ویژگی علم اهل بیت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* حضوری یا حصولی بودن */

2024-04-30T06:51:24Z

حضوری یا حصولی بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۶۳:		خط ۶۳:

	=== حضوری یا حصولی بودن ===		=== حضوری یا حصولی بودن ===
	[[علم حصولی]] آگاهی‌ای است که از طریق صورت‌های [[ذهنی]] به اشیا حاصل می‌شود. این [[علم اکتسابی]] است و از راه ابزارهای [[حسی]]، مانند چشم و گوش به دست می‌آید. در مقابل، در [[علم حضوری]] که ابزار آن [[قلب]] یا [[روح انسان]] است، خود معلوم نزد عالم ([[روح]]) حاضر می‌شود. بنابراین، در علم حصولی بین عالم و معلوم، «صورت ذهنی» فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین آن دو چیزی فاصله نیست و خود معلوم [[ادراک]] می‌شود، نه صورتی از آن<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، بدایة الحکمة، ص۱۳۸.</ref>.		[[علم حصولی]] آگاهی‌ای است که از طریق صورت‌های ذهنی به اشیا حاصل می‌شود. این [[علم اکتسابی]] است و از راه ابزارهای [[حسی]]، مانند چشم و گوش به دست می‌آید. در مقابل، در [[علم حضوری]] که ابزار آن [[قلب]] یا [[روح انسان]] است، خود معلوم نزد عالم ([[روح]]) حاضر می‌شود. بنابراین، در علم حصولی بین عالم و معلوم، «صورت ذهنی» فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین آن دو چیزی فاصله نیست و خود معلوم [[ادراک]] می‌شود، نه صورتی از آن<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، بدایة الحکمة، ص۱۳۸.</ref>.

	با توجه به این تعریف می‌توان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهده [[ملکوت]]، عروج روح [[امام]] در شب‌های [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی\|باب فی أن الأئمة {{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و مشاهده [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست می‌آیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورت‌های ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادی‌اند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد می‌شوند، حصولی‌اند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]] {{عم}}، مطالعه کتاب‌ها و صحیفه‌های مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]] {{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شده‌اند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند.		با توجه به این تعریف می‌توان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهده [[ملکوت]]، عروج روح [[امام]] در شب‌های [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی\|باب فی أن الأئمة {{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و مشاهده [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست می‌آیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورت‌های ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادی‌اند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد می‌شوند، حصولی‌اند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]] {{عم}}، مطالعه کتاب‌ها و صحیفه‌های مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]] {{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شده‌اند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند.

Bahmani: /* برابر یا رتبه‌پذیر بودن */

2024-04-30T06:51:09Z

برابر یا رتبه‌پذیر بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۵۳:		خط ۵۳:

	=== برابر یا رتبه‌پذیر بودن ===		=== برابر یا رتبه‌پذیر بودن ===
	مراد از این عنوان، بررسی این نکته است که آیا [[دانش]] [[ائمه]] {{عم}} یکسان بوده یا دانش برخی از آنها بیش از دیگران بوده است. از [[روایات]] پیشین به دست می‌آید که [[علوم ائمه]] {{عم}} پیش از قرار گرفتن در [[مقام امامت]]، کمتر از [[علم امام]] پیشین بوده است؛ زیرا روایات یاد شده نشان دادند که هر امامی مطالبی را از [[امام]] پیشین فرا می‌گرفته است و کتاب‌هایی که نزد امام پیشین بودند، به او منتقل می‌شده‌اند. در روایات به روشنی از [[آموختن]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نزد [[پیامبر]] {{صل}} سخن گفته شده است و تأکید شده که [[علوم]] ایشان [[نسل]] به نسل از امامی به امام بعدش منتقل شده است. همچنین طبیعی است که وقتی کسی به مقام امامت می‌رسد، درهای جدیدی از [[علم]] به رویش گشوده می‌شود. [[امداد]] [[روح القدس]]، [[تحدیث فرشتگان]] و... در این دوره به شکل خاص در [[اختیار]] [[حجت خداوند]] قرار می‌گیرد. شواهد یاد شده افزون بر آنکه نشان می‌دهند علوم ائمه {{عم}} قبل و بعد از رسیدن به مقام امامت متفاوت است، نشان می‌دهند که [[جانشین]] امام، پیش از رسیدن به مقام امامت، علم امام پیشین را ندارد.		مراد از این عنوان، بررسی این نکته است که آیا [[دانش]] [[ائمه]] {{عم}} یکسان بوده یا دانش برخی از آنها بیش از دیگران بوده است. از [[روایات]] پیشین به دست می‌آید که [[علوم ائمه]] {{عم}} پیش از قرار گرفتن در [[مقام امامت]]، کمتر از [[علم امام]] پیشین بوده است؛ زیرا روایات یاد شده نشان دادند که هر امامی مطالبی را از [[امام]] پیشین فرا می‌گرفته است و کتاب‌هایی که نزد امام پیشین بودند، به او منتقل می‌شده‌اند. در روایات به روشنی از [[آموختن]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نزد [[پیامبر]] {{صل}} سخن گفته شده است و تأکید شده که [[علوم]] ایشان نسل به نسل از امامی به امام بعدش منتقل شده است. همچنین طبیعی است که وقتی کسی به مقام امامت می‌رسد، درهای جدیدی از [[علم]] به رویش گشوده می‌شود. [[امداد]] [[روح القدس]]، [[تحدیث فرشتگان]] و... در این دوره به شکل خاص در [[اختیار]] [[حجت خداوند]] قرار می‌گیرد. شواهد یاد شده افزون بر آنکه نشان می‌دهند علوم ائمه {{عم}} قبل و بعد از رسیدن به مقام امامت متفاوت است، نشان می‌دهند که [[جانشین]] امام، پیش از رسیدن به مقام امامت، علم امام پیشین را ندارد.

	از روایات متعدد در بحث افزایش‌پذیری [[علوم ائمه]] {{عم}}، این [[اطمینان]] به دست می‌آید که علوم ایشان پیوسته در حال افزایش است. هر سال، هر شبانه [[روز]]، بلکه هر [[ساعت]] بر علم آنان افزوده می‌شود<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۷۴.</ref>.		از روایات متعدد در بحث افزایش‌پذیری [[علوم ائمه]] {{عم}}، این [[اطمینان]] به دست می‌آید که علوم ایشان پیوسته در حال افزایش است. هر سال، هر شبانه [[روز]]، بلکه هر [[ساعت]] بر علم آنان افزوده می‌شود<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۷۴.</ref>.

Bahmani: /* اجمالی یا تفصیلی بودن */

2024-04-30T06:50:35Z

اجمالی یا تفصیلی بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	=== اجمالی یا تفصیلی بودن ===		=== اجمالی یا تفصیلی بودن ===
	مراد از این عنوان، بررسی این [[پرسش]] است که آیا [[علوم ائمه]] {{عم}} یا مراتبی از [[علوم]] آنان، کلی و اجمالی بوده است یا آنکه آنان به تمام علوم خود، به طور جزئی و تفصیلی [[علم]] داشته‌اند. [[علوم کلی]] و اجمالی علومی‌اند که برای استفاده از آنها، به تطبیق [[قواعد]] کلی بر جزئیات، یا [[علمی]] جدید به جزئیات نیاز است.		مراد از این عنوان، بررسی این [[پرسش]] است که آیا [[علوم ائمه]] {{عم}} یا مراتبی از [[علوم]] آنان، کلی و اجمالی بوده است یا آنکه آنان به تمام علوم خود، به طور جزئی و تفصیلی [[علم]] داشته‌اند. [[علوم کلی]] و اجمالی علومی‌اند که برای استفاده از آنها، به تطبیق قواعد کلی بر جزئیات، یا [[علمی]] جدید به جزئیات نیاز است.

	یکی از احتمالات برای جمع بین روایاتی که [[ظهور]] در تام بودن علوم ائمه {{عم}} دارند و روایاتی که بر افزایش‌پذیری علوم آنان دلالت دارند، آن است که [[روایات]] تام بودن را ناظر به [[علم اجمالی]] و روایات افزایش‌پذیری را ناظر به [[علم تفصیلی]] [[ائمه]] {{عم}} بدانیم. این عنوان با شأنی بودن علوم ائمه {{عم}} نیز قابل جمع است؛ بدین معنا که ممکن است بخشی از علوم ائمه {{عم}} که اجمالی است، فعلی باشد؛ و بخش دیگر که تفصیل آن است، شأنی باشد.		یکی از احتمالات برای جمع بین روایاتی که [[ظهور]] در تام بودن علوم ائمه {{عم}} دارند و روایاتی که بر افزایش‌پذیری علوم آنان دلالت دارند، آن است که [[روایات]] تام بودن را ناظر به [[علم اجمالی]] و روایات افزایش‌پذیری را ناظر به [[علم تفصیلی]] [[ائمه]] {{عم}} بدانیم. این عنوان با شأنی بودن علوم ائمه {{عم}} نیز قابل جمع است؛ بدین معنا که ممکن است بخشی از علوم ائمه {{عم}} که اجمالی است، فعلی باشد؛ و بخش دیگر که تفصیل آن است، شأنی باشد.

Bahmani در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۵۰

2023-11-18T06:50:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

			'''ویژگی‌هایی برای [[علم اهل بیت]]{{ع}}''' بیان شده است که برخی از آنها عبارت است از: [[گنجوران دانش خداوند]]؛ [[ظرف دانش خداوند]]؛ [[وارثان دانش پیامبران]]؛ آگاه‌ترین مردم و [[راسخان در دانش]]. همچنین از برخی روایات استفاده می‌شود علم ایشان ذاتی است، بخشی از علم [[ائمه]] اکتسابی و بخشی دیگر موهبتی است و ... .

	== ویژگی‌های علم اهل بیت{{ع}} در روایات ==		== ویژگی‌های علم اهل بیت{{ع}} در روایات ==

Bahmani: /* منابع */

2023-11-18T06:45:32Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[دانشنامه قرآن و حدیث ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه قرآن و حدیث ج۱۰''']]		# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[دانشنامه قرآن و حدیث ج۱۰ (کتاب)\|'''دانشنامه قرآن و حدیث ج۱۰''']]
			# [[پرونده:1368251.jpg\|22px]] [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|'''ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* الزام‌آور بودن */

2023-11-18T06:45:12Z

الزام‌آور بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	این مبحث به دنبال بررسی این نکته است که آیا عمل مطابق [[علم]]، همواره برای [[ائمه]] {{عم}} ضروری است یا آنان ملزم‌اند که گاهی علم خود را نادیده بگیرند؟		این مبحث به دنبال بررسی این نکته است که آیا عمل مطابق [[علم]]، همواره برای [[ائمه]] {{عم}} ضروری است یا آنان ملزم‌اند که گاهی علم خود را نادیده بگیرند؟

	این بحث ممکن است اندکی عجیب به نظر برسد؛ زیرا طبیعتاً [[انسان]] علومی را فرا می‌گیرد تا برابر آن عمل کند و حتی در مباحث اخلاقی، [[عالمان]] بی‌عمل [[سرزنش]] شده‌اند. بنابراین علم به طور طبیعی الزاماتی (فقهی یا اخلاقی) را به دنبال دارد. ائمه {{عم}} مطابق [[علوم]] خود، [[سخن]] می‌گفتند یا [[سکوت]] می‌کردند؛ گاهی [[اقدام]] کرده، گاهی کناره می‌گرفتند؛ می‌جنگیدند یا [[صلح]] می‌کردند؛ و.... بنابراین [[امام]] برای کار خود همواره دلیلی [[علمی]] دارد یا به عبارت دیگر، بر اساس علم خود به انجام یا ترک کاری [[تصمیم]] می‌گیرد. بنابر این [[علوم ائمه]] {{عم}} نیز همانند علوم دیگر [[مردم]]، الزامات اخلاقی یا فقهی را به دنبال دارد. تفاوت ائمه {{عم}} با دیگران، اولاً در ماهیت، ویژگی‌ها، منابع و قلمرو [[دانش]] آنان است؛ ثانیاً در این است که آنان معصوم‌اند و برخلاف مردم عادی که ممکن است گاهی مخالف دانش خود عمل کنند، مخالف [[تکلیف]] خود عمل نمی‌کنند.		این بحث ممکن است اندکی عجیب به نظر برسد؛ زیرا طبیعتاً [[انسان]] علومی را فرا می‌گیرد تا برابر آن عمل کند و حتی در مباحث اخلاقی، [[عالمان]] بی‌عمل [[سرزنش]] شده‌اند. بنابراین علم به طور طبیعی الزاماتی (فقهی یا اخلاقی) را به دنبال دارد. ائمه {{عم}} مطابق [[علوم]] خود، [[سخن]] می‌گفتند یا [[سکوت]] می‌کردند؛ گاهی [[اقدام]] کرده، گاهی کناره می‌گرفتند؛ می‌جنگیدند یا [[صلح]] می‌کردند؛ و.... بنابراین [[امام]] برای کار خود همواره دلیلی [[علمی]] دارد یا به عبارت دیگر، بر اساس علم خود به انجام یا ترک کاری تصمیم می‌گیرد. بنابر این [[علوم ائمه]] {{عم}} نیز همانند علوم دیگر [[مردم]]، الزامات اخلاقی یا فقهی را به دنبال دارد. تفاوت ائمه {{عم}} با دیگران، اولاً در ماهیت، ویژگی‌ها، منابع و قلمرو [[دانش]] آنان است؛ ثانیاً در این است که آنان معصوم‌اند و برخلاف مردم عادی که ممکن است گاهی مخالف دانش خود عمل کنند، مخالف [[تکلیف]] خود عمل نمی‌کنند.

	بنابراین پاسخ به این [[پرسش]] که آیا عمل مطابق علم برای ائمه {{عم}} الزام‌آور است یا خیر، به معنای یادشده مثبت است؛ اما موضوع این بحث، مطلب دیگری است. آنچه مقصود این بحث را روشن‌تر می‌کند و پاسخ‌گوی ابهام آن است، توجه به این نکته است که مقصود از دانش یادشده در اینجا، مباحث فقهی و اخلاقی نیست که انسان باید مطابق آن عمل کند. روشن است که امام در این گونه مباحث، [[الگو]] و مقتدای مردم است و بیش از دیگران در عمل به [[دستورها]] و رهنمودهای [[الهی]] می‌کوشد. مقصود این بحث، بررسی الزام عمل یا نادیده گرفتن برخی [[علوم ویژه]] ائمه {{عم}} درباره امور [[جهان]] است که خارج از محدوده [[علوم عادی]] انسان‌هایند؛ علومی مانند [[علم به ضمایر افراد]]؛ [[علم]] به [[ایمان]] یا [[کفر]] آنان؛ علم به سرانجام [[کارها]] و فرجام‌ها؛ و علم به [[اختلافات]] [[مردم]]<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۲.</ref>.		بنابراین پاسخ به این [[پرسش]] که آیا عمل مطابق علم برای ائمه {{عم}} الزام‌آور است یا خیر، به معنای یادشده مثبت است؛ اما موضوع این بحث، مطلب دیگری است. آنچه مقصود این بحث را روشن‌تر می‌کند و پاسخ‌گوی ابهام آن است، توجه به این نکته است که مقصود از دانش یادشده در اینجا، مباحث فقهی و اخلاقی نیست که انسان باید مطابق آن عمل کند. روشن است که امام در این گونه مباحث، [[الگو]] و مقتدای مردم است و بیش از دیگران در عمل به [[دستورها]] و رهنمودهای [[الهی]] می‌کوشد. مقصود این بحث، بررسی الزام عمل یا نادیده گرفتن برخی [[علوم ویژه]] ائمه {{عم}} درباره امور [[جهان]] است که خارج از محدوده [[علوم عادی]] انسان‌هایند؛ علومی مانند [[علم به ضمایر افراد]]؛ [[علم]] به [[ایمان]] یا [[کفر]] آنان؛ علم به سرانجام [[کارها]] و فرجام‌ها؛ و علم به [[اختلافات]] [[مردم]]<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۲.</ref>.

Bahmani: /* حضوری یا حصولی بودن */

2023-11-18T06:44:53Z

حضوری یا حصولی بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	[[علم حصولی]] آگاهی‌ای است که از طریق صورت‌های [[ذهنی]] به اشیا حاصل می‌شود. این [[علم اکتسابی]] است و از راه ابزارهای [[حسی]]، مانند چشم و گوش به دست می‌آید. در مقابل، در [[علم حضوری]] که ابزار آن [[قلب]] یا [[روح انسان]] است، خود معلوم نزد عالم ([[روح]]) حاضر می‌شود. بنابراین، در علم حصولی بین عالم و معلوم، «صورت ذهنی» فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین آن دو چیزی فاصله نیست و خود معلوم [[ادراک]] می‌شود، نه صورتی از آن<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، بدایة الحکمة، ص۱۳۸.</ref>.		[[علم حصولی]] آگاهی‌ای است که از طریق صورت‌های [[ذهنی]] به اشیا حاصل می‌شود. این [[علم اکتسابی]] است و از راه ابزارهای [[حسی]]، مانند چشم و گوش به دست می‌آید. در مقابل، در [[علم حضوری]] که ابزار آن [[قلب]] یا [[روح انسان]] است، خود معلوم نزد عالم ([[روح]]) حاضر می‌شود. بنابراین، در علم حصولی بین عالم و معلوم، «صورت ذهنی» فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین آن دو چیزی فاصله نیست و خود معلوم [[ادراک]] می‌شود، نه صورتی از آن<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، بدایة الحکمة، ص۱۳۸.</ref>.

	با توجه به این تعریف می‌توان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهده [[ملکوت]]، [[عروج]] روح [[امام]] در شب‌های [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی\|باب فی أن الأئمة {{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و مشاهده [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست می‌آیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورت‌های ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادی‌اند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد می‌شوند، حصولی‌اند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]] {{عم}}، مطالعه کتاب‌ها و صحیفه‌های مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]] {{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شده‌اند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند.		با توجه به این تعریف می‌توان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهده [[ملکوت]]، عروج روح [[امام]] در شب‌های [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی\|باب فی أن الأئمة {{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و مشاهده [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست می‌آیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورت‌های ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادی‌اند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد می‌شوند، حصولی‌اند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]] {{عم}}، مطالعه کتاب‌ها و صحیفه‌های مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]] {{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شده‌اند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند.

	درباره حصولی یا حضوری بودن [[علوم]] به دست آمده از برخی روش‌های دریافت علوم توسط ائمه {{عم}}، نمی‌توان به طور [[قطعی]] [[داوری]] کرد؛ زیرا ماهیت آنها برایمان روشن نیست. مثلاً [[تحدیث فرشتگان]]، اگر به صورت ایجاد صوت حسی در گوش امام باشد، دانشی حصولی، و اگر به شیوه‌ای دیگر باشد که به حواس و صورت‌های ذهنی نیازمند نباشد، حضوری است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۱.</ref>		درباره حصولی یا حضوری بودن [[علوم]] به دست آمده از برخی روش‌های دریافت علوم توسط ائمه {{عم}}، نمی‌توان به طور [[قطعی]] [[داوری]] کرد؛ زیرا ماهیت آنها برایمان روشن نیست. مثلاً [[تحدیث فرشتگان]]، اگر به صورت ایجاد صوت حسی در گوش امام باشد، دانشی حصولی، و اگر به شیوه‌ای دیگر باشد که به حواس و صورت‌های ذهنی نیازمند نباشد، حضوری است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۱.</ref>.

	=== الزام‌آور بودن ===		=== الزام‌آور بودن ===

Bahmani: /* قطعی یا تغییرپذیر بودن */

2023-11-18T06:44:36Z

قطعی یا تغییرپذیر بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۵۶:		خط ۵۶:

	=== [[قطعی]] یا تغییرپذیر بودن ===		=== [[قطعی]] یا تغییرپذیر بودن ===
	از برخی [[روایات]] می‌توان دریافت که برخی از [[علوم ائمه]] {{عم}} و حتی [[رسول خدا]] {{صل}} [[تغییر]] پذیر بوده است. در روایتی آمده است که رسول خدا {{صل}} از [[مرگ]] یک [[یهودی]] که به آن حضرت [[جسارت]] کرده بود، خبر دادند و پس از ساعاتی روشن شد که او به واسطه [[صدقه دادن]] از مرگ [[نجات یافته]] است<ref>ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۲۱۶.</ref>.		از برخی [[روایات]] می‌توان دریافت که برخی از [[علوم ائمه]] {{عم}} و حتی [[رسول خدا]] {{صل}} [[تغییر]] پذیر بوده است. در روایتی آمده است که رسول خدا {{صل}} از [[مرگ]] یک [[یهودی]] که به آن حضرت جسارت کرده بود، خبر دادند و پس از ساعاتی روشن شد که او به واسطه [[صدقه دادن]] از مرگ نجات یافته است<ref>ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۲۱۶.</ref>.

	البته به این معنا نیست که تمام [[علوم ائمه]] {{عم}} از سنخ امور تغییرپذیرند. خداوند [[علوم]] بسیاری را در [[اختیار]] [[ائمه]] {{عم}} قرار داده است که برخی [[قطعی]] و برخی وابسته به شرایط، و [[تغییر]] پذیرند. هرچند خداوند حتی تغیرات امور متغیر را نیز در اختیار ائمه {{عم}} قرار می‌دهد<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۷۸.</ref>.		البته به این معنا نیست که تمام [[علوم ائمه]] {{عم}} از سنخ امور تغییرپذیرند. خداوند [[علوم]] بسیاری را در [[اختیار]] [[ائمه]] {{عم}} قرار داده است که برخی [[قطعی]] و برخی وابسته به شرایط، و [[تغییر]] پذیرند. هرچند خداوند حتی تغیرات امور متغیر را نیز در اختیار ائمه {{عم}} قرار می‌دهد<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۷۸.</ref>.

Bahmani: /* معصومانه یا خطاپذیر بودن */

2023-11-18T06:44:19Z

معصومانه یا خطاپذیر بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	در روایتی از امیرالمؤمنین {{ع}} بحث عصمت از گناه مطرح شده است<ref>سلیم بن قیس هلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج۲، ص۸۸۴؛ محمدبن علی صدوق، الخصال، ج۱، ص۱۳۹: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَمَرَ بِطَاعَةِ أُولِي الْأَمْرِ لِأَنَّهُمْ مَعْصُومُونَ مُطَهَّرُونَ لَا يَأْمُرُونَ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ}}</ref>. عصمت از گناه، بخشی از خطای علمی را [[نفی]] می‌کند که فرد از روی عمد، مطالب نادرستی را بیان کرده باشد؛ اما عصمت از خطای [[سهوی]] را شامل نمی‌شود؛ زیرا خطای غیر عمد گناه به شمار نمی‌آید.		در روایتی از امیرالمؤمنین {{ع}} بحث عصمت از گناه مطرح شده است<ref>سلیم بن قیس هلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج۲، ص۸۸۴؛ محمدبن علی صدوق، الخصال، ج۱، ص۱۳۹: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَمَرَ بِطَاعَةِ أُولِي الْأَمْرِ لِأَنَّهُمْ مَعْصُومُونَ مُطَهَّرُونَ لَا يَأْمُرُونَ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ}}</ref>. عصمت از گناه، بخشی از خطای علمی را [[نفی]] می‌کند که فرد از روی عمد، مطالب نادرستی را بیان کرده باشد؛ اما عصمت از خطای [[سهوی]] را شامل نمی‌شود؛ زیرا خطای غیر عمد گناه به شمار نمی‌آید.

	از روایات متعدد و معتبر، [[عصمت علمی]] [[ائمه]] قابل استفاده است. روایات خطای عمدی مانند [[دروغ]] گفتن و خطای غیرعمد مانند [[اشتباه]] در [[فهم]] و بیان مطالب را از ائمه {{عم}} [[نفی]] می‌کنند. اقتضای [[لطف]] ویژه [[خداوند]] به ائمه {{عم}} و امدادهای ویژه [[علمی]] از طریق روح القدس، [[تحدیث]]، [[الهام]]، [[شهود]]، [[عرضه اعمال]] و... نیز این است که ائمه {{عم}} از عصمت علمی برخوردار باشند<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص۳۵۸ ـ ۳۶۷.</ref>.		از روایات متعدد و معتبر، [[عصمت علمی]] [[ائمه]] قابل استفاده است. روایات خطای عمدی مانند [[دروغ]] گفتن و خطای غیرعمد مانند [[اشتباه]] در فهم و بیان مطالب را از ائمه {{عم}} [[نفی]] می‌کنند. اقتضای [[لطف]] ویژه [[خداوند]] به ائمه {{عم}} و امدادهای ویژه [[علمی]] از طریق روح القدس، [[تحدیث]]، [[الهام]]، [[شهود]]، [[عرضه اعمال]] و... نیز این است که ائمه {{عم}} از عصمت علمی برخوردار باشند<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص۳۵۸ ـ ۳۶۷.</ref>.

	=== برابر یا رتبه‌پذیر بودن ===		=== برابر یا رتبه‌پذیر بودن ===

Bahmani: /* اجمالی یا تفصیلی بودن */

2023-11-18T06:44:08Z

اجمالی یا تفصیلی بودن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	یکی از احتمالات برای جمع بین روایاتی که [[ظهور]] در تام بودن علوم ائمه {{عم}} دارند و روایاتی که بر افزایش‌پذیری علوم آنان دلالت دارند، آن است که [[روایات]] تام بودن را ناظر به [[علم اجمالی]] و روایات افزایش‌پذیری را ناظر به [[علم تفصیلی]] [[ائمه]] {{عم}} بدانیم. این عنوان با شأنی بودن علوم ائمه {{عم}} نیز قابل جمع است؛ بدین معنا که ممکن است بخشی از علوم ائمه {{عم}} که اجمالی است، فعلی باشد؛ و بخش دیگر که تفصیل آن است، شأنی باشد.		یکی از احتمالات برای جمع بین روایاتی که [[ظهور]] در تام بودن علوم ائمه {{عم}} دارند و روایاتی که بر افزایش‌پذیری علوم آنان دلالت دارند، آن است که [[روایات]] تام بودن را ناظر به [[علم اجمالی]] و روایات افزایش‌پذیری را ناظر به [[علم تفصیلی]] [[ائمه]] {{عم}} بدانیم. این عنوان با شأنی بودن علوم ائمه {{عم}} نیز قابل جمع است؛ بدین معنا که ممکن است بخشی از علوم ائمه {{عم}} که اجمالی است، فعلی باشد؛ و بخش دیگر که تفصیل آن است، شأنی باشد.

	تأکید می‌کنیم که مقصود از تفصیلی بودن علوم ائمه {{عم}}، تفصیلی بودن تمام علوم آنان است، نه بخشی از علوم ایشان. در تفصیلی و جزئی بودن بخشی از علوم ایشان اختلافی نیست. کسی هم که ادعای اجمالی بودن علوم ایشان را دارد، بخشی از علوم آنان را تفصیلی می‌داند. در روایتی از [[رسول خدا]] {{صل}} نقل شده است: «هیچ [[سرزمین]] حاصل‌خیز یا خشکی نیست، مگر آنکه آن را می‌شناسم و هیچ گروهی نیست که صد نفر را [[گمراه]] یا [[هدایت]] کند، مگر آنکه آنان را می‌شناسم و این علوم را به [[اهل]] بیتم آموخته‌ام. کوچک و بزرگ آنان تا [[قیامت]] (این علوم را دارند)»<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۲۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۵۰.</ref>		تأکید می‌کنیم که مقصود از تفصیلی بودن علوم ائمه {{عم}}، تفصیلی بودن تمام علوم آنان است، نه بخشی از علوم ایشان. در تفصیلی و جزئی بودن بخشی از علوم ایشان اختلافی نیست. کسی هم که ادعای اجمالی بودن علوم ایشان را دارد، بخشی از علوم آنان را تفصیلی می‌داند. در روایتی از [[رسول خدا]] {{صل}} نقل شده است: «هیچ سرزمین حاصل‌خیز یا خشکی نیست، مگر آنکه آن را می‌شناسم و هیچ گروهی نیست که صد نفر را [[گمراه]] یا [[هدایت]] کند، مگر آنکه آنان را می‌شناسم و این علوم را به [[اهل]] بیتم آموخته‌ام. کوچک و بزرگ آنان تا [[قیامت]] (این علوم را دارند)»<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۲۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۵۰.</ref>

	[[ظواهر]] برخی [[روایات]] نیز نشان می‌دهند که بخشی از [[علوم ائمه]] {{عم}} اجمالی است. از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده است که در غلاف [[شمشیر رسول خدا]] {{صل}} نوشته ([[صحیفه]]) کوچکی بود. [[ابوبصیر]] می‌گوید: از آن حضرت درباره محتوای آن نوشته پرسیدم. آن حضرت فرمودند: حروفی‌اند که از هر حرف، هزار حرف گشوده می‌شود. آن حضرت در ادامه فرمودند: تا [[زمان]] [[ساعت]] ([[قیامت]] یا [[ظهور حضرت مهدی]] {{ع}})، جز دو حرف آن بیان نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۱: {{متن حدیث\|كَانَ فِي ذُؤَابَةِ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} صَحِيفَةٌ صَغِيرَةٌ. فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}: أَيُّ شَيْ‌ءٍ كَانَ فِي تِلْكَ الصَّحِيفَةِ؟ قَالَ: «هِيَ الْأَحْرُفُ الَّتِي يَفْتَحُ كُلُّ حَرْفٍ أَلْفَ حَرْفٍ». قَالَ أَبُو بَصِيرٍ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}: «فَمَا خَرَجَ مِنْهَا حَرْفَانِ حَتَّى السَّاعَةِ}}. همچنین ر.ک: محمدبن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۸. سند این روایت، موثق است.</ref>.		ظواهر برخی [[روایات]] نیز نشان می‌دهند که بخشی از [[علوم ائمه]] {{عم}} اجمالی است. از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده است که در غلاف شمشیر رسول خدا {{صل}} نوشته ([[صحیفه]]) کوچکی بود. [[ابوبصیر]] می‌گوید: از آن حضرت درباره محتوای آن نوشته پرسیدم. آن حضرت فرمودند: حروفی‌اند که از هر حرف، هزار حرف گشوده می‌شود. آن حضرت در ادامه فرمودند: تا [[زمان]] [[ساعت]] ([[قیامت]] یا [[ظهور حضرت مهدی]] {{ع}})، جز دو حرف آن بیان نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۱: {{متن حدیث\|كَانَ فِي ذُؤَابَةِ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} صَحِيفَةٌ صَغِيرَةٌ. فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}: أَيُّ شَيْ‌ءٍ كَانَ فِي تِلْكَ الصَّحِيفَةِ؟ قَالَ: «هِيَ الْأَحْرُفُ الَّتِي يَفْتَحُ كُلُّ حَرْفٍ أَلْفَ حَرْفٍ». قَالَ أَبُو بَصِيرٍ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}: «فَمَا خَرَجَ مِنْهَا حَرْفَانِ حَتَّى السَّاعَةِ}}. همچنین ر.ک: محمدبن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۸. سند این روایت، موثق است.</ref>.

	با توجه به نتایج مباحث گذشته که [[علوم ائمه]] {{عم}} افزایش‌پذیر و بخشی از آن شأنی معرفی شد، نمی‌توان تفصیلی بودن همه علوم ایشان را [[تأیید]] کرد؛ زیرا تفصیلی بودن همه علوم آنان به معنای [[نفی]] افزایش‌پذیری و شأنی بودن آنهاست که پیش از این [[اثبات]] شد<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۵۵.</ref>.		با توجه به نتایج مباحث گذشته که [[علوم ائمه]] {{عم}} افزایش‌پذیر و بخشی از آن شأنی معرفی شد، نمی‌توان تفصیلی بودن همه علوم ایشان را [[تأیید]] کرد؛ زیرا تفصیلی بودن همه علوم آنان به معنای [[نفی]] افزایش‌پذیری و شأنی بودن آنهاست که پیش از این [[اثبات]] شد<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۵۵.</ref>.