوم [[حیات]] نهادها و مراکز [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و [[اجتماعی]] تأثیر فراوانی داشته و توانسته است در دوره‌های گوناگون [[تاریخ]]، منشأ حرکت‌های مؤثری باشد. [[پیوستگی]] وقف با [[اسلام]] و به عبارتی پشتوانه‌های [[دینی]] آن سبب می‌شود [[مسلمانان]] توجه شایانی به آن بکنند. در تاریخ، [[مدارس علمیه]] [[مساجد]]، تکایا، حسینیه‌ها و حتی کاروان‌سراها، حمام‌ها و بازارچه‌های بسیاری دیده می‌شود که محصول وقف هستند.

			موضوع [[املاک]] و مستغلات و رقبات موقوفه می‌تواند از سنگ‌نبشته‌ای کوچک، درختی مثمر، زمین کشاروزی، باغ میوه، قلمستان و [[بیشه]]، قنات، [[نهر]]، آب‌انبار، دکان، حمام، خانه، [[مسجد]]، [[حسینیه]]، مدرسه، بیمارستان، روستا، کارخانه تا عمارت‌های مجموعه‌های وقفی را تا بنیاد کوی و شهرهای وقفی برای تأمین مقاصد خداپسندانه را در برگیرد. بدین ترتیب وقف [[سیستم]] لازمی در تحقق برخی از ضرورت‌های [[دین]] است<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۱.</ref>. به طور کلی نقش وقف در [[زندگی]] [[جوامع انسانی]] آن چنان وسیع و گسترده است که باید از آن به عنوان یک «[[نظام]]» نام برد. نظام به این عنوان که وقف تمام ابعاد و جنبه‌های گوناگون یک [[جامعه انسانی]] را شامل می‌شود و کمتر اموری از [[جامعه]] را می‌توان یافت که از [[پوشش]] نظام وقف خارج باشد<ref>محمد رضا بمانیان و پرهام بقایی و آرین امیرخانی، «رهیافتی بر نقش موقوفات در ساماندهی فضاهای شهری»، ص۶۳.</ref>.

			وقف گرچه از [[تکالیف شرعی]] استحبابی است، مسلمانان در دوره‌های گوناگون اهتمام جدی به انجام آن داشته‌اند و از آن در راستای [[منافع عمومی]] از جمله ساخت مدرسه، راه، کتابخانه، [[دانشگاه]]، [[حوزه علمیه]]، مسجد، حسینیه، کاروانسرا و بیمارستان استفاده می‌کردند و حتی با اختصاص برخی از این [[اوقاف]] به عنوان منابع پشتیبان‌کننده، این اماکن عام‌المنفعه را [[مدیریت]] می‌کردند<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، البیع، ج۳، ص۱۸۱.</ref>. هرچند این [[اعمال]] به صورت فردی انجام می‌شد، با توجه به نهادینه شدن [[وقف]] در [[جوامع اسلامی]] و اهتمام فراگیر به آن در [[حقیقت]] وقف به نهادی [[پایدار]] در [[جامعه اسلامی]] تبدیل شده است که هیچ گاه در این هزار و اندی سال تعطیل نشده است. البته مدیریت این نهاد در دوره‌های گوناگون متفاوت بود که گاهی تحت مدیریت نهاد [[حکومت]] بود، گاه نهاد [[مرجعیت]] و زمانی هر دو در آن دخیل بوده‌اند.
			وقف زمینه‌ساز مؤثری در تعدیل [[ثروت]] در [[جامعه]] و [[عدالت توزیعی]] است؛ به طوری که با [[هدایت]] صائب و عالمانه آن می‌تواند [[عدالت]] را در سطوح گوناگون جامعه، از جمله [[آموزش]]، [[بهداشت]]، [[اشتغال]] و [[حمایت]] از افراد [[محروم]] تحقق بخشد. با گذری بر [[تاریخ]] [[اجتماعی]] [[جوامع]] [[مسلمان]] می‌توان این نقش وقف را به‌روشنی [[مشاهده]] کرد. بی‌گمان [[تحقق عدالت]] و برخوردار کردن [[محرومان]] از [[مواهب مادی]] و [[معنوی]]، [[میزان]] [[ناامنی]] جامعه در عرصه‌های گوناگون را کاهش می‌دهد.<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان\|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)\|فقه و امنیت]] ص ۳۵۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]		# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
			# [[پرونده:IM010643.jpg\|22px]] [[محمد اسماعیل نباتیان\|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)\|'''فقه و امنیت''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۲۲

2023-12-30T05:22:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = وقف		\| موضوع مرتبط = وقف
	\| عنوان مدخل = وقف		\| عنوان مدخل = وقف
	\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در سیره پیامبر خاتم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]]- [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در سیره پیامبر خاتم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]]- [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* پانویس */

2023-06-17T05:27:34Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۷
خط ۵۴:		خط ۵۴:

	[[رده:وقف]]		[[رده:وقف]]
	~~[[رده:اصطلاحات سیاسی]]~~

Wasity: /* مقدمه */

2023-04-19T15:19:20Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۴۹
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[وقف]] را چنین تعریف کرده‌اند: منعفت حاصل از چیزی را در راه بخصوصی [[خرج]] کردن. وقف عبارت است از اینکه عین [[مال]] [[حبس]] و [[منافع]] آن تسبیل شود. (ماده ۵۵ [[قانون]] [[مدنی]]). جمع این واژه [[اوقاف]] است. به مال و [[زمین]] وقف شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف از جمله [[عقود]] معینی است که در [[فقه]] [[امامیه]] از اعتبار خاصی برخوردار است.		«[[وقف]]» را چنین تعریف کرده‌اند: منعفت حاصل از چیزی را در راه بخصوصی [[خرج]] کردن. وقف عبارت است از اینکه عین [[مال]] [[حبس]] و [[منافع]] آن تسبیل شود. (ماده ۵۵ [[قانون]] [[مدنی]]). جمع این واژه [[اوقاف]] است. به مال و [[زمین]] وقف شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف از جمله [[عقود]] معینی است که در [[فقه]] [[امامیه]] از اعتبار خاصی برخوردار است.
	در اواخر شاهنشاهی [[ساسانیان]] بنیادهای [[نیکوکاری]] به منظور [[رستگاری]] روان در [[ایران]] بنیاد شد که [[پول]] آن صرف کمک به تنگدستان و احداث تأسیسات عام‌المنفعه می‌شد. همین بنیادها بعدها الگویی برای وقف [[اسلامی]] شدند.		در اواخر شاهنشاهی [[ساسانیان]] بنیادهای [[نیکوکاری]] به منظور [[رستگاری]] روان در [[ایران]] بنیاد شد که [[پول]] آن صرف کمک به تنگدستان و احداث تأسیسات عام‌المنفعه می‌شد. همین بنیادها بعدها الگویی برای وقف [[اسلامی]] شدند.
	در ایران در [[تشکیلات اداری]] دوره [[سامانیان]] (۲۶۱-۳۸۹ [[هجری]]) از [[دیوان]] [[موقوفات]] و یا دیوان اوقاف نام برده شده که کار آن رسیدگی به امور [[مساجد]] و [[اراضی]] موقوفه بوده است.		در ایران در [[تشکیلات اداری]] دوره [[سامانیان]] (۲۶۱-۳۸۹ [[هجری]]) از [[دیوان]] [[موقوفات]] و یا دیوان اوقاف نام برده شده که کار آن رسیدگی به امور [[مساجد]] و [[اراضی]] موقوفه بوده است.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = وقف | عنوان مدخل = وقف | مداخل مرتبط = وقف در تاریخ اسلامی - وقف در سیره پیامبر خاتم - وقف در معارف و سیره حسینی- وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - وقف در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == وقف را چنین تعری...» ایجاد کرد

2023-04-19T11:53:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = وقف | عنوان مدخل = وقف | مداخل مرتبط = وقف در تاریخ اسلامی - وقف در سیره پیامبر خاتم - وقف در معارف و سیره حسینی- وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - وقف در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == وقف را چنین تعری...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = وقف
| عنوان مدخل = وقف
| مداخل مرتبط = [[وقف در تاریخ اسلامی]] - [[وقف در سیره پیامبر خاتم]] - [[وقف در معارف و سیره حسینی]]- [[وقف در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[وقف در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط =
}}

== مقدمه ==
[[وقف]] را چنین تعریف کرده‌اند: منعفت حاصل از چیزی را در راه بخصوصی [[خرج]] کردن. وقف عبارت است از اینکه عین [[مال]] [[حبس]] و [[منافع]] آن تسبیل شود. (ماده ۵۵ [[قانون]] [[مدنی]]). جمع این واژه [[اوقاف]] است. به مال و [[زمین]] وقف شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف از جمله [[عقود]] معینی است که در [[فقه]] [[امامیه]] از اعتبار خاصی برخوردار است.
در اواخر شاهنشاهی [[ساسانیان]] بنیادهای [[نیکوکاری]] به منظور [[رستگاری]] روان در [[ایران]] بنیاد شد که [[پول]] آن صرف کمک به تنگدستان و احداث تأسیسات عام‌المنفعه می‌شد. همین بنیادها بعدها الگویی برای وقف [[اسلامی]] شدند.
در ایران در [[تشکیلات اداری]] دوره [[سامانیان]] (۲۶۱-۳۸۹ [[هجری]]) از [[دیوان]] [[موقوفات]] و یا دیوان اوقاف نام برده شده که کار آن رسیدگی به امور [[مساجد]] و [[اراضی]] موقوفه بوده است.
برای انعقاد وقف به جز «شرایط اساسی [[صحت]] [[قراردادها]]»، شرایط خاصی ضروری است که عبارتند از:
#حبس عین: منظور از حبس مال موقوفه این است که واقف (وقف دهنده) در مدت وقف، [[حق]] هیچ‌گونه دخل و تصرفی در عین موقوفه ندارد. یعنی واقف حق ندارد که مال موقوفه را بفروشد یا اینکه هرگونه نقل و انتقال [[حقوقی]] نسبت به مال موقوفه انجام دهد، یا تصرفی در مال موقوفه بکند که منافی وقف باشد؛
#تسبیل [[منفعت]]: وقف در صورتی صحیح است که منظور واقف از وقف حبس عین به منظور [[قرب الهی]] و [[فی‌سبیل‌الله]] باشد؛
#قابلیت بقای عین: «فقط وقف [[مالی]] جایز می‌باشد که با بقای عین بتوان از آن منتفع شد.».. (ماده ۵۸ قانون مدنی) بنابراین وقف مالی که در صورت استفاده از آن مال، قابلیت بقا ندارد، [[باطل]] است؛ به عنوان مثال خوراکی‌ها را نمی‌توان وقف کرد؛
#[[قبض]] عین: وقف از عقود تشریفاتی است بنابراین وقف زمانی تحقق پیدا می‌کند که واقف عین موقوفه را در [[اختیار]] موقوف علیه (کسی که وقف به نفع اوست) یا موقوف علیهم قرار دهد و عین موقوفه به قبض موقوف علیه یا موقوف علیهم درآید.
[[وقف]] از جمله [[عقود]] لازم است. بنابراین بعد از انعقاد وقف، واقف نمی‌تواند از آن برگردد و [[اختیار]] هرگونه تصرفی در عین موقوفه را از دست می‌دهد. این است که ماده ۶۱ [[قانون]] [[مدنی]] در عبارتی مفصل بیان می‌کند: «وقف بعد از وقوع آن به نحو [[صحت]] و حصول [[قبض]] لازم است و واقف نمی‌تواند از آن [[رجوع]] کند، یا در آن تغییری بدهد یا از موقوف علیهم کسی را خارج کند یا کسی را داخل در موقوف علیهم نماید یا با آنها [[شریک]] کند، یا اگر در ضمن [[عقد]] متولی معین نکرده بعد از آن متولی قرار دهد یا خود به عنوان تولیت دخالت کند».
وقف در [[اسلام]] [[ثواب]] بسیاری دارد و پس از [[مرگ]]، به عنوان [[صدقه]]، پیوسته به شخص وقف کننده می‌رسد.
[[ائمه اطهار]]{{عم}} خود در اجرای [[سنت]] وقف پیشقدم بودند؛ [[امام علی]]{{ع}} چاه‌ها و باغ‌های بسیاری را که به دست خود احداث فرموده بود، در [[راه خدا]] و [[مسلمانان]] وقف کرد. برخی از این چاه‌ها هنوز در [[کشور عربستان]] با عنوان «[[آبار علی]]» (چاه‌های علی) شناخته می‌شود و مورد استفاده است.

رفع بسیاری از نیازمندی‌های [[مستمندان]] و گشوده شدن بسیاری از گره‌های [[اقتصادی]]، با سنت وقف، عملی است.
وقف، [[ثروت]] و مایملک را بسان چشمه‌ای همیشه جوشان می‌سازد، که هرگز از فیضان و جوشش بازنمی‌ایستد و برای همیشه [[روزگار]] خیر و [[برکت]] را بر بستر [[زمان]] و [[اجتماع]] جاری و صاحب خویش را از بهره‌های [[عظیم]] برخوردار می‌کند.
در اینجا یادآوری [[کلامی]] گران‌سنگ از میان سخنان و تأکیدات بسیاری که [[پیامبر]] بزرگ اسلام در زمینه [[ترغیب]] و [[تشویق]] [[مؤمنان]] به [[انفاق]] داشته‌اند، مناسب به نظر می‌رسد.
[[پیامبر اکرم]] می‌فرمایند، با مردن [[انسان]] طومار [[زندگی]] او پیچیده شده و برای همیشه [[ارتباط]] او با [[دنیا]] قطع می‌گردد، مگر سه گروه:
#دانشمندی که اثری [[علمی]] برای [[هدایت مردم]]، از خود به یادگار گذاشته باشد؛
#[[صدقات]] و [[خیرات]] [[مستمری]] که [[مردم]]، به آنها [[سود]] برند، از کسی باقی مانده باشد؛
#فرزند [[صالح]] و [[نیک کرداری]] که پدر و مادر را به [[دعای خیر]] یاد کنند.
حسب تأکید [[پیامبر عظیم‌الشأن اسلام]] از همان آغاز، [[مسلمانان]] [[وقف]] را مورد عمل خود قرار دادند.
در کتب [[تاریخ]] و [[حدیث]] آمده است اغلب [[صحابه]] [[پیغمبر]]{{صل}} از خود موقوفاتی را به یادگار گذاشتند، تا آنجا که [[جابر بن عبدالله انصاری]] می‌گوید: از [[یاران پیامبر]]{{صل}} کسی نبود که [[توانایی مالی]] داشته و چیزی را وقف نکرده باشد. [[امام علی]]{{ع}} [[موقوفات]] بسیاری را از خود به جای گذاشت، اسامی موقوفات و وقفنامه‌های امام علی{{ع}} در مطاوی [[کتب حدیث]] آمده است، این وقفنامه‌ها خود همواره یک منبع الهام‌بخش، برای مسلمانان در طول تاریخ بوده است.

از مباحثی که (در باب وقف) غالب، بلکه [[جمهور]] [[اصحاب]] و نیز فقهای دیگر [[مذاهب اسلامی]] به آن پرداخته‌اند، مبحث ملکیت در وقف است. یعنی این مسئله که اولاً، آیا وقف تملیک است یا (همانند [[عتق]]) تحریر و فک [[ملک]] است؟ و ثانیاً به فرض تملیک بودن، تملیک به [[خداوند]] است یا تملیک به موقوف علیه، و یا در این جهت باید بین وقف بر جهت عام و وقف بر معین تفصیل داد؟ و یا اینکه اصلاً تملیک نیست و [[مال]] وقفی همچنان در ملک واقف باقی می‌ماند.
بنابراین در ظاهر پنج قول (یا احتمال) در این مسئله قابل طرح است:
#بر ملک واقف باقی می‌ماند و تنها [[منفعت]] آن نسبت به او سلب می‌شود؛
#فک ملک است و بعد از وقف (همانند عتق) بلامالک خواهد شد؛
#به «موقوف علیهم» منتقل می‌شود.
#به [[خدای متعال]] منتقل می‌شود و مالک آن بعد از وقف، خداوند است؛
#در وقف بر جهات [[عامه]] (مانند [[مسلمین]]، [[فقرا]] و...) به خداوند و در وقف بر معین (خاص) به موقوف علیه و در وقف بر [[مساجد]] و... فک ملک است.
قبل از پرداختن به این مسئله یادآوری این نکته خالی از فایده نیست که: در ملکیت موقوف علیه نسبت به [[منافع]] (همان‌طور که [[فاضل مقداد]] تصریح کرده است) اختلافی نیست، یعنی بعد از انعقاد و تمامیت [[وقف]]، منافع [[مال]] موقوف به «موقوف علیهم» منتقل خواهد شد. البته، همان‌طور که ابن‌زهره در غنیه تصریح کرده، [[مالکیت]] موقوف علیه نسبت به منافع در بعضی از موارد، مالکیت انتفاع است، نه مالکیت [[منفعت]].

توضیح: مالکیت منفعت در مواردی است که نظر واقف از وقف، تحصیل درآمد باشد، تا در مصارفی معین هزینه شود، مانند وقف بر افراد معین و یا وقف اموالی برای صرف درآمد و منافع آن در اداره [[مسجد]] و [[مدرسه]] و... که در این صورت منافع، [[ملک]] موقوف علیه است، ملکیت طلقی که می‌توان آنها را فروخت و یا به سبب دیگری آنها را به دیگری منتقل کرد.
مالکیت انتفاع مربوط به مواردی است که نظر واقف از وقف تحصیل درآمد مادی نباشد، مانند احداث [[مدارس]]، قناطر و مشاهد و... که [[مسلمانان]] مالک انتفاع از این [[موقوفات]] هستند، نه مالک منافع. پس [[حق]] [[خرید و فروش]]، هبه و... را نسبت به آن منافع ندارند. به عبارت دیگر تملیک انتفاع عبارت است از [[اذن]] به دیگری برای اینکه تنها خودش به مباشرت از [[مالی]] انتفاع ببرد، مانند اذن در سکنای مدارس و... این اذن ممکن است از طرف [[خداوند]] و [[شارع]] باشد، مانند اذن به [[تمتع]] از طیبات و... و گاه از طرف مالک یک عین یا منفعت است.

البته در وقف انتفاع تعبیر به ملکیت انتفاع، شاید خالی از [[مسامحه]] نباشد. در این موارد تعبیر به [[اباحه]] از تعبیر به تملیک، مناسب‌تر است.
وقف و [[حبس]] جزء انباشت [[سرمایه]] از شیوه‌های عملی [[فقرزدایی]] محسوب می‌شود. وقف و حبس که در مقوله [[حقوقی]] مورد تأکید [[اسلام]] است، به‌طور دقیق در جهت کار افتادن سرمایه به شکل خارج از دست [[سرمایه‌دار]] طراحی و [[تشریع]] شده است؛ سرمایه‌هایی که وقف یا حبس می‌شود، از [[اختیار]] مالکیت آن [[آزاد]] می‌شود و منافع حاصل چه در [[تولید]] یا [[تجارت]] و خدمات به گروه‌های نیازمند اختصاص می‌یابد.
[[وقف]] و [[حبس]] در عین اینکه یک [[سیاست]] حمایتی در جهت [[فقرزدایی]] به شمار می‌آید خود وسیله [[توزیع]] [[سرمایه]] و گردش آن توسط افرادی غیر از [[سرمایه‌دار]] است<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۵۹.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:وقف]]
[[رده:اصطلاحات سیاسی]]