کارگزاران دولت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۰۶

2023-10-31T06:06:17Z

Msadeq: /* منابع */

2023-10-31T05:54:12Z

منابع

@@ خط ۶۳: / خط ۶۳: @@
 نکته دیگری که باید یادآوری کرد [[ایمان]] و تلاش سوده در [[جنگ صفین]] و اشعارش درباره [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} است که حاوی مضامین [[ارزشمندی]] است<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص۱۰۴- ۱۰۸.</ref>.
 == منابع ==
 {{منابع}}
 #[[پرونده:1100829.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
 {{پایان منابع}}

Msadeq در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۰۶

2023-10-31T05:06:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = دولت \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[کارگزاران دولت در معارف و سیره علوی]]~~\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = دولت \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط =\| پرسش مرتبط = }}

	== شیوه گزینش کارگزاران ==		== شیوه گزینش کارگزاران ==

Msadeq در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۰۵

2023-10-31T05:05:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = دولت \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = دولت \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[کارگزاران دولت در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== شیوه گزینش کارگزاران ==		== شیوه گزینش کارگزاران ==

Msadeq: جایگزینی متن - ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱'''' به ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''''

2023-01-26T10:09:28Z

جایگزینی متن - ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱'''' به ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۳۹
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1100829.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]		#[[پرونده:1100829.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)\|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پانویس */

2023-01-22T06:25:52Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۵
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~مفاهیم سیاسی~~]]		[[رده:سیاست]]

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = دولت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == شیوه گزینش کارگزاران == {{اصلی|گزینش کارگزاران}} امیرالمؤمنین{{ع}} در هنگام گزینش کارگزاران شرایط ذکر شده را در نظر می‌گرفت و بر داشتن شرایط دیگر تأکید می‌نمود. در نا...» ایجاد کرد

2023-01-22T06:24:45Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = دولت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == شیوه گزینش کارگزاران == {{اصلی|گزینش کارگزاران}} امیرالمؤمنین{{ع}} در هنگام گزینش کارگزاران شرایط ذکر شده را در نظر می‌گرفت و بر داشتن شرایط دیگر تأکید می‌نمود. در نا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = دولت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}

== شیوه گزینش کارگزاران ==
{{اصلی|گزینش کارگزاران}}
[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در هنگام گزینش کارگزاران شرایط ذکر شده را در نظر می‌گرفت و بر داشتن شرایط دیگر تأکید می‌نمود. در نامه خود به مالک در چگونگی [[گزینش کارمندان]] چنین می‌نویسد: سپس بنگر در امور کارگزارانت، پس آنان را با [[امتحان]] و [[آزمایش]]، به کار بگمار و به سبب [[دوستی]] و بدون [[مشورت]]، به آنها [[امارت]] مده؛ زیرا این دو از شعبه‌های [[جور]] و [[خیانت]] هستند (چون به آن فرد و [[جامعه]] [[ستم]] و خیانت می‌شود) و برای [[کارگزاری]]، افراد باتجربه و باحیا را از خانواده‌های [[صالح]] و کسانی که سابقه [[خدمت]] به [[اسلام]] دارند، [[طلب]] کن؛ زیرا [[اخلاق]] آنان گرامی‌تر است و آبرویشان محفوظ‌تر و طمعشان کمتر و [[عاقبت]] نگریشان فزون‌تر می‌باشد.<ref>{{متن حدیث|ثُمَّ انْظُرْ فِي أُمُورِ عُمَّالِكَ فَاسْتَعْمِلْهُمُ [اخْتِيَاراً] اخْتِبَاراً وَ لَا تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وَ أَثَرَةً فَإِنَّهُمَا جِمَاعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَ الْخِيَانَةِ وَ تَوَخَ مِنْهُمْ أَهْلَ التَّجْرِبَةِ وَ الْحَيَاءِ مِنْ أَهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ الْقَدَمِ فِي الْإِسْلَامِ الْمُتَقَدِّمَةِ فَإِنَّهُمْ أَكْرَمُ أَخْلَاقاً وَ أَصَحُّ أَعْرَاضاً وَ أَقَلُّ فِي الْمَطَامِعِ [إِشْرَافاً] إِشْرَاقاً وَ أَبْلَغُ فِي عَوَاقِبِ الْأُمُورِ نَظَراً}}؛ نهج البلاغه (صبحی صالح)، نامه ۵۳، ص۴۳۵؛ نهج البلاغه (فیض الاسلام)، ص۱۰۱۱.</ref>؛

در سخنی حضرت بر کفایت و [[امانتداری]] کارگزاران و [[فرماندهان]] تکیه نموده و هرگونه [[شفاعت]] خواهی و توصیه را بدون داشتن این دو شرط رد می‌نماید. درخواست و [[میانجیگری]] را در گماردن [[کارگزاران]] و فرماندهانت نپذیر جز [[شفاعت]] [[توانایی]] و [[امانتداری]].<ref>{{متن حدیث|وَ لَا تَقْبَلَنَّ فِي اسْتِعْمَالِ عُمَّالِكَ وَ أُمَرائِكَ شَفَاعَةً إِلَّا شَفَاعَةَ الْكِفَايَةِ وَ الْأَمَانَةَ}}؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲۰، ص۲۷۶، ش۱۸۴.</ref>؛

از آن چه نقل شد، درمی‌یابیم که یک [[کارگزار]] [[اسلامی]] باید دارای این ویژگی‌ها باشد: [[مؤمن]] و [[دیندار]] باشد؛ [[ریاست]] [[طلب]] و [[دنیاپرست]] نباشد؛ [[امانتدار]] باشد؛ [[خیرخواه]] [[مردم]] و [[رهبر]] باشد؛ مورد [[اطمینان]] رهبر و [[حاکم]] باشد؛ [[اهل]] [[تجربه]] در کار خود باشد؛ با [[حیا]]، [[عفیف]]، [[پارسا]]، [[آگاه]]، با [[سیاست]] و کفایت باشد؛ خوش سابقه باشد (سابقه انقلابی داشته باشد)؛ از خانواده‌های [[صالح]] باشد که [[اخلاق]] خوب و [[طمع]] کمتر دارند؛ [[انتخاب]] او به وسیله حاکم نباید به جهت علاقه‌مندی باشد، بدون این که درباره توان و پذیرش او [[مشورت]] شده باشد؛ زیرا اگر فردی را که صلاحیت نداشته باشد و قابل [[پذیرش مردم]] نباشد در منطقه‌ای [[مأمور]] نماید، باعث [[ستم]] و [[خیانت]] به آن‎ها و حتی [[ظلم]] و خیانت به فرد منتخب خواهد شد.

[[حضرت امیر]]{{ع}} برابر این شرایطی که بیان شد، سعی می‌کرد. افراد خوش سابقه از خاندان‌های صالح را برای [[مناصب]] مناطق مختلف انتخاب کند؛ کسانی که به خاندان‌های [[عصمت]] و [[طهارت]] علاقهمند بوده، در دستگاه‌های خلفای قبلی به [[سوء]] استفاده و [[دنیا‌طلبی]] آمیخته نشدند. اما افرادی که هم توان اداره منطقه [[مأموریت]] خود را داشته و هم دارای سابقه درخشان باشند -با توجه به گذشت ۲۵ سال [[انحراف]] از [[روش پیامبر]]{{صل}} - کمتر پیدا میشد؛ بهویژه این که کارگزاران ولایات، باید تابع رهبر باشند و از او [[اطاعت]] کنند. از این رو، وقتی که به پیشنهاد [[مالک اشتر]]، [[ابوموسی]] را حضرت در [[مقام]] خود ابقا می‌کند، بعد به خاطر [[عدم اطاعت]] او از رهبر [[مسلمین]] و جلوگیری از [[همراهی]] مردم با ایشان برای [[جنگ]] با [[ناکثین]]، مجبور می‌شود او را از کار برکنار کند و [[مردم کوفه]] را برای همراهی در جنگ، با خود هماهنگ کند، چون [[مسئول]] [[امت]] و [[جامعه اسلامی]]، [[رهبر]] و [[حاکم]] [[مسلمانان]] می‌باشد و [[کارگزاران]] باید از او [[اطاعت]] کنند. البته این بدان معنا نیست که [[حاکم مسلمین]] به صورت [[دیکتاتوری]] [[مستبد]] درآید، بلکه کارگزاران در عین اطاعت، باید نظرات خیرخواهانه خود را به رهبر ارائه دهند و در [[فرهنگ اسلامی]] از این، تعبیر به {{متن حدیث|النَّصِيحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ}}؛ [[خیرخواهی]] برای [[رهبران]] مسلمانان شده است. از این روی [[حضرت امیر]]{{ع}} افرادی همچون [[مالک اشتر]]، [[محمد بن ابی بکر]]، [[عثمان بن حنیف]]، [[سهل بن حنیف]]، [[قیس بن سعد]] و [[فرزندان]] عباس را برای [[امارت]] [[انتخاب]] می‌کند، اما از [[خویشان]] نزدیک و فرزندان خود کسی را برای امارت بر نمی‌گزیند و زمانی که مالک اشتر به [[کارگزاری]] فرزندان عباس [[اعتراض]] می‌کند، حضرت جواب قانع کننده‌ای به او می‌دهد.

نوشته‌اند پس از این که حضرت امیر{{ع}}، فرزندان عباس را بر [[حجاز]]، [[یمن]] و [[عراق]] گمارد، مالک اشتر گفت: پس برای چه ما دیروز آن پیرمرد را کشتیم؟ یعنی، کشتن [[عثمان]] به خاطر این بود که او بدون جهت، [[اقوام]] خود را سر کار آورد. هنگامی که حضرت امیر{{ع}} از سخن مالک اشتر با خبر شد، او را احضار کرد و مورد [[ملاطفت]] قرار داد و در تبیین [[انگیزه]] خود فرمود: آیا من حسن و حسین را امارت دادم؟ یا یکی از فرزندان برادرم، جعفر و یا [[عقیل]] و یا حتی فرزندان او را؟ و اما این که فرزندان عباس را به امارت گماردم، به سبب این بود که شنیدم عباس بارها از [[رسول خدا]]{{صل}} درخواست امارت می‌کرد و حضرت نیز به او می‌فرمود: ای عموی من! [[حکومت]] و [[امارت]] به گونه‌ای است که اگر آن را بخواهی، [[موکل]] آن خواهی شد (و باید خودت آن [[مقام]] را [[حفظ]] کنی) و اگر آن، تو را [[طلب]] کند، بر حفظش [[یاری خواهی]] شد. (یعنی، کسی که طالب مقام است، تمام [[هم و غم]] او این است که مقام، از دست او گرفته نشود، اما اگر مقام به سراغ کسی بیاید، وسایل و ابزار حفظ آن نیز فراهم می‌شود).<ref>{{متن حدیث|يَا عَمِّ إِنَّ الْإِمَارَةَ إِنْ طَلَبْتَهَا وُكِّلْتَ إِلَيْهَا وَ إِنْ طَلَبَتْكَ أُعِنْتَ عَلَيْهَا}}؛ این مضمون را امام صادق{{ع}} از پدرش و ایشان از پدرانش از رسول خدا{{صل}} نقل کرده‌اند که فرمود: {{متن حدیث|مَنْ سَأَلَ الْإِمَارَةَ لَمْ يُعَنْ عَلَيْهَا وَ وُكِلَ إِلَيْهَا وَ مَنْ أَتَتْهُ مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِينَ عَلَيْهَا}}، دعائم الاسلام، ج۲، ص۵۲۷؛ مستدرک الوسائل، ج۱۷، ص۴۰۷.</ref> و من در دوران [[عُمَر]] و [[عثمان]] می‌‌دیدم که [[فرزندان]] عباس [[شاهد]] [[ولایت]] کسانی از فرزندان رها شدگان بودند، اما هیچ یک از آن‎ها به ولایت گمارده نشدند؛ پس [[دوست]] داشتم که [[صله رحم]] نموده، آنچه در نفس‌های آن‎ها (از [[عقده]] [[حقارت]]) بود، از بین ببرم. و حالا هم اگر فردی را که از آنها بهتر باشد، میشناسی او را نزد من بیاور(تا برای [[مناصب]] [[حکومتی]] از آن استفاده نمایم)<ref>{{متن حدیث|وَ بَعْدُ فَإِنْ عَلِمْتَ أَحَداً هُوَ خَيْرٌ مِنْهُمْ فَأْتِنِي بِهِ}}</ref>.

[[مالک اشتر]] بعد از شنیدن سخنان حضرت در حالی که [[شک]] و [[شبهه]] او برطرف شده بود، از نزد ایشان خارج شد<ref>بحارالأنوار، ج۴۲، ص۱۷۶؛ ابن ابی الحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۱۵، ص۹۸.</ref>.

از سخنان [[حضرت امیر]]{{ع}} به خوبی استفاده می‌شود که [[انتخاب]] افراد بر اساس [[لیاقت]] آن‎ها بوده است و چنانچه حضرت افراد شایسته‌تری می‌یافت، به سراغ آنها رفته، از وجود آنها در کارهای دولتی استفاده می‌کرد.

[[معاویه]] در گفت‎وگویی که با [[عبدالله بن عباس]] دارد از [[گزینش]] فرزندان عباس توسط علی در مناصب حکومتی [[انتقاد]] می‌کند. [[ابن عباس]] هم به او پاسخ می‌دهد که آنچه علی انجام داد به [[صلاح]] حکومتش بود و از [[هوای نفسانی]] نبود اما تو افرادی مانند [[بسر بن ارطأه]] و... را از روی [[هوای نفس]] به امارت برگزیدی<ref>زکی صفوت، جمهرة خطب العرب، ج۲، ص۹۵.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص۱۰۰ - ۱۰۳.</ref>

== عزل کارگزاران ==
{{اصلی|عزل کارگزاران}}
[[امام علی]]{{ع}} [[اطاعت]] [[مردم]] از افرادی را که برای امارات تعیین می‌کرد، مشروط به [[پیروی]] آنان از [[دستورات اسلام]]، [[قرآن]] و [[حق]] می‌دانست و در صورتی که [[تخلف]] میورزیدند، آن‎ها را برکنار می‌کرد.

حضرت در هنگام معرفی [[عبدالله بن عباس]] به [[مردم بصره]]، به عنوان [[استاندار]] جدید آن‎ها فرمود: پس سخن او را شنیده، دستورش را [[فرمان]] [[برید]] تا زمانی که او از [[خدا]] و رسولش{{صل}} [[اطاعت]] کند. پس اگر در میان شما بدعتی به وجود آورد یا از [[مسیر حق]] [[منحرف]] شود، مطمئن باشید که من او را از [[حکومت]] بر شما [[عزل]] خواهم کرد<ref>{{متن حدیث|فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا أَمْرَهُ مَا أَطَاعَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنْ أَحْدَثَ فِيكُمْ أَوْ زَاغَ عَنِ الْحَقِّ فَأَعْلِمُونِي أَعْزِلْهُ عَنْكُمْ}}؛ شیخ مفید، الجمل، ص۲۲۴.</ref>.

در این باره [[ابن عبدالبر]] می‌نویسد: امیرالمؤمنین علی{{ع}} [[مردم]] [[دیندار]] و [[امانتدار]] را برای [[امارت]] [[انتخاب]] می‌کرد و هرگاه خیانتی از آن‎ها سر می‌زد، در نامه‌ای به او می‌نوشت: همانا موعظه‌ای از جانب پروردگارتان آمد؛ پس تمام کنید پیمانه و ترازو را به [[عدالت]]. {{متن قرآن|وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ * بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ}}<ref>و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید * برنهاده خداوند برای شما بهتر است اگر مؤمن باشید و من بر شما نگهبان نیستم سوره هود، آیه ۸۵-۸۶.</ref> هرگاه [[نامه]] من به تو رسید، پس [[حفظ]] کن آنچه که از کار ما در دست تو می‌باشد، تا این که به سوی تو بفرستم کسی را که از تو آنها را تحویل بگیرد.

سپس آن حضرت به سوی [[آسمان]] نگریسته، می‌فرمود: بار الها! تو می‎دانی که من آن‎ها را به [[ستم]] بر بندگانت و به ترک [[حق]] تو [[فرمان]] نداده‌‎ام<ref>{{متن حدیث|قَدْ جَآءَ تْكُم مَوْعِظَةٌ مّن رَّبّكُمْ فَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ {{متن قرآن|وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ * بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ}}؛ إذا أتاكَ كِتابي هذا فاحتَفِظ بِما في يَدَيكَ مِن أعمالِنا حَتّى نَبعَثَ إلَيكَ مَن يَتَسَلَّمُهُ مِنكَ، ثُمَّ يَرفَعُ طَرفَهُ إلَى السَّماءِ فَيَقولُ: اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنّي لَم آمُرهُم بِظُلمِ خَلقِكَ، ولا بِتَركِ حَقِّكَ}}؛ محمودی، نهج السعادة، ج۴، ص۱۴۴؛ ابن عبد البر، الإستیعاب، ج۳، ص۱۱۱۱.</ref>.

بدینسان حضرت افراد [[خطا]] کار را برکنار می‌کرد و از آن‎ها می‌خواست که دست از کار بکشند، تا فرد [[شایسته]] دیگری را [[مسئول]] کار او گرداند. گاهی نیز از او میخواست که به [[مرکز حکومت]] برود و حضرت او را بازجویی می‌کرد.

ابتدای [[نامه]] حضرت از [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ}}<ref>«بگو: به بخشش خداوند و به بخشایش وی- آری، به آن- باید شاد گردند، این از آنچه فراهم می‌آورند بهتر است» سوره یونس، آیه ۵۸.</ref> و بقیه آن از [[آیات]] {{متن قرآن|وَيَا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}<ref>«و ای قوم من! پیمانه و ترازو را با دادگری، تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره هود، آیه ۸۵.</ref>، {{متن قرآن|بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ}}<ref>«برنهاده خداوند برای شما بهتر است اگر مؤمن باشید و من بر شما نگهبان نیستم» سوره هود، آیه ۸۶.</ref> است؛ با این تفاوت که در آنجا عبارت {{متن قرآن|أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ}} آمده است.

این نامه، به گونه دیگری نیز [[روایت]] شده است که چون دارای نکات [[سودمندی]] است، آن را نقل می‌کنیم:

[[سوده دختر عماره همدانی]]، بعد از [[شهادت علی]]{{ع}} بر [[معاویه]] وارد شد معاویه به سبب این که سوده در [[جنگ صفین]]، [[مردم]] را علیه وی تحریک کرده بود، به [[سرزنش]] او پرداخت و این گفت‎وگو به سؤال معاویه از سوده انجامید. معاویه پرسید: [[حاجت]] تو چیست؟

سوده گفت: به [[درستی]] که [[خداوند]] از وضع ما و آن چه از حق ما بر تو [[واجب]] نموده است، از تو سؤال می‌کند. پیوسته از جانب تو افرادی میآیند و با پشت گرمی به [[سلطنت]] تو عمل می‌کنند. پس ما را بمانند گندم درو می‌کنند و همچون پایمال کردن [[گیاه]]، لگدمال می‌کنند؛ به ما [[سختی]] و [[مرگ]] را میچشانند. [[بسر بن ارطأه]] که به سوی ما آمد، مردان ما را کشت و [[اموال]] ما را گرفت. اگر مسئله [[اطاعت]] نبود، ما به خاطر [[عزت]] خود، در مقابل او می‌ایستادیم. پس اگر او را از [[حکومت]] بر ما برکنار کنی، [[شکرگزار]] تو خواهیم بود و اگر وی را برکنار نکنی، به تو [[کفر]] می‌ورزیم (و علیه تو [[قیام]] خواهیم کرد). معاویه از [[شهامت]] سوده به [[خشم]] آمده و گفت: ای سوده! با [[قوم]] خود مرا [[تهدید]] می‌کنی؟ همانا [[تصمیم]] گرفته‌ام تو را بر شتر بزرگی بسته، به سوی او (بسر) بازگردانم تا حکمش را درباره تو جاری سازد.

[[سوده]] پس از کمی [[سکوت]]، گفت:
{{شعر}}
{{ب|''صَلَّى الْإِلَهُ عَلَى رُوحٍ تَضَمَّنَهَا''|2=''قَبْرٌ فَأَصْبَحَ فِيهِ الْعَدْلُ مَدْفُوناً''}}
{{ب|''قَدْ حَالَفَ الْحَقَّ لَا يَبْغِي بِهِ بَدَلًا''|2=''فَصَارَ بِالْحَقِّ وَ الْإِيمَانِ مَقْرُوناً''}}
{{پایان شعر}}
:[[درود خدا]] بر [[روحی]] که [[قبر]] آن را در برگرفت؛ پس [[عدل]] در آن مدفون گردید. همانا هم [[پیمان]] [[حق]] بود، به گونه‌ای که به جای آن بدلی نجست؛ پس با [[حق]] و [[ایمان]] همراه و مقرون گردید.

[[معاویه]] که اشعار را شنید، گفت: این اشعار درباره چه کسی است؟

سوده گفت: به [[خدا]] قسم! این اشعار درباره [[امیرالمؤمنین]]، [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} است. به خدا [[سوگند]]! همانا نزد او رفتم در مورد مردی که او را بر [[صدقات]] ([[مالیات]] [[زکات]]) [[ولایت]] داده بود؛ پس او به ما [[ظلم]] کرد. در حالتی با او برخورد کردم که ایستاده، مشغول [[نماز]] بود. پس چون مرا دید، از نمازش منصرف شد و سپس با [[مهربانی]] و [[رفق و مدارا]] به من رو کرد و گفت: آیا حاجتی داری؟ گفتم: آری و گزارشی از کار وی را به او دادم. حضرت [[گریه]] کرد و بعد فرمود: بارالها! تو بر من و آنان [[گواهی]] و این که من آنها را به [[ستم]] بر بندگانت [[فرمان]] نداده‌ام.<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ أَنْتَ الشَّاهِدُ عَلَيَّ وَ عَلَيْهِمْ وَ أَنِّي لَمْ آمُرْهُمْ بِظُلْمِ خَلْقِكَ}}</ref>

سپس قطعه پوستی بیرون آورد و بر آن نوشت: به [[نام خداوند]] [[بخشاینده]] [[مهربان]]. همانا دلیل روشنی از جانب پروردگارتان آمد. پس تمام کنید پیمانه و ترازو را {{متن قرآن|وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>و به سوی مدین، برادرشان شعیب را فرستادیم، گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که جز او خدایی ندارید، بی‌گمان برهانی از سوی پروردگارتان برایتان آمده است پس پیمانه و ترازو را تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در این سرزمین پس از سامان یافتن آن تباهی نورزید، این برای شما اگر مؤمن باشید بهتر است سوره اعراف، آیه ۸۵.</ref>

هرگاه [[نامه]] مرا خواندی، آن چه در دست تو می‌باشد از جهت [[کارگزاری]] ما ([[مالیات]] و [[زکات]]) [[حفظ]] کن، تا به سوی تو بیاید کسی که آن را از تو بگیرد والسلام.<ref>{{متن حدیث|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزانَ {{متن قرآن|وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}. فَإِذَا قَرَأْتَ كِتَابِي هَذَا فَاحْتَفِظْ بِمَا فِي يَدِكَ مِنْ عَمَلِنَا حَتَّى يَقْدَمَ عَلَيْكَ مَنْ يَقْبِضُهُ مِنْكَ وَ السَّلَامُ}}</ref>

سپس نوشته را به من داد، بدون این که به [[خدا]] قسم، آن را به [[خاک]] مُهر بزند و یا به چیزی ببندد. پس نامه را به صاحبش رساندم و او در حالی که برکنار شده بود، از میان ما رفت.

[[معاویه]] که سخنان [[سوده]] را درباره علی{{ع}} شنید، دستور داد آن گونه که وی می‌خواهد، نامه برای او بنویسند و او را با [[رضایت]] و بدون [[شکوه]] و [[گلایه]]، روانه دیارش کنند<ref>کاشانی، معادن الحکمه، ج۱، ص۴۱۹؛ بحارالأنوار، ج۴۱، ص۱۱۹، به نقل از: کشف الغمه، ج۱، ص۱۷۳؛ الفتوح، ج۲، ص۵۶.</ref>.

از این نامه به روشنی پیداست که [[حضرت امیر]]{{ع}} به [[اعمال]] و [[رفتار]] [[کارگزاران]] خویش، توجه خاصی داشته است و افراد [[خائن]] را بلافاصله [[عزل]] می‌کرده است. همچنین از نامه حضرت به دست می‌آید که [[خیانت]] در [[امور حکومتی]]، یک نوع [[فساد در زمین]] محسوب می‌شود.

از متن دو نامه، [[حدس]] زده می‌شود که در اصل یک نامه بوده است و [[اختلاف]] از [[راوی]] است. همچنین نقل [[کشف]] الغمه، صحیح‌تر و دقیق‌تر به نظر می‌رسد.

نکته دیگری که باید یادآوری کرد [[ایمان]] و تلاش سوده در [[جنگ صفین]] و اشعارش درباره [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} است که حاوی مضامین [[ارزشمندی]] است<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص۱۰۴- ۱۰۸.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
#[[پرونده:1100829.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مفاهیم سیاسی]]