ولایت در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۱

2023-05-01T06:41:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = ولایت\| عنوان مدخل = ولایت\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط
			\| موضوع مرتبط = ولایت
			\| عنوان مدخل = ولایت
			\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Bahmani: /* ولایت اطاعت */

2023-04-30T09:30:04Z

ولایت اطاعت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۰
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	== اقسام ولایت ==		== اقسام ولایت ==
	=== ولایت اطاعت ===		=== ولایت اطاعت ===
	[[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] در منطق [[اسلام]] نوعی [[پرستش]] است: {{متن حدیث\|مَنْ أَطَاعَ الْمَخْلُوقَ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ فَقَدْ عَبَدَهُ‌}}<ref>اصول کافی، ج۲، ص۲۷۶.</ref>؛ و به همین دلیل اختصاص به [[خدای یگانه]] داشته و از [[~~نشانه‌های~~ توحید]] و [[یکتاپرستی]] شمرده شده است.		[[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] در منطق [[اسلام]] نوعی [[پرستش]] است: {{متن حدیث\|مَنْ أَطَاعَ الْمَخْلُوقَ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ فَقَدْ عَبَدَهُ‌}}<ref>اصول کافی، ج۲، ص۲۷۶.</ref>؛ و به همین دلیل اختصاص به [[خدای یگانه]] داشته و از نشانه‌های [[توحید]] و [[یکتاپرستی]] شمرده شده است.

	[[قرآن]] به اطاعت کشاندن مردم را [[استکبار]] و نوعی دعوی الوهیت می‌داند، چنان‌که در مورد جریان [[فرعون]] می‌گوید: {{متن قرآن\|فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ}}<ref>«آنگاه قوم خود را سبکسار کرد (و از راه به در برد) و آنان از او فرمان بردند زیرا آنان قومی بزهکار بودند» سوره زخرف، آیه ۵۴.</ref> [[فرعون]] [[بنی‌اسرائیل]] را به [[استضعاف]] و [[ذلت]] کشانید و [[مردم]] ناگزیر به فرمانش درآمدند. اینان مردمی تبهکار بودند.		[[قرآن]] به اطاعت کشاندن مردم را [[استکبار]] و نوعی دعوی الوهیت می‌داند، چنان‌که در مورد جریان [[فرعون]] می‌گوید: {{متن قرآن\|فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ}}<ref>«آنگاه قوم خود را سبکسار کرد (و از راه به در برد) و آنان از او فرمان بردند زیرا آنان قومی بزهکار بودند» سوره زخرف، آیه ۵۴.</ref> [[فرعون]] [[بنی‌اسرائیل]] را به [[استضعاف]] و [[ذلت]] کشانید و [[مردم]] ناگزیر به فرمانش درآمدند. اینان مردمی تبهکار بودند.

Bahmani: /* ولایت و قلمرو آن */

2023-04-30T09:29:37Z

ولایت و قلمرو آن

نمایش تغییرات

Bahmani: /* ولایت تکوینی و تشریعی */

2023-04-30T09:28:34Z

ولایت تکوینی و تشریعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۸
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	## ولایت اصناف خاصی بر اساس [[فقه]] (ولایت بر [[امور حسبه]]) از قبیل اولیای دم، اولیای صغار و....		## ولایت اصناف خاصی بر اساس [[فقه]] (ولایت بر [[امور حسبه]]) از قبیل اولیای دم، اولیای صغار و....
	## ولایت عامه [[مؤمنین]] و مؤمنات: {{متن قرآن\| وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ}}<ref>«کسانی که ایمان آورده و هجرت گزیده‌اند و در راه خداوند با مال و جانشان جهاد کرده‌اند و کسانی که (به آنان) پناه داده و یاری رسانده‌اند دوستان یکدیگرند و کسانی که ایمان آورده و هجرت نکرده‌اند شما را با آنان هیچ پیوندی نیست تا آنکه هجرت گزینند و اگر از شما» سوره انفال، آیه ۷۲.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۵۰۴-۵۰۵.</ref>		## ولایت عامه [[مؤمنین]] و مؤمنات: {{متن قرآن\| وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ}}<ref>«کسانی که ایمان آورده و هجرت گزیده‌اند و در راه خداوند با مال و جانشان جهاد کرده‌اند و کسانی که (به آنان) پناه داده و یاری رسانده‌اند دوستان یکدیگرند و کسانی که ایمان آورده و هجرت نکرده‌اند شما را با آنان هیچ پیوندی نیست تا آنکه هجرت گزینند و اگر از شما» سوره انفال، آیه ۷۲.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۵۰۴-۵۰۵.</ref>

	~~== ولایت تکوینی و تشریعی ==~~
	ولایت از حیث آنچه مورد سرپرستی قرار می‌گیرد، به سه عنوان [[ولایت تکوینی]]، ولایت بر [[تشریع]] و [[ولایت تشریعی]] تقسیم می‌شود.
	# ولایت تکوینی: به معنای سرپرستی موجودات [[جهان]] و تصرف عینی در آنهاست. آشکارترین مثال این ولایت، ولایت انسان بر اعضای بدن خود است؛ مثلاً آن‌گاه که [[انسان]] به دست خود [[دستور]] حرکت می‌دهد، دست حرکت می‌کند؛ بنابراین در ولایت تکوینی، تخلف معنا ندارد. ولایت تکوینی بر موجودات، مخصوص [[خداوند متعال]] {{متن قرآن\|إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ}}<ref> «یاد کن که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! نعمت مرا بر خود و بر مادرت به یاد آور هنگامی که تو را با روح القدس پشتیبانی کردم که در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی و هنگامی که بنی اسرائیل را از (آزار) تو باز داشتم آنگاه که برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آوردی و کافران از ایشان گفتند: این (کارها) جز جادویی آشکار نیست» سوره مائده، آیه ۱۱۰؛ تفسیر نمونه، ج۲، ص۴۲۲.</ref> و [[اهل بیت]] [[عصمت]] و [[طهارت]] است. یکی از [[آیات قرآن]] که بر این ولایت دلالت می‌کند، این [[آیه]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. آیه تصریح می‌کند که هنگامی که [[خداوند]] چیزی را [[اراده]] کند، آن چیز فوراً مطابق با [[اراده الهی]] ایجاد می‌شود.
	# ولایت بر تشریع: ولایت بر [[قانون‌گذاری]] و [[تشریع احکام]] است. دارنده این ولایت را در لسان فقها شارع می‌گویند. [[شارع]] در ادبیات فقهای [[شیعه]] تنها [[خدای متعال]] و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} هستند و حتی [[ائمه اطهار]] {{عم}} مبین و [[مفسر]] احکام‌اند و [[حکم]] جدیدی وضع نمی‌کنند<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، ص۱۲۳-۱۲۵.</ref>.
	# [[ولایت تشریعی]]: [[ولایت]] و [[سرپرستی]] در محدوده [[تشریع]] و تابع [[قانون الهی]] است. این ولایت منحصر به پیامبر اکرم {{صل}} و ائمه اطهار {{عم}} نیست و در مرتبه‌ای نازل و با اختیاراتی بسیار محدود، ولایت پدر و موارد دیگر را شامل می‌شود. [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} به [[اذن الهی]] [[حق]] [[امر]] و [[نهی]] بر [[مردم]] دارند {{متن قرآن\|وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} <ref>«و به پیامبری به سوی بنی اسرائیل (می‌فرستد، تا بگوید) که من برای شما نشانه‌ای از پروردگارتان آورده‌ام؛ من برای شما از گل، (اندامواره‌ای) به گونه پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم، به اذن خداوند پرنده‌ای خواهد شد و به اذن خداوند نابینای مادرزاد و پیس را شفا خواهم داد و به اذن خداوند مردگان را زنده خواهم کرد و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست اگر مؤمن باشید» سوره آل عمران، آیه ۴۹؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۱۲۵.</ref> و همین‌طور، پس از پیامبر {{صل}} و امام [[معصوم]] {{ع}}، [[نمایندگان عام]] واجد شرایط ایشان ولایت تشریعی دارند؛ برای مثال [[ولی فقیه]] ولایت تشریعی دارد<ref>مقبوله عمر بن حنظله. ر. ک: اصول کافی، ج۱، ص۶۷؛ فروع کافی، ج۷، ص۴۱۲؛ تهذیب، ج۲، ص۹۱-۶۸؛ کتاب البیع، ج۲، ص۴۶۷.</ref>

	همچنین منظور از ولایت [[فقها]] ولایت در این حوزه با محدودیت‌هایی است. آنچه در این معنی از ولایت مورد توجه است، رعایت مصلحت مولی علیه است؛ از این‌رو [[مولی]] [[وظیفه]] [[شناخت]] [[مصلحت]] مولی علیه را دارد<ref>[[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۱؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۲.</ref>.

	== ولایت و قلمرو آن ==		== ولایت و قلمرو آن ==

Msadeq در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۷

2023-04-30T09:17:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = ولایت\| عنوان مدخل = ولایت\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	\| موضوع مرتبط = ولایت
	\| عنوان مدخل = ولایت
	\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =
	}}

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
خط ۳۱:		خط ۲۶:
	== ولایت تکوینی و تشریعی ==		== ولایت تکوینی و تشریعی ==
	ولایت از حیث آنچه مورد سرپرستی قرار می‌گیرد، به سه عنوان [[ولایت تکوینی]]، ولایت بر [[تشریع]] و [[ولایت تشریعی]] تقسیم می‌شود.		ولایت از حیث آنچه مورد سرپرستی قرار می‌گیرد، به سه عنوان [[ولایت تکوینی]]، ولایت بر [[تشریع]] و [[ولایت تشریعی]] تقسیم می‌شود.
	# ولایت تکوینی: به معنای سرپرستی موجودات [[جهان]] و تصرف عینی در آنهاست. آشکارترین مثال این ولایت، ولایت انسان بر اعضای بدن خود است؛ مثلاً آن‌گاه که [[انسان]] به دست خود [[دستور]] حرکت می‌دهد، دست حرکت می‌کند؛ بنابراین در ولایت تکوینی، تخلف معنا ندارد. ولایت تکوینی بر موجودات، مخصوص [[خداوند متعال]] ~~<ref>~~{{متن قرآن\|إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ}} «یاد کن که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! نعمت مرا بر خود و بر مادرت به یاد آور هنگامی که تو را با روح القدس پشتیبانی کردم که در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی و هنگامی که بنی اسرائیل را از (آزار) تو باز داشتم آنگاه که برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آوردی و کافران از ایشان گفتند: این (کارها) جز جادویی آشکار نیست» سوره مائده، آیه ۱۱۰؛ تفسیر نمونه، ج۲، ص۴۲۲.</ref> و [[اهل بیت]] [[عصمت]] و [[طهارت]] است. یکی از [[آیات قرآن]] که بر این ولایت دلالت می‌کند، این [[آیه]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. آیه تصریح می‌کند که هنگامی که [[خداوند]] چیزی را [[اراده]] کند، آن چیز فوراً مطابق با [[اراده الهی]] ایجاد می‌شود.		# ولایت تکوینی: به معنای سرپرستی موجودات [[جهان]] و تصرف عینی در آنهاست. آشکارترین مثال این ولایت، ولایت انسان بر اعضای بدن خود است؛ مثلاً آن‌گاه که [[انسان]] به دست خود [[دستور]] حرکت می‌دهد، دست حرکت می‌کند؛ بنابراین در ولایت تکوینی، تخلف معنا ندارد. ولایت تکوینی بر موجودات، مخصوص [[خداوند متعال]] {{متن قرآن\|إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ}}<ref> «یاد کن که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! نعمت مرا بر خود و بر مادرت به یاد آور هنگامی که تو را با روح القدس پشتیبانی کردم که در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی و هنگامی که بنی اسرائیل را از (آزار) تو باز داشتم آنگاه که برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آوردی و کافران از ایشان گفتند: این (کارها) جز جادویی آشکار نیست» سوره مائده، آیه ۱۱۰؛ تفسیر نمونه، ج۲، ص۴۲۲.</ref> و [[اهل بیت]] [[عصمت]] و [[طهارت]] است. یکی از [[آیات قرآن]] که بر این ولایت دلالت می‌کند، این [[آیه]] است: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. آیه تصریح می‌کند که هنگامی که [[خداوند]] چیزی را [[اراده]] کند، آن چیز فوراً مطابق با [[اراده الهی]] ایجاد می‌شود.
	# ولایت بر تشریع: ولایت بر [[قانون‌گذاری]] و [[تشریع احکام]] است. دارنده این ولایت را در لسان فقها شارع می‌گویند. [[شارع]] در ادبیات فقهای [[شیعه]] تنها [[خدای متعال]] و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} هستند و حتی [[ائمه اطهار]] {{عم}} مبین و [[مفسر]] احکام‌اند و [[حکم]] جدیدی وضع نمی‌کنند<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، ص۱۲۳-۱۲۵.</ref>.		# ولایت بر تشریع: ولایت بر [[قانون‌گذاری]] و [[تشریع احکام]] است. دارنده این ولایت را در لسان فقها شارع می‌گویند. [[شارع]] در ادبیات فقهای [[شیعه]] تنها [[خدای متعال]] و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} هستند و حتی [[ائمه اطهار]] {{عم}} مبین و [[مفسر]] احکام‌اند و [[حکم]] جدیدی وضع نمی‌کنند<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، ص۱۲۳-۱۲۵.</ref>.
	# [[ولایت تشریعی]]: [[ولایت]] و [[سرپرستی]] در محدوده [[تشریع]] و تابع [[قانون الهی]] است. این ولایت منحصر به پیامبر اکرم {{صل}} و ائمه اطهار {{عم}} نیست و در مرتبه‌ای نازل و با اختیاراتی بسیار محدود، ولایت پدر و موارد دیگر را شامل می‌شود. [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} به [[اذن الهی]] [[حق]] [[امر]] و [[نهی]] بر [[مردم]] دارند~~<ref>~~{{متن قرآن\|وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} «و به پیامبری به سوی بنی اسرائیل (می‌فرستد، تا بگوید) که من برای شما نشانه‌ای از پروردگارتان آورده‌ام؛ من برای شما از گل، (اندامواره‌ای) به گونه پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم، به اذن خداوند پرنده‌ای خواهد شد و به اذن خداوند نابینای مادرزاد و پیس را شفا خواهم داد و به اذن خداوند مردگان را زنده خواهم کرد و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست اگر مؤمن باشید» سوره آل عمران، آیه ۴۹؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۱۲۵.</ref> و همین‌طور، پس از پیامبر {{صل}} و امام [[معصوم]] {{ع}}، [[نمایندگان عام]] واجد شرایط ایشان ولایت تشریعی دارند؛ برای مثال [[ولی فقیه]] ولایت تشریعی دارد<ref>مقبوله عمر بن حنظله. ر. ک: اصول کافی، ج۱، ص۶۷؛ فروع کافی، ج۷، ص۴۱۲؛ تهذیب، ج۲، ص۹۱-۶۸؛ کتاب البیع، ج۲، ص۴۶۷.</ref>		# [[ولایت تشریعی]]: [[ولایت]] و [[سرپرستی]] در محدوده [[تشریع]] و تابع [[قانون الهی]] است. این ولایت منحصر به پیامبر اکرم {{صل}} و ائمه اطهار {{عم}} نیست و در مرتبه‌ای نازل و با اختیاراتی بسیار محدود، ولایت پدر و موارد دیگر را شامل می‌شود. [[پیامبر]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} به [[اذن الهی]] [[حق]] [[امر]] و [[نهی]] بر [[مردم]] دارند {{متن قرآن\|وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} <ref>«و به پیامبری به سوی بنی اسرائیل (می‌فرستد، تا بگوید) که من برای شما نشانه‌ای از پروردگارتان آورده‌ام؛ من برای شما از گل، (اندامواره‌ای) به گونه پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم، به اذن خداوند پرنده‌ای خواهد شد و به اذن خداوند نابینای مادرزاد و پیس را شفا خواهم داد و به اذن خداوند مردگان را زنده خواهم کرد و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست اگر مؤمن باشید» سوره آل عمران، آیه ۴۹؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۱۲۵.</ref> و همین‌طور، پس از پیامبر {{صل}} و امام [[معصوم]] {{ع}}، [[نمایندگان عام]] واجد شرایط ایشان ولایت تشریعی دارند؛ برای مثال [[ولی فقیه]] ولایت تشریعی دارد<ref>مقبوله عمر بن حنظله. ر. ک: اصول کافی، ج۱، ص۶۷؛ فروع کافی، ج۷، ص۴۱۲؛ تهذیب، ج۲، ص۹۱-۶۸؛ کتاب البیع، ج۲، ص۴۶۷.</ref>

	همچنین منظور از ولایت [[فقها]] ولایت در این حوزه با محدودیت‌هایی است. آنچه در این معنی از ولایت مورد توجه است، رعایت مصلحت مولی علیه است؛ از این‌رو [[مولی]] [[وظیفه]] [[شناخت]] [[مصلحت]] مولی علیه را دارد<ref>[[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۱؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۲.</ref>.		همچنین منظور از ولایت [[فقها]] ولایت در این حوزه با محدودیت‌هایی است. آنچه در این معنی از ولایت مورد توجه است، رعایت مصلحت مولی علیه است؛ از این‌رو [[مولی]] [[وظیفه]] [[شناخت]] [[مصلحت]] مولی علیه را دارد<ref>[[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۱؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۲.</ref>.

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2023-04-30T09:02:36Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	همچنین منظور از ولایت [[فقها]] ولایت در این حوزه با محدودیت‌هایی است. آنچه در این معنی از ولایت مورد توجه است، رعایت مصلحت مولی علیه است؛ از این‌رو [[مولی]] [[وظیفه]] [[شناخت]] [[مصلحت]] مولی علیه را دارد<ref>[[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۱؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۲.</ref>.		همچنین منظور از ولایت [[فقها]] ولایت در این حوزه با محدودیت‌هایی است. آنچه در این معنی از ولایت مورد توجه است، رعایت مصلحت مولی علیه است؛ از این‌رو [[مولی]] [[وظیفه]] [[شناخت]] [[مصلحت]] مولی علیه را دارد<ref>[[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۱؛ [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۲.</ref>.

			== ولایت و قلمرو آن ==
			قلمرو ولایت، محدود به امور عمومی و مواردی است که [[مصلحت عمومی]] دخالت [[دولت]] در آن را ایجاب کند. واضح است که بسیاری از [[آزادی‌ها]] و حدود [[حقوق خصوصی]] فاقد این دو شرط اساسی هستند و با این فرض سلب آزادی‌ها و بستن محدوده حقوق خصوصی برای رسیدن به [[جامعه ولایی]] منطبق با احکام اولیه اسلام، احکام ثانویه و [[احکام حکومتی]] و یا هیچ مجوز دیگری از جمله روش‌های [[عقلانی]] و [[دموکراتیک]] آن نیست؛ به ویژه اگر ایجاد جامعه ولایی مستلزم [[اعمال]] [[خشونت]] و حالت‌هایی شود که مصادیق [[اکراه]] محسوب می‌شوند<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۳۶۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۶۳.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* منابع */

2023-04-30T08:33:17Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]		# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
	# [[پرونده: 1100770.jpg\|22px]] [[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|'''کلیات فقه سیاسی''']]		# [[پرونده: 1100770.jpg\|22px]] [[اصغرآقا مهدوی\|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی\|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)\|'''کلیات فقه سیاسی''']]
			# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* معناشناسی */

2023-04-30T08:32:43Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	[[وِلایت]] به معنای [[تدبیر امور]] دیگران و [[قیام]] به تأمین [[زندگی]] و معاش آنها در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ}}<ref>«آیا به جای او سرورانی (را به پرستش) گرفتند؟ اما خداوند است که سرور (راستین) است و او مردگان را زنده می‌گرداند و او بر هر کاری تواناست» سوره شوری، آیه ۹.</ref> آمده است. "ولیّ" متصف به [[ولایت]] و [[تدبیر]] است<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۳، ص۲۰۴.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۵۰۴-۵۰۵.</ref>		[[وِلایت]] به معنای [[تدبیر امور]] دیگران و [[قیام]] به تأمین [[زندگی]] و معاش آنها در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ}}<ref>«آیا به جای او سرورانی (را به پرستش) گرفتند؟ اما خداوند است که سرور (راستین) است و او مردگان را زنده می‌گرداند و او بر هر کاری تواناست» سوره شوری، آیه ۹.</ref> آمده است. "ولیّ" متصف به [[ولایت]] و [[تدبیر]] است<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۳، ص۲۰۴.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۵۰۴-۵۰۵.</ref>

			=== ولایت در اصطلاح سیاسی ===
			کلمه ولایت به معنای وسیع و عمیق اختیارداری [[انسان]] و [[جهان]]، از اصطلاحات قرآنی است: {{متن قرآن\|هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ}}<ref>«آنجا، سروری از آن خداوند راستین است» سوره کهف، آیه ۴۴.</ref> و در مفهوم خاص، [[اختیار]] [[فرمان]] راندن بر انسان و به [[اطاعت]] کشاندن او از خصائصی است که [[خداوند]] به [[پیامبران]] و [[جانشینان]] آنان [[تفویض]] کرده است. [[پیامبر اسلام]] در [[حق علی]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث\|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ‌}}<ref>الغدیر، ج۱، ص۱۱.</ref>.

			والی دارای [[مسئولیت]] [[سیاسی]] عالی است و در سلسله مراتب [[حکومت]] گاه خود [[امام]] و [[حاکم]] والی است و گاه مسئولی که از طرف امام [[مسلمانان]] و یا [[امت]] به حکومت [[منصوب]] می‌شود. علی{{ع}} از [[رسول خدا]] نقل کرده است: هر والی که بعد از من امور امت را به دست گیرد، بر [[صراط]] نگهداشته می‌شود و [[فرشتگان]] دفتر [[زندگی]] او را می‌گشایند؛ هرگاه والی عادلی بود، به خاطر عدالتش [[نجات]] می‌یابد و اگر [[ستمکار]] بود صراط بر زیر پایش دهن باز می‌کند تا بندبندش از یکدیگر جدا شود و به سر در [[آتش]] فرود آید<ref>{{متن حدیث\|أَيُّمَا وَالٍ وَلِيَ الْأَمْرَ مِنْ بَعْدِي أُقِيمَ عَلَى حَدِّ الصِّرَاطِ وَ نَشَرَتِ الْمَلَائِكَةُ صَحِيفَتَهُ فَإِنْ كَانَ عَادِلًا أَنْجَاهُ اللَّهُ بِعَدْلِهِ وَ إِنْ كَانَ جَائِراً انْتَقَضَ بِهِ الصِّرَاطُ حَتَّى تَتَزَايَلَ مَفَاصِلُهُ ثُمَّ يَهْوِي إِلَى النَّارِ}}، شرح نهج البلاغه، ج۷، ص۳۸.</ref>.

			ولایت از [[مشترکات]] اصولی در [[حقوق عمومی]] [[اسلام]] بوده و واژه [[کلامی]] و [[فقهی]] ولایت از مفهوم بسیطی برخوردار نیست و مفهوم آن ترکیبی از چند مؤلفه [[حقوقی]] است. ولایت نوعی اختیار، مسئولیت، [[نمایندگی]] و [[سرپرستی]] در امور عمومی است که بنابر یک [[قرارداد]] به شخص [[حقیقی]] یا حقوقی تفویض می‌شود تا طبق [[مصلحت]] آن را ایفا و استیفا کند.

			با این توصیف تفاوت اصولی آن با [[قدرت]] به مفهوم سیاسی و بی‌چون‌وچرای [[اداری]] و [[الزام]] به تعهدات یک‌جانبه در [[حقوق مالی]] به‌طور کامل روشن می‌شود. در هر حال ولایت مشتمل بر انواع کار ویژه‌هایی است که [[دولت]] از راه آنها بر سازمان‌های وابسته و نیز بر [[حقوق خصوصی]] افراد و مؤسسات عام‌المنفعه‌ای که توسط بخش خصوصی در حوزه امور عمومی دایر می‌شود [[نظارت]] می‌کند. اما باید توجه داشت که این نوع [[ولایت]] دولت هرچند بر مبنای نظریه [[ولایت مطلقه فقیه]] شامل هر نوع اختیارات حکومتی است در نهایت امری مطلق به معنی بیرون از [[مسئولیت]]، [[مصلحت]] و [[قرارداد]] نیست<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۱۵۱؛ ج۷، ص۹۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۶۲.</ref>

	== ولایت در قرآن ==		== ولایت در قرآن ==

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۷

2023-04-30T08:17:12Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۲

2023-04-30T08:02:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ولایت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ولایت		\| موضوع مرتبط = ولایت
	\| عنوان مدخل = [[ولایت]]		\| عنوان مدخل = ولایت
	\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[ولایت در لغت]] - [[ولایت در قرآن]] - [[ولایت در حدیث]] - [[ولایت در کلام اسلامی]] - [[ولایت در فقه اسلامی]] - [[ولایت در فلسفه اسلامی]] - [[ولایت در عرفان اسلامی]] - [[ولایت در فقه سیاسی]] - [[ولایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	اصل آن "ولی" به معنای قُرب<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۶، ص۱۴۱.</ref> یا پشت سر هم قرار گرفتن به‌طور مرتبط<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۳، ص۲۰۴.</ref>؛ "وِلایت" در معنای [[سلطنت]] و [[مُلک]] و [[والی]] و [[امارت]] و "وَلایت" به معنای [[دوستی]] ضد عدوات<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۲۹۸.</ref>.		اصل آن "ولی" به معنای قُرب<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۶، ص۱۴۱.</ref> یا پشت سر هم قرار گرفتن به‌طور مرتبط<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۳، ص۲۰۴.</ref>؛ "وِلایت" در معنای [[سلطنت]] و [[مُلک]] و [[والی]] و [[امارت]] و "وَلایت" به معنای [[دوستی]] ضد عدوات<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۲۹۸.</ref>.