کثرت‌گرایی در فلسفه دین و کلام جدید - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۰

2025-09-28T09:40:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۰
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = کثرت‌گرایی		\| موضوع مرتبط = کثرت‌گرایی
	\| عنوان مدخل = کثرت‌گرایی		\| عنوان مدخل = کثرت‌گرایی
	\| مداخل مرتبط = [[کثرت‌گرایی دینی]] - [[کثرت‌گرایی سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی در فقه سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی رفتاری]] - [[کثرت‌گرایی در فلسفه دین و کلام جدید]]		\| مداخل مرتبط = [[کثرت‌گرایی دینی]] - [[کثرت‌گرایی فرهنگی]] - [[کثرت‌گرایی سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی در فقه سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی رفتاری]] - [[کثرت‌گرایی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصطلاحات سیاسی~~]]		[[رده:کثرت‌گرایی]]

Bahmani: /* نقد پلورالیسم دینی */

2025-09-28T09:39:00Z

نقد پلورالیسم دینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۹
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	== نقد [[پلورالیسم دینی]] ==		== نقد [[پلورالیسم دینی]] ==
	دیدگاه پلورالیسم دینی هم در بحث حقانیت و هم در بحث [[نجات]] اشکالات متعددی دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:		دیدگاه پلورالیسم دینی هم در بحث حقانیت و هم در بحث [[نجات]] اشکالات متعددی دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
	# استلزام تناقض: [[ادیان]] موجود آموزه‌هایی دارند که با آموزه‌های موجود در ادیان دیگر تضاد و تناقض دارند و [[اعتقاد]] به حقانیت همه ادیان موجود با اعتقاد به اجتماع نقیضین یا ضدین همراه خواهد بود که امری محال است؛ مثلاً، در [[دین اسلام]] بر یکتایی [[خداوند]] تأکید می‌شود در حالی که در [[مسیحیت]] موجود فرد به وجود خدای پدر و خدای پسر و خدای [[روح القدس]] [[معتقد]] است و [[آیین زرتشت]] هم به دوگانه‌پرستی [[گرایش]] دارد. پس، اگر هر سه [[دین]] بر [[حق]] باشد باید گفت، [[خدا]]، هم یکی است و هم دو تا و هم سه تا و این غیرممکن است.		# '''استلزام تناقض:''' [[ادیان]] موجود آموزه‌هایی دارند که با آموزه‌های موجود در ادیان دیگر تضاد و تناقض دارند و [[اعتقاد]] به حقانیت همه ادیان موجود با اعتقاد به اجتماع نقیضین یا ضدین همراه خواهد بود که امری محال است؛ مثلاً، در [[دین اسلام]] بر یکتایی [[خداوند]] تأکید می‌شود در حالی که در [[مسیحیت]] موجود فرد به وجود خدای پدر و خدای پسر و خدای [[روح القدس]] [[معتقد]] است و [[آیین زرتشت]] هم به دوگانه‌پرستی [[گرایش]] دارد. پس، اگر هر سه [[دین]] بر [[حق]] باشد باید گفت، [[خدا]]، هم یکی است و هم دو تا و هم سه تا و این غیرممکن است.
	# خودستیزی: هر [[دینی]]، یا آموزه‌های مخالف دین دیگر را [[نفی]] می‌کند و یا به طور کلی دین دیگر را [[باطل]] می‌داند. بنابراین، نتیجه از حقانیت هر دین بطلان ادیان دیگر است؛ پس پلورالیسم دینی، خود برانداز است و علیه خود [[حکم]] می‌کند.		# '''خودستیزی:''' هر [[دینی]]، یا آموزه‌های مخالف دین دیگر را [[نفی]] می‌کند و یا به طور کلی دین دیگر را [[باطل]] می‌داند. بنابراین، نتیجه از حقانیت هر دین بطلان ادیان دیگر است؛ پس پلورالیسم دینی، خود برانداز است و علیه خود [[حکم]] می‌کند.
	# استلزام [[شکایت]] دینی: در پلورالیسم از یک سو به حقانیت همه ادیان حکم می‌شود و از سوی دیگر ادیان موجود یکدیگر را نفی می‌کنند و نتیجه این تعارض چیزی جز شکاکیت و [[سرگردانی]] درباره [[دین حق]] نیست<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[پلورالیسم (مقاله)\|مقاله «پلورالیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۴۶.</ref>.		# '''استلزام [[شکایت]] دینی:''' در پلورالیسم از یک سو به حقانیت همه ادیان حکم می‌شود و از سوی دیگر ادیان موجود یکدیگر را نفی می‌کنند و نتیجه این تعارض چیزی جز شکاکیت و [[سرگردانی]] درباره [[دین حق]] نیست<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[پلورالیسم (مقاله)\|مقاله «پلورالیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۴۶.</ref>.

	== پلورالیسم در [[قرآن]] ==		== پلورالیسم در [[قرآن]] ==

Bahmani: /* مقدمه */

2025-09-28T09:38:06Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۸
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	دو عامل اساسی در پیدایش پلورالیسم دینی در غرب اثر داشت:		دو عامل اساسی در پیدایش پلورالیسم دینی در غرب اثر داشت:
	# [[لیبرالیسم]] [[سیاسی]] و دینی: لیبرالیسم سیاسی که نوعی [[ایدئولوژی سیاسی]] است بر پایه‌هایی مانند [[تساهل]] و [[مدارا]] و [[حقوق]] و [[آزادی‌های فردی]] مبتنی است. طبق این دیدگاه، [[دولت]] باید از دخالت در امور شخصی [[مردم]] بپرهیزد و حریم [[حقوق فردی]] و شخصی را [[حفظ]] کند. از جمله این حقوق فردی، [[آزادی بیان]] [[عقیده]] و از بارزترین موارد عقیده هم [[عقیده دینی]] است؛ یعنی هرکس در [[جامعه]] باید در بیان عقیده دینی خود [[آزاد]] باشد. معمار لیبرالیسم دینی، شلایر ماخر آلمانی (۱۷۶۸-۱۸۳۴) دانسته می‌شود.		# '''[[لیبرالیسم]] [[سیاسی]] و دینی:''' لیبرالیسم سیاسی که نوعی [[ایدئولوژی سیاسی]] است بر پایه‌هایی مانند [[تساهل]] و [[مدارا]] و [[حقوق]] و [[آزادی‌های فردی]] مبتنی است. طبق این دیدگاه، [[دولت]] باید از دخالت در امور شخصی [[مردم]] بپرهیزد و حریم [[حقوق فردی]] و شخصی را [[حفظ]] کند. از جمله این حقوق فردی، [[آزادی بیان]] [[عقیده]] و از بارزترین موارد عقیده هم [[عقیده دینی]] است؛ یعنی هرکس در [[جامعه]] باید در بیان عقیده دینی خود [[آزاد]] باشد. معمار لیبرالیسم دینی، شلایر ماخر آلمانی (۱۷۶۸-۱۸۳۴) دانسته می‌شود.
	# آموزه [[نجات]]: این عامل عمده‌ترین مسأله [[کلامی]] مؤثر در پیدایش پلورالیسم دینی است. بر اساس این آموزه، در [[کلام]] [[مسیحی]] فقط کسانی [[رستگار]] می‌شوند و از قهر و [[دوزخ]] [[الهی]] نجات می‌یابند که به [[ربوبیت]] و [[مرگ]] فدیه‌وار [[حضرت عیسی]] [[ایمان]] آورند و کسانی که به این آموزه [[اعتقاد]] نداشته یا غسل تعمید انجام نداده باشند نمی‌توانند به [[بهشت]] راه یابند. «کارل ری نر» [[کاتولیک]] (۱۹۰۴-۱۹۸۴) در مقابل این دیدگاه تنگ‌نظرانه دیدگاه شمول‌گرایی را مطرح کرد و [[معتقد]] بود که [[پیروان]] درستکار و [[صالح]] ادیان دیگر هم رستگار می‌شوند؛ چراکه آنها نیز در واقع [[مسیحی]] هستند. با این حال، شمول‌گرایی نیز مانند [[انحصارگرایی]] تنها راه [[نجات]]، را [[مسیحیت]] شمرده می‌شد.		# '''آموزه [[نجات]]:''' این عامل عمده‌ترین مسأله [[کلامی]] مؤثر در پیدایش پلورالیسم دینی است. بر اساس این آموزه، در [[کلام]] [[مسیحی]] فقط کسانی [[رستگار]] می‌شوند و از قهر و [[دوزخ]] [[الهی]] نجات می‌یابند که به [[ربوبیت]] و [[مرگ]] فدیه‌وار [[حضرت عیسی]] [[ایمان]] آورند و کسانی که به این آموزه [[اعتقاد]] نداشته یا غسل تعمید انجام نداده باشند نمی‌توانند به [[بهشت]] راه یابند. «کارل ری نر» [[کاتولیک]] (۱۹۰۴-۱۹۸۴) در مقابل این دیدگاه تنگ‌نظرانه دیدگاه شمول‌گرایی را مطرح کرد و [[معتقد]] بود که [[پیروان]] درستکار و [[صالح]] ادیان دیگر هم رستگار می‌شوند؛ چراکه آنها نیز در واقع [[مسیحی]] هستند. با این حال، شمول‌گرایی نیز مانند [[انحصارگرایی]] تنها راه [[نجات]]، را [[مسیحیت]] شمرده می‌شد.

	[[جان]] هیک، متکلم پروتستان به این [[میزان]] هم [[راضی]] نشد و آن را نیز تنگ‌نظرانه می‌دانست؛ بنابراین، از نظر او هرکس با هر عقیده‌ای می‌تواند به [[بهشت]] راه یابد، به این شرط که از راه یکی از [[ادیان]] به [[حق]] توجه کند و از توجه به خود منصرف شود. این دیدگاه، [[پلورالیسم]] دینی نام گرفت که در آن برای گشوده شدن درب بهشت بر روی [[پیروان]] دیگر ادیان، مرز میان [[حق و باطل]]، [[ثنویت]] و [[تثلیث]]، [[توحید]] و [[شرک]] برداشته می‌شود<ref>حسین‌زاده، محمد، مبانی معرفت دینی، ص۱۲۱-۱۲۷.</ref>. هیک و پیروان او از دیدگاه پلورالیسم در نجات به حقانیت و [[صدق]] منتقل شده، معتقدند، آموزه‌های همه [[ادیان توحیدی]] و غیر [[توحیدی]] و اعتقاداتشان، درست و حق و مطابق با واقع است و نمی‌توان ادعا کرد که یکی از ادیان، [[منحرف]] و [[باطل]] است<ref>نبویان، سید محمود، پلورالیزم، ص۱۵-۳۲.</ref>.		جان هیک، متکلم پروتستان به این [[میزان]] هم [[راضی]] نشد و آن را نیز تنگ‌نظرانه می‌دانست؛ بنابراین، از نظر او هرکس با هر عقیده‌ای می‌تواند به [[بهشت]] راه یابد، به این شرط که از راه یکی از [[ادیان]] به [[حق]] توجه کند و از توجه به خود منصرف شود. این دیدگاه، [[پلورالیسم]] دینی نام گرفت که در آن برای گشوده شدن درب بهشت بر روی [[پیروان]] دیگر ادیان، مرز میان [[حق و باطل]]، [[ثنویت]] و [[تثلیث]]، [[توحید]] و [[شرک]] برداشته می‌شود<ref>حسین‌زاده، محمد، مبانی معرفت دینی، ص۱۲۱-۱۲۷.</ref>. هیک و پیروان او از دیدگاه پلورالیسم در نجات به حقانیت و [[صدق]] منتقل شده، معتقدند، آموزه‌های همه [[ادیان توحیدی]] و غیر [[توحیدی]] و اعتقاداتشان، درست و حق و مطابق با واقع است و نمی‌توان ادعا کرد که یکی از ادیان، [[منحرف]] و [[باطل]] است<ref>نبویان، سید محمود، پلورالیزم، ص۱۵-۳۲.</ref>.

	در واقع، [[پلورالیسم دینی]] پاسخ به [[پرسش]] درباره تنوع ادیان [[وحیانی]] و غیروحیانی با [[مذاهب]] گوناگون آنهاست؛ یعنی از یک طرف، تنوع و تکثر ادیان و مذاهب در جایگاه یک واقعیت خارجی انکارشدنی نیست و از طرف دیگر، یک اندیشمند [[دینی]] باید دیدگاه خود را درباره این واقعیت روشن و بیان کند که هر شخص [[دینداری]] باید درباره ادیان دیگر چه نگرشی داشته باشد.		در واقع، [[پلورالیسم دینی]] پاسخ به [[پرسش]] درباره تنوع ادیان [[وحیانی]] و غیروحیانی با [[مذاهب]] گوناگون آنهاست؛ یعنی از یک طرف، تنوع و تکثر ادیان و مذاهب در جایگاه یک واقعیت خارجی انکارشدنی نیست و از طرف دیگر، یک اندیشمند [[دینی]] باید دیدگاه خود را درباره این واقعیت روشن و بیان کند که هر شخص [[دینداری]] باید درباره ادیان دیگر چه نگرشی داشته باشد.

Bahmani: /* پانویس */

2025-09-28T09:37:35Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۷
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~کثرت‌گرایی~~]]		[[رده:اصطلاحات سیاسی]]

Bahmani در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۷

2025-09-28T09:37:08Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۳

2025-08-31T05:13:34Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-08-31T05:11:54Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۱
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[پلورالیسم (مقاله)\|مقاله «پلورالیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]		# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[پلورالیسم (مقاله)\|مقاله «پلورالیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
	# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[محسن اخباری\|اخباری، محسن]]، [[کثرت‌گرایی دینی معرفت‌شناختی (مقاله)\|مقاله «کثرت‌گرایی دینی معرفت‌شناختی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-31T05:02:59Z

منابع

نمایش تغییرات

Wasity: /* پلورالیسم (کثرت‌گرائی) دینی */

2025-08-23T12:49:55Z

پلورالیسم (کثرت‌گرائی) دینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۹
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==[[~~پلورالیسم]] (کثرت‌گرائی) [[~~دینی]]==		==[[کثرت‌گرایی دینی]]==
	واژه پلورالیسم برگرفته از دو کلمه «plural» به معنای جمع و «ism» به معنای [[گرایش]] است؛ بنابراین، این واژه در لغت به معنای جمع‌گرایی و [[کثرت‌گرایی]] و در اصطلاح به معنای گرایش به اصول متعدد و در مقابل «monism» است. مثلاً در صورت استفاده از اصول متعدد در تبیین پدیده‌ای، پلورالیست و در صورت استفاده از یک اصل مونیست خواهیم بود. پس، این واژه به ویژه حوزه [[دین‌شناسی]] نبوده، در حوزه‌های متعددی مانند [[سیاست]]، [[اخلاق]]، [[فرهنگ]] و... از آن استفاده می‌شود.		واژه پلورالیسم برگرفته از دو کلمه «plural» به معنای جمع و «ism» به معنای [[گرایش]] است؛ بنابراین، این واژه در لغت به معنای جمع‌گرایی و [[کثرت‌گرایی]] و در اصطلاح به معنای گرایش به اصول متعدد و در مقابل «monism» است. مثلاً در صورت استفاده از اصول متعدد در تبیین پدیده‌ای، پلورالیست و در صورت استفاده از یک اصل مونیست خواهیم بود. پس، این واژه به ویژه حوزه [[دین‌شناسی]] نبوده، در حوزه‌های متعددی مانند [[سیاست]]، [[اخلاق]]، [[فرهنگ]] و... از آن استفاده می‌شود.
	یکی از مباحث جدی نیمه دوم [[قرن]] بیستم در حوزه [[فلسفه دین]] مسأله [[پلورالیسم دینی]] یا تنوع [[ادیان]] است که آن را برای نخستین بار «[[جان]] هیک» (متولد ۱۹۲۲) در [[جهان مسیحیت]] به صورت مستقل مطرح کرد.		یکی از مباحث جدی نیمه دوم [[قرن]] بیستم در حوزه [[فلسفه دین]] مسأله [[پلورالیسم دینی]] یا تنوع [[ادیان]] است که آن را برای نخستین بار «[[جان]] هیک» (متولد ۱۹۲۲) در [[جهان مسیحیت]] به صورت مستقل مطرح کرد.

Jaafari در ‏۲۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۳۳

2025-08-23T04:33:58Z

نمایش تغییرات