کلام حسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* استدلال */

2025-09-03T04:22:38Z

استدلال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۲
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	# اشکال مبنایی: ریشه این دیدگاه منحصر کردن راه [[کسب دانش]] در روش [[حسی]] و تجربی است درحالی‌که مبنای این کار با هیچ دلیل تجربی دیگری [[اثبات]] شده است و هیچ دلیلی بر صحتش نداریم و اثبات‌پذیر نیست.		# اشکال مبنایی: ریشه این دیدگاه منحصر کردن راه [[کسب دانش]] در روش [[حسی]] و تجربی است درحالی‌که مبنای این کار با هیچ دلیل تجربی دیگری [[اثبات]] شده است و هیچ دلیلی بر صحتش نداریم و اثبات‌پذیر نیست.
	# نادیده گرفتن بخشی از الزامات [[زندگی]] و [[معارف دینی]]: بر اساس مبانی [[معرفت‌شناختی]]، شناخت [[انسان]] فقط از راه [[امور مادی]] و تجربه‌پذیر نیست و امور زیادی در عالم وجود دارد که انسان به شناخت آنها [[مأمور]] شده است، یا به وجود آنها [[علم]] و [[آگاهی]] دارد، ولی؛ نمی‌توان آنها را با قابل [[تجربه]] و [[حس]] شناخت. اموری که برای زندگی انسان بسیار مهم هستند و شامل [[مبدأ و معاد]] و [[نفس انسان]] و امور غیرمادی دیگر می‌شود. بنابراین، چگونه می‌توان علم یا [[قدرت]] مطلق [[خداوند]] را از راه تجربه به دست آورد؟		# نادیده گرفتن بخشی از الزامات [[زندگی]] و [[معارف دینی]]: بر اساس مبانی [[معرفت‌شناختی]]، شناخت [[انسان]] فقط از راه [[امور مادی]] و تجربه‌پذیر نیست و امور زیادی در عالم وجود دارد که انسان به شناخت آنها [[مأمور]] شده است، یا به وجود آنها [[علم]] و [[آگاهی]] دارد، ولی؛ نمی‌توان آنها را با قابل [[تجربه]] و [[حس]] شناخت. اموری که برای زندگی انسان بسیار مهم هستند و شامل [[مبدأ و معاد]] و [[نفس انسان]] و امور غیرمادی دیگر می‌شود. بنابراین، چگونه می‌توان علم یا [[قدرت]] مطلق [[خداوند]] را از راه تجربه به دست آورد؟
	# [[رفتار]] گزینشی با [[آیات]]: اینکه در برخی [[آیات قرآن کریم]] [[مردم]] به مطالعه حسی طبیعت، به‌کارگیری حس و تجربه و گردش در عالم و نگاه به طبیعت و پند گرفتن از آن دعوت شده‌اند، درست است، ولی تمام آیات قرآن کریم ناظر به این روش و [[حصر]] بر آن نیست و در [[قرآن کریم]] در کنار این آیات، آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در [[نظام طبیعت]] نمی‌توان آن آیات و مسائل مطرح شده در آنها را فهمید؛ مانند آیاتی که خداوند در آنها بی‌مانند، معرفی {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>؛ یا او دارای عالی‌ترین اوصاف کمالی دانسته شده است: {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و مثل برتر از آن خداوند است» سوره نحل، آیه ۶۰.</ref>.		# [[رفتار]] گزینشی با [[آیات]]: اینکه در برخی [[آیات قرآن کریم]] [[مردم]] به مطالعه حسی طبیعت، به‌کارگیری حس و تجربه و گردش در عالم و نگاه به طبیعت و پند گرفتن از آن دعوت شده‌اند، درست است، ولی تمام آیات قرآن کریم ناظر به این روش و [[حصر]] بر آن نیست و در [[قرآن کریم]] در کنار این آیات، آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در نظام طبیعت نمی‌توان آن آیات و مسائل مطرح شده در آنها را فهمید؛ مانند آیاتی که خداوند در آنها بی‌مانند، معرفی {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>؛ یا او دارای عالی‌ترین اوصاف کمالی دانسته شده است: {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و مثل برتر از آن خداوند است» سوره نحل، آیه ۶۰.</ref>.
	# ناقص بودن [[معرفت حسی]]: گرچه مردم در قرآن کریم به شناخت طبیعت و موجودات دعوت شده‌اند تا مثلا از طریق نگاه به شتر، به ویژگی‌های [[خالق متعال]] پی ببرند<ref>شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، ج۱۴، ص۱۷۹.</ref>، ولی این نگاه به تنهایی و بدون پشتوانه [[استدلال عقلی]] مفید نیست؛ چراکه اگر تحلیل [[عقلی]] پشتوانه این نگاه ظاهری نباشد، نمی‌توان از دیدن به چیز دیگری پی برد؛ مثلاً شخص با دیدن شتر و ویژگی‌های آن به وجود [[علم]] و دقت سازنده او پی می‌برد<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>.		# ناقص بودن [[معرفت حسی]]: گرچه مردم در قرآن کریم به شناخت طبیعت و موجودات دعوت شده‌اند تا مثلا از طریق نگاه به شتر، به ویژگی‌های [[خالق متعال]] پی ببرند<ref>شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، ج۱۴، ص۱۷۹.</ref>، ولی این نگاه به تنهایی و بدون پشتوانه [[استدلال عقلی]] مفید نیست؛ چراکه اگر تحلیل [[عقلی]] پشتوانه این نگاه ظاهری نباشد، نمی‌توان از دیدن به چیز دیگری پی برد؛ مثلاً شخص با دیدن شتر و ویژگی‌های آن به وجود [[علم]] و دقت سازنده او پی می‌برد<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>.

Bahmani در ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۱

2025-09-02T12:21:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۱
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.		کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی اعتماد نمی‌شود.

	==زمینه پیدایش==		== زمینه پیدایش ==
	در قرون اخیر موج [[تجربه‌گرایی]] و [[غلبه]] روش حسی و تجربه بر روش قیاسی در [[شناخت]] طبیعت باعث ایجاد این [[اندیشه]] شد که روش قیاسی و تعقلی روش قیاسی و تعقلی اعتبار ندارد و تنها [[فلسفه]] قابل اعتماد فلسفه حسی و [[تجربی]] است؛ به همین دلیل، موارد خارج از دایره تجربه قابل تحقیق نیست و نباید درباره آنها بحث کرد.		در قرون اخیر موج [[تجربه‌گرایی]] و [[غلبه]] روش حسی و تجربه بر روش قیاسی در [[شناخت]] طبیعت باعث ایجاد این [[اندیشه]] شد که روش قیاسی و تعقلی روش قیاسی و تعقلی اعتبار ندارد و تنها [[فلسفه]] قابل اعتماد فلسفه حسی و تجربی است؛ به همین دلیل، موارد خارج از دایره تجربه قابل تحقیق نیست و نباید درباره آنها بحث کرد.
	در [[جهان اسلام]] که از سویی سابقه [[مخالفت]] [[اهل حدیث]] با هرگونه [[تفکر]] و [[تعمق]] و از سوی دیگر موفقیت‌های پی‌درپی روش حسی در شناخت طبیعت دیده و از جانب سوم، [[دشواری]] تعمق و حل مسائل [[فلسفی]] مانعی بر سر این شیوه بحث در [[الهیات]] و کلام تلقی می‌شد، [[شیوه]] دیگری در الهیات شد تا از اشکال نداشتن قابلیت تحقیق و تجربه‌پذیری به دور باشد. به همین دلیل از روش تجربی و حسی در طرح و تبیین مباحث الهیاتی استفاده شد<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>

	==استدلال==		در [[جهان اسلام]] که از سویی سابقه [[مخالفت]] [[اهل حدیث]] با هرگونه [[تفکر]] و تعمق و از سوی دیگر موفقیت‌های پی‌درپی روش حسی در شناخت طبیعت دیده و از جانب سوم، [[دشواری]] تعمق و حل مسائل [[فلسفی]] مانعی بر سر این شیوه بحث در [[الهیات]] و کلام تلقی می‌شد، شیوه دیگری در الهیات شد تا از اشکال نداشتن قابلیت تحقیق و تجربه‌پذیری به دور باشد. به همین دلیل از روش تجربی و حسی در طرح و تبیین مباحث الهیاتی استفاده شد<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>
	طرفداران این شیوه آن را علاوه بر ابتنای آن بر استدلال‌های تجربه‌گرایان با دلیل درون‌دینی نیز [[تأیید]] و به نظر ایشان، از نظر قرآن، تنها راه [[شناخت خداوند]] مطالعه در طبیعت و [[مخلوقات]] با استفاده از روش حسی و هر راهی غیر از این راه [[بیهوده]] است؛ زیرا [[خداوند]] در قرآن در سراسر [[آیات]] خود در کمال صراحت [[بشر]] را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی ممکن نیست، [[دعوت]] کرده است<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. مثلاً خداوند با دعوت [[مردم]] به نگاه به [[خلقت]] شتر، [[رفعت]] [[آسمان‌ها]]، چگونگی قرارگرفتن [[کوه‌ها]] در [[زمین]] و [[مسطح]] بودن زمین<ref>{{متن قرآن\|أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}} «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آن را آفریده‌اند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷-۲۰.</ref>، آنان را به [[خداشناسی]] و [[شناخت]] [[صفات خداوند]] [[دعوت]] می‌می‌کند.
			== استدلال ==
			طرفداران این شیوه آن را علاوه بر ابتنای آن بر استدلال‌های تجربه‌گرایان با دلیل درون‌دینی نیز [[تأیید]] و به نظر ایشان، از نظر قرآن، تنها راه [[شناخت خداوند]] مطالعه در طبیعت و [[مخلوقات]] با استفاده از روش حسی و هر راهی غیر از این راه [[بیهوده]] است؛ زیرا [[خداوند]] در قرآن در سراسر [[آیات]] خود در کمال صراحت [[بشر]] را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی ممکن نیست، [[دعوت]] کرده است<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. مثلاً خداوند با دعوت [[مردم]] به نگاه به [[خلقت]] شتر، رفعت [[آسمان‌ها]]، چگونگی قرارگرفتن [[کوه‌ها]] در [[زمین]] و مسطح بودن زمین<ref>{{متن قرآن\|أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}} «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آن را آفریده‌اند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷-۲۰.</ref>، آنان را به [[خداشناسی]] و [[شناخت]] [[صفات خداوند]] [[دعوت]] می‌می‌کند.

	'''نقد و بررسی''': این دیدگاه از چندین دیدگاه ایراد دارد:		'''نقد و بررسی''': این دیدگاه از چندین دیدگاه ایراد دارد:
	#اشکال مبنایی: ریشه این دیدگاه منحصر کردن راه [[کسب دانش]] در روش [[حسی]] و [[تجربی]] است درحالی‌که مبنای این کار با هیچ [[دلیل تجربی]] دیگری [[اثبات]] شده است و هیچ دلیلی بر صحتش نداریم و اثبات‌پذیر نیست.		# اشکال مبنایی: ریشه این دیدگاه منحصر کردن راه [[کسب دانش]] در روش [[حسی]] و تجربی است درحالی‌که مبنای این کار با هیچ دلیل تجربی دیگری [[اثبات]] شده است و هیچ دلیلی بر صحتش نداریم و اثبات‌پذیر نیست.
	#نادیده گرفتن بخشی از [[الزامات]] [[زندگی]] و [[معارف دینی]]: بر اساس مبانی [[معرفت‌شناختی]]، شناخت [[انسان]] فقط از راه [[امور مادی]] و تجربه‌پذیر نیست و امور زیادی در عالم وجود دارد که انسان به شناخت آنها [[مأمور]] شده است، یا به وجود آنها [[علم]] و [[آگاهی]] دارد، ولی؛ نمی‌توان آنها را با قابل [[تجربه]] و [[حس]] شناخت. اموری که برای زندگی انسان بسیار مهم هستند و شامل [[مبدأ و معاد]] و [[نفس انسان]] و امور غیرمادی دیگر می‌شود. بنابراین، چگونه می‌توان علم یا [[قدرت]] مطلق [[خداوند]] را از راه تجربه به دست آورد؟		# نادیده گرفتن بخشی از الزامات [[زندگی]] و [[معارف دینی]]: بر اساس مبانی [[معرفت‌شناختی]]، شناخت [[انسان]] فقط از راه [[امور مادی]] و تجربه‌پذیر نیست و امور زیادی در عالم وجود دارد که انسان به شناخت آنها [[مأمور]] شده است، یا به وجود آنها [[علم]] و [[آگاهی]] دارد، ولی؛ نمی‌توان آنها را با قابل [[تجربه]] و [[حس]] شناخت. اموری که برای زندگی انسان بسیار مهم هستند و شامل [[مبدأ و معاد]] و [[نفس انسان]] و امور غیرمادی دیگر می‌شود. بنابراین، چگونه می‌توان علم یا [[قدرت]] مطلق [[خداوند]] را از راه تجربه به دست آورد؟
	# [[رفتار]] گزینشی با [[آیات]]: اینکه در برخی [[آیات قرآن کریم]] [[مردم]] به مطالعه حسی طبیعت، به‌کارگیری حس و تجربه و گردش در عالم و نگاه به طبیعت و ~~[[پندگرفتن]]~~ از آن دعوت شده‌اند، درست است، ولی تمام آیات قرآن کریم ناظر به این روش و [[حصر]] بر آن نیست و در [[قرآن کریم]] در کنار این آیات، آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در [[نظام طبیعت]] نمی‌توان آن آیات و مسائل مطرح شده در آنها را فهمید؛ مانند آیاتی که خداوند در آنها بی‌مانند، معرفی {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>؛ یا او دارای عالی‌ترین اوصاف کمالی دانسته شده است: {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و مثل برتر از آن خداوند است» سوره نحل، آیه ۶۰.</ref>.		# [[رفتار]] گزینشی با [[آیات]]: اینکه در برخی [[آیات قرآن کریم]] [[مردم]] به مطالعه حسی طبیعت، به‌کارگیری حس و تجربه و گردش در عالم و نگاه به طبیعت و پند گرفتن از آن دعوت شده‌اند، درست است، ولی تمام آیات قرآن کریم ناظر به این روش و [[حصر]] بر آن نیست و در [[قرآن کریم]] در کنار این آیات، آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در [[نظام طبیعت]] نمی‌توان آن آیات و مسائل مطرح شده در آنها را فهمید؛ مانند آیاتی که خداوند در آنها بی‌مانند، معرفی {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>؛ یا او دارای عالی‌ترین اوصاف کمالی دانسته شده است: {{متن قرآن\|وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و مثل برتر از آن خداوند است» سوره نحل، آیه ۶۰.</ref>.
	#ناقص بودن [[معرفت حسی]]: گرچه مردم در قرآن کریم به شناخت [[طبیعت]] و موجودات دعوت شده‌اند تا مثلا از طریق نگاه به شتر، به ویژگی‌های [[خالق متعال]] پی ببرند<ref>شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، ج۱۴، ص۱۷۹.</ref>، ولی این نگاه به [[تنهایی]] و بدون پشتوانه [[استدلال عقلی]] مفید نیست؛ چراکه اگر تحلیل [[عقلی]] پشتوانه این نگاه ظاهری نباشد، نمی‌توان از دیدن به چیز دیگری پی برد؛ مثلاً شخص با دیدن شتر و ویژگی‌های آن به وجود [[علم]] و دقت سازنده او پی می‌برد.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>		# ناقص بودن [[معرفت حسی]]: گرچه مردم در قرآن کریم به شناخت طبیعت و موجودات دعوت شده‌اند تا مثلا از طریق نگاه به شتر، به ویژگی‌های [[خالق متعال]] پی ببرند<ref>شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، ج۱۴، ص۱۷۹.</ref>، ولی این نگاه به تنهایی و بدون پشتوانه [[استدلال عقلی]] مفید نیست؛ چراکه اگر تحلیل [[عقلی]] پشتوانه این نگاه ظاهری نباشد، نمی‌توان از دیدن به چیز دیگری پی برد؛ مثلاً شخص با دیدن شتر و ویژگی‌های آن به وجود [[علم]] و دقت سازنده او پی می‌برد<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* مقدمه */

2025-08-16T10:22:39Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۲
خط ۹:		خط ۹:
	کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.		کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.

	===زمینه پیدایش===		==زمینه پیدایش==
	در قرون اخیر موج [[تجربه‌گرایی]] و [[غلبه]] روش حسی و تجربه بر روش قیاسی در [[شناخت]] طبیعت باعث ایجاد این [[اندیشه]] شد که روش قیاسی و تعقلی روش قیاسی و تعقلی اعتبار ندارد و تنها [[فلسفه]] قابل اعتماد فلسفه حسی و [[تجربی]] است؛ به همین دلیل، موارد خارج از دایره تجربه قابل تحقیق نیست و نباید درباره آنها بحث کرد.		در قرون اخیر موج [[تجربه‌گرایی]] و [[غلبه]] روش حسی و تجربه بر روش قیاسی در [[شناخت]] طبیعت باعث ایجاد این [[اندیشه]] شد که روش قیاسی و تعقلی روش قیاسی و تعقلی اعتبار ندارد و تنها [[فلسفه]] قابل اعتماد فلسفه حسی و [[تجربی]] است؛ به همین دلیل، موارد خارج از دایره تجربه قابل تحقیق نیست و نباید درباره آنها بحث کرد.
	در [[جهان اسلام]] که از سویی سابقه [[مخالفت]] [[اهل حدیث]] با هرگونه [[تفکر]] و [[تعمق]] و از سوی دیگر موفقیت‌های پی‌درپی روش حسی در شناخت طبیعت دیده و از جانب سوم، [[دشواری]] تعمق و حل مسائل [[فلسفی]] مانعی بر سر این شیوه بحث در [[الهیات]] و کلام تلقی می‌شد، [[شیوه]] دیگری در الهیات شد تا از اشکال نداشتن قابلیت تحقیق و تجربه‌پذیری به دور باشد. به همین دلیل از روش تجربی و حسی در طرح و تبیین مباحث الهیاتی استفاده شد<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>		در [[جهان اسلام]] که از سویی سابقه [[مخالفت]] [[اهل حدیث]] با هرگونه [[تفکر]] و [[تعمق]] و از سوی دیگر موفقیت‌های پی‌درپی روش حسی در شناخت طبیعت دیده و از جانب سوم، [[دشواری]] تعمق و حل مسائل [[فلسفی]] مانعی بر سر این شیوه بحث در [[الهیات]] و کلام تلقی می‌شد، [[شیوه]] دیگری در الهیات شد تا از اشکال نداشتن قابلیت تحقیق و تجربه‌پذیری به دور باشد. به همین دلیل از روش تجربی و حسی در طرح و تبیین مباحث الهیاتی استفاده شد<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)\|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>

	==~~=[[~~استدلال~~]]=~~==		==استدلال==
	طرفداران این شیوه آن را علاوه بر ابتنای آن بر استدلال‌های تجربه‌گرایان با دلیل درون‌دینی نیز [[تأیید]] و به نظر ایشان، از نظر قرآن، تنها راه [[شناخت خداوند]] مطالعه در طبیعت و [[مخلوقات]] با استفاده از روش حسی و هر راهی غیر از این راه [[بیهوده]] است؛ زیرا [[خداوند]] در قرآن در سراسر [[آیات]] خود در کمال صراحت [[بشر]] را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی ممکن نیست، [[دعوت]] کرده است<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. مثلاً خداوند با دعوت [[مردم]] به نگاه به [[خلقت]] شتر، [[رفعت]] [[آسمان‌ها]]، چگونگی قرارگرفتن [[کوه‌ها]] در [[زمین]] و [[مسطح]] بودن زمین<ref>{{متن قرآن\|أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}} «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آن را آفریده‌اند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷-۲۰.</ref>، آنان را به [[خداشناسی]] و [[شناخت]] [[صفات خداوند]] [[دعوت]] می‌می‌کند.		طرفداران این شیوه آن را علاوه بر ابتنای آن بر استدلال‌های تجربه‌گرایان با دلیل درون‌دینی نیز [[تأیید]] و به نظر ایشان، از نظر قرآن، تنها راه [[شناخت خداوند]] مطالعه در طبیعت و [[مخلوقات]] با استفاده از روش حسی و هر راهی غیر از این راه [[بیهوده]] است؛ زیرا [[خداوند]] در قرآن در سراسر [[آیات]] خود در کمال صراحت [[بشر]] را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی ممکن نیست، [[دعوت]] کرده است<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. مثلاً خداوند با دعوت [[مردم]] به نگاه به [[خلقت]] شتر، [[رفعت]] [[آسمان‌ها]]، چگونگی قرارگرفتن [[کوه‌ها]] در [[زمین]] و [[مسطح]] بودن زمین<ref>{{متن قرآن\|أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}} «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آن را آفریده‌اند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷-۲۰.</ref>، آنان را به [[خداشناسی]] و [[شناخت]] [[صفات خداوند]] [[دعوت]] می‌می‌کند.

Jaafari در ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۲

2025-08-16T10:22:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۲
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==~~[[کلام حسی]]~~==		==مقدمه==
	کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.		کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.

Jaafari در ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱

2025-08-16T09:41:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = کلام
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل = کلام
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

Jaafari: /* پانویس */

2025-08-16T09:40:55Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۰
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~عباسی~~]]		[[رده:کلام]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==کلام حسی== کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی اعتقادات دینی گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری حس و تجربه است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و عقلی به ادله نق...» ایجاد کرد

2025-08-16T09:40:33Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==کلام حسی== کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی اعتقادات دینی گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری حس و تجربه است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و عقلی به ادله نق...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[کلام حسی]]==
کلام حسی، به شیوه‌ای از طرح و بررسی [[اعتقادات دینی]] گفته می‌شود که مبتنی بر به‌کارگیری [[حس]] و [[تجربه]] است. در این روش برخلاف شیوه نقلی و [[عقلی]] به [[ادله نقلی]] [[قرآن]] و [[سنت]]، استناد و به استدلال‌ها و تحلیل‌های عقلی [[اعتماد]] نمی‌شود.

===زمینه پیدایش===
در قرون اخیر موج [[تجربه‌گرایی]] و [[غلبه]] روش حسی و تجربه بر روش قیاسی در [[شناخت]] طبیعت باعث ایجاد این [[اندیشه]] شد که روش قیاسی و تعقلی روش قیاسی و تعقلی اعتبار ندارد و تنها [[فلسفه]] قابل اعتماد فلسفه حسی و [[تجربی]] است؛ به همین دلیل، موارد خارج از دایره تجربه قابل تحقیق نیست و نباید درباره آنها بحث کرد.
در [[جهان اسلام]] که از سویی سابقه [[مخالفت]] [[اهل حدیث]] با هرگونه [[تفکر]] و [[تعمق]] و از سوی دیگر موفقیت‌های پی‌درپی روش حسی در شناخت طبیعت دیده و از جانب سوم، [[دشواری]] تعمق و حل مسائل [[فلسفی]] مانعی بر سر این شیوه بحث در [[الهیات]] و کلام تلقی می‌شد، [[شیوه]] دیگری در الهیات شد تا از اشکال نداشتن قابلیت تحقیق و تجربه‌پذیری به دور باشد. به همین دلیل از روش تجربی و حسی در طرح و تبیین مباحث الهیاتی استفاده شد<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضائی|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>

===[[استدلال]]===
طرفداران این شیوه آن را علاوه بر ابتنای آن بر استدلال‌های تجربه‌گرایان با دلیل درون‌دینی نیز [[تأیید]] و به نظر ایشان، از نظر قرآن، تنها راه [[شناخت خداوند]] مطالعه در طبیعت و [[مخلوقات]] با استفاده از روش حسی و هر راهی غیر از این راه [[بیهوده]] است؛ زیرا [[خداوند]] در قرآن در سراسر [[آیات]] خود در کمال صراحت [[بشر]] را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی ممکن نیست، [[دعوت]] کرده است<ref>طاهری، حبیب‌الله، درس‌هایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. مثلاً خداوند با دعوت [[مردم]] به نگاه به [[خلقت]] شتر، [[رفعت]] [[آسمان‌ها]]، چگونگی قرارگرفتن [[کوه‌ها]] در [[زمین]] و [[مسطح]] بودن زمین<ref>{{متن قرآن|أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}} «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آن را آفریده‌اند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷-۲۰.</ref>، آنان را به [[خداشناسی]] و [[شناخت]] [[صفات خداوند]] [[دعوت]] می‌می‌کند.

'''نقد و بررسی''': این دیدگاه از چندین دیدگاه ایراد دارد:
#اشکال مبنایی: ریشه این دیدگاه منحصر کردن راه [[کسب دانش]] در روش [[حسی]] و [[تجربی]] است درحالی‌که مبنای این کار با هیچ [[دلیل تجربی]] دیگری [[اثبات]] شده است و هیچ دلیلی بر صحتش نداریم و اثبات‌پذیر نیست.
#نادیده گرفتن بخشی از [[الزامات]] [[زندگی]] و [[معارف دینی]]: بر اساس مبانی [[معرفت‌شناختی]]، شناخت [[انسان]] فقط از راه [[امور مادی]] و تجربه‌پذیر نیست و امور زیادی در عالم وجود دارد که انسان به شناخت آنها [[مأمور]] شده است، یا به وجود آنها [[علم]] و [[آگاهی]] دارد، ولی؛ نمی‌توان آنها را با قابل [[تجربه]] و [[حس]] شناخت. اموری که برای زندگی انسان بسیار مهم هستند و شامل [[مبدأ و معاد]] و [[نفس انسان]] و امور غیرمادی دیگر می‌شود. بنابراین، چگونه می‌توان علم یا [[قدرت]] مطلق [[خداوند]] را از راه تجربه به دست آورد؟
# [[رفتار]] گزینشی با [[آیات]]: اینکه در برخی [[آیات قرآن کریم]] [[مردم]] به مطالعه حسی طبیعت، به‌کارگیری حس و تجربه و گردش در عالم و نگاه به طبیعت و [[پندگرفتن]] از آن دعوت شده‌اند، درست است، ولی تمام آیات قرآن کریم ناظر به این روش و [[حصر]] بر آن نیست و در [[قرآن کریم]] در کنار این آیات، آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در [[نظام طبیعت]] نمی‌توان آن آیات و مسائل مطرح شده در آنها را فهمید؛ مانند آیاتی که خداوند در آنها بی‌مانند، معرفی {{متن قرآن|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>؛ یا او دارای عالی‌ترین اوصاف کمالی دانسته شده است: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و مثل برتر از آن خداوند است» سوره نحل، آیه ۶۰.</ref>.
#ناقص بودن [[معرفت حسی]]: گرچه مردم در قرآن کریم به شناخت [[طبیعت]] و موجودات دعوت شده‌اند تا مثلا از طریق نگاه به شتر، به ویژگی‌های [[خالق متعال]] پی ببرند<ref>شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، ج۱۴، ص۱۷۹.</ref>، ولی این نگاه به [[تنهایی]] و بدون پشتوانه [[استدلال عقلی]] مفید نیست؛ چراکه اگر تحلیل [[عقلی]] پشتوانه این نگاه ظاهری نباشد، نمی‌توان از دیدن به چیز دیگری پی برد؛ مثلاً شخص با دیدن شتر و ویژگی‌های آن به وجود [[علم]] و دقت سازنده او پی می‌برد.<ref>[[حسن رضائی|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[حسن رضائی|رضائی، حسن]]، [[کلام حسی (مقاله)|مقاله «کلام حسی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:عباسی]]