کشاورزی در معارف و سیره معصوم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85 کشاورزی در معارف و سیره معصوم - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-05-29T23:35:52Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1344372&oldid=prev Bahmani در ‏۴ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷ 2025-08-04T09:27:12Z

<p></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1344372&oldid=1335910">نمایش تغییرات</a>

Bahmani https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335910&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-04-19T07:02:04Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l222">خط ۲۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربارۀ شیوه، نوع و اندازۀ [[زراعت]] [[امام رضا]]{{ع}} مستندات [[تاریخی]] و [[روایی]] شفاف نیستند و مدارک روشنی به دست نمی‌دهند؛ ولی از برخی نقل‌ها می‌توان زراعت و [[باغداری]] آن حضرت و حضور این منبع درآمد در [[زندگی]] آن حضرت را به دست آورد؛ برای مثال گزارش معتبر [[سلیمان بن جعفر جعفری]] مبنی بر اینکه «با امام رضا{{ع}} در پی [[حاجت]] ایشان بود و هنگام [[خداحافظی]]، آن حضرت او را به خانۀ خود [[دعوت]] کرده که شب را نزد او به سر برد و او نیز [[اجابت]] کرد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۸۸ - ۲۸۹؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الأحکام، ج۷، ص۲۱۲، ح۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۹، ص۱۰۴، ۲۴۲۴۷ ({{متن حدیث|... عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: كُنْتُ مَعَ الرِّضَا{{ع}} فِي بَعْضِ الْحَاجَةِ...}}).</ref>، یکی از نقل‌هاست. از تعبیر {{متن حدیث|كُنْتُ مَعَ الرِّضَا{{ع}} فِي بَعْضِ الْحَاجَةِ}} بر می‌آید که [[امام]] در موقعیت مقتضی، با برخی از یارانش در پی زراعت و باغ و نیازِ مربوط به زندگی‌اش می‌رفت و از این زراعت بخشی از هزینه‌های مورد نیاز خود را تأمین می‌کرد.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۲۵۰</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربارۀ شیوه، نوع و اندازۀ [[زراعت]] [[امام رضا]]{{ع}} مستندات [[تاریخی]] و [[روایی]] شفاف نیستند و مدارک روشنی به دست نمی‌دهند؛ ولی از برخی نقل‌ها می‌توان زراعت و [[باغداری]] آن حضرت و حضور این منبع درآمد در [[زندگی]] آن حضرت را به دست آورد؛ برای مثال گزارش معتبر [[سلیمان بن جعفر جعفری]] مبنی بر اینکه «با امام رضا{{ع}} در پی [[حاجت]] ایشان بود و هنگام [[خداحافظی]]، آن حضرت او را به خانۀ خود [[دعوت]] کرده که شب را نزد او به سر برد و او نیز [[اجابت]] کرد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۸۸ - ۲۸۹؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الأحکام، ج۷، ص۲۱۲، ح۱۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۹، ص۱۰۴، ۲۴۲۴۷ ({{متن حدیث|... عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: كُنْتُ مَعَ الرِّضَا{{ع}} فِي بَعْضِ الْحَاجَةِ...}}).</ref>، یکی از نقل‌هاست. از تعبیر {{متن حدیث|كُنْتُ مَعَ الرِّضَا{{ع}} فِي بَعْضِ الْحَاجَةِ}} بر می‌آید که [[امام]] در موقعیت مقتضی، با برخی از یارانش در پی زراعت و باغ و نیازِ مربوط به زندگی‌اش می‌رفت و از این زراعت بخشی از هزینه‌های مورد نیاز خود را تأمین می‌کرد.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۲۵۰</ref></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===[[زراعت]] و [[باغداری]] [[ابناء الرضا]]{{ع}}===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارۀ اصل زراعت و باغداری و اندازه و چگونگی [[کشاورزی]] سه [[امام]] متاخر، یعنی [[امام جواد]] و [[امام هادی]] و [[امام حسن عسکری]]{{ع}} منابع مربوط، شفاف نیست و مدارک چندانی در دست نیست. در همان حال از منابع موجود، به‌اجمال این‌گونه بر می‌آید:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اولاً کشاورزی از منابع عمدۀ درآمدی آن گرامیان شمرده می‌شد؛ چنان‌که از [[روایت]] یادشدۀ<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۵، ص۷۵، ح۱۰؛ محمد بن علی صدوق، من لایحضره الفقیه، ج‌۳، ص۱۶۲؛ ابن‌ابی‌جمهور احسائی، عوالی اللئالی فی الاحادیث الدینیه، ج۳، ص۲۰۰، ح۲۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‌۱۷، ص۳۸، ح‌۲۱۹۲۳.</ref> [[امام کاظم]]{{ع}} مبنی بر اینکه کارکردن سیرۀ [[پیامبران]]، [[اوصیا]]، [[صالحان]]، [[رسول خدا]]، امیرمؤمنان‌{{ع}} و همۀ پدرانم بود، بر می‌آید که [[ائمه]] متأخر هم به لحاظ اینکه از اوصیا و صالحان بودند، کشاورزی داشتند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثانیاً گزارش‌های متنوع حکایت دارد که آنان دست‌کم دو نوع مزرعه داشتند:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">#وقفی: بر پایۀ روایت معتبر یاد‌شدۀ [[کلینی]] و [[شیخ طوسی]] از امام کاظم{{ع}} مزرعه‌های وقفی که در [[اختیار]] امام پیشین بوده، با همۀ [[اختیارات]] به‌ترتیب به [[امامان]] بعدی انتقال یافت<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۰ -۵۱، ح۷؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الأحکام، ج۹، ص۱۴۶، ح۵۵ و ص۱۴۸، ح۷؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۹، ص۱۹۹، ح۱۰.</ref> که این امامان را نیز شامل می‌شد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ملکی: به نقل برخی [[منابع تاریخی]]، [[خاندان]] [[ابو‌طالب]] در منطقۀ نزدیک [[اُحُد]] در اطراف [[مدینه]] مزرعه و املاکی داشتند<ref>یاقوت بن عبدالله حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴۷، واژه «نقم».</ref> و یکی از آنها «نَقَمَی» نام داشت که متعلق به امام کاظم{{ع}} بود و آن حضرت گاهی در آنجا به سر می‌برد و از نیاز‌مندان مراجع‌کننده رفع نیاز می‌کرد<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۳۲؛ احمد بن علی خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۸، پاورقی. علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۲، ص۲۲۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۸، ص۱۰۲.</ref> و بخشی از آنها به شیوۀ رایج به این [[امامان]] منتقل شده است؛ چراکه آنان نیز از آن [[خاندان]] و در ردیف [[وارثان]] آن حضرت شمرده می‌شدند؛ افزون بر آنکه مزرعه‌های ملکی پدر در جاهای دیگر، مانند [[ینبع]] و دیگرموارد، به تناسب سهم هر یک از [[فرزندان]]، به ترتیب و به شیوۀ رایج به آنان منتقل شده و مورد [[زراعت]] ایشان بود و گزارش حضور [[امام جواد]]{{ع}} در «صُریا»، روستایِ آبادکرده جدش [[امام کاظم]]{{ع}} [[گواه]] این موضوع است و از کار زراعی ایشان حکایت دارد<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۵۸ ({{متن حدیث|... فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ عَنْ جَوَابٍ لِجَمِيعِهِمْ، قَامَ فَمَضَى إِلَى صِرْيَا}}).</ref>؛ چنان‌که تعبیر «مَشربه» در [[روایت]] [[حسن بن علی]] وشّا که گفت: در مشربۀ «صُریا» نزد امام جواد{{ع}} رسیدم<ref>سعید بن عبدالله راوندی، الخرائج والجرائح، ج۱، ص۳۸۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، اثبات الهداة، ج۶، ص۲۰۳، ح۷۲؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۵۲، ح۲۹ ({{متن حدیث|... رُوِيَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ: كُنْتُ بِالْمَدِينَةِ بِالصِّرْيَا فِي الْمَشْرَبَةِ مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}}...}}).</ref>، به این مطلب [[گواهی]] می‌دهد؛ چراکه «مَشربه» به معنای آبگاه است و آبگاه به صورت رایج، مایۀ [[آبادی]] و زراعت و [[تولید]] است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارش [[ابوهاشم جعفری]] مبنی بر اینکه در [[بستانی]] نزد امام جواد{{ع}} رسیده و مطلبی را با او در میان نهاده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۹۵، ح۵؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۴۲، ح۷ ({{متن حدیث|... دَخَلْتُ عَلَيْهِ{{ع}} ذَاتَ يَوْمٍ بُسْتَاناً...}}).</ref>، حکایت دارد که امام جواد{{ع}} از زراعت و [[باغداری]] بهره‌ای داشت؛ حتی گاهی دوستانش ایشان را در مزرعه‌ها دیدار می‌کردند. گزارش‌های دیگری از جمله نقل [[کلینی]] از [[احمد بن خالد]]<ref>احمد بن خالد از موالیان امام جواد{{ع}} شمرده می‌شد (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۵، ح۳).</ref> این مطالب را [[تأیید]] می‌کند. در این نقل آمده است: امام جواد{{ع}} به عبدالله بن مساور [[وصیت]] کرده که سرپرستیِ [[دارایی‌ها]] و هزینه‌های خانواده‌اش را تا [[زمان]] [[بلوغ]] [[امام هادی]]{{ع}} بر عهده داشته باشد و برخی از آن دارایی‌ها آب و [[ملک]] (مزرعه)<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۳۸۰، ماده «ضیع». ضیاع به معنای آب و ملک است.</ref>، چهارپایان<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۳۴۴؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۱۱، ص۶۳۵، ماده «مول». کاربرد غالب واژه مال در میان عرب در مورد چهارپایان بوده است. در این روایت هم به لحاظ اینکه این واژه در ردیف واژگان ضیاع، رقیق، نفقات و مانند آن به کار رفته است، باید مقصود از آن، چهارپایان باشد.</ref>، [[غلامان]] و وقفی‌های در [[اختیار]] آن حضرت بود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۵، ح۳؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۲۱ ({{متن حدیث|... أَنَّ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{عم}} أَشْهَدَهُ أَنَّهُ أَوْصَى إِلَى عَلِيٍّ ابْنِهِ بِنَفْسِهِ وَ أَخَوَاتِهِ وَ جَعَلَ أَمْرَ مُوسَى إِذَا بَلَغَ إِلَيْهِ وَ جَعَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُسَاوِرِ قَائِماً عَلَى تَرِكَتِهِ مِنَ الضِّيَاعِ وَ الْأَمْوَالِ وَ النَّفَقَاتِ وَ الرَّقِيقِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ إِلَى أَنْ يَبْلُغَ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ صَيَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُسَاوِرِ ذَلِكَ الْيَوْمَ إِلَيْهِ يَقُومُ بِأَمْرِ نَفْسِهِ وَ أَخَوَاتِهِ وَ يُصَيِّرُ أَمْرَ مُوسَى إِلَيْهِ يَقُومُ لِنَفْسِهِ بَعْدَهُمَا عَلَى شَرْطِ أَبِيهِمَا فِي صَدَقَاتِهِ الَّتِي تَصَدَّقَ بِهَا...}}). به تعبیر مجلسی سند این روایت به جهت محمد بن حسین واسطی که نزد رجالیان ناشناخته است مجهول و مقصود از صفوانی، محمد بن احمد عبدالله قضاعه بن صفوان بن مهران جمال است (محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۳۸۵)؛ ولی مضمون آن با روایات معتبر باب کشاورزی و وصیت هماهنگ است.</ref>. این گزارش حکایت دارد که [[امام جواد]]{{ع}} از مزرعه و [[زراعت]] و دام بهره داشت و پس از او نیز به [[امام هادی]]{{ع}} انتقال یافت و تصدّی آن در دوران [[نوجوانی]] امام هادی{{ع}} بر عهدۀ ابن‌مساور بود که امور [[کشاورزی]] ایشان را اداره می‌کرد و نوع بهره‌گیری از [[املاک]] در آن دوران چنین بود.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن‌جوزی]] (۵۹۷ق) نیز در گزارش خود می‌گوید: امام جواد{{ع}} در [[مدینه]] مزرعه و [[بستانی]] آمیخته به درخت [[نخل]] و غیر نخل داشت و در آن، [[منزل]] مسکونی بنا نهاده بود. آن حضرت این مزرعه را به [[جوانی]] مجرد و نیازمندِ [[علوی]] بخشید و کنیزی هم برای او تهیه کرد و به وی [[فرمان]] داد که به [[زراعت]] در آن بپردازد<ref>ابن‌جوزی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، ج۱۱، ص۶۳.</ref>. این گزارش نیز قرینه‌ای دیگر برای [[کشاورزی]] و [[زراعت]] ایشان در [[مدینه]] شمرده می‌شود که گاهی شخصاً و گاهی با استفاده از [[نیروی کار]] در آنها زراعت و [[باغداری]] می‌کردند؛ ولی درآمد به‌دست‌آمدۀ از این مزرعه‌ها و باغ‌ها با توجه به ظرفیت‌های آنها و شرایط زمانی آنان، با دوره‌های [[امامان]] پیشین تفاوت داشت. آنان با این درآمدها علاوه بر تأمین هزینۀ [[زندگی]] خود، زندگی دیگران را نیز به سامان می‌آوردند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارۀ کشاورزی [[امام عسکری]]{{ع}} در مدینه یا [[سامرا]] گزارشی به دست نیامد؛ ولی می‌توان گفت به لحاظ اینکه آن حضرت عمدتاً در سامرا و در محاصره بوده‌اند و [[املاک]] و مزرعه‌اش در مدینه جای داشت، خودشان به زراعت نمی‌پرداختند و اگر زراعتی داشتند، از نیروی کمکی استفاده می‌کردند و احتمال اینکه در سامرا ملکی تهیه کرده باشد و از کشاورزی آن بهره گرفته باشد، به‌دور از نظر نیست؛ به‌ویژه آنکه سامرا، آب و خاک حاصلخیزی داشت؛ چنان‌که دربارۀ کشاورزی [[امام هادی]]{{ع}} در سامرا گزارش صریحی در دست نیست؛ ولی روایتی از [[ابن‌طلحه شافعی]]، [[اربلی]] و ابن‌صباغ نقل شده است مبنی بر اینکه امام هادی{{ع}} در روستایی از سامرا کاری داشته و [[نیازمندی]] از [[کوفه]] به سامرا نزد [[امام]] رفته بود و در آنجا به ایشان مراجعه کرده است<ref>ابن‌طلحه شافعی، مطالب السؤول، ص۳۰۷- ۳۰۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۲، ص۳۷۴- ۳۷۵؛ ابن‌صباغ مالکی، الفصول المهمه، ج۲ ص۱۰۶۶ ({{متن حدیث|... كَانَ يَوْماً قَدْ خَرَجَ مِنْ سُرَّ مَنْ رَأَى إِلَى قَرْيَةٍ لِمُهِمٍّ عَرَضَ لَهُ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْأَعْرَابِ يَطْلُبُهُ...}}).</ref>. این [[روایت]] می‌تواند [[گواهی]] باشد بر اینکه شاید کار امام در آن روستا زراعت بوده که به آنجا می‌رفت.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۲۵۲</ref></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> </table>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335909&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-04-19T06:58:58Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335909&oldid=1335908">نمایش تغییرات</a>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335908&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-04-19T06:25:27Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335908&oldid=1335907">نمایش تغییرات</a>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335907&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-04-19T06:20:16Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335907&oldid=1335906">نمایش تغییرات</a>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335906&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-04-19T06:12:59Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1335906&oldid=1332185">نمایش تغییرات</a>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1332185&oldid=prev Jaafari در ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۵ 2025-02-12T05:25:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل مرتبط </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل مرتبط</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع مرتبط = کشاورزی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع مرتبط = کشاورزی </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| عنوان مدخل = کشاورزی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| عنوان مدخل = کشاورزی </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مداخل مرتبط = [[کشاورزی در حدیث]] - [[کشاورزی در معارف و سیره نبوی]] - [[کشاورزی در معارف و سیره علوی]] - [[کشاورزی در معارف و سیره معصوم]] - [[کشاورزی در معارف مهدویت]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مداخل مرتبط = [[کشاورزی در حدیث]] - [[کشاورزی در معارف و سیره نبوی]] - [[کشاورزی در معارف و سیره علوی]] - [[کشاورزی در معارف و سیره معصوم]] - [[کشاورزی در معارف مهدویت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] - [[کشاورزی در فقه اسلامی</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پرسش مرتبط = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پرسش مرتبط = </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> </table>

Jaafari https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1332100&oldid=prev Bahmani در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۴ 2025-02-11T07:54:31Z

<p></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1332100&oldid=1332099">نمایش تغییرات</a>

Bahmani https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1332099&oldid=prev Bahmani: /* پانویس */ 2025-02-11T07:43:30Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">پانویس</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l98">خط ۹۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سیره معصوم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سیره معصوم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصاد</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشاورزی</ins>]]</div></td></tr> </table>

Bahmani https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1331110&oldid=prev Jaafari: /* منابع */ 2025-01-26T06:22:08Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p> <a href="//fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85&diff=1331110&oldid=1331101">نمایش تغییرات</a>

Jaafari