کشف و شهود در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2025-03-13T09:02:15Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|'''علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن''']]		# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|'''علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن''']]
	# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۲

2025-03-13T07:52:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = کشف و شهود		\| موضوع مرتبط = کشف و شهود
	\| عنوان مدخل = کشف و شهود		\| عنوان مدخل = کشف و شهود
	\| مداخل مرتبط = [[کشف و شهود در حدیث]] - [[کشف و شهود در کلام اسلامی]] - [[کشف و شهود در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[کشف و شهود در قرآن]] - [[کشف و شهود در حدیث]] - [[کشف و شهود در کلام اسلامی]] - [[کشف و شهود در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* شهود در کلام */

2025-03-13T07:51:46Z

شهود در کلام

@@ خط ۷۴: / خط ۷۴: @@
 ==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====
 برخی چنین بیان کرده اند: از آنجا که [[علم خداوند]] به اعمال بندگانش محدود به دنیا و [[آخرت]] نیست، در خصوص خداوند [[معتقد]] می‌شویم که او از اعمال ما در [[دنیا]] و [[آخرت]] و حتی پیش از انجام کار، [[آگاه]] است؛ آگاهی پیامبر {{صل}} و [[ائمه]] {{عم}} نیز به کمک [[وحی]] و [[الهام الهی]] بعد از عمل است؛ اما مشاهده [[مؤمنان]] عادی، مربوط به [[قیامت]] است. به عبارتی دیگر، این دیدگاه قایل به تفصیل است<ref>ر.ک: محمد صادقی تهرانی، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج۱۳، ص۲۸۹.</ref>. مشاهده [[خداوند]] و [[پیامبر]] {{صل}} شامل دنیا هم می‌شود؛ اما مؤمنان تنها در آخرت از [[اعمال انسان‌ها]] آگاه خواهند شد. اشکال این دیدگاه این است که با سیاق واحد این دو [[آیه]] سازگار نیست. ظاهر تعابیر {{متن قرآن|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ}}، {{متن قرآن|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ}}، این است که مشاهده خداوند، رسولش و مؤمنان، مربوط به یک [[زمان]] است؛ نه زمان‌های متفاوت<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۸.</ref>.
 == پرسش‌های وابسته ==

Jaafari: /* شهود */

2025-03-13T07:51:39Z

شهود

@@ خط ۹۶: / خط ۹۶: @@
 درباره سه منبع مذکور در آیه (علم، هدایت و کتاب) برخی آن را به «[[علم ضروری]]، استدلالی و [[وحی]]»<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۳، ص۲۰۷.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند که مورد اشکال واقع شده است<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۴۹.</ref>؛ چراکه بیان سه منبع به صورت مستقل قرینه بر تغایر هر سه قسم است که آن در تفسیر قبلی با تفسیر دو قسم اول به علم نادیده انگاشته شده است؛ لذا [[فخر رازی]] که خود نخست آیه را بر مسلک قبلی تفسیر کرده بود، در مرتبه دوم از آن [[عدول]] نموده و هدایت را به [[هدایت الهی]] از طریق واسطه‌ای مثل [[فرشته]] تفسیر کرد<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۵، ص۱۲۴.</ref>.
 از این رو برخی دیگر سه منبع فوق را به «[[حجت عقلی]]، هدایت افاضی [[الهی]] و وحی» تفسیر کرده‌اند. از معاصران [[علامه طباطبایی]]<ref>{{عربی|وَ يُمْكِنُ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ بِالْعِلْمِ مَا تُفِيدُهُ الْحُجَّةُ الْعَقْلِيَّةُ، وَ بِالْهُدَى مَا تُفِيضُهُ الْهَدَايَةُ الْإِلَهِيَّةُ لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ فِي عِبَادَتِهِ وَ عُبُودِيَّتِهِ فَاسْتَنَارَ قَلْبُهُ بِنُورِ مَعْرِفَتِهِ، أَوْ بِالْعَكْسِ بِوَجْهٍ، وَ بِالْكِتَابِ الْمُنِيرِ الْوَحْيُ الْإِلَهِيُّ مِنْ طَرِيقِ النُّبُوَّةِ}} (سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۴۹).</ref> و [[جوادی آملی]]<ref>عبدالله جوادی آملی، سرچشمه اندیشه، ج۴، ص۱۱۹؛ همو، تفسیر موضوعی، ج۱۳، ص۲۱۵.</ref> نیز بر [[تفسیر]] دوم قایل‌اند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص۹۱</ref>
 == پرسش‌های وابسته ==

Jaafari: /* پرسش‌های وابسته */

2025-03-12T05:39:37Z

پرسش‌های وابسته

@@ خط ۹۶: / خط ۹۶: @@
 درباره سه منبع مذکور در آیه (علم، هدایت و کتاب) برخی آن را به «[[علم ضروری]]، استدلالی و [[وحی]]»<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۳، ص۲۰۷.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند که مورد اشکال واقع شده است<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۴۹.</ref>؛ چراکه بیان سه منبع به صورت مستقل قرینه بر تغایر هر سه قسم است که آن در تفسیر قبلی با تفسیر دو قسم اول به علم نادیده انگاشته شده است؛ لذا [[فخر رازی]] که خود نخست آیه را بر مسلک قبلی تفسیر کرده بود، در مرتبه دوم از آن [[عدول]] نموده و هدایت را به [[هدایت الهی]] از طریق واسطه‌ای مثل [[فرشته]] تفسیر کرد<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۵، ص۱۲۴.</ref>.
 از این رو برخی دیگر سه منبع فوق را به «[[حجت عقلی]]، هدایت افاضی [[الهی]] و وحی» تفسیر کرده‌اند. از معاصران [[علامه طباطبایی]]<ref>{{عربی|وَ يُمْكِنُ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ بِالْعِلْمِ مَا تُفِيدُهُ الْحُجَّةُ الْعَقْلِيَّةُ، وَ بِالْهُدَى مَا تُفِيضُهُ الْهَدَايَةُ الْإِلَهِيَّةُ لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ فِي عِبَادَتِهِ وَ عُبُودِيَّتِهِ فَاسْتَنَارَ قَلْبُهُ بِنُورِ مَعْرِفَتِهِ، أَوْ بِالْعَكْسِ بِوَجْهٍ، وَ بِالْكِتَابِ الْمُنِيرِ الْوَحْيُ الْإِلَهِيُّ مِنْ طَرِيقِ النُّبُوَّةِ}} (سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۴۹).</ref> و [[جوادی آملی]]<ref>عبدالله جوادی آملی، سرچشمه اندیشه، ج۴، ص۱۱۹؛ همو، تفسیر موضوعی، ج۱۳، ص۲۱۵.</ref> نیز بر [[تفسیر]] دوم قایل‌اند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص۹۱</ref>
 == پرسش‌های وابسته ==

Wasity: /* شهود در کلام */

2025-03-08T10:14:25Z

شهود در کلام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۴
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	==[[شهود]] در [[کلام]]==		==[[شهود]] در [[کلام]]==
	~~شهود~~ مرحله مافوق [[الهام]] است، الهام تفهیم و ندای [[غیبی]] بر انجام امری است، لکن شهود نوعی [[ادراک]] حضوری است که نه با حواس پنجگانه، بلکه با [[روح]] و اتصال آن به [[عالم ملکوت]] و [[مشاهده]] [[فرشته]] صورت می‌‌گیرد. پیش‌تر اشاره شد که نیل به [[مقام]] شهود مبتنی بر [[تهذیب نفس]] و [[تکامل نفس]] است که نیاز به مقدماتی دارد تا مستعد چنین فیضی گردد. [[آیه]] زیر از ارائه عالم ملکوت به [[حضرت ابراهیم]] خبر می‌دهد:		«شهود» مرحله مافوق [[الهام]] است، الهام تفهیم و ندای [[غیبی]] بر انجام امری است، لکن شهود نوعی [[ادراک]] حضوری است که نه با حواس پنجگانه، بلکه با [[روح]] و اتصال آن به [[عالم ملکوت]] و [[مشاهده]] [[فرشته]] صورت می‌‌گیرد. پیش‌تر اشاره شد که نیل به [[مقام]] شهود مبتنی بر [[تهذیب نفس]] و [[تکامل نفس]] است که نیاز به مقدماتی دارد تا مستعد چنین فیضی گردد. [[آیه]] زیر از ارائه عالم ملکوت به [[حضرت ابراهیم]] خبر می‌دهد:
	{{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}}<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد» سوره انعام، آیه ۷۵.</ref>.		{{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}}<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد» سوره انعام، آیه ۷۵.</ref>.
	نکته ظریف اینکه ذیل آیه [[هدف]] و نتیجه اتصال به عالم ملکوت را حصول [[یقین]] برای حضرت ابراهیم و ذکر وی در شمار [[اهل یقین]] «موقنین» توصیف می‌کند که از آن برمی‌‌آید اتصال به چنین منبعی مستلزم [[معرفت یقینی]] می‌شود.		نکته ظریف اینکه ذیل آیه [[هدف]] و نتیجه اتصال به عالم ملکوت را حصول [[یقین]] برای حضرت ابراهیم و ذکر وی در شمار [[اهل یقین]] «موقنین» توصیف می‌کند که از آن برمی‌‌آید اتصال به چنین منبعی مستلزم [[معرفت یقینی]] می‌شود.

Jaafari: /* پرسش‌های وابسته */

2025-03-08T09:49:56Z

پرسش‌های وابسته

@@ خط ۷۴: / خط ۷۴: @@
 ==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====
 برخی چنین بیان کرده اند: از آنجا که [[علم خداوند]] به اعمال بندگانش محدود به دنیا و [[آخرت]] نیست، در خصوص خداوند [[معتقد]] می‌شویم که او از اعمال ما در [[دنیا]] و [[آخرت]] و حتی پیش از انجام کار، [[آگاه]] است؛ آگاهی پیامبر {{صل}} و [[ائمه]] {{عم}} نیز به کمک [[وحی]] و [[الهام الهی]] بعد از عمل است؛ اما مشاهده [[مؤمنان]] عادی، مربوط به [[قیامت]] است. به عبارتی دیگر، این دیدگاه قایل به تفصیل است<ref>ر.ک: محمد صادقی تهرانی، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج۱۳، ص۲۸۹.</ref>. مشاهده [[خداوند]] و [[پیامبر]] {{صل}} شامل دنیا هم می‌شود؛ اما مؤمنان تنها در آخرت از [[اعمال انسان‌ها]] آگاه خواهند شد. اشکال این دیدگاه این است که با سیاق واحد این دو [[آیه]] سازگار نیست. ظاهر تعابیر {{متن قرآن|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ}}، {{متن قرآن|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ}}، این است که مشاهده خداوند، رسولش و مؤمنان، مربوط به یک [[زمان]] است؛ نه زمان‌های متفاوت<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۸.</ref>.
 == پرسش‌های وابسته ==

Jaafari: /* منابع */

2025-03-08T09:49:22Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۹
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]		# [[پرونده:13681040.jpg\|22px]] [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
	# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|'''علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن''']]		# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|'''علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن''']]
			# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* مشاهده در دنیا */

2024-07-07T05:32:50Z

مشاهده در دنیا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۰۲
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	در برابر دیدگاه نخست، دسته‌ای از مفسران معتقدند که این مشاهده مربوط به این دنیا و پیش از قیامت است<ref>ر.ک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۰۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سید علی اکبر قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۱۶؛ اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۳، ص۵۰۲؛ محمد بن علی شوکانی، فتح القدیر، ج۲، ص۴۴۵.</ref>. این گروه، به بخش دوم [[آیه]] استناد کرده‌اند که در آن به [[علم]] در [[قیامت]] اشاره شده است<ref>. {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «سپس به سوی دانای پنهان و آشکار برگردانده می‌شوید آنگاه او شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌گرداند» سوره توبه، آیه ۹۴؛ {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید و به سوی داننده پنهان و آشکار بازگردانده خواهید شد و او شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهد ساخت» سوره توبه، آیه ۱۰۵. </ref>. بنابراین، بخش اول دو آیه یادشده نمی‌تواند مربوط به [[آخرت]] باشد؛ زیرا اگر بخش اول را در باره [[علم خداوند]] و پیامبرش و [[مؤمنان]] به [[اعمال]] [[مردم]] در آخرت بدانیم، بخش دوم که از علم خداوند در قیامت خبر می‌دهد، تکراری بی‌فایده و ناشایست خواهد بود. بار دیگر آیه دوم را مرور می‌کنیم: «بگو: عمل کنید. [[خداوند]] و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند و به زودی، به سوی دانای [[نهان]] و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد».		در برابر دیدگاه نخست، دسته‌ای از مفسران معتقدند که این مشاهده مربوط به این دنیا و پیش از قیامت است<ref>ر.ک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۰۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سید علی اکبر قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۱۶؛ اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۳، ص۵۰۲؛ محمد بن علی شوکانی، فتح القدیر، ج۲، ص۴۴۵.</ref>. این گروه، به بخش دوم [[آیه]] استناد کرده‌اند که در آن به [[علم]] در [[قیامت]] اشاره شده است<ref>. {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «سپس به سوی دانای پنهان و آشکار برگردانده می‌شوید آنگاه او شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌گرداند» سوره توبه، آیه ۹۴؛ {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید و به سوی داننده پنهان و آشکار بازگردانده خواهید شد و او شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهد ساخت» سوره توبه، آیه ۱۰۵. </ref>. بنابراین، بخش اول دو آیه یادشده نمی‌تواند مربوط به [[آخرت]] باشد؛ زیرا اگر بخش اول را در باره [[علم خداوند]] و پیامبرش و [[مؤمنان]] به [[اعمال]] [[مردم]] در آخرت بدانیم، بخش دوم که از علم خداوند در قیامت خبر می‌دهد، تکراری بی‌فایده و ناشایست خواهد بود. بار دیگر آیه دوم را مرور می‌کنیم: «بگو: عمل کنید. [[خداوند]] و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند و به زودی، به سوی دانای [[نهان]] و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد».

	توضیح مطلب این است که جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ ~~إِلَی~~}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، در دو آیه یادشده، از بازگشت [[انسان‌ها]] به سوی [[خداوند متعال]] خبر می‌دهند و با قرینه {{متن قرآن\|فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} - که در هر دو آیه تکرار شده است. می‌توان دریافت که به پس از [[مرگ]] و قیامت اشاره دارد؛ چنان که [[آیات]] دیگری نیز در [[قرآن کریم]] با این مضمون به قیامت اشاره دارند<ref>ر.ک: جمعه، ۶۸؛ مجادله، ۱؛ مائده، ۸ و ۱۰۵؛ انعام، ۱۰۸ و ۱۹۶؛ توبه، ۹۴ و ۱۰۵؛ زمر، ۷: نور، ۶۴.</ref>.		توضیح مطلب این است که جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، در دو آیه یادشده، از بازگشت [[انسان‌ها]] به سوی [[خداوند متعال]] خبر می‌دهند و با قرینه {{متن قرآن\|فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} - که در هر دو آیه تکرار شده است. می‌توان دریافت که به پس از [[مرگ]] و قیامت اشاره دارد؛ چنان که [[آیات]] دیگری نیز در [[قرآن کریم]] با این مضمون به قیامت اشاره دارند<ref>ر.ک: جمعه، ۶۸؛ مجادله، ۱؛ مائده، ۸ و ۱۰۵؛ انعام، ۱۰۸ و ۱۹۶؛ توبه، ۹۴ و ۱۰۵؛ زمر، ۷: نور، ۶۴.</ref>.

	با توجه به فرازهای یادشده، مقصود از {{متن قرآن\|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}} یا {{متن قرآن\|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}}، که پیش از جملات یادشده آمده‌اند، نمی‌تواند همان مشاهده و [[علم]] در [[قیامت]] باشد؛ زیرا اولا خبرهای آنچه درباره قیامت آمده است، با «ثم» یا «س» از این جملات جدا شده است، که دست کم نشان می‌دهد این دو جمله عین هم نیستند و یک مطلب را بیان نمی‌کنند؛ ثانیا اگر این [[رؤیت]] در فراز اول [[آیه]]، مربوط به قیامت باشد، بخش دوم آیه تکرار نامناسب آن خواهد بود که از [[فصاحت]] [[کلام الهی]] به دور است<ref>ر.ک: محمد بن عمر فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۱۹، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین با توجه به اینکه می‌دانیم [[کلام خداوند]] در نهایت دقت و فصاحت بیان شده است، به این نتیجه می‌رسیم که جمله نخست، غیر از جمله دوم است و به دیدن [[اعمال]] پیش از قیامت اشاره می‌کند<ref>ر.ک: سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سیدعلی اکبر قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ج۲، ص۶۱۹.</ref>.		با توجه به فرازهای یادشده، مقصود از {{متن قرآن\|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}} یا {{متن قرآن\|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}}، که پیش از جملات یادشده آمده‌اند، نمی‌تواند همان مشاهده و [[علم]] در [[قیامت]] باشد؛ زیرا اولا خبرهای آنچه درباره قیامت آمده است، با «ثم» یا «س» از این جملات جدا شده است، که دست کم نشان می‌دهد این دو جمله عین هم نیستند و یک مطلب را بیان نمی‌کنند؛ ثانیا اگر این [[رؤیت]] در فراز اول [[آیه]]، مربوط به قیامت باشد، بخش دوم آیه تکرار نامناسب آن خواهد بود که از [[فصاحت]] [[کلام الهی]] به دور است<ref>ر.ک: محمد بن عمر فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۱۹، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین با توجه به اینکه می‌دانیم [[کلام خداوند]] در نهایت دقت و فصاحت بیان شده است، به این نتیجه می‌رسیم که جمله نخست، غیر از جمله دوم است و به دیدن [[اعمال]] پیش از قیامت اشاره می‌کند<ref>ر.ک: سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سیدعلی اکبر قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ج۲، ص۶۱۹.</ref>.

	همچنین دیدن اعمال پیش از قیامت، با قرینه جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ ~~إِلَی~~}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، که از [[مرگ انسان]] خبر می‌دهند، به [[اعمال انسان]] در [[دنیا]] اشاره دارد، نه [[برزخ]]<ref>ر.ک: سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹.</ref>. طبیعی نیز این است که اعمال انسان در دنیا محقق می‌شود و [[شاهدان]] نیز [[شاهد]] اعمال انسان در دنیایند. ضمن آنکه در [[آیات]] یادشده، درباره برزخ سخن گفته نشده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۷.</ref>.		همچنین دیدن اعمال پیش از قیامت، با قرینه جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، که از [[مرگ انسان]] خبر می‌دهند، به [[اعمال انسان]] در [[دنیا]] اشاره دارد، نه [[برزخ]]<ref>ر.ک: سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹.</ref>. طبیعی نیز این است که اعمال انسان در دنیا محقق می‌شود و [[شاهدان]] نیز [[شاهد]] اعمال انسان در دنیایند. ضمن آنکه در [[آیات]] یادشده، درباره برزخ سخن گفته نشده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۷.</ref>.

	==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====		==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====

Bahmani: /* معناشناسی کشف و شهود و منبع علم بودن آن */

2024-07-07T05:30:56Z

معناشناسی کشف و شهود و منبع علم بودن آن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۰۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	آشکار شدن آنچه [[نهان]] است و مشاهده جهان غیب و [[ناپیدا]]. معنی این اصطلاح [[عرفانی]] آن است که [[انسان]] به مرتبه‌ای از [[ایمان]] و [[یقین]] و [[معرفت]] برسد که پرده‌ها از برابر چشمش کنار رود و حقایق را ببیند و از [[باطن]] اشخاص و اشیاء باخبر باشد. در دنیای عادی، چشم ما و [[درک]] ما [[امور غیبی]] و پشت پرده را نمی‌بیند. اما گاهی کسی در اثر صفای [[باطن]] و [[تقرب به خدا]] به مرتبه‌ای می‌‌رسد که [[عوالم غیب]] برای او [[کشف]] می‌شود. به این حالت "[[مکاشفه]]" هم گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.		آشکار شدن آنچه [[نهان]] است و مشاهده جهان غیب و [[ناپیدا]]. معنی این اصطلاح [[عرفانی]] آن است که [[انسان]] به مرتبه‌ای از [[ایمان]] و [[یقین]] و [[معرفت]] برسد که پرده‌ها از برابر چشمش کنار رود و حقایق را ببیند و از [[باطن]] اشخاص و اشیاء باخبر باشد. در دنیای عادی، چشم ما و [[درک]] ما [[امور غیبی]] و پشت پرده را نمی‌بیند. اما گاهی کسی در اثر صفای [[باطن]] و [[تقرب به خدا]] به مرتبه‌ای می‌‌رسد که [[عوالم غیب]] برای او [[کشف]] می‌شود. به این حالت "[[مکاشفه]]" هم گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

	مراد از "شهود" آن‌ است که افرادی بتوانند فراتر از قلمرو حواس، حقایقی از جهان غیب را‌ با‌ قلب‌ خود مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آنها نیستند، این مشاهده، همان‌ چیزی‌ است‌ که در مباحث [[عرفانی]] از آن به شهود یاد می‌شود. در این شیوه‌، معلوم‌ به‌ گونه‌ای نزد فرد حاضر می‌شود که از جهت روشنی با مشاهده حسی‌ قابل‌ مقایسه است و مانند خبردار شدن، استنباط‌ کردن، به دل‌افتادن و... نیست؛ هرچند در‌ آن‌ مانند‌ مشاهده [[حسی]]، از حواس ظاهری استفاده نشده است. انسان‌های [[مؤمن]] غیب را مشاهده نمی‌کنند؛ ولی به سبب وجود نفس [[پاک]]، چنان حالتی به آنها دست می‌دهد که گویا نادیده‌ها را می‌بینند. از این نوع [[ادراک]]، تعبیر می‌شود به کیاست و فراست [[ایمانی]]. خود این حالت نیز مراتبی دارد؛ که دائر مدار مراتب تقواست؛ یعنی هر چه [[تقوا]] بالا رود، این حالت نیز شدّت می‌یابد؛ تا جایی که شخص حقیقتاً برخی [[امور غیبی]] را مشاهده می‌کند که از آن تعبیر می‌شود به [[کشف و شهود]]. به عبارتی دیگر باید گفت برخی از امور و موجودات از دید [[انسان]] پنهان هستند اما گاهی می‌شود که انسان [[درک]] و دید تازه‌ای پیدا می‌کند که با آن دید به جهان غیب راه می‌یابد و قسمتی از آن [[جهان]] را مشاهده می‌کند، پرده‌ها کنار می‌روند و بعضی از جهان غیب برای او [[کشف]] می‌گردد، این حالت را [[مکاشفه]] و یا شهود [[باطنی]] می‌نامند. و غیب عبارت است از، هر آنچه از انسان پنهان باشد چه از نظر زمانی [[غایب]] باشد، مانند آنچه در گذشته واقع شده است و آنچه در [[آینده]] تحقق خواهد یافت یا از نظر مکانی [[غایب]] است مانند آنچه در حال حاضر از حواس [[انسان]] پنهان است و یا صرف نظر از [[زمان]] و مکان بخودی خود و ذاتا پنهان هستند مانند [[قواعد]] [[عقلی]] غیر بدیهی<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه (مقاله)\|شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه]]، [[تحقیقات کلامی (نشریه)\|فصلنامه تحقیقات کلامی]]، ش ۷، ص ۸۸۱؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]؛ [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۲۱.</ref>		مراد از "شهود" آن‌ است که افرادی بتوانند فراتر از قلمرو حواس، حقایقی از جهان غیب را‌ با‌ قلب‌ خود مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آنها نیستند، این مشاهده، همان‌ چیزی‌ است‌ که در مباحث [[عرفانی]] از آن به شهود یاد می‌شود. در این شیوه‌، معلوم‌ به‌ گونه‌ای نزد فرد حاضر می‌شود که از جهت روشنی با مشاهده حسی‌ قابل‌ مقایسه است و مانند خبردار شدن، استنباط‌ کردن، به دل‌افتادن و... نیست؛ هرچند در‌ آن‌ مانند‌ مشاهده [[حسی]]، از حواس ظاهری استفاده نشده است. انسان‌های [[مؤمن]] غیب را مشاهده نمی‌کنند؛ ولی به سبب وجود نفس [[پاک]]، چنان حالتی به آنها دست می‌دهد که گویا نادیده‌ها را می‌بینند. از این نوع [[ادراک]]، تعبیر می‌شود به کیاست و فراست [[ایمانی]]. خود این حالت نیز مراتبی دارد؛ که دائر مدار مراتب تقواست؛ یعنی هر چه [[تقوا]] بالا رود، این حالت نیز شدّت می‌یابد؛ تا جایی که شخص حقیقتاً برخی [[امور غیبی]] را مشاهده می‌کند که از آن تعبیر می‌شود به [[کشف و شهود]]. به عبارتی دیگر باید گفت برخی از امور و موجودات از دید [[انسان]] پنهان هستند اما گاهی می‌شود که انسان [[درک]] و دید تازه‌ای پیدا می‌کند که با آن دید به جهان غیب راه می‌یابد و قسمتی از آن [[جهان]] را مشاهده می‌کند، پرده‌ها کنار می‌روند و بعضی از جهان غیب برای او [[کشف]] می‌گردد، این حالت را [[مکاشفه]] و یا شهود [[باطنی]] می‌نامند. و غیب عبارت است از، هر آنچه از انسان پنهان باشد چه از نظر زمانی [[غایب]] باشد، مانند آنچه در گذشته واقع شده است و آنچه در [[آینده]] تحقق خواهد یافت یا از نظر مکانی [[غایب]] است مانند آنچه در حال حاضر از حواس [[انسان]] پنهان است و یا صرف نظر از [[زمان]] و مکان بخودی خود و ذاتا پنهان هستند مانند قواعد [[عقلی]] غیر بدیهی<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه (مقاله)\|شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه]]، [[تحقیقات کلامی (نشریه)\|فصلنامه تحقیقات کلامی]]، ش ۷، ص ۸۸۱؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]؛ [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۲۱.</ref>

	[[کشف]] و [[مکاشفه]]، از راه [[دل]] و غیر از راه حواس پنج‌گانه به دست می‌آید و [[حقیقت]] چنان بر او آشکار می‌شود که آنچه را دیگران با [[دلیل]] و [[برهان]] می‌پذیرند، او می‌بیند. اینکه [[حضرت علی]] {{ع}} فرموده است: اگر پرده کنار رود، چیزی بر یقینم افزوده نمی‌شود<ref>{{متن حدیث\|لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً}}</ref> نشان می‌دهد که وی پیوسته در حالت کشف و شهود بوده است و آنچه برای دیگران حالتِ [[غیب]] داشته، برای او [[شهود]] و مشهود بوده است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.		[[کشف]] و [[مکاشفه]]، از راه [[دل]] و غیر از راه حواس پنج‌گانه به دست می‌آید و [[حقیقت]] چنان بر او آشکار می‌شود که آنچه را دیگران با [[دلیل]] و [[برهان]] می‌پذیرند، او می‌بیند. اینکه [[حضرت علی]] {{ع}} فرموده است: اگر پرده کنار رود، چیزی بر یقینم افزوده نمی‌شود<ref>{{متن حدیث\|لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً}}</ref> نشان می‌دهد که وی پیوسته در حالت کشف و شهود بوده است و آنچه برای دیگران حالتِ [[غیب]] داشته، برای او [[شهود]] و مشهود بوده است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۰۲
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	در برابر دیدگاه نخست، دسته‌ای از مفسران معتقدند که این مشاهده مربوط به این دنیا و پیش از قیامت است<ref>ر.ک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۰۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سید علی اکبر قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۱۶؛ اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۳، ص۵۰۲؛ محمد بن علی شوکانی، فتح القدیر، ج۲، ص۴۴۵.</ref>. این گروه، به بخش دوم [[آیه]] استناد کرده‌اند که در آن به [[علم]] در [[قیامت]] اشاره شده است<ref>. {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «سپس به سوی دانای پنهان و آشکار برگردانده می‌شوید آنگاه او شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌گرداند» سوره توبه، آیه ۹۴؛ {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید و به سوی داننده پنهان و آشکار بازگردانده خواهید شد و او شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهد ساخت» سوره توبه، آیه ۱۰۵. </ref>. بنابراین، بخش اول دو آیه یادشده نمی‌تواند مربوط به [[آخرت]] باشد؛ زیرا اگر بخش اول را در باره [[علم خداوند]] و پیامبرش و [[مؤمنان]] به [[اعمال]] [[مردم]] در آخرت بدانیم، بخش دوم که از علم خداوند در قیامت خبر می‌دهد، تکراری بی‌فایده و ناشایست خواهد بود. بار دیگر آیه دوم را مرور می‌کنیم: «بگو: عمل کنید. [[خداوند]] و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند و به زودی، به سوی دانای [[نهان]] و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد».		در برابر دیدگاه نخست، دسته‌ای از مفسران معتقدند که این مشاهده مربوط به این دنیا و پیش از قیامت است<ref>ر.ک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۰۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سید علی اکبر قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۱۶؛ اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۳، ص۵۰۲؛ محمد بن علی شوکانی، فتح القدیر، ج۲، ص۴۴۵.</ref>. این گروه، به بخش دوم [[آیه]] استناد کرده‌اند که در آن به [[علم]] در [[قیامت]] اشاره شده است<ref>. {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «سپس به سوی دانای پنهان و آشکار برگردانده می‌شوید آنگاه او شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌گرداند» سوره توبه، آیه ۹۴؛ {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} «و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید و به سوی داننده پنهان و آشکار بازگردانده خواهید شد و او شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهد ساخت» سوره توبه، آیه ۱۰۵. </ref>. بنابراین، بخش اول دو آیه یادشده نمی‌تواند مربوط به [[آخرت]] باشد؛ زیرا اگر بخش اول را در باره [[علم خداوند]] و پیامبرش و [[مؤمنان]] به [[اعمال]] [[مردم]] در آخرت بدانیم، بخش دوم که از علم خداوند در قیامت خبر می‌دهد، تکراری بی‌فایده و ناشایست خواهد بود. بار دیگر آیه دوم را مرور می‌کنیم: «بگو: عمل کنید. [[خداوند]] و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند و به زودی، به سوی دانای [[نهان]] و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد».

	توضیح مطلب این است که جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ ~~إِلَی~~}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، در دو آیه یادشده، از بازگشت [[انسان‌ها]] به سوی [[خداوند متعال]] خبر می‌دهند و با قرینه {{متن قرآن\|فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} - که در هر دو آیه تکرار شده است. می‌توان دریافت که به پس از [[مرگ]] و قیامت اشاره دارد؛ چنان که [[آیات]] دیگری نیز در [[قرآن کریم]] با این مضمون به قیامت اشاره دارند<ref>ر.ک: جمعه، ۶۸؛ مجادله، ۱؛ مائده، ۸ و ۱۰۵؛ انعام، ۱۰۸ و ۱۹۶؛ توبه، ۹۴ و ۱۰۵؛ زمر، ۷: نور، ۶۴.</ref>.		توضیح مطلب این است که جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، در دو آیه یادشده، از بازگشت [[انسان‌ها]] به سوی [[خداوند متعال]] خبر می‌دهند و با قرینه {{متن قرآن\|فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}} - که در هر دو آیه تکرار شده است. می‌توان دریافت که به پس از [[مرگ]] و قیامت اشاره دارد؛ چنان که [[آیات]] دیگری نیز در [[قرآن کریم]] با این مضمون به قیامت اشاره دارند<ref>ر.ک: جمعه، ۶۸؛ مجادله، ۱؛ مائده، ۸ و ۱۰۵؛ انعام، ۱۰۸ و ۱۹۶؛ توبه، ۹۴ و ۱۰۵؛ زمر، ۷: نور، ۶۴.</ref>.

	با توجه به فرازهای یادشده، مقصود از {{متن قرآن\|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}} یا {{متن قرآن\|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}}، که پیش از جملات یادشده آمده‌اند، نمی‌تواند همان مشاهده و [[علم]] در [[قیامت]] باشد؛ زیرا اولا خبرهای آنچه درباره قیامت آمده است، با «ثم» یا «س» از این جملات جدا شده است، که دست کم نشان می‌دهد این دو جمله عین هم نیستند و یک مطلب را بیان نمی‌کنند؛ ثانیا اگر این [[رؤیت]] در فراز اول [[آیه]]، مربوط به قیامت باشد، بخش دوم آیه تکرار نامناسب آن خواهد بود که از [[فصاحت]] [[کلام الهی]] به دور است<ref>ر.ک: محمد بن عمر فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۱۹، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین با توجه به اینکه می‌دانیم [[کلام خداوند]] در نهایت دقت و فصاحت بیان شده است، به این نتیجه می‌رسیم که جمله نخست، غیر از جمله دوم است و به دیدن [[اعمال]] پیش از قیامت اشاره می‌کند<ref>ر.ک: سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سیدعلی اکبر قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ج۲، ص۶۱۹.</ref>.		با توجه به فرازهای یادشده، مقصود از {{متن قرآن\|وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}} یا {{متن قرآن\|فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ}}، که پیش از جملات یادشده آمده‌اند، نمی‌تواند همان مشاهده و [[علم]] در [[قیامت]] باشد؛ زیرا اولا خبرهای آنچه درباره قیامت آمده است، با «ثم» یا «س» از این جملات جدا شده است، که دست کم نشان می‌دهد این دو جمله عین هم نیستند و یک مطلب را بیان نمی‌کنند؛ ثانیا اگر این [[رؤیت]] در فراز اول [[آیه]]، مربوط به قیامت باشد، بخش دوم آیه تکرار نامناسب آن خواهد بود که از [[فصاحت]] [[کلام الهی]] به دور است<ref>ر.ک: محمد بن عمر فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۱۹، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین با توجه به اینکه می‌دانیم [[کلام خداوند]] در نهایت دقت و فصاحت بیان شده است، به این نتیجه می‌رسیم که جمله نخست، غیر از جمله دوم است و به دیدن [[اعمال]] پیش از قیامت اشاره می‌کند<ref>ر.ک: سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۸، ص۱۲۵؛ سیدعلی اکبر قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ج۴، ص۳۰۵؛ محمد ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ج۲، ص۶۱۹.</ref>.

	همچنین دیدن اعمال پیش از قیامت، با قرینه جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ ~~إِلَی~~}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، که از [[مرگ انسان]] خبر می‌دهند، به [[اعمال انسان]] در [[دنیا]] اشاره دارد، نه [[برزخ]]<ref>ر.ک: سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹.</ref>. طبیعی نیز این است که اعمال انسان در دنیا محقق می‌شود و [[شاهدان]] نیز [[شاهد]] اعمال انسان در دنیایند. ضمن آنکه در [[آیات]] یادشده، درباره برزخ سخن گفته نشده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۷.</ref>.		همچنین دیدن اعمال پیش از قیامت، با قرینه جمله {{متن قرآن\|ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى}} یا {{متن قرآن\|وَسَتُرَدُّونَ إِلَى}}، که از [[مرگ انسان]] خبر می‌دهند، به [[اعمال انسان]] در [[دنیا]] اشاره دارد، نه [[برزخ]]<ref>ر.ک: سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۹.</ref>. طبیعی نیز این است که اعمال انسان در دنیا محقق می‌شود و [[شاهدان]] نیز [[شاهد]] اعمال انسان در دنیایند. ضمن آنکه در [[آیات]] یادشده، درباره برزخ سخن گفته نشده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۶۷.</ref>.

	==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====		==== مشاهده [[خداوند]] و پیامبرش در دنیا و مشاهده [[مؤمنان]] در قیامت ====

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۰۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	آشکار شدن آنچه [[نهان]] است و مشاهده جهان غیب و [[ناپیدا]]. معنی این اصطلاح [[عرفانی]] آن است که [[انسان]] به مرتبه‌ای از [[ایمان]] و [[یقین]] و [[معرفت]] برسد که پرده‌ها از برابر چشمش کنار رود و حقایق را ببیند و از [[باطن]] اشخاص و اشیاء باخبر باشد. در دنیای عادی، چشم ما و [[درک]] ما [[امور غیبی]] و پشت پرده را نمی‌بیند. اما گاهی کسی در اثر صفای [[باطن]] و [[تقرب به خدا]] به مرتبه‌ای می‌‌رسد که [[عوالم غیب]] برای او [[کشف]] می‌شود. به این حالت "[[مکاشفه]]" هم گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.		آشکار شدن آنچه [[نهان]] است و مشاهده جهان غیب و [[ناپیدا]]. معنی این اصطلاح [[عرفانی]] آن است که [[انسان]] به مرتبه‌ای از [[ایمان]] و [[یقین]] و [[معرفت]] برسد که پرده‌ها از برابر چشمش کنار رود و حقایق را ببیند و از [[باطن]] اشخاص و اشیاء باخبر باشد. در دنیای عادی، چشم ما و [[درک]] ما [[امور غیبی]] و پشت پرده را نمی‌بیند. اما گاهی کسی در اثر صفای [[باطن]] و [[تقرب به خدا]] به مرتبه‌ای می‌‌رسد که [[عوالم غیب]] برای او [[کشف]] می‌شود. به این حالت "[[مکاشفه]]" هم گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.

	مراد از "شهود" آن‌ است که افرادی بتوانند فراتر از قلمرو حواس، حقایقی از جهان غیب را‌ با‌ قلب‌ خود مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آنها نیستند، این مشاهده، همان‌ چیزی‌ است‌ که در مباحث [[عرفانی]] از آن به شهود یاد می‌شود. در این شیوه‌، معلوم‌ به‌ گونه‌ای نزد فرد حاضر می‌شود که از جهت روشنی با مشاهده حسی‌ قابل‌ مقایسه است و مانند خبردار شدن، استنباط‌ کردن، به دل‌افتادن و... نیست؛ هرچند در‌ آن‌ مانند‌ مشاهده [[حسی]]، از حواس ظاهری استفاده نشده است. انسان‌های [[مؤمن]] غیب را مشاهده نمی‌کنند؛ ولی به سبب وجود نفس [[پاک]]، چنان حالتی به آنها دست می‌دهد که گویا نادیده‌ها را می‌بینند. از این نوع [[ادراک]]، تعبیر می‌شود به کیاست و فراست [[ایمانی]]. خود این حالت نیز مراتبی دارد؛ که دائر مدار مراتب تقواست؛ یعنی هر چه [[تقوا]] بالا رود، این حالت نیز شدّت می‌یابد؛ تا جایی که شخص حقیقتاً برخی [[امور غیبی]] را مشاهده می‌کند که از آن تعبیر می‌شود به [[کشف و شهود]]. به عبارتی دیگر باید گفت برخی از امور و موجودات از دید [[انسان]] پنهان هستند اما گاهی می‌شود که انسان [[درک]] و دید تازه‌ای پیدا می‌کند که با آن دید به جهان غیب راه می‌یابد و قسمتی از آن [[جهان]] را مشاهده می‌کند، پرده‌ها کنار می‌روند و بعضی از جهان غیب برای او [[کشف]] می‌گردد، این حالت را [[مکاشفه]] و یا شهود [[باطنی]] می‌نامند. و غیب عبارت است از، هر آنچه از انسان پنهان باشد چه از نظر زمانی [[غایب]] باشد، مانند آنچه در گذشته واقع شده است و آنچه در [[آینده]] تحقق خواهد یافت یا از نظر مکانی [[غایب]] است مانند آنچه در حال حاضر از حواس [[انسان]] پنهان است و یا صرف نظر از [[زمان]] و مکان بخودی خود و ذاتا پنهان هستند مانند [[قواعد]] [[عقلی]] غیر بدیهی<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه (مقاله)\|شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه]]، [[تحقیقات کلامی (نشریه)\|فصلنامه تحقیقات کلامی]]، ش ۷، ص ۸۸۱؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]؛ [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۲۱.</ref>		مراد از "شهود" آن‌ است که افرادی بتوانند فراتر از قلمرو حواس، حقایقی از جهان غیب را‌ با‌ قلب‌ خود مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آنها نیستند، این مشاهده، همان‌ چیزی‌ است‌ که در مباحث [[عرفانی]] از آن به شهود یاد می‌شود. در این شیوه‌، معلوم‌ به‌ گونه‌ای نزد فرد حاضر می‌شود که از جهت روشنی با مشاهده حسی‌ قابل‌ مقایسه است و مانند خبردار شدن، استنباط‌ کردن، به دل‌افتادن و... نیست؛ هرچند در‌ آن‌ مانند‌ مشاهده [[حسی]]، از حواس ظاهری استفاده نشده است. انسان‌های [[مؤمن]] غیب را مشاهده نمی‌کنند؛ ولی به سبب وجود نفس [[پاک]]، چنان حالتی به آنها دست می‌دهد که گویا نادیده‌ها را می‌بینند. از این نوع [[ادراک]]، تعبیر می‌شود به کیاست و فراست [[ایمانی]]. خود این حالت نیز مراتبی دارد؛ که دائر مدار مراتب تقواست؛ یعنی هر چه [[تقوا]] بالا رود، این حالت نیز شدّت می‌یابد؛ تا جایی که شخص حقیقتاً برخی [[امور غیبی]] را مشاهده می‌کند که از آن تعبیر می‌شود به [[کشف و شهود]]. به عبارتی دیگر باید گفت برخی از امور و موجودات از دید [[انسان]] پنهان هستند اما گاهی می‌شود که انسان [[درک]] و دید تازه‌ای پیدا می‌کند که با آن دید به جهان غیب راه می‌یابد و قسمتی از آن [[جهان]] را مشاهده می‌کند، پرده‌ها کنار می‌روند و بعضی از جهان غیب برای او [[کشف]] می‌گردد، این حالت را [[مکاشفه]] و یا شهود [[باطنی]] می‌نامند. و غیب عبارت است از، هر آنچه از انسان پنهان باشد چه از نظر زمانی [[غایب]] باشد، مانند آنچه در گذشته واقع شده است و آنچه در [[آینده]] تحقق خواهد یافت یا از نظر مکانی [[غایب]] است مانند آنچه در حال حاضر از حواس [[انسان]] پنهان است و یا صرف نظر از [[زمان]] و مکان بخودی خود و ذاتا پنهان هستند مانند قواعد [[عقلی]] غیر بدیهی<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه (مقاله)\|شهود یکی از روش‌های علم‌آموزی ائمه]]، [[تحقیقات کلامی (نشریه)\|فصلنامه تحقیقات کلامی]]، ش ۷، ص ۸۸۱؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]؛ [[حسن مهدی‌فر\|مهدی‌فر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)\|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۲۱.</ref>

	[[کشف]] و [[مکاشفه]]، از راه [[دل]] و غیر از راه حواس پنج‌گانه به دست می‌آید و [[حقیقت]] چنان بر او آشکار می‌شود که آنچه را دیگران با [[دلیل]] و [[برهان]] می‌پذیرند، او می‌بیند. اینکه [[حضرت علی]] {{ع}} فرموده است: اگر پرده کنار رود، چیزی بر یقینم افزوده نمی‌شود<ref>{{متن حدیث\|لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً}}</ref> نشان می‌دهد که وی پیوسته در حالت کشف و شهود بوده است و آنچه برای دیگران حالتِ [[غیب]] داشته، برای او [[شهود]] و مشهود بوده است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.		[[کشف]] و [[مکاشفه]]، از راه [[دل]] و غیر از راه حواس پنج‌گانه به دست می‌آید و [[حقیقت]] چنان بر او آشکار می‌شود که آنچه را دیگران با [[دلیل]] و [[برهان]] می‌پذیرند، او می‌بیند. اینکه [[حضرت علی]] {{ع}} فرموده است: اگر پرده کنار رود، چیزی بر یقینم افزوده نمی‌شود<ref>{{متن حدیث\|لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً}}</ref> نشان می‌دهد که وی پیوسته در حالت کشف و شهود بوده است و آنچه برای دیگران حالتِ [[غیب]] داشته، برای او [[شهود]] و مشهود بوده است<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]].</ref>.