چاه‌های مکه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۷

2025-11-17T06:57:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۷
خط ۷:		خط ۷:

	==چاه‌های [[مکه]]==		==چاه‌های [[مکه]]==
	قبل از پیدایش [[زمزم]]، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است:		قبل از پیدایش [[زمزم]]، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است: کر [[آدم]]؛ مفجر؛ بذَّر؛ سَجَلَه؛ طَوِی؛ جَفر؛ [[ام جعلان]]؛ علوق؛ شُفَیه؛ سَنبله؛ [[ام حردان]]؛ رَمرَم؛ غَمر؛ [[سیره]].
	#کر [[آدم]]
	~~#مفجر~~		در [[دوره جاهلی]] و پس از پیدایش زمزم نیز، تعدادی چاه به اسامی «[[اسود]]»، «رکایا [[قدامه]]» «حُویطب»، «خالصه» و «[[زهیر]]» در مکه حفر شده است.
	~~#بذَّر~~
	~~#سَجَلَه~~		پس از [[اسلام]] نیز، با توجه به کمبود آب در مکه و نیاز شدید [[مردم]] به آن، چاه‌های فراوانی حفر کرده‌اند که اسامی برخی از آنها عبارت‌اند از: یاقوته؛ [[عمرو بن عثمان]]؛ شرکاء؛ [[عکرمه]]؛ صلا؛ طلوب؛ [[ابی موسی]]؛ [[شوذب]]؛ بُرود؛ [[وردان]]؛ صلاصل؛ بکّار؛ [[سقیا]]<ref>سیره ابن هشام، ج۱، صص ۱۵۶ و ۱۵۷؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۲، ص۲۲۴. </ref>.
	~~#طَوِی~~
	~~#جَفر~~		ازرقی به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.
	# [[ام جعلان]]
	~~#علوق~~		زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] عبدمناف بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، فخر می‌کردند.
	~~#شُفَیه~~
	~~#سَنبله~~		مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن عبد شمس بن عبد مناف در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید: {{عربی\|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا
	# [[ام حردان]]		الم نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا
	~~#رَمرَم~~
	~~#غَمر~~
	# [[سیره]].
	در [[دوره جاهلی]] و پس از پیدایش زمزم نیز، تعدادی [[چاه]] به اسامی «[[اسود]]»، «رکایا [[قدامه]]» «حُویطب»، «خالصه» و «[[زهیر]]» در مکه حفر شده است.
	پس از [[اسلام]] نیز، با توجه به کمبود آب در مکه و نیاز شدید [[مردم]] به آن، چاه‌های فراوانی حفر کرده‌اند که اسامی برخی از آنها ~~عبارتند~~ از:
	~~#یاقوته،~~
	# [[عمرو بن عثمان]]،
	~~#شرکاء،~~
	# [[عکرمه]]
	~~#صلا،~~
	~~#طلوب،~~
	# [[ابی موسی]]،
	# [[شوذب]]،
	~~#بُرود،~~
	# [[وردان]]،
	~~#صلاصل~~
	~~#بکّار،~~
	# [[سقیا]]<ref>سیره ابن هشام، ج۱، صص ۱۵۶ و ۱۵۷؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۲، ص۲۲۴. </ref>.
	[[ازرقی]] به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.
	زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] [[عبدمناف]] بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، [[فخر]] می‌کردند.
	مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن عبد شمس بن عبد مناف در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید:
	{{عربی\|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا
	[[الم]] نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا
	و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹.</ref>		و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹.</ref>

	[[حذیفه بن غانم]] نیز گفته است:		[[حذیفه بن غانم]] نیز گفته است: {{عربی\|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت
	{{عربی\|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت		و عبد مناف ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي فخر}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>
	و [[عبد مناف]] ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي [[فخر]]}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>		خویلد بن أسد بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است: {{عربی\|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين هاجر
	خویلد بن أسد بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است:		اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على عهد آدم}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>
	{{عربی\|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين [[هاجر]]
	اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على [[عهد~~]] [[~~آدم]]}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>
	فضل بن عباس اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:		فضل بن عباس اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:
	{{عربی\|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا [[الله]] و [[مجد]] قد تلد		{{عربی\|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا الله و مجد قد تلد
	خوضنا الكوثر [[حق]] المصطفى يرعم الله به [[أهل]] الحسد		خوضنا الكوثر حق المصطفى يرعم الله به أهل الحسد
	و لنا زمزم [[حوض]] قد [[بدا]] حيث مبني البيت في خير بلد}}<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۲، ص۶۰. </ref>		و لنا زمزم حوض قد بدا حيث مبني البيت في خير بلد}}<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۲، ص۶۰. </ref>

	اهمیت آب در این [[سرزمین]] به قدری است که اسامی بسیاری از مناطق به نام چشمه‌های آن است و هر نقطه و منطقه‌ای، به [[طور]] عادی با پیشوند «عین»، «[[بئر]]» و «آبار» همراه است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۸.</ref>		اهمیت آب در این [[سرزمین]] به قدری است که اسامی بسیاری از مناطق به نام چشمه‌های آن است و هر نقطه و منطقه‌ای، به [[طور]] عادی با پیشوند «عین»، «[[بئر]]» و «آبار» همراه است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۸.</ref>

	==[[چاه]] جُبیر بن مطعم==		== چاه جُبیر بن مطعم ==
	چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «[[جبیر بن مطعم بن عدی بن نوفل]]». این چاه را «بئر العلیا» هم گفته‌اند.		چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «[[جبیر بن مطعم بن عدی بن نوفل]]». این چاه را «بئر العلیا» هم گفته‌اند.
	از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که [[نماز ظهر]] و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس بن محمد]] در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>		از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که نماز ظهر و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس بن محمد]] در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>

	==چاه عُسَیله==		== چاه عُسَیله ==
	از چاه‌های مکه واقع در [[زاهر]] (محلی میان مکه و [[تنعیم]]) است، نقل است جمعی از اهالی زاهر نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و از [[شوری]] آب چاهشان [[شکایت]] داشتند. حضرت به کنار آن چاه رفت و آب دهان [[مبارک]] را در آن افکند و چاه که علاوه بر شوری، کم آب نیز بود فوراً پر آب و شیرین شد<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۵۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۶.</ref>		از چاه‌های مکه واقع در [[زاهر]] (محلی میان مکه و [[تنعیم]]) است، نقل است جمعی از اهالی زاهر نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و از [[شوری]] آب چاهشان [[شکایت]] داشتند. حضرت به کنار آن چاه رفت و آب دهان [[مبارک]] را در آن افکند و چاه که علاوه بر شوری، کم آب نیز بود فوراً پر آب و شیرین شد<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۵۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۶.</ref>

	==چاه فخّ==		== چاه فخّ ==
	از چاه‌های مکه است. چاهی است معروف در [[سرزمین]] [[ابطح]] و از [[مستحبات]] ورود به مسجدالحرام و [[طواف]]، [[غسل]] کردن از این چاه است، پیش از ورود به مکه. چاه میمون هم گفته می‌شود<ref>لمعه، ج۱، ص۱۲۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۷.</ref>		از چاه‌های مکه است. چاهی است معروف در [[سرزمین]] ابطح و از [[مستحبات]] ورود به مسجدالحرام و [[طواف]]، [[غسل]] کردن از این چاه است، پیش از ورود به مکه. چاه میمون هم گفته می‌شود<ref>لمعه، ج۱، ص۱۲۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* چاه‌های مکه */

2024-06-13T10:10:05Z

چاه‌های مکه

Jaafari: /* چاه جُبیر بن مطعم */

2024-06-13T10:09:23Z

چاه جُبیر بن مطعم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۹
خط ۵۷:		خط ۵۷:

	==[[چاه]] جُبیر بن مطعم==		==[[چاه]] جُبیر بن مطعم==
	چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه ~~«جُبیر~~ بن مطعم بن عدی بن [[نوفل]]». این چاه را ~~«[[بئر]]~~ العلیا» هم گفته‌اند.		چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «[[جبیر بن مطعم بن عدی بن نوفل]]». این چاه را «بئر العلیا» هم گفته‌اند.
	از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که [[نماز ظهر]] و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس]] ~~بن محمد~~ در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>		از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که [[نماز ظهر]] و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس بن محمد]] در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>

	==چاه عُسَیله==		==چاه عُسَیله==

Jaafari در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۸

2024-06-13T10:08:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۸
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «جُبیر بن مطعم بن عدی بن [[نوفل]]». این چاه را «[[بئر]] العلیا» هم گفته‌اند.		چاهی است در قسمت بالای [[مکه]] به نام چاه «جُبیر بن مطعم بن عدی بن [[نوفل]]». این چاه را «[[بئر]] العلیا» هم گفته‌اند.
	از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که [[نماز ظهر]] و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس]] بن محمد در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>		از یکی از [[صحابه]] نقل شده که گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدم که [[نماز ظهر]] و عصر خویش را در نزدیکی بئر علیا می‌خواند. [[عبدالله بن عباس]] بن محمد در این محل مسجدی بنا کرد و در کنارش حوضی ساخت که در آن آب ریخته می‌شد. برخی از فقهای مکه می‌گفتند: خانه‌های مکه در قدیم تا این جا بوده و همه [[خانه‌ها]] در حد فاصل [[مسجدالحرام]] تا بئر علیا بوده است<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>


	==چاه عُسَیله==		==چاه عُسَیله==
	از چاه‌های مکه واقع در [[زاهر]] (محلی میان مکه و [[تنعیم]]) است، نقل است جمعی از اهالی زاهر نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و از [[شوری]] آب چاهشان [[شکایت]] داشتند. حضرت به کنار آن چاه رفت و آب دهان [[مبارک]] را در آن افکند و چاه که علاوه بر شوری، کم آب نیز بود فوراً پر آب و شیرین شد<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۵۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۶.</ref>		از چاه‌های مکه واقع در [[زاهر]] (محلی میان مکه و [[تنعیم]]) است، نقل است جمعی از اهالی زاهر نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و از [[شوری]] آب چاهشان [[شکایت]] داشتند. حضرت به کنار آن چاه رفت و آب دهان [[مبارک]] را در آن افکند و چاه که علاوه بر شوری، کم آب نیز بود فوراً پر آب و شیرین شد<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۵۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای\|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)\|محمدنامه]]، ص ۳۴۶.</ref>


	==چاه فخّ==		==چاه فخّ==

Jaafari: /* منابع */

2024-06-13T10:08:40Z

منابع

@@ خط ۵۵: / خط ۵۵: @@
 و لنا زمزم [[حوض]] قد [[بدا]] حيث مبني البيت في خير بلد}}<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۲، ص۶۰. </ref>
 اهمیت آب در این [[سرزمین]] به قدری است که اسامی بسیاری از مناطق به نام چشمه‌های آن است و هر نقطه و منطقه‌ای، به [[طور]] عادی با پیشوند «عین»، «[[بئر]]» و «آبار» همراه است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۸.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مکه | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==چاه‌های مکه== قبل از پیدایش زمزم، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است: #کر آدم #مفجر #بذَّر #سَجَلَه #طَوِی #جَفر # ام جعلان #علوق #شُ...» ایجاد کرد

2024-06-13T10:03:57Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مکه | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==چاه‌های مکه== قبل از پیدایش زمزم، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است: #کر آدم #مفجر #بذَّر #سَجَلَه #طَوِی #جَفر # ام جعلان #علوق #شُ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = مکه
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==چاه‌های [[مکه]]==
قبل از پیدایش [[زمزم]]، چاه‌هایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است:
#کر [[آدم]]
#مفجر
#بذَّر
#سَجَلَه
#طَوِی
#جَفر
# [[ام جعلان]]
#علوق
#شُفَیه
#سَنبله
# [[ام حردان]]
#رَمرَم
#غَمر
# [[سیره]].
در [[دوره جاهلی]] و پس از پیدایش زمزم نیز، تعدادی [[چاه]] به اسامی «[[اسود]]»، «رکایا [[قدامه]]» «حُویطب»، «خالصه» و «[[زهیر]]» در مکه حفر شده است.
پس از [[اسلام]] نیز، با توجه به کمبود آب در مکه و نیاز شدید [[مردم]] به آن، چاه‌های فراوانی حفر کرده‌اند که اسامی برخی از آنها عبارتند از:
#یاقوته،
# [[عمرو بن عثمان]]،
#شرکاء،
# [[عکرمه]]
#صلا،
#طلوب،
# [[ابی موسی]]،
# [[شوذب]]،
#بُرود،
# [[وردان]]،
#صلاصل
#بکّار،
# [[سقیا]]<ref>سیره ابن هشام، ج۱، صص ۱۵۶ و ۱۵۷؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۲، ص۲۲۴. </ref>.
[[ازرقی]] به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.
زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] [[عبدمناف]] بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، [[فخر]] می‌کردند.
مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن [[عبد شمس]] بن [[عبد مناف]] در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید:
{{عربی|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا
[[الم]] نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا
و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹.</ref>

[[حذیفه]] بن [[غانم]] نیز گفته است:
{{عربی|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت
و [[عبد مناف]] ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي [[فخر]]}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>
[[خویلد]] بن [[أسد]] بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است:
{{عربی|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين [[هاجر]]
اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على [[عهد]] [[آدم]]}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>
[[فضل بن عباس]] اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:
{{عربی|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا [[الله]] و [[مجد]] قد تلد
خوضنا الكوثر [[حق]] المصطفى يرعم الله به [[أهل]] الحسد
و لنا زمزم [[حوض]] قد [[بدا]] حيث مبني البيت في خير بلد}}<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج۲، ص۶۰. </ref>
اهمیت آب در این [[سرزمین]] به قدری است که اسامی بسیاری از مناطق به نام چشمه‌های آن است و هر نقطه و منطقه‌ای، به [[طور]] عادی با پیشوند «عین»، «[[بئر]]» و «آبار» همراه است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مکه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۰
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	[[ازرقی]] به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.		[[ازرقی]] به نقل از [[مجاهد]] گفته است: از در [[کعبه]] که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را [[ابراهیم خلیل الرحمان]] و اسماعیل، آن‌گاه که پایه‌های کعبه را بالا می‌بردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه [[هدیه]] می‌کردند را درون آن چاه می‌نهادند. در آن [[روزگار]] کعبه سقف نداشت<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۲۲۴. </ref>.
	زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] [[عبدمناف]] بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، [[فخر]] می‌کردند.		زمزم از آن رو که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و آبی گواراتر از چاه‌های دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند [[ابراهیم خلیل]] به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاه‌های مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که [[فرزندان]] [[عبدمناف]] بر [[قریش]] و دیگر [[اعراب]]، [[فخر]] می‌کردند.
	مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن [[عبد شمس]] بن [[عبد مناف]] در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید:		مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن عبد شمس بن عبد مناف در اشعاری که در این زمینه سروده است می‌گوید:
	{{عربی\|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا		{{عربی\|ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا
	[[الم]] نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا		[[الم]] نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا
	و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹.</ref>		و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹.</ref>

	[[حذیفه]] بن [[غانم]] نیز گفته است:		[[حذیفه بن غانم]] نیز گفته است:
	{{عربی\|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت		{{عربی\|و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت
	و [[عبد مناف]] ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي [[فخر]]}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>		و [[عبد مناف]] ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي [[فخر]]}}<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۱۵۹. </ref>
	[[خویلد]] بن [[أسد]] بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است:		خویلد بن أسد بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای [[زمزم]] سابقه‌ای از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} نقل کرده است:
	{{عربی\|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين [[هاجر]]		{{عربی\|أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين [[هاجر]]
	اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على [[عهد]] [[آدم]]}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>		اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على [[عهد]] [[آدم]]}}<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۸.</ref>
	[[فضل بن عباس]] اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:		فضل بن عباس اللهبی نیز درباره زمزم گفته است:
	{{عربی\|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا [[الله]] و [[مجد]] قد تلد		{{عربی\|و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا [[الله]] و [[مجد]] قد تلد
	خوضنا الكوثر [[حق]] المصطفى يرعم الله به [[أهل]] الحسد		خوضنا الكوثر [[حق]] المصطفى يرعم الله به [[أهل]] الحسد