Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = جرم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== از مباحث همیشه رایج و تازه‌ای است که هیچ‌گاه رنگ کهنگی و رسوب قدیم‌بودن به خود نمی‌گیرد؛ زیرا از زمانی که بشر به عرصه حیات پاگذاشته، همواره طعم تلخ ان...» ایجاد کرد

2025-10-01T05:13:47Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = جرم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== از مباحث همیشه رایج و تازه‌ای است که هیچ‌گاه رنگ کهنگی و رسوب قدیم‌بودن به خود نمی‌گیرد؛ زیرا از زمانی که بشر به عرصه حیات پاگذاشته، همواره طعم تلخ ان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = جرم
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
از مباحث همیشه رایج و تازه‌ای است که هیچ‌گاه رنگ کهنگی و رسوب قدیم‌بودن به خود نمی‌گیرد؛ زیرا از زمانی که [[بشر]] به عرصه [[حیات]] پاگذاشته، همواره طعم تلخ [[انحراف]] و کژروی از معیارهای درست، و در بندِ [[شهوات]] بودن و سیه‌روزی حاصل از [[تباهی‌ها]] و جرایم را چشیده است؛ البته [[تجربه]] تلخ جرایم، برای بشر رهاوردهایی نیز داشته و او را با شیوه‌ها و ابزارهای گوناگون مقابله با جرایم آشنا و [[مسلح]] کرده است؛ اما [[جرم]] و انحراف نیز بسان اژدهایی هزار سر بوده که با قطع هر سر و دست آن، سر و دست دیگری روییده و روندی رو به تزاید داشته است. بدین‌سان، مسئله جرم و [[پیشگیری]]، همواره در حال نو شدن است، و بشر، هر [[زمان]] در این [[امید]] و [[آرزو]] است که آیا می‌تواند به روزی [[دل]] خوش دارد که ریشه‌های جرم و انحراف را بسوزاند و بخشکاند.
با وجود همه [[تدابیر]] و اقدام‌هایی که به [[ذهن]] [[خدادادی]] بشر، برای مقابله با جرم خطور کرده و [[توفیق]] [[اجرا]] یافته است، نمی‌توان این نکته را [[انکار]] کرد که [[رشد]] جرایم و [[انحراف‌ها]] و انواع آن، همواره بر [[میزان]] [[تدبیر]] پیشگیرانه که بیش‌تر از نوع [[کیفری]] بوده است، پیشی داشته و این غده سرطانی در مقایسه با آن داروهای به ظاهر حیات‌بخش، [[فرصت]] رشد و گسترش بیش‌تری یافته است. در اینجا این [[پرسش]] رخ می‌نماید که آیا مشکل در همین تدابیری نیست که برای پیشگیری به کار رفته است. حرکت‌هایی که در جهت تقویت و [[ترویج]] پیشگیری غیر کیفری انجام شده، همه بر اساس این تشخیص است که با اقدام‌های کیفری و سرکوب‌گرانه نمی‌توان به رفع مشکل دل بست، و باید به سراغ تدابیر پیشگیرانه غیر کیفری رفت؛ اما با وجود انواع گوناگون تدابیر پیشگیرانه غیر کیفری، باز سخن از [[ناکامی]] و [[شکست]] است و این پرسش مطرح می‌شود که [[راستی]] راه چاره چیست.

رویکرد به [[متون دینی]] و [[استمداد]] از [[آموزه‌های دینی]] برای، سابقه دیرینه‌ای ندارد؛ چراکه [[بشر]] گرفتار [[الحاد]]، قرونی را بدون توجه به این مهم سپری کرد و [[دین]] را از صحنه [[حیات اجتماعی]] خود دور نگاه داشت و [[گمان]] کرد که می‌تواند فقط با [[خرد]] خود در پی [[سعادت]] خویش برآید و با [[گمراهی‌ها]] و [[کژی‌ها]] [[مبارزه]] کند، و صد حیف که غیر از [[فراموشی]] [[دین]]، از [[شأن]] [[حقیقی]] [[انسانی]] خود نیز چشم پوشید و خود را فراموش کرد و تقصیر و چاره را در عوامل بیرونی جست و این، نتیجه طبیعی همان [[غفلت]] بود که {{متن قرآن|نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ}}<ref>«[[خداوند]] را فراموش کردند پس (خداوند نیز) آنان را از یاد خودشان برد» [[سوره حشر]]، [[آیه]] ۱۹.</ref>.
اینک دوباره رویکردی (نه چندان [[قوی]]) به دین پیدا شده و طبیعی است که در این موقعیت جدید، از [[اندیشمندان دینی]] و به ویژه حوزه‌های [[دینی]] [[انتظار]] می‌رود که در محدوده خود، به [[پاسخگویی]] این نیاز بشری بپردازند. متأسفانه باید [[اذعان]] کنیم که در مباحث [[فقهی]] (و نه دین) کمتر به این مهم توجه شده است. در اینجا به ریشه‌ها و علل این امر، کاری نداریم؛ ولی باید [[شجاعانه]] این [[واقعیت]] را بپذیریم که اندیشمندان دینی، خود را از این‌گونه صحنه‌ها کنار نگاه داشته‌اند. نگاهی به روند مباحث فقهی حوزه‌ها و مجامع دینی می‌تواند تداعی‌گر این مطلب باشد که [[فقه شیعه]]، در وجه [[اجتماعی]] آن، بیش‌تر [[فقه]] تنبیهی جلوه‌گر شده است تا فقه ترمیمی و پیشگیرانه<ref>ر.ک: محمدی، مجید، آسیب‌شناسی دینی، ص۱۷۰.</ref>؛ هر چند در گستره مباحث [[اخلاقی]] دین به‌طور غیر نظام‌مند، می‌توان آموزه‌های را به فراوانی یافت؛ در حالی که اندک مروری بر آموزه‌های گرانسنگ به یادگار مانده از [[پیشوایان دینی]]، این امر را به خوبی تداعی و [[اثبات]] می‌کند که نسبت و سهم فقه پیشگیرانه می‌توانست بسیار بیش از فقه تنبیهی باشد. نکته مهم، کمر [[همت]] بستن به تدوین این فقه جدید است.
نویسنده این مقاله ادعا نمی‌کند که با نگاه فقهی به آموزه‌های پیشگیرانه از سخن و [[سیره امام علی]]{{ع}} توجه کرده است؛ بلکه ادعا دارد که در حد بضاعت اندک [[علمی]] خویش و البته با همه محدودیت‌هایی که در [[آینده]] به آن اشاره خواهد شد، کوشیده است آموزه‌هایی را از [[کلام]] حضرت استخراج کرده، در معرض دید علاقه‌مندان قرار دهد. باشد تا این گام نخست، گام‌های بعدی را تسهیل کند.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۳.</ref>

==مفهوم‌شناسی==
[[فهم]] دقیق اصطلاح «[[پیشگیری از جرم]]» به تبیین مفهومی دو واژه «[[پیشگیری]]» و «[[جرم]]» منوط است. امروزه در [[علوم اجتماعی]]، این نکته که برای بسیاری از واژگانِ به کار رفته در این [[علوم]] نمی‌توان تعریف و تبیین معنایی مورد [[وفاق]] ارائه کرد، اصلی مسلم است و صاحب‌نظران در بیش‌تر واژگان، این نکته را گوشزد می‌کنند. ماهیت متفاوت [[علوم اجتماعی]] (به لحاظ دو عنصر اساسی [[انسان]] و [[اجتماع]] با ملحقات ویژه آنها نظیر [[فرهنگ]]، [[آداب و رسوم]] و...) از [[علوم طبیعی]] [= [[تجربی]]] و ریاضی، چنین اقتضایی را سبب شده است. در جرم‌شناسی و [[حقوق جزا]] نیز وضع این‌گونه است. درست است که در یک متن مشتمل بر [[قوانین]] جزایی، ممکن است، [بلکه باید] از «[[جرم]]» تعریف خاصی ارائه شده باشد، اما در [[سیر]] مطالعات جزایی و هنگام طرح مباحث [[حقوقی]] و جرم‌شناختی، هیچ‌گاه به این تعریف بسنده نمی‌شود؛ بلکه از دیدگاه [[جامعه‌شناسی]]، [[روان‌شناسی]] و... نیز به جرم توجه می‌شود<ref>در این زمینه ر.ک: دانش، تاج‌زمان، جرم چیست؟ مجرم کیست؟، فصل پنجم.</ref>.

===جرم===
معانی ارائه شده از جرم را می‌توان در دو دسته مضیق و موسع طبقه‌بندی کرد. جرم در مفهوم ضیق، همان تعریف [[قضایی]] و قانونی خود را دارد؛ یعنی هر فعل یا ترک فعلی که در [[قانون]] برای آن [[مجازات]] یا اقدام‌های تأمینی در نظر گرفته شده است. شاخصه مفهوم جرم در معنای مضیق آن، [[دخالت]] [[دولت]] ([[قوه قضایی]]) آن هم بیش‌تر به شکل سرکوب‌گرانه است که از آن به «مجازات» تعبیر می‌شود. تصریح [[قانون‌گذار]] به جرم بودن یک عمل نیز شرط دیگری است که [[رفتار]] را مجرمانه می‌کند؛ از این‌رو، اگر عملی به شدت هنجارهای [[اخلاقی]] و [[اجتماعی]] را نقض کند، اما قانون‌گذار آن را «جرم» نشناخته باشد، جرم نیست<ref>ر.ک: استفانی، گاستون و لواسور، ژرژ، حقوق جزای عمومی، ج۱، ترجمه حسن دادبان، ص۱-۵.</ref>.
آن‌چه در مباحث جرم‌شناسی و [[پیشگیری از جرم]]، از این واژه [[اراده]] می‌شود، معنای موسع آن است که هر نوع رفتار مخالف با [[هنجارها]] و معیارهای مورد پذیرش [[جامعه]] را در بر می‌گیرد؛ اعم از آن‌که مجازاتی برای آن در قانون لحاظ شده یا نشده باشد:
جرم به معنای بسیار وسیع کلمه، عبارت است از فعل یا ترک فعل آن، به وسیله یک نفر که به جهت آسیبی که به [[نظم اجتماعی]] وارد می‌کند، از طرف [[جامعه]] [[مجازات]] می‌شود<ref>استفانی، گاستون و لواسور، ژرژ، حقوق جزای عمومی، ج۱، ترجمه حسن دادبان، ص۱.</ref>.
برخی مانند دورکیم، حتی هرگونه عمل مخالف [[وجدان اخلاقی]] [[اجتماع]] را نیز [[جرم]] می‌دانند؛ یعنی «[[مجازات اجتماعی]]» را به [[ضرورت]] در مفهوم جرم اخذ نمی‌کنند. به هر حال، جرم به مفهوم گسترده خود، شامل [[انحراف]] و کژروی نیز می‌شود که گاهی صرفاً نوعی [[مخالفت]] با [[هنجارها]] و ارزش‌های مورد پذیرش اجتماع است؛ گرچه پاسخی آشکار از [[جامعه]] به آن داده نشود.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۳.</ref>

===[[پیشگیری]]===
از نظر ریشه‌شناسی، پیشگیری به معنای «پیشدستی کردن» و «به جلوی چیزی رفتن» و نیز «[[آگاه کردن]]، و هشدار دادن» است<ref>گسن، رمون، جرم‌شناسی کاربردی، ترجمه مهدی کی‌نیا، ص۱۳۳.</ref>. به لحاظ معنای اصطلاحی، نوعی تطور و [[تحول]] معنایی، در این واژه به چشم می‌خورد. این امر به سبب نوع رژیم‌های گوناگون [[حقوقی]] و [[کیفری]] است که خود، متغیری از اندیشه‌های [[اجتماعی]] و [[فرهنگی]] [[حاکم]] در هر زمانی به شمار می‌رود.
آن‌چه در ابتدا از این واژه برداشت می‌شده، پیشگیری کیفری به معنای مجموعه اقدام‌ها و تدابیری بوده است که امروزه از آن به [[مجازات‌ها]] و اقدام‌های تأمینی تعبیر می‌شود و مانع ارتکاب مجدد [[مجرمان]] به اقدام‌های مجرمانه است. مطالعه‌ها و یافته‌های موجود در قلمرو [[حقوق کیفری]]، حکایت از آن دارد که [[جوامع بشری]] برای مقابله با جرایم، به طور عمده از مجازات‌ها، آن هم از انواع شدید آن، استفاده می‌کرده‌اند<ref>نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «بزهکاری و پلیس محلی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۲۵-۲۶، ص۱۲۹.</ref>. طبیعی است که این نوع پیشگیری، چندان هم پیشدستی به شمار نمی‌رود؛ البته نفس وضع مجازات‌ها می‌تواند عاملی رعب‌آور و از این‌رو مانعی در اجرای جرایم به [[حساب]] آید و مانعی بر سر راه فعلیت یافتن [[اندیشه]] مجرمانه باشد؛ اما امروزه کم‌تر کسی بر این کارکرد [[مجازات]] [[اصرار]] می‌ورزد و آن را [[تصدیق]] می‌کند؛ به عکس، امروزه از [[شکست]] [[رژیم]] مجازات‌ها و زرادخانه‌های کیفری سخن می‌رود.

امروزه، وقتی درباره [[پیشگیری از جرم]] سخن گفته می‌شود، معنای دیگری از آن مد نظر است. در معنای جدید، مقصود از پیشگیری، مجموعه فعالیت‌ها و تدابیری است که از اساس، مانع وقوع [[جرم]] و فعلیت یافتن [[اندیشه]] جنایی می‌شود و با ریشه‌ها و علل پیدایی جرم [[مبارزه]] می‌کند. در معنای جدید، [[مجازات]] چیزی جز [[مبارزه]] با معلول، یعنی [[جرم]] نیست؛ مجازات، سلاحی ناکافی و ناکارآمد است که نمی‌تواند ریشه‌ها و علل این پدیده شوم را از میان بردارد؛ پس باید به اقدام‌هایی روی آورد که پیشاپیش از روی آوردن افراد به جرم، بلکه هرگونه [[انحراف]] و [[رفتار]] کژروانه مانع شود. رمون گسن، محقق و جرم‌شناس فرانسوی، تعریفی درباره [[پیشگیری از جرم]] ارائه کرده است که در این مقاله، مبنای کار قرار خواهد گرفت:
از نقطه نظر [[علمی]] می‌توان گفت که مراد از [[پیشگیری]]، هر فعالیت [[سیاست]] جنایی است که غرض انحصاری یا غیر کلی آن، تحدید حدود امکان پیشامد مجموعه [[اعمال]] جنایی از راه غیر ممکن‌الوقوع ساختن یا سخت دشوار نمودن یا احتمال وقوع آنها را پایین آوردن است؛ بدون اینکه به [[تهدید]] [[کیفر]] یا اجرای آن [[متوسل]] شد<ref>گسن، رمون، جرم‌شناسی کاربردی، ترجمه مهدی کی‌نیا، ص۱۳۳.</ref>. وی برای مفهوم پیشگیری از جرم، با توجه به معنای موسع جرم، معیارهای چهارگانه ذیل را در نظر می‌گیرد<ref>ر.ک: نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «بزه‌کاری و پلیس محلی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۲۵ و ۲۶، ص۱۳۶.</ref>:
#اقدامی پیشگیرنده تلقی می‌شود که [[هدف]] اصلی آن، تضمین پیشگیری از [[بزه‌کاری]] یا انحراف‌های جرم‌گونه باشد؛ یعنی اقدام مؤثر بر ضد عوامل یا فرآیندهایی که در بروز بزه‌کاری و انحراف، نقش تعیین‌کننده و [[قاطع]] ایفا می‌کند.
# [[تدابیر]] یا اقدام‌های پیشگیرنده، جنبه جمعی دارد؛ یعنی [[مخاطب]] آن، کل [[جمعیت]] یا گروه یا بخش معینی از آن کل است.
#اقدام‌های پیشگیرنده، اقدام‌هایی هستند که پیش از ارتکاب رفتارهای بزه‌کارانه یا کجروانه، و نه پس از آن، اعمال می‌شوند.
# و به لحاظ اینکه این اقدام‌ها پیش از اعمال بزه‌کارانه است، نمی‌توانند به طور مستقیم، قهرآمیز و سرکوب‌گرانه باشند.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۴.</ref>

===واژه‌شناسی پیشگیری از جرم===
با توجه به توضیحاتی که در تبیین مفهوم دو واژه جرم و پیشگیری گذشت، می‌توان از واژگان فراوانی در [[سخنان امام علی]]{{ع}} جهت استخراج مباحث مرتبط با این موضوع، و آموزه‌هایی که این واژگان را در بر دارند، استفاده جست. برخی از واژگان مرتبط با مفهوم [[جرم]]<ref>در زمینه واژگان معادل جرم در متون دینی و عربی، ر.ک: طاهر، عباس، سیکولوجیة الذنب، ص۱۳-۱۴.</ref>، عبارتند از: [[اثم]]، [[سیئه]]، [[جرم]]، [[حرام]]، [[خطیئه]]، [[فسق]]، [[فساد]]، [[جور]]، منکر، فاحشه، [[شر]]، [[لمم]]، [[وزر]]، [[ذنب]]، هلکه، [[مهلکه]] و...؛ البته نمی‌توان تفاوت مفهومی این واژگان با یکدیگر و گاهی با جرم به مفهوم موسع آن را نادیده گرفت؛ ولی از آنجا که به لحاظ مصادیق و موارد، نوعی همپوشی با مصادیق جرم به مفهوم موسع آن دارند، می‌توان از آنها استفاده کرد. از واژگان ناظر به مفهوم [[پیشگیری]] نیز می‌توان به تعبیرهایی چون وقایه، [[نجات]]، دفع، تحصین و... اشاره کرد.
بیان کلیدواژگان یادشده، هرگز به مفهوم اکتفا به لفظ و [[جمود]] بر آن در استخراج آموزه‌های [[پیشگیری از جرم]] نیست؛ بلکه مطلب مورد نظر، در وهله نخست، مفهوم و معنای کلی مستفاد از [[گفتار امام علی]]{{ع}} است؛ گرچه در مواردی که این واژگان یافت شوند، [[تأیید]] و تصریحی بر آموزه تلقی می‌شوند.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۶.</ref>

==انواع پیشگیری از جرم==
پیشگیری به معنایی که گذشت، انواعی دارد که بر حسب [[تحول]] و [[تکامل]] نظریات جرم‌شناسی پدیدار شده است. پیدایش و ارائه انواع و نظریات گوناگون درباره پیشگیری، مرهون رهیافت‌ها و نظریات گوناگونی بوده که درباره «پدیده مجرمانه» و علل وقوع آن ارائه گشته است. جرم‌شناسی، امروزه چهارراه [[علوم]] تلقی می‌شود<ref>ر.ک: کی‌نیا، مهدی، مبانی جرم‌شناسی، ج۱، فصل اول؛ نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «بزه کاری و پلیس محلی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۲۵ و ۲۶، ص۱۳۷- ۱۴۰.</ref> که از نظریات [[روان‌شناختی]]، [[جامعه‌شناختی]]، زیست‌شناختی، [[تعلیم و تربیت]]، [[پزشکی]] و... [[تغذیه]] می‌کند؛ به همین سبب، نضج یافتن [[و]] [[رشد]] دیدگاه‌ها و شکل‌گیری نظریه‌های پیشگیری از جرم نیز از همین علوم مایه می‌گیرد. اینک به مهم‌ترین انواع پیشگیری اشاره می‌کنیم.

===پیشگیری از [[بزه‌کاری]] [[اطفال]] و [[نوجوانان]]===
به لحاظ [[شخصیت]] پذیرا و در حال پرورش نوجوانان و [[آمادگی]] بیش‌تر این قشر برای اقدام‌های [[تربیتی]]، جهت مقابله با بزه‌کاری آنان باید با اتخاذ [[تدابیر]] تربیتی مناسب و درست، شخصیت سالم و متعادلی را در ایشان پدید آورد. در سخنان و [[سیره پیشوایان معصوم]]{{عم}}، در این زمینه، نکات بسیار گرانسنگی یافت می‌شود. در [[گفتار امام علی]]{{ع}} نیز در موضوع [[هدایت]] و [[تربیت فرزندان]]، آموزه‌های [[ارزشمندی]] وجود دارد. عالی‌ترین نمونه آن‌که منشور [[تربیتی]] [[نسل جوان]] به شمار می‌آید، [[نامه]] ۳۱ [[نهج البلاغه]] است. در این نامه، [[امام]] به فرزند گران‌مایه خویش، [[امام حسن]]{{ع}}، می‌فرماید:
{{متن حدیث|فَبَادَرْتُكَ بِالْأَدَبِ قَبْلَ أَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ}}؛ «پیش از آن‌که قلبت سخت شود [و تو را [[موعظه]] و نصیحتی به [[راحتی]] کارآمد نباشد] به [[تربیت]] تو اقدام کردم».
طبیعی است که تربیت درست [[جوانان]] و [[نوجوانان]]، راه را بر [[انحراف‌ها]] و کژروی‌های آنان می‌بندد.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۷.</ref>

===[[پیشگیری]] عمومی===
در پیشگیری عمومی، مقابله با علل و عوامل عمومی وقوع [[جرم]]، نظیر عوامل [[اجتماعی]]، جغرافیایی، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]] و... مد نظر است. هر یک از علل یادشده می‌تواند به نوعی در پیدایش رفتارهای مجرمانه یا پرورش و [[رشد]] آنها مؤثر باشد؛ به طور مثال، [[محیط اجتماعی]] می‌تواند به گونه‌ای باشد که رفتارهای مجرمانه در آن [[فرصت]] رشد و نضج بیشتری داشته باشند. محیط‌های جغرافیایی نیز می‌توانند در فعال کردن نیروهای جرم‌زای نهفته در افراد و گروه‌ها نقش مؤثری ایفا کنند. نبود [[حکومت]] یا وجود [[حکومت فاسد]] و حاکمانی که پذیرای [[عدالت]] نیستند و به [[اجرای عدالت]] دلْ خوش ندارند، می‌تواند از جمله عوامل بروز رفتارهای منحرفانه باشد؛ به همین جهت، [[اصلاح نظام اقتصادی]]، [[حکومتی]]، [[قضایی]] و... نقش بسیار مهمی در کاهش میزان جرم و رفتارهای کژروانه دارد.
در پیشگیری اختصاصی، به عوامل اختصاصی جرم و دفع آنها توجه می‌شود؛ به طور مثال، آن‌چه در خصوص به‌سازی [[نسل]] و [[پرهیز]] از [[ازدواج]] با افراد [[فاسد]] و [[منحرف]] سفارش می‌شود، از قبیل پیشگیری است.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۸.</ref>

===پیشگیری انفعالی===
در پیشگیری فعال، [[دولت]] و به ویژه پلیس برای پرهیز از وقوع [[بزه]]، دست به کار شده، جلوی وقوع آن را می‌گیرند؛ به طور مثال، پلیس [[برنامه‌ریزی]] برای [[هدایت]] [[اوقات فراغت]] جوانانی را که در معرض جرم یا [[انحراف]] در مکان و [[زمان]] خاصی قرار دارند به عهده می‌گیرد؛ ولی در پیشگیری منفعلانه چنین نیست؛ بلکه پلیس با حضور در صحنه (مانند مترسک) مانع از وقوع جرم می‌شود.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۸.</ref>

===[[پیشگیری]] نوع اول و دوم و سوم===
در این تقسیم که از [[پزشکی]] [[الهام]] گرفته شده است، در سه مرحله به مقابله و مواجهه با پدیده مجرمانه پرداخته می‌شود. در [[پیشگیری]] نوع اول یا به تعبیری پیشگیری اولیه، [[هدف]]، جلوگیری از معضل و [[آشفتگی]]، و ایجاد مانع در برابر بروز [[رفتار]] مجرمانه از طریق بهبود اوضاع [[اجتماعی]] و [[زندگی]] و دیگر اقدام‌هایی است که در جهت [[تغییر]] اوضاع و احوال و موقعیت جرم‌زای محیط فیزیکی و اجتماعی انجام می‌شود.
پیشگیری نوع دوم، شامل اقدام‌هایی می‌شود که به گروه‌های خاصی ناظر است؛ آنان که احتمال دارد هر لحظه مرتکب [[جرم]] شوند. هدف از این نوع پیشگیری، تشخیص معضل یا [[نابسامانی]] و از بین بردن یا بهبود آن در کوتاه‌ترین [[زمان]] ممکن است و [[مخاطب]] آن، گروه یا [[جمعیت]] خاصی چون [[کودکان]] و [[نوجوانان]] محله‌های [[فقیر]] یا [[بی‌بضاعت]] است.
هدف از پیشگیری نوع سوم متوقف ساختن وضعیت نابهنجار پیش‌آمده است و بیش‌تر به پیشگیری از [[تکرار]] جرم از طریق [[اعمال]] اقدام‌های فردی و سازگارسازی مجدد بزه‌کاران قدیم ناظر است.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۸.</ref>

===پیشگیری وضعی===
این دو نوع پیشگیری در مقایسه با انواع پیشین جدیدترند و در مباحث جرم‌شناسی و پیشگیری نو، بیش‌تر از آنها سخن می‌رود. پیشگیری وضعی یا موضعی به مجموعه اقدام‌هایی گفته می‌شود که در جهت [[تسلط]] بر محیط و اوضاع پیرامونی مشرف بر جرم و نیز مهار آن انجام می‌شود تا از این طریق، افراد یا آماج‌ها ([[ثروت]] افراد و...) را از بزه‌دیدگی [[محافظت]] کند؛ در صورتی که هدف پیشگیری اجتماعی، حذف یا خنثا کردن آن دسته از عوامل اجتماعی است که در [[تکوین]] [[بزه]] مؤثرند. پیشگیری اجتماعی، ریشه‌های [[بزه‌کاری]] را نشانه می‌گیرد و با [[استمداد]] از هیئت [[اجتماع]] و از طریق شیوه‌های گوناگون، علل و عوامل مؤثر در فعلیت‌یافتن [[اندیشه]] مجرمانه را تحت [[نظارت]] درمی‌آورد.<ref>[[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۸۹.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368103.jpg|22px]] [[محمد علی حاجی‌ ده‌آبادی|حاجی‌ ده‌آبادی، محمد علی]]، [[پیشگیری از جرم (مقاله)|مقاله «پیشگیری از جرم»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۵''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:جرم]]
[[رده:جرم‌شناسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۹
خط ۴۲۹:		خط ۴۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~حقوق~~]]		[[رده:اصطلاحات فقهی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۸
خط ۴۲۹:		خط ۴۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصطلاحات سیاسی~~]]		[[رده:حقوق]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۱
خط ۴۰۶:		خط ۴۰۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~جرم]]~~		[[رده:اصطلاحات سیاسی]]
	~~[[رده:جرم‌شناسی~~]]

پیشگیری از جرم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

Bahmani: /* پانویس */

Bahmani در ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۵

Bahmani در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۱

Jaafari در ‏۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۳

Jaafari: /* منابع */

Jaafari: /* منابع */