پاسداری از دین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2024-04-18T10:23:23Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۳
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:

	البته از آنجا که مسئله مراجعه به [[علمای دین]]، به ویژه در عصر [[غیبت امام عصر]] {{ع}}، از موضوعات مهم و بحث‌برانگیز است، این مطلب در ادامه مباحث و در فصلی مستقل طیّ این [[برهان]]، مورد بررسی قرار می‌گیرد<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\| ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱]]، ص ۴۱۸-۴۲۰.</ref>.		البته از آنجا که مسئله مراجعه به [[علمای دین]]، به ویژه در عصر [[غیبت امام عصر]] {{ع}}، از موضوعات مهم و بحث‌برانگیز است، این مطلب در ادامه مباحث و در فصلی مستقل طیّ این [[برهان]]، مورد بررسی قرار می‌گیرد<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\| ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱]]، ص ۴۱۸-۴۲۰.</ref>.

	~~== جستارهای وابسته ==~~
	~~{{مدخل وابسته}}~~
	* [[دین]]
	* [[ابقای علمی دین]]
	* [[ابقای عینی دین]]
	* [[محافظت دین از تحریف]]
	* [[وظیفه پیامبر]]
	* [[وظیفه پیامبر خاتم]]
	* [[وظیفه امام]]
	* [[وظیفه ولی امر مسلمین]]
	* [[وظیفه ولی فقیه]]
	~~{{پایان مدخل وابسته}}~~

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* همکاری با خلفا */

2024-04-18T10:21:12Z

همکاری با خلفا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۱
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	از جمله مصادیق اقدام‌های [[امامان]] {{عم}} برای پاسداری از [[دین]] موارد ذیل اند:		از جمله مصادیق اقدام‌های [[امامان]] {{عم}} برای پاسداری از [[دین]] موارد ذیل اند:

	=== [[همکاری با خلفا]] ===		=== همکاری با خلفا ===
	شواهد [[تاریخی]] از [[همکاری]] [[ائمه\|امامان معصوم]] {{عم}} با خلفای وقت پرده برمی‌دارد که در‌این‌باره سهم [[امام علی]] {{ع}} بیش از دیگران است. بی‌گمان [[امام علی]] {{ع}} از چهره‌های شاخص میان [[اصحاب]] و از گزینه‌های اصلی [[خلافت]] در نگاه [[مردم]] بود که پیش‌تر [[نصوص]] بر [[امامت]] ایشان بیان شد. با وجود این، پس از رحلت [[پیامبر خاتم\|رسول اکرم]] {{صل}} شرایط به‌گونه‌ای دیگر رقم خورد و افراد دیگری بر [[حکومت]] تکیه زدند. روشن است که [[جامعه]] نوپای [[اسلامی]] تحمل [[جنگی]] داخلی میان طرف‌داران [[حاکم]] وقت با طرف‌داران آن حضرت را نداشت و خطر از‌هم‌پاشیدگی، کیان اسلام را [[تهدید]] می‌کرد. در چنین شرایطی است که [[امام علی]] {{ع}} به ظاهر [[راضی]] به [[خلافت]] دیگران شده، و حتی به [[یاری]] آنان می‌شتابد. ایشان می‌فرماید: "[[سوگند]] به [[خدا]]، نه در فکرم می‌گذشت، و نه در خاطرم می‌آمد که [[عرب]]، [[خلافت]] را پس از [[رسول خدا]] {{صل}} از [[اهل بیت]] او بگرداند، یا مرا پس از وی از عهده‌دار شدن [[حکومت]] بازدارد. تنها چیزی که نگرانم کرد، شتافتن [[مردم]] به سوی فلان شخص بود که با او [[بیعت]] کردند. ایشان همچنین می‌فرماید: من دست باز کشیدم، تا آنجا که دیدم گروهی از [[اسلام]] باز گشته، می‌خواهند [[دین]] [[پیامبر\|محمد]] {{صل}} را نابود سازند. پس ترسیدم که اگر [[اسلام]] و طرف‌دارانش را [[یاری]] نکنم، رخنه‌ای در آن بینم یا [[شاهد]] نابودی آن باشم، که [[مصیبت]] آن بر من سخت‌تر از رها کردن [[حکومت]] بر شماست؛ که کالای چند [[روزه]] دنیاست... پس در میان آن [[آشوب]] و غوغا به‌پا خاستم تا آنکه [[باطل]] از میان رفت، و [[دین]] استقرار یافته، آرام شد"<ref>{{متن حدیث\|فَوَاللَّهِ مَا كَانَ يُلْقَى فِي رُوعِي وَ لَا يَخْطُرُ بِبَالِي أَنَّ الْعَرَبَ تُزْعِجُ هَذَا الْأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ {{صل}} عَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ، وَ لَا أَنَّهُمْ مُنَحُّوهُ عَنِّي مِنْ بَعْدِهِ؛ فَمَا رَاعَنِي إِلَّا انْثِيَالُ النَّاسِ عَلَى فُلَانٍ يُبَايِعُونَهُ؛ فَأَمْسَكْتُ [بِيَدِي] يَدِي حَتَّى رَأَيْتُ رَاجِعَةَ النَّاسِ قَدْ رَجَعَتْ عَنِ الْإِسْلَامِ يَدْعُونَ إِلَى مَحْقِ دَيْنِ مُحَمَّدٍ {{صل}}؛ فَخَشِيتُ إِنْ لَمْ أَنْصُرِ الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ أَنْ أَرَى فِيهِ ثَلْماً أَوْ هَدْماً تَكُونُ الْمُصِيبَةُ بِهِ عَلَيَّ أَعْظَمَ مِنْ فَوْتِ وِلَايَتِكُمُ الَّتِي إِنَّمَا هِيَ مَتَاعُ أَيَّامٍ... فَنَهَضْتُ فِي تِلْكَ الْأَحْدَاثِ حَتَّى زَاحَ الْبَاطِلُ وَ زَهَقَ وَ اطْمَأَنَّ الدِّينُ وَ تَنَهْنَه}}؛ نهج البلاغه، نامه ۶۲.</ref>.		شواهد [[تاریخی]] از [[همکاری]] [[ائمه\|امامان معصوم]] {{عم}} با خلفای وقت پرده برمی‌دارد که در‌این‌باره سهم [[امام علی]] {{ع}} بیش از دیگران است. بی‌گمان [[امام علی]] {{ع}} از چهره‌های شاخص میان [[اصحاب]] و از گزینه‌های اصلی [[خلافت]] در نگاه [[مردم]] بود که پیش‌تر [[نصوص]] بر [[امامت]] ایشان بیان شد. با وجود این، پس از رحلت [[پیامبر خاتم\|رسول اکرم]] {{صل}} شرایط به‌گونه‌ای دیگر رقم خورد و افراد دیگری بر [[حکومت]] تکیه زدند. روشن است که [[جامعه]] نوپای [[اسلامی]] تحمل [[جنگی]] داخلی میان طرف‌داران [[حاکم]] وقت با طرف‌داران آن حضرت را نداشت و خطر از‌هم‌پاشیدگی، کیان اسلام را [[تهدید]] می‌کرد. در چنین شرایطی است که [[امام علی]] {{ع}} به ظاهر [[راضی]] به [[خلافت]] دیگران شده، و حتی به [[یاری]] آنان می‌شتابد. ایشان می‌فرماید: "[[سوگند]] به [[خدا]]، نه در فکرم می‌گذشت، و نه در خاطرم می‌آمد که [[عرب]]، [[خلافت]] را پس از [[رسول خدا]] {{صل}} از [[اهل بیت]] او بگرداند، یا مرا پس از وی از عهده‌دار شدن [[حکومت]] بازدارد. تنها چیزی که نگرانم کرد، شتافتن [[مردم]] به سوی فلان شخص بود که با او [[بیعت]] کردند. ایشان همچنین می‌فرماید: من دست باز کشیدم، تا آنجا که دیدم گروهی از [[اسلام]] باز گشته، می‌خواهند [[دین]] [[پیامبر\|محمد]] {{صل}} را نابود سازند. پس ترسیدم که اگر [[اسلام]] و طرف‌دارانش را [[یاری]] نکنم، رخنه‌ای در آن بینم یا [[شاهد]] نابودی آن باشم، که [[مصیبت]] آن بر من سخت‌تر از رها کردن [[حکومت]] بر شماست؛ که کالای چند [[روزه]] دنیاست... پس در میان آن [[آشوب]] و غوغا به‌پا خاستم تا آنکه [[باطل]] از میان رفت، و [[دین]] استقرار یافته، آرام شد"<ref>{{متن حدیث\|فَوَاللَّهِ مَا كَانَ يُلْقَى فِي رُوعِي وَ لَا يَخْطُرُ بِبَالِي أَنَّ الْعَرَبَ تُزْعِجُ هَذَا الْأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ {{صل}} عَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ، وَ لَا أَنَّهُمْ مُنَحُّوهُ عَنِّي مِنْ بَعْدِهِ؛ فَمَا رَاعَنِي إِلَّا انْثِيَالُ النَّاسِ عَلَى فُلَانٍ يُبَايِعُونَهُ؛ فَأَمْسَكْتُ [بِيَدِي] يَدِي حَتَّى رَأَيْتُ رَاجِعَةَ النَّاسِ قَدْ رَجَعَتْ عَنِ الْإِسْلَامِ يَدْعُونَ إِلَى مَحْقِ دَيْنِ مُحَمَّدٍ {{صل}}؛ فَخَشِيتُ إِنْ لَمْ أَنْصُرِ الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ أَنْ أَرَى فِيهِ ثَلْماً أَوْ هَدْماً تَكُونُ الْمُصِيبَةُ بِهِ عَلَيَّ أَعْظَمَ مِنْ فَوْتِ وِلَايَتِكُمُ الَّتِي إِنَّمَا هِيَ مَتَاعُ أَيَّامٍ... فَنَهَضْتُ فِي تِلْكَ الْأَحْدَاثِ حَتَّى زَاحَ الْبَاطِلُ وَ زَهَقَ وَ اطْمَأَنَّ الدِّينُ وَ تَنَهْنَه}}؛ نهج البلاغه، نامه ۶۲.</ref>.

Bahmani: /* منابع */

2023-08-01T15:19:23Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۴۹
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۸:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
			# [[پرونده:IM010595.jpg\|22px]] [[جعفر سبحانی\|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)\|'''پیشوائی از نظر اسلام''']]
	# [[پرونده:6337381.jpg\|22px]] [[سید محمود جزائری\|جزائری، سید محمود]]، [[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)\|'''کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان''']]		# [[پرونده:6337381.jpg\|22px]] [[سید محمود جزائری\|جزائری، سید محمود]]، [[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)\|'''کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان''']]
	# [[پرونده:1368921.jpg\|22px]] [[صفدر الهی راد\|الهی راد، صفدر]]، [[انسان‌شناسی (کتاب)\|'''انسان‌شناسی''']]		# [[پرونده:1368921.jpg\|22px]] [[صفدر الهی راد\|الهی راد، صفدر]]، [[انسان‌شناسی (کتاب)\|'''انسان‌شناسی''']]

Bahmani در ‏۱ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۱۸

2023-08-01T15:18:03Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2023-08-01T13:13:46Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۴۳
خط ۱۱۸:		خط ۱۱۸:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{~~فهرست اثر~~}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[دین]]		* [[دین]]
	* [[ابقای علمی دین]]		* [[ابقای علمی دین]]
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۸:
	* [[وظیفه ولی امر مسلمین]]		* [[وظیفه ولی امر مسلمین]]
	* [[وظیفه ولی فقیه]]		* [[وظیفه ولی فقیه]]
	{{پایان ~~فهرست اثر~~}}		{{پایان مدخل وابسته}}

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۰

2023-08-01T12:30:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = وظایف امام		\| موضوع مرتبط = وظایف امام
	\| عنوان مدخل = ~~پاسداری از دین~~		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[پاسداری از دین در کلام اسلامی]] - [[پاسداری از دین در معارف و سیره علوی]] - [[پاسداری از دین در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[پاسداری از دین در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[پاسداری از دین در کلام اسلامی]] - [[پاسداری از دین در معارف و سیره علوی]] - [[پاسداری از دین در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[پاسداری از دین در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== [[پاسداری]] از [[دین]] یکی از وجوه [[ضرورت امامت]] ==		== [[پاسداری]] از [[دین]] یکی از وجوه [[ضرورت امامت]] ==
	{{همچنین\|ضرورت امامت}}		{{همچنین\|ضرورت امامت}}
خط ۱۴۲:		خط ۱۴۳:
	{{ارزش‌های اجتماعی}}		{{ارزش‌های اجتماعی}}

			[[رده:دین]]
	[[رده:ولایت تشریعی]]		[[رده:ولایت تشریعی]]
	[[رده:مقاله‌های اولویت دو]]		[[رده:مقاله‌های اولویت دو]]

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق.' به 'ﻫ.ق'

2023-07-30T10:09:41Z

جایگزینی متن - 'ه. ق.' به 'ﻫ.ق'

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T09:40:56Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

Jaafari در ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۳۱

2023-01-28T07:31:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۱
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = وظایف امام		\| موضوع مرتبط = وظایف امام
	\| عنوان مدخل = پاسداری از دین		\| عنوان مدخل = پاسداری از دین
	\| مداخل مرتبط = [[پاسداری از دین در کلام اسلامی]] - [[پاسداری از دین در معارف و سیره علوی]] - [[پاسداری از دین در جامعه‌شناسی اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[پاسداری از دین در کلام اسلامی]] - [[پاسداری از دین در معارف و سیره علوی]] - [[پاسداری از دین در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[پاسداری از دین در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

2022-08-28T14:40:02Z

جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۱۰
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	# در محل خود ثابت شده که [[اجماع]] تنها زمانی [[حجّت]] است که در میان مجمعین، [[امام]] [[معصوم]] حضور داشته باشد و [[حجیّت]] آن عملاً به [[وجود امام معصوم]] باز می‌گردد.		# در محل خود ثابت شده که [[اجماع]] تنها زمانی [[حجّت]] است که در میان مجمعین، [[امام]] [[معصوم]] حضور داشته باشد و [[حجیّت]] آن عملاً به [[وجود امام معصوم]] باز می‌گردد.

	مرحوم [[فیاض لاهیجی]]، [[استدلال]] فوق را طیّ تحلیلی [[عقلی]] و با [[قیاس]] استثنایی به این ترتیب بیان نموده است<ref>سرمایه ایمان در اصول اعتقادات (ط. الزهراء، ۱۳۷۲ ه. ش.)، ص۱۱۴.</ref>: "[[دلیل]] دیگر بر [[وجوب وجود امام]] و [[وجوب]] عصمتش معاً، آن است که بقای [[شریعت]] با عدم [[نبوّت]]، موقوف است به حافظی که [[معصوم]] باشد. چه اگر هیچ‌یک از مکلّفین [[معصوم]] نباشند، لامحاله [[قوانین]] [[شریعت]] و کتاب و [[سنّت]] را تواند بود که همگی فراموش کنند یا اهمال نمایند. و [[تحریف]] و [[تغییر]]، بنابر اغراض فاسده، در او دهند و در اندک زمانی [[شریعت]] مرتفع شود؛ و حال آنکه [[تکلیف]] باقی باشد؛ و این ممتنع است عقلاً. پس [[واجب]] است که در هر زمانی، وجود معصومی که [[حافظ شریعت]] باشد از زوال و [[حافظ]] [[کتاب و سنت]] باشد از تبدیل و [[تحریف]]؛ و مراد از [[امام]]، نیست مگر [[معصوم]] [[حافظ شریعت]]. پس به طریق [[قیاس]] استثنایی گوییم: اگر [[وجود امام معصوم]] [[واجب]] نباشد، بقای [[شریعت]] [[واجب]] نباشد. ~~لیکن~~ بقای [[شریعت]] [[واجب]] است، پس [[وجود امام معصوم]] نیز [[واجب]] است و هو المطلوب"<ref>سرمایه ایمان در اصول اعتقادات (ط. الزهراء، ۱۳۷۲ ه. ش.)، ص۱۱۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۶.</ref>.		مرحوم [[فیاض لاهیجی]]، [[استدلال]] فوق را طیّ تحلیلی [[عقلی]] و با [[قیاس]] استثنایی به این ترتیب بیان نموده است<ref>سرمایه ایمان در اصول اعتقادات (ط. الزهراء، ۱۳۷۲ ه. ش.)، ص۱۱۴.</ref>: "[[دلیل]] دیگر بر [[وجوب وجود امام]] و [[وجوب]] عصمتش معاً، آن است که بقای [[شریعت]] با عدم [[نبوّت]]، موقوف است به حافظی که [[معصوم]] باشد. چه اگر هیچ‌یک از مکلّفین [[معصوم]] نباشند، لامحاله [[قوانین]] [[شریعت]] و کتاب و [[سنّت]] را تواند بود که همگی فراموش کنند یا اهمال نمایند. و [[تحریف]] و [[تغییر]]، بنابر اغراض فاسده، در او دهند و در اندک زمانی [[شریعت]] مرتفع شود؛ و حال آنکه [[تکلیف]] باقی باشد؛ و این ممتنع است عقلاً. پس [[واجب]] است که در هر زمانی، وجود معصومی که [[حافظ شریعت]] باشد از زوال و [[حافظ]] [[کتاب و سنت]] باشد از تبدیل و [[تحریف]]؛ و مراد از [[امام]]، نیست مگر [[معصوم]] [[حافظ شریعت]]. پس به طریق [[قیاس]] استثنایی گوییم: اگر [[وجود امام معصوم]] [[واجب]] نباشد، بقای [[شریعت]] [[واجب]] نباشد. لکن بقای [[شریعت]] [[واجب]] است، پس [[وجود امام معصوم]] نیز [[واجب]] است و هو المطلوب"<ref>سرمایه ایمان در اصول اعتقادات (ط. الزهراء، ۱۳۷۲ ه. ش.)، ص۱۱۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۶.</ref>.

	=== تمسّک به [[عقل]] ===		=== تمسّک به [[عقل]] ===

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۰
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	=== تمسّک به [[خبر واحد]] ===		=== تمسّک به [[خبر واحد]] ===
	تمسّک به [[خبر واحد]]، به [[دلایل]] زیر نمی‌تواند برای [[حفظ شریعت]] از [[انحراف]] راه‌گشا باشد:		تمسّک به [[خبر واحد]]، به [[دلایل]] زیر نمی‌تواند برای [[حفظ شریعت]] از [[انحراف]] راه‌گشا باشد:
	# [[خبر واحد]] فی حدّ ذاته یقین‌آور نیست و [[خداوند]] از عمل به ظنّ و [[گمان]] در [[احکام]] و اصول [[شریعت]] [[نهی]] فرموده است<ref>خبر واحد قطع‌آور نیست و حجّت ظنّی نیز فی حدّ ذاته معتبر نیست؛ زیرا خداوند در مذمّت کسانی که در امور دینی خود به ظن عمل می‌کنند، می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا}}. لذا در کتب اصولی، پیرامون حد و حدود حجیّت خبر واحد، مباحث مبسوطی مطرح شده؛ برای نمونه به این دو کتاب معروف مراجعه کنید: اوّل، اصول الفقه (مرحوم مظفر) (ط. اسماعیلیان، ۱۳۸۷ ه. ق)، ج۲، ص۷۰ به بعد و دوم: فرائد الاصول (شیخ انصاری) (ط. جامعه مدرسین، ~~۱۴۰۷ه~~. ق)، ج۱، ص۱۰۸ به بعد.</ref>؛ مگر آنکه [[شارع مقدس]] در محدوده‌ای خاصّ و با ضوابط معیّن، [[گمان]] حاصل از آن را نازل‌منزله [[یقین]] فرض کند و آن را [[حجّت]] بداند.		# [[خبر واحد]] فی حدّ ذاته یقین‌آور نیست و [[خداوند]] از عمل به ظنّ و [[گمان]] در [[احکام]] و اصول [[شریعت]] [[نهی]] فرموده است<ref>خبر واحد قطع‌آور نیست و حجّت ظنّی نیز فی حدّ ذاته معتبر نیست؛ زیرا خداوند در مذمّت کسانی که در امور دینی خود به ظن عمل می‌کنند، می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا}}. لذا در کتب اصولی، پیرامون حد و حدود حجیّت خبر واحد، مباحث مبسوطی مطرح شده؛ برای نمونه به این دو کتاب معروف مراجعه کنید: اوّل، اصول الفقه (مرحوم مظفر) (ط. اسماعیلیان، ۱۳۸۷ ﻫ.ق)، ج۲، ص۷۰ به بعد و دوم: فرائد الاصول (شیخ انصاری) (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۰۷ﻫ.ق)، ج۱، ص۱۰۸ به بعد.</ref>؛ مگر آنکه [[شارع مقدس]] در محدوده‌ای خاصّ و با ضوابط معیّن، [[گمان]] حاصل از آن را نازل‌منزله [[یقین]] فرض کند و آن را [[حجّت]] بداند.
	# به فرض یقین‌آوربودن، چون [[سنّت نبوی]] [[حجّت]] [[صامت]] است، مانند [[آیات قرآن]] [[محکم و متشابه]] دارد و خود [[نیازمند]] مبیّن و مفسّر است؛ چنان‌که ابی‌الجارود از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده:{{متن حدیث\|إِنَّ حَدِيثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ ثَقِيلٌ مُقَنَّعٌ أَجْرَدُ ذَكْوَانُ لَا يَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ}}<ref>بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد {{صل}} (ط. مکتبه آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ ه. ق.)، ج۱، ص۲۱، باب ۱۱.</ref>.		# به فرض یقین‌آوربودن، چون [[سنّت نبوی]] [[حجّت]] [[صامت]] است، مانند [[آیات قرآن]] [[محکم و متشابه]] دارد و خود [[نیازمند]] مبیّن و مفسّر است؛ چنان‌که ابی‌الجارود از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] کرده:{{متن حدیث\|إِنَّ حَدِيثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ ثَقِيلٌ مُقَنَّعٌ أَجْرَدُ ذَكْوَانُ لَا يَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ}}<ref>بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد {{صل}} (ط. مکتبه آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ ه. ق.)، ج۱، ص۲۱، باب ۱۱.</ref>.

خط ۹۵:		خط ۹۵:
	[[جایگاه]] [[عقل]] نیز در [[تبیین]] [[آیات قرآن]] و کلمات [[اهل بیت]] {{عم}}، [[کشف]] از واقع است و نه تقنین؛ توضیح آنکه، چون [[حقیقت قرآن]] در [[کتاب مکنون]] و مقامی علیّ و [[حکیم]] قراردارد، کسی می‌تواند به این [[حقیقت]] راه یابد که به تصریح [[قرآن]] مطهّر به [[عصمت الهی]] باشد{{متن قرآن\|فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref> «در نوشته‌ای فرو پوشیده که جز پاکان را به آن دسترس نیست فرو فرستاده‌ای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۸-۸۰.</ref> و چون [[عقول]] متعارف بشری آلودگی‌ها و نواقص عدم [[عصمت]] را دارد و در [[حجاب]] از رسیدن به بطون [[قرآن]] است، همیشه در [[فهم قرآن]] و [[تبیین]] [[آیات الهی]] محتاج [[عقل]] کسانی است که مستقیماً با امّ‌الکتاب و [[حقیقت قرآن]] مرتبط‌اند و چنین ذوات مقدّسی نیز به تصریح [[قرآن]]، منحصر در [[اهل بیت]] [[عصمت]] و [[طهارت]] {{عم}} هستند{{متن قرآن\|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref> «جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>.		[[جایگاه]] [[عقل]] نیز در [[تبیین]] [[آیات قرآن]] و کلمات [[اهل بیت]] {{عم}}، [[کشف]] از واقع است و نه تقنین؛ توضیح آنکه، چون [[حقیقت قرآن]] در [[کتاب مکنون]] و مقامی علیّ و [[حکیم]] قراردارد، کسی می‌تواند به این [[حقیقت]] راه یابد که به تصریح [[قرآن]] مطهّر به [[عصمت الهی]] باشد{{متن قرآن\|فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref> «در نوشته‌ای فرو پوشیده که جز پاکان را به آن دسترس نیست فرو فرستاده‌ای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۸-۸۰.</ref> و چون [[عقول]] متعارف بشری آلودگی‌ها و نواقص عدم [[عصمت]] را دارد و در [[حجاب]] از رسیدن به بطون [[قرآن]] است، همیشه در [[فهم قرآن]] و [[تبیین]] [[آیات الهی]] محتاج [[عقل]] کسانی است که مستقیماً با امّ‌الکتاب و [[حقیقت قرآن]] مرتبط‌اند و چنین ذوات مقدّسی نیز به تصریح [[قرآن]]، منحصر در [[اهل بیت]] [[عصمت]] و [[طهارت]] {{عم}} هستند{{متن قرآن\|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref> «جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>.

	بنابراین، [[فهم]] [[علماء]] [[دینی]]، [[کشف]] ظنّی از [[کلام]] [[معصوم]] است. چنین کشفی، هرچند در زمان [[غیبت امام عصر]] {{ع}} (به [[دلیل]] [[اضطرار]] [[امّت]] به [[تبیین احکام الهی]] از کتاب و [[سنّت]]) [[حجّت]] است، ولی در عین حال می‌باید مشمول قواعدی باشد که مورد [[تأیید]] [[قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار گیرد. همان‌طور که [[سیر]] استدلالی این مباحث در [[اصول فقه]] [[شیعه]] به تفصیل بیان شده<ref>برای تفصیل بیشتر رجوع کنید به کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، اثر آیت‌الله جوادی آملی؛ نیز کتاب اصول الفقه مرحوم محمد رضا مظفّر (ط. اسماعیلیان، ۱۳۸۶ ه. ق)، ج۱، ص۲۱۶.</ref>، قواعد [[عقلی]] از قبیل [[قیاس]] و [[استحسان]] و یا [[مصالح مرسله]]، ذاتاً نه تنها [[حجّت]] نیست، بلکه طریقیّت برای کاشفیّت [[کلام]] [[معصوم]] نیز ندارد؛، به همین [[دلیل]] در بیانات حضراتشان {{عم}} از آن [[نهی]] شده‌ایم. مثلاً [[امام صادق]] {{ع}} [[ابان بن تغلب]] را به شدّت از قیاسی که در مسئله حکمی کرد [[نهی]] نمودند. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[راز]] و رمز این مطلب را معیّن نبودن طریق [[حلال و حرام]] [[الهی]] برای [[مردم]] عادّی بیان فرمودند<ref>{{متن حدیث\|عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: إِنَّ السُّنَّةَ لَا تُقَاسُ أَ لَا تَرَى أَنَّ امْرَأَةً تَقْضِي صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِي صَلَاتَهَا يَا أَبَانُ إِنَّ السُّنَّةَ إِذَا قِيسَتْ مُحِقَ الدِّينُ}} و نیز امام صادق {{ع}} در بیان دیگری فرمودند: {{متن حدیث\|أَنَّ عَلِيّاً {{ع}} قَالَ: مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلْقِيَاسِ لَمْ يَزَلْ دَهْرَهُ فِي الْتِبَاسٍ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِالرَّأْيِ لَمْ يَزَلْ دَهْرَهُ فِي ارْتِمَاسٍ- قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِرَأْيِهِ فَقَدْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فَقَدْ ضَادَّ اللَّهَ حَيْثُ أَحَلَّ وَ حَرَّمَ فِيمَا لَا يَعْلَمُ}} (الکافی (ط. الإسلامیه، ۱۴۰۷ ه. ق.)، ج۱، ص۵۸).</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۷.</ref>.		بنابراین، [[فهم]] [[علماء]] [[دینی]]، [[کشف]] ظنّی از [[کلام]] [[معصوم]] است. چنین کشفی، هرچند در زمان [[غیبت امام عصر]] {{ع}} (به [[دلیل]] [[اضطرار]] [[امّت]] به [[تبیین احکام الهی]] از کتاب و [[سنّت]]) [[حجّت]] است، ولی در عین حال می‌باید مشمول قواعدی باشد که مورد [[تأیید]] [[قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار گیرد. همان‌طور که [[سیر]] استدلالی این مباحث در [[اصول فقه]] [[شیعه]] به تفصیل بیان شده<ref>برای تفصیل بیشتر رجوع کنید به کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، اثر آیت‌الله جوادی آملی؛ نیز کتاب اصول الفقه مرحوم محمد رضا مظفّر (ط. اسماعیلیان، ۱۳۸۶ ﻫ.ق)، ج۱، ص۲۱۶.</ref>، قواعد [[عقلی]] از قبیل [[قیاس]] و [[استحسان]] و یا [[مصالح مرسله]]، ذاتاً نه تنها [[حجّت]] نیست، بلکه طریقیّت برای کاشفیّت [[کلام]] [[معصوم]] نیز ندارد؛، به همین [[دلیل]] در بیانات حضراتشان {{عم}} از آن [[نهی]] شده‌ایم. مثلاً [[امام صادق]] {{ع}} [[ابان بن تغلب]] را به شدّت از قیاسی که در مسئله حکمی کرد [[نهی]] نمودند. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[راز]] و رمز این مطلب را معیّن نبودن طریق [[حلال و حرام]] [[الهی]] برای [[مردم]] عادّی بیان فرمودند<ref>{{متن حدیث\|عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: إِنَّ السُّنَّةَ لَا تُقَاسُ أَ لَا تَرَى أَنَّ امْرَأَةً تَقْضِي صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِي صَلَاتَهَا يَا أَبَانُ إِنَّ السُّنَّةَ إِذَا قِيسَتْ مُحِقَ الدِّينُ}} و نیز امام صادق {{ع}} در بیان دیگری فرمودند: {{متن حدیث\|أَنَّ عَلِيّاً {{ع}} قَالَ: مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلْقِيَاسِ لَمْ يَزَلْ دَهْرَهُ فِي الْتِبَاسٍ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِالرَّأْيِ لَمْ يَزَلْ دَهْرَهُ فِي ارْتِمَاسٍ- قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِرَأْيِهِ فَقَدْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ وَ مَنْ دَانَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فَقَدْ ضَادَّ اللَّهَ حَيْثُ أَحَلَّ وَ حَرَّمَ فِيمَا لَا يَعْلَمُ}} (الکافی (ط. الإسلامیه، ۱۴۰۷ ه. ق.)، ج۱، ص۵۸).</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۷.</ref>.

	=== تمسّک به [[حجّت]] [[معصوم]] [[خدا]] ===		=== تمسّک به [[حجّت]] [[معصوم]] [[خدا]] ===
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	# عقلاً هیچ راهی برای [[حفظ شریعت]] از [[تحریف]] و نیز برای [[تبیین]] [[کتاب الهی]] و [[احکام دینی]] بعد از [[رسول خدا]] {{صل}}، جز با [[حضور امام]] زنده که در [[علم]] و [[عصمت]] مانند [[رسول خدا]] {{صل}} باشد، وجود ندارد.		# عقلاً هیچ راهی برای [[حفظ شریعت]] از [[تحریف]] و نیز برای [[تبیین]] [[کتاب الهی]] و [[احکام دینی]] بعد از [[رسول خدا]] {{صل}}، جز با [[حضور امام]] زنده که در [[علم]] و [[عصمت]] مانند [[رسول خدا]] {{صل}} باشد، وجود ندارد.
	# چون [[علم]] و [[عصمت]] امری [[باطنی]] است و با توجّه به آنکه [[گزینش امام]] در [[زندگی]] از اهمّ [[واجبات]] است و [[اعمال]] [[امّت]] بدون [[معرفت]] و [[ائتمار]] به [[امام]] [[معصوم]] [[باطل]] می‌باشد، پس واگذاری [[انتخاب امام]] بر عهده [[مردم]]، [[تکلیف]] آنان به امر ما لایطاق است و از [[خداوند]] چنین تکلیفی [[قبیح]] می‌باشد. لذا بنا بر [[قاعده لطف]]، با [[رحلت]] [[نبی اکرم]] {{صل}}، بر [[خداوند]] لازم است که امامی را برای [[مردم]] معیّن نماید.		# چون [[علم]] و [[عصمت]] امری [[باطنی]] است و با توجّه به آنکه [[گزینش امام]] در [[زندگی]] از اهمّ [[واجبات]] است و [[اعمال]] [[امّت]] بدون [[معرفت]] و [[ائتمار]] به [[امام]] [[معصوم]] [[باطل]] می‌باشد، پس واگذاری [[انتخاب امام]] بر عهده [[مردم]]، [[تکلیف]] آنان به امر ما لایطاق است و از [[خداوند]] چنین تکلیفی [[قبیح]] می‌باشد. لذا بنا بر [[قاعده لطف]]، با [[رحلت]] [[نبی اکرم]] {{صل}}، بر [[خداوند]] لازم است که امامی را برای [[مردم]] معیّن نماید.
	# بنابر اصل فوق، اگر در زمانی کسی از [[شناخت امام]] خود [[محروم]] ماند، باید در شناسایی او تلاش نماید و نمی‌تواند به صرف اینکه او معرّفی نشده، مسئله [[امامت]] را - که از [[اصول دین]] است - نادیده بگیرد<ref>الذخیره فی علم الکلام (ط. مؤسسه النشر الإسلامی، ۱۴۱۱ ه. ق.)، ص۴۲۴؛ المنقذ من التقلید (ط. مؤسسه النشر الإسلامی، ~~۱۴۱۲ه~~. ق)، ج۲، ص۲۶۲.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۸.</ref>.		# بنابر اصل فوق، اگر در زمانی کسی از [[شناخت امام]] خود [[محروم]] ماند، باید در شناسایی او تلاش نماید و نمی‌تواند به صرف اینکه او معرّفی نشده، مسئله [[امامت]] را - که از [[اصول دین]] است - نادیده بگیرد<ref>الذخیره فی علم الکلام (ط. مؤسسه النشر الإسلامی، ۱۴۱۱ ه. ق.)، ص۴۲۴؛ المنقذ من التقلید (ط. مؤسسه النشر الإسلامی، ۱۴۱۲ﻫ.ق)، ج۲، ص۲۶۲.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۱، ص:۴۱۸.</ref>.

	== عدم [[کفایت]] [[علماء]] برای جلوگیری کامل از [[انحراف]] و [[اختلاف در دین]] ==		== عدم [[کفایت]] [[علماء]] برای جلوگیری کامل از [[انحراف]] و [[اختلاف در دین]] ==