کارکرد سیره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی */

2024-06-22T14:37:39Z

نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۷
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی==		== نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی ==
	نخست باید بر این نکته تأکید شود که [[سیره معصومان]]{{عم}} دو گونه نقش و کارکرد تربیتی می‌تواند داشته باشد:		نخست باید بر این نکته تأکید شود که [[سیره معصومان]]{{عم}} دو گونه نقش و کارکرد تربیتی می‌تواند داشته باشد:
	#نقش تربیتی عام: مقصود از این نقش آن است که هر [[رفتاری]] از [[معصومان]]{{عم}}، به علت [[الگو]] بودن آنان، برای دیگران کارکردِ الگوبخشی و [[آموزشی]] دارد. از این منظر [[رفتار پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[اخلاق فردی]] و [[اجتماعی]]، در [[جنگ]] و [[صلح]]، در [[سیاست]] و [[حکومت]] و در همه حوزه‌ها و برای همه [[پیروان]] و علاقه‌مندان آنان دلالت تربیتی دارد و الهام‌بخش است. از این دیدگاه هر رفتاری از آنان ~~«[[سیره تربیتی]]» -~~ به معنای عام است- و در خود بار پرورشی و دلالت تربیتی دارد. به دیگر سخن، معصومان{{عم}} در بیشتر رفتارهای خویش به گونه‌ای در صدد [[هدایت]]، درس‌آموزی و الگوبخشی به دیگران هستند و [[رفتار]] آنان در صحنه‌های گوناگون این تأثیر و نقش عام را ایفا می‌کند.		# نقش تربیتی عام: مقصود از این نقش آن است که هر [[رفتاری]] از [[معصومان]]{{عم}}، به علت [[الگو]] بودن آنان، برای دیگران کارکردِ الگوبخشی و [[آموزشی]] دارد. از این منظر رفتار پیامبر{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[اخلاق فردی]] و [[اجتماعی]]، در [[جنگ]] و [[صلح]]، در [[سیاست]] و [[حکومت]] و در همه حوزه‌ها و برای همه [[پیروان]] و علاقه‌مندان آنان دلالت تربیتی دارد و الهام‌بخش است. از این دیدگاه هر رفتاری از آنان «سیره تربیتی» ـ به معنای عام است ـ و در خود بار پرورشی و دلالت تربیتی دارد. به دیگر سخن، معصومان{{عم}} در بیشتر رفتارهای خویش به گونه‌ای در صدد [[هدایت]]، درس‌آموزی و الگوبخشی به دیگران هستند و [[رفتار]] آنان در صحنه‌های گوناگون این تأثیر و نقش عام را ایفا می‌کند.
	#نقش تربیتی خاص: مقصود از این نقش آن است که بخشی از رفتار [[معصومان]]{{عم}}، علاوه بر بُعد عام [[تربیتی]]، به [[طور]] ویژه برای اثرگذاری بر [[رفتار]] دیگران و پرورش و [[تغییر]] رفتار آنان در فضای ویژه تربیتی صادر شده است.		# نقش تربیتی خاص: مقصود از این نقش آن است که بخشی از رفتار [[معصومان]]{{عم}}، علاوه بر بُعد عام [[تربیتی]]، به [[طور]] ویژه برای اثرگذاری بر [[رفتار]] دیگران و پرورش و [[تغییر]] رفتار آنان در فضای ویژه تربیتی صادر شده است.
	بنابراین با توجه به این دو نقش می‌توان گفت [[سیره]] بر دو گونه است:		بنابراین با توجه به این دو نقش می‌توان گفت [[سیره]] بر دو گونه است:
	#[[سیره تربیتی]] عام: [[رفتاری]] که در [[مقام~~]] [[~~انجام وظیفه]] فردی در [[مسائل ~~اخلاقی]]،~~ [[عبادی]] و [[دینی]] یا به عنوان [[مسئولیت ~~اجتماعی]]،~~ [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] از [[معصوم]]{{ع}} سر زده است؛ مانند عملکرد [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امام]]{{ع}} در [[حُسن خلق]]،[[ تواضع]]،[[ سکوت]] سیاسی و اقدام سیاسی.		# سیره تربیتی عام: [[رفتاری]] که در مقام انجام وظیفه فردی در مسائل اخلاقی، [[عبادی]] و [[دینی]] یا به عنوان مسئولیت اجتماعی، [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] از [[معصوم]]{{ع}} سر زده است؛ مانند عملکرد [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امام]]{{ع}} در [[حُسن خلق]]،[[ تواضع]]،[[ سکوت]] سیاسی و اقدام سیاسی.
	#سیره تربیتی خاص: فعالیتی که به صورت خاص، به قصد [[تربیت]] دیگران از معصوم{{ع}} صادر شده است؛ مانند [[وصیت]] به [[فرزندان]]، [[تشویق]] و [[تنبیه]] دیگران و مواردی که معصوم{{ع}} روش تربیتی و [[آموزشی]] خاصی [[القا]] می‌کند.		# سیره تربیتی خاص: فعالیتی که به صورت خاص، به قصد [[تربیت]] دیگران از معصوم{{ع}} صادر شده است؛ مانند [[وصیت]] به [[فرزندان]]، [[تشویق]] و [[تنبیه]] دیگران و مواردی که معصوم{{ع}} روش تربیتی و [[آموزشی]] خاصی القا می‌کند.

	اینک به تبیین نقش‌های [[عام و خاص]] تربیتی در سیره می‌پردازیم:		اینک به تبیین نقش‌های [[عام و خاص]] تربیتی در سیره می‌پردازیم:
خط ۲۰:		خط ۲۰:

	در اینجا، به طور کلی و عام، به مهم‌ترین کارکردها و نقش‌های سیره اشاره می‌کنیم:		در اینجا، به طور کلی و عام، به مهم‌ترین کارکردها و نقش‌های سیره اشاره می‌کنیم:
	#نقش الگویی یا انگیزشی سیره: واضح است که ارائه [[الگوی عملی]] و عینی، منشأ تأثیر و برانگیختگی روانی در سطح بالاست. تأثیر عمیق و جدی [[الگو]] مبتنی بر [[روحیه]] [[تقلید]] و همانندسازی در آدمی است و در [[روان‌شناسی]] درباره علت و سازوکارهای روانی آن مباحث گسترده‌ای مطرح شده است<ref>در این زمینه ر.ک: ارونسون، الیوت، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه حسین شکرکن، مباحث تقلید و الگو.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز بر این نقش [[سیره]] تصریح می‌کند. [[آیه]]: {{متن قرآن\|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> که با ملاحظه [[روایات]] شامل [[ائمه]] هم می‌شود، اشاره‌ای روشن به بحث [[الگو]] دارد؛ گرچه بعید نیست آیه اثر [[آموزشی]] و حتی آثار حکمی و [[فقهی]] را هم شامل شود. نکته دارای اهمیت این است که نقش و کارکرد الگو گاهی عینی و مستقیم است و گاه [[تاریخی]] و غیر مستقیم. نقل فعالیت‌ها و [[منش]] [[تربیتی]] چهره‌های مورد [[احترام]] و اعتبار، از نوع ارائه الگوی غیر مستقیم است. چنان که [[مشاهده]] الگوی عینی نقش انگیزشی دارد، اطلاع و [[آگاهی]] بر الگوهای معتبر تاریخی هم این نقش را ایفا می‌کند. بنابراین، گزارش سیره‌های تربیتی [[معصومان]]{{عم}} اثر [[الگودهی]] دارد و به خصوص در [[معتقدان]] به [[منزلت]] والای آنان [[ترغیب]] کننده روانی است.		# نقش الگویی یا انگیزشی سیره: واضح است که ارائه [[الگوی عملی]] و عینی، منشأ تأثیر و برانگیختگی روانی در سطح بالاست. تأثیر عمیق و جدی [[الگو]] مبتنی بر [[روحیه]] [[تقلید]] و همانندسازی در آدمی است و در [[روان‌شناسی]] درباره علت و سازوکارهای روانی آن مباحث گسترده‌ای مطرح شده است<ref>در این زمینه ر.ک: ارونسون، الیوت، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه حسین شکرکن، مباحث تقلید و الگو.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز بر این نقش [[سیره]] تصریح می‌کند. [[آیه]]: {{متن قرآن\|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> که با ملاحظه [[روایات]] شامل [[ائمه]] هم می‌شود، اشاره‌ای روشن به بحث [[الگو]] دارد؛ گرچه بعید نیست آیه اثر [[آموزشی]] و حتی آثار حکمی و [[فقهی]] را هم شامل شود. نکته دارای اهمیت این است که نقش و کارکرد الگو گاهی عینی و مستقیم است و گاه [[تاریخی]] و غیر مستقیم. نقل فعالیت‌ها و [[منش]] [[تربیتی]] چهره‌های مورد [[احترام]] و اعتبار، از نوع ارائه الگوی غیر مستقیم است. چنان که مشاهده الگوی عینی نقش انگیزشی دارد، اطلاع و [[آگاهی]] بر الگوهای معتبر تاریخی هم این نقش را ایفا می‌کند. بنابراین، گزارش سیره‌های تربیتی [[معصومان]]{{عم}} اثر [[الگودهی]] دارد و به خصوص در [[معتقدان]] به [[منزلت]] والای آنان [[ترغیب]] کننده روانی است.
	#[[آموزش‌های عملی]]: نقش دیگر سیره‌های تربیتی، در [[آموزش]] عینی و عملی است. آموزش گاهی در [[تدریس]] و بیان تجلی می‌یابد و گاه در [[رفتار]] [[معلم]] و مربی جلوه‌گر می‌شود. این نکته مورد تأکید همگان است که آموزش عملی در اثرگذاری نقش برجسته‌تری دارد. [[سیره عملی معصومان]]{{عم}} و گزارش تاریخی آن در پاره‌ای از موارد می‌تواند نقش آموزشی ایفا کند، چنان‌که در غالب موارد نیز دارای نقش، الگودهی [[ترغیبی]] و تربیتی است. البته آموزش عملی در سیره گاه نکته جدیدی می‌آموزد و گاه به تثبیت در اذهان و اطمینان‌آفرینی کمک می‌کند.		# آموزش‌های عملی: نقش دیگر سیره‌های تربیتی، در [[آموزش]] عینی و عملی است. آموزش گاهی در [[تدریس]] و بیان تجلی می‌یابد و گاه در [[رفتار]] [[معلم]] و مربی جلوه‌گر می‌شود. این نکته مورد تأکید همگان است که آموزش عملی در اثرگذاری نقش برجسته‌تری دارد. سیره عملی معصومان{{عم}} و گزارش تاریخی آن در پاره‌ای از موارد می‌تواند نقش آموزشی ایفا کند، چنان‌که در غالب موارد نیز دارای نقش، الگودهی ترغیبی و تربیتی است. البته آموزش عملی در سیره گاه نکته جدیدی می‌آموزد و گاه به تثبیت در اذهان و اطمینان‌آفرینی کمک می‌کند.
	#نقش تقویتی: تجسم عینی [[اخلاق]] و [[شخصیت]] [[الهی]] و [[معنوی]] در [[سیره عملی معصوم]]{{ع}}، موجب تقویت [[اعتماد]] و [[اطمینان]] به آن ملاک‌ها و [[ارزش‌ها]] و [[ایمان]] به عملی بودن آنها در [[زندگی]] [[آدمی]] می‌شود.		# نقش تقویتی: تجسم عینی [[اخلاق]] و [[شخصیت]] [[الهی]] و [[معنوی]] در سیره عملی معصوم{{ع}}، موجب تقویت اعتماد و [[اطمینان]] به آن ملاک‌ها و [[ارزش‌ها]] و [[ایمان]] به عملی بودن آنها در [[زندگی]] [[آدمی]] می‌شود.
	مشاهده همه معیارهای [[فضیلت]] که در [[کلام الهی]] و سخن [[اولیای خدا]] تبیین شده است، در [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و دیگر [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} و تماشا کردن آن «[[خُلق عظیم]]»، بدون تردید، در [[انسان‌ها]][[ ایمان]] و [[اطمینان]] [[روحی]] [[تولید]] می‌کند ملاحظه [[هماهنگی]] [[قول و فعل]] که با [[سیره]] نشان داده می‌شود، مهم‌ترین عامل [[ایمان]] به ارزش‌های متعالی و [[اعتماد]] به [[رهبران دینی]] است.

	۲. '''نقش [[تربیتی]] خاص''': [[سیره تربیتی]] به مفهوم خاص، نیز دارای نقش‌های اساسی [[آموزشی]]، تقویتی و الگویی است. اما [[رفتار]] [[معصومان]]{{عم}} در [[مقام]] [[تربیت]] دیگران -که در این کتاب مورد بررسی قرار خواهد گرفت - علاوه بر آنها، نقش‌های زیر را نیز می‌تواند ایفا کند:		مشاهده همه معیارهای [[فضیلت]] که در [[کلام الهی]] و سخن [[اولیای خدا]] تبیین شده است، در [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و دیگر [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} و تماشا کردن آن «خُلق عظیم»، بدون تردید، در [[انسان‌ها]] [[ایمان]] و [[اطمینان]] [[روحی]] [[تولید]] می‌کند ملاحظه هماهنگی قول و فعل که با [[سیره]] نشان داده می‌شود، مهم‌ترین عامل [[ایمان]] به ارزش‌های متعالی و اعتماد به [[رهبران دینی]] است.
	#ارائه اصول و روش‌های خاص و نوین تربیتی، مانند [[اذان]] و اقامه گفتن در گوش نوزاد؛
	#[[امضا]] و تأکید بر اصول و روش‌های معیّن و متداول عقلائی و [[عرفی]] مانند [[تشویق]] و [[تنبیه]] که طبعاً [[میزان]] کاربرد و حدود آن به انضمام دستورهای قولی آنان قابل بررسی و [[شناخت]] خواهد بود؛		۲. '''نقش [[تربیتی]] خاص''': سیره تربیتی به مفهوم خاص، نیز دارای نقش‌های اساسی [[آموزشی]]، تقویتی و الگویی است. اما [[رفتار]] [[معصومان]]{{عم}} در مقام [[تربیت]] دیگران -که در این کتاب مورد بررسی قرار خواهد گرفت - علاوه بر آنها، نقش‌های زیر را نیز می‌تواند ایفا کند:
	#تأکید عملی بر اصول و روش‌هایی که در [[آیات]] و [[روایات]] درباره تربیت ارائه شده است، و نیز نشان دادن مصادیق جزئی آن روش‌ها و تطبیق عملی معیارهای تربیتی؛		# ارائه اصول و روش‌های خاص و نوین تربیتی، مانند [[اذان]] و اقامه گفتن در گوش نوزاد؛
	#بیان شیوه، [[فنون]] و [[آداب]] آموزشی و تربیتی و کمک در دستیابی به اصول و مبانی آموزشی و تربیتی و ویژگی‌های مربی.		# امضا و تأکید بر اصول و روش‌های معیّن و متداول عقلائی و [[عرفی]] مانند [[تشویق]] و [[تنبیه]] که طبعاً [[میزان]] کاربرد و حدود آن به انضمام دستورهای قولی آنان قابل بررسی و [[شناخت]] خواهد بود؛
	در مجموع می‌توان گفت: سیره تربیتی خاص گاه اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و آداب تربیتی و آموزشی خاصی را ارائه می‌کند و گاه [[تأیید]] و تأکید بر اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و [[آداب عرفی]] و یا روش‌هایی است که در آیات و روایات وارد شده است.		# تأکید عملی بر اصول و روش‌هایی که در [[آیات]] و [[روایات]] درباره تربیت ارائه شده است، و نیز نشان دادن مصادیق جزئی آن روش‌ها و تطبیق عملی معیارهای تربیتی؛
	بنابراین، با توجه به اینکه سیره از سویی با نگاه به قرائن عام یا قرائن خاص، مطلوبیت خود را می‌رساند و از سوی دیگر دارای نقش‌های تربیتی عام یا خاص است، می‌توان گفت لازم و ضروری است که دست‌اندرکاران [[تربیت اسلامی]] به این بخش از [[منابع اسلامی]] توجه ویژه داشته و به گردآوری سیره‌های تربیتی معصومان{{عم}} و تحلیل آنها و نیز برداشت‌های تربیتی از آنها بپردازند و بهره‌های لازم را از آن ببرند.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی\|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)\|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۲۱.</ref>.		# بیان شیوه، فنون و [[آداب]] آموزشی و تربیتی و کمک در دستیابی به اصول و مبانی آموزشی و تربیتی و ویژگی‌های مربی.

			در مجموع می‌توان گفت: سیره تربیتی خاص گاه اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و آداب تربیتی و آموزشی خاصی را ارائه می‌کند و گاه [[تأیید]] و تأکید بر اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و آداب عرفی و یا روش‌هایی است که در آیات و روایات وارد شده است.

			بنابراین، با توجه به اینکه سیره از سویی با نگاه به قرائن عام یا قرائن خاص، مطلوبیت خود را می‌رساند و از سوی دیگر دارای نقش‌های تربیتی عام یا خاص است، می‌توان گفت لازم و ضروری است که دست‌اندرکاران [[تربیت اسلامی]] به این بخش از منابع اسلامی توجه ویژه داشته و به گردآوری سیره‌های تربیتی معصومان{{عم}} و تحلیل آنها و نیز برداشت‌های تربیتی از آنها بپردازند و بهره‌های لازم را از آن ببرند<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی\|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)\|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۲۱.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2024-06-22T14:33:08Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۳
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:سیره معصوم]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = سیره معصوم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی== نخست باید بر این نکته تأکید شود که سیره معصومان{{عم}} دو گونه نقش و کارکرد تربیتی می‌تواند داشته باشد: #نقش تربیتی عام: م...» ایجاد کرد

2024-05-25T04:59:35Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = سیره معصوم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی== نخست باید بر این نکته تأکید شود که سیره معصومان{{عم}} دو گونه نقش و کارکرد تربیتی می‌تواند داشته باشد: #نقش تربیتی عام: م...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = سیره معصوم
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==نقش و کارکردهای سیره از منظر تربیتی==
نخست باید بر این نکته تأکید شود که [[سیره معصومان]]{{عم}} دو گونه نقش و کارکرد تربیتی می‌تواند داشته باشد:
#نقش تربیتی عام: مقصود از این نقش آن است که هر [[رفتاری]] از [[معصومان]]{{عم}}، به علت [[الگو]] بودن آنان، برای دیگران کارکردِ الگوبخشی و [[آموزشی]] دارد. از این منظر [[رفتار پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[اخلاق فردی]] و [[اجتماعی]]، در [[جنگ]] و [[صلح]]، در [[سیاست]] و [[حکومت]] و در همه حوزه‌ها و برای همه [[پیروان]] و علاقه‌مندان آنان دلالت تربیتی دارد و الهام‌بخش است. از این دیدگاه هر رفتاری از آنان «[[سیره تربیتی]]» - به معنای عام است- و در خود بار پرورشی و دلالت تربیتی دارد. به دیگر سخن، معصومان{{عم}} در بیشتر رفتارهای خویش به گونه‌ای در صدد [[هدایت]]، درس‌آموزی و الگوبخشی به دیگران هستند و [[رفتار]] آنان در صحنه‌های گوناگون این تأثیر و نقش عام را ایفا می‌کند.
#نقش تربیتی خاص: مقصود از این نقش آن است که بخشی از رفتار [[معصومان]]{{عم}}، علاوه بر بُعد عام [[تربیتی]]، به [[طور]] ویژه برای اثرگذاری بر [[رفتار]] دیگران و پرورش و [[تغییر]] رفتار آنان در فضای ویژه تربیتی صادر شده است.
بنابراین با توجه به این دو نقش می‌توان گفت [[سیره]] بر دو گونه است:
#[[سیره تربیتی]] عام: [[رفتاری]] که در [[مقام]] [[انجام وظیفه]] فردی در [[مسائل اخلاقی]]، [[عبادی]] و [[دینی]] یا به عنوان [[مسئولیت اجتماعی]]، [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] از [[معصوم]]{{ع}} سر زده است؛ مانند عملکرد [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امام]]{{ع}} در [[حُسن خلق]]،[[ تواضع]]،[[ سکوت]] سیاسی و اقدام سیاسی.
#سیره تربیتی خاص: فعالیتی که به صورت خاص، به قصد [[تربیت]] دیگران از معصوم{{ع}} صادر شده است؛ مانند [[وصیت]] به [[فرزندان]]، [[تشویق]] و [[تنبیه]] دیگران و مواردی که معصوم{{ع}} روش تربیتی و [[آموزشی]] خاصی [[القا]] می‌کند.

اینک به تبیین نقش‌های [[عام و خاص]] تربیتی در سیره می‌پردازیم:

۱. '''نقش تربیتی عام''': در [[قرآن کریم]] برای پیامبر{{صل}} علاوه بر [[نبوت]] و [[ابلاغ رسالت]]، بر نقش [[امامت]] و [[هدایت]] نیز تأکید شده و به همین دلیل وظایفی مانند [[تعلیم و تزکیه]] بر عهده آن حضرت قرار گرفته است.
نقش امامت و هدایت پیامبر{{صل}} علاوه بر آنکه در سخنان آن حضرت تجسم می‌یابد، در [[سیره عملی]] او نیز ظهور پیدا می‌کند. در [[حقیقت]]، همه [[مکتب]] در [[شخصیت انسان]] کامل و گفتار و رفتار وی جلوه‌گر می‌شود. بدین‌گونه، نقش امامت [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} تحقق می‌یابد. تنها نشان دادن [[معارف دینی]] در [[کلام الهی]] و [[سخن معصوم]]{{ع}}، برای هدایت [[آدمی]] و [[اتمام حجت]] با وی کافی نیست؛ بلکه تمامیت هدایت به «امامت» است و امامت یعنی تحقق همه [[ارزش‌ها]] در عمل و [[شخصیت پیامبر]]{{صل}} و امام{{ع}}.

در اینجا، به طور کلی و عام، به مهم‌ترین کارکردها و نقش‌های سیره اشاره می‌کنیم:
#نقش الگویی یا انگیزشی سیره: واضح است که ارائه [[الگوی عملی]] و عینی، منشأ تأثیر و برانگیختگی روانی در سطح بالاست. تأثیر عمیق و جدی [[الگو]] مبتنی بر [[روحیه]] [[تقلید]] و همانندسازی در آدمی است و در [[روان‌شناسی]] درباره علت و سازوکارهای روانی آن مباحث گسترده‌ای مطرح شده است<ref>در این زمینه ر.ک: ارونسون، الیوت، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه حسین شکرکن، مباحث تقلید و الگو.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز بر این نقش [[سیره]] تصریح می‌کند. [[آیه]]: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> که با ملاحظه [[روایات]] شامل [[ائمه]] هم می‌شود، اشاره‌ای روشن به بحث [[الگو]] دارد؛ گرچه بعید نیست آیه اثر [[آموزشی]] و حتی آثار حکمی و [[فقهی]] را هم شامل شود. نکته دارای اهمیت این است که نقش و کارکرد الگو گاهی عینی و مستقیم است و گاه [[تاریخی]] و غیر مستقیم. نقل فعالیت‌ها و [[منش]] [[تربیتی]] چهره‌های مورد [[احترام]] و اعتبار، از نوع ارائه الگوی غیر مستقیم است. چنان که [[مشاهده]] الگوی عینی نقش انگیزشی دارد، اطلاع و [[آگاهی]] بر الگوهای معتبر تاریخی هم این نقش را ایفا می‌کند. بنابراین، گزارش سیره‌های تربیتی [[معصومان]]{{عم}} اثر [[الگودهی]] دارد و به خصوص در [[معتقدان]] به [[منزلت]] والای آنان [[ترغیب]] کننده روانی است.
#[[آموزش‌های عملی]]: نقش دیگر سیره‌های تربیتی، در [[آموزش]] عینی و عملی است. آموزش گاهی در [[تدریس]] و بیان تجلی می‌یابد و گاه در [[رفتار]] [[معلم]] و مربی جلوه‌گر می‌شود. این نکته مورد تأکید همگان است که آموزش عملی در اثرگذاری نقش برجسته‌تری دارد. [[سیره عملی معصومان]]{{عم}} و گزارش تاریخی آن در پاره‌ای از موارد می‌تواند نقش آموزشی ایفا کند، چنان‌که در غالب موارد نیز دارای نقش، الگودهی [[ترغیبی]] و تربیتی است. البته آموزش عملی در سیره گاه نکته جدیدی می‌آموزد و گاه به تثبیت در اذهان و اطمینان‌آفرینی کمک می‌کند.
#نقش تقویتی: تجسم عینی [[اخلاق]] و [[شخصیت]] [[الهی]] و [[معنوی]] در [[سیره عملی معصوم]]{{ع}}، موجب تقویت [[اعتماد]] و [[اطمینان]] به آن ملاک‌ها و [[ارزش‌ها]] و [[ایمان]] به عملی بودن آنها در [[زندگی]] [[آدمی]] می‌شود.
مشاهده همه معیارهای [[فضیلت]] که در [[کلام الهی]] و سخن [[اولیای خدا]] تبیین شده است، در [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و دیگر [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} و تماشا کردن آن «[[خُلق عظیم]]»، بدون تردید، در [[انسان‌ها]][[ ایمان]] و [[اطمینان]] [[روحی]] [[تولید]] می‌کند ملاحظه [[هماهنگی]] [[قول و فعل]] که با [[سیره]] نشان داده می‌شود، مهم‌ترین عامل [[ایمان]] به ارزش‌های متعالی و [[اعتماد]] به [[رهبران دینی]] است.

۲. '''نقش [[تربیتی]] خاص''': [[سیره تربیتی]] به مفهوم خاص، نیز دارای نقش‌های اساسی [[آموزشی]]، تقویتی و الگویی است. اما [[رفتار]] [[معصومان]]{{عم}} در [[مقام]] [[تربیت]] دیگران -که در این کتاب مورد بررسی قرار خواهد گرفت - علاوه بر آنها، نقش‌های زیر را نیز می‌تواند ایفا کند:
#ارائه اصول و روش‌های خاص و نوین تربیتی، مانند [[اذان]] و اقامه گفتن در گوش نوزاد؛
#[[امضا]] و تأکید بر اصول و روش‌های معیّن و متداول عقلائی و [[عرفی]] مانند [[تشویق]] و [[تنبیه]] که طبعاً [[میزان]] کاربرد و حدود آن به انضمام دستورهای قولی آنان قابل بررسی و [[شناخت]] خواهد بود؛
#تأکید عملی بر اصول و روش‌هایی که در [[آیات]] و [[روایات]] درباره تربیت ارائه شده است، و نیز نشان دادن مصادیق جزئی آن روش‌ها و تطبیق عملی معیارهای تربیتی؛
#بیان شیوه، [[فنون]] و [[آداب]] آموزشی و تربیتی و کمک در دستیابی به اصول و مبانی آموزشی و تربیتی و ویژگی‌های مربی.
در مجموع می‌توان گفت: سیره تربیتی خاص گاه اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و آداب تربیتی و آموزشی خاصی را ارائه می‌کند و گاه [[تأیید]] و تأکید بر اصول، روش‌ها، فنون، شیوه‌ها و [[آداب عرفی]] و یا روش‌هایی است که در آیات و روایات وارد شده است.
بنابراین، با توجه به اینکه سیره از سویی با نگاه به قرائن عام یا قرائن خاص، مطلوبیت خود را می‌رساند و از سوی دیگر دارای نقش‌های تربیتی عام یا خاص است، می‌توان گفت لازم و ضروری است که دست‌اندرکاران [[تربیت اسلامی]] به این بخش از [[منابع اسلامی]] توجه ویژه داشته و به گردآوری سیره‌های تربیتی معصومان{{عم}} و تحلیل آنها و نیز برداشت‌های تربیتی از آنها بپردازند و بهره‌های لازم را از آن ببرند.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۲۱.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:11227.jpg|22px]] [[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|'''سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}