گستره علم معصوم در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* جمع بندی میان ادله تام یا محدود بودن علم معصوم */

2024-04-28T06:45:55Z

جمع بندی میان ادله تام یا محدود بودن علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	#روایاتی که می‌‌گویند [[علم امام]] تام است بحث از فعلی بودن [[علم امام]] دارند و روایاتی که [[علم امام]] را افزایش پذیر می‌‌دانند نگاهشان به شأنی بودن [[علم امام]] است و اینکه هرگاه [[اراده]] کند از [[علم غیب]] [[آگاه]] می‌‌شود.		#روایاتی که می‌‌گویند [[علم امام]] تام است بحث از فعلی بودن [[علم امام]] دارند و روایاتی که [[علم امام]] را افزایش پذیر می‌‌دانند نگاهشان به شأنی بودن [[علم امام]] است و اینکه هرگاه [[اراده]] کند از [[علم غیب]] [[آگاه]] می‌‌شود.
	#بخشی از [[علوم]] ایشان تام و کامل و بخشی دیگر افزایش پذیر است، بخش افزایش پذیر مربوط به [[علوم]] حادث و [[علوم]] کمالی [[امامان]] مربوط می‌‌شود و [[علم تام]] به موضوعات [[دینی]]<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۳۱ ـ ۳۳۲.</ref>.		#بخشی از [[علوم]] ایشان تام و کامل و بخشی دیگر افزایش پذیر است، بخش افزایش پذیر مربوط به [[علوم]] حادث و [[علوم]] کمالی [[امامان]] مربوط می‌‌شود و [[علم تام]] به موضوعات [[دینی]]<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۳۱ ـ ۳۳۲.</ref>.
	#شاید بتوان گفت: علومی که هر روز و هر [[ساعت]] پدیدار می‌شود، به فعالیت بی‌نهایت [[خدا]] اشاره دارد و تأثیر این فعالیت در وجود امامِ وقت که [[سرپرست]] عموم عالم امکان و به خصوص عالم [[انسان]] است، افزایش درجات [[علمی]] و کمالی اوست. [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ}}<ref>«کار (جهان) را از آسمان تا زمین تدبیر می‌کند سپس (کردارها) در روزی که در شمار شما هزار سال است به سوی او بالا می‌رود» سوره سجده، آیه ۵.</ref> بیانگر وسعت [[تدبیر]] و فعالیت [[خدا]] در عالم امکان است و اینکه می‌فرماید: "از فراز [[آسمان‌ها]] تا [[زمین]]" بر این امر دلالت دارد که جلوه‌های تازه و [[تدبیر]] بی‌پایان [[خدا]] در هر شب و روز و هر [[ساعت]]، تحقق مسائل تازه‌ای است در [[عالم هستی]] که تعلق [[علمی]] و دستوری به [[امام]] وقت دارد و به عبارت دیگر، به دفتر اداره او تحویل می‌شود، از این نظر است که [[امام]] می‌فرماید شگفت این جاست که هر روز و هر شب و هر [[ساعت]]، [[علم]] تازه‌ای در کار است. این [[علم]] تازه همان گزارش جدید جلوه‌های [[خدا]] یا به تعبیر [[قرآن مجید]] تدبیرهای خداست در عالم امکان که به [[امام]] وقت می‌رسد و این با اصل کلی [[تکامل]] هم مطابق است و همین موضوع سر این است که [[خاتم انبیا]] و بلکه [[ائمه معصومین]] از همه [[انبیای گذشته]] [[افضل]] هستند، ولی در موضوع تفاوت مراتب میان [[ائمه]] و نیز تفاوت مرتبه [[پیغمبر]] و [[ائمه]] باید گفت: ~~«کلهم~~ من [[نور]] واحد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج ۱، ص ۴۳۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]].</ref>		#شاید بتوان گفت: علومی که هر روز و هر [[ساعت]] پدیدار می‌شود، به فعالیت بی‌نهایت [[خدا]] اشاره دارد و تأثیر این فعالیت در وجود امامِ وقت که [[سرپرست]] عموم عالم امکان و به خصوص عالم [[انسان]] است، افزایش درجات [[علمی]] و کمالی اوست. [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ}}<ref>«کار (جهان) را از آسمان تا زمین تدبیر می‌کند سپس (کردارها) در روزی که در شمار شما هزار سال است به سوی او بالا می‌رود» سوره سجده، آیه ۵.</ref> بیانگر وسعت [[تدبیر]] و فعالیت [[خدا]] در عالم امکان است و اینکه می‌فرماید: "از فراز [[آسمان‌ها]] تا [[زمین]]" بر این امر دلالت دارد که جلوه‌های تازه و [[تدبیر]] بی‌پایان [[خدا]] در هر شب و روز و هر [[ساعت]]، تحقق مسائل تازه‌ای است در [[عالم هستی]] که تعلق [[علمی]] و دستوری به [[امام]] وقت دارد و به عبارت دیگر، به دفتر اداره او تحویل می‌شود، از این نظر است که [[امام]] می‌فرماید شگفت این جاست که هر روز و هر شب و هر [[ساعت]]، [[علم]] تازه‌ای در کار است. این [[علم]] تازه همان گزارش جدید جلوه‌های [[خدا]] یا به تعبیر [[قرآن مجید]] تدبیرهای خداست در عالم امکان که به [[امام]] وقت می‌رسد و این با اصل کلی [[تکامل]] هم مطابق است و همین موضوع سر این است که [[خاتم انبیا]] و بلکه [[ائمه معصومین]] از همه انبیای گذشته [[افضل]] هستند، ولی در موضوع تفاوت مراتب میان [[ائمه]] و نیز تفاوت مرتبه [[پیغمبر]] و [[ائمه]] باید گفت: {{عربی\|کلهم من نور واحد}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج ۱، ص ۴۳۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]].</ref>
	#منظور از [[علم تام]] [[امام]]، [[علم]]، نسبت به مخلوقات است و منظور از [[افزایش علم]] در شب‌های [[جمعه]] یا [[قدر]] یا در طول سال، مربوط به [[علم]] ایشان به [[خداوند]] است؛ زیرا [[ذات خداوند]] نامحدود است و [[معرفت]] به او پایان ندارد. لذا در هر [[شب جمعه]] [[روح]] [[امامان]]{{ع}} به [[طواف]] [[عرش الهی]] می‌رود و در آنجا علمشان به [[ذات خدا]] افزوده می‌گردد. در این زمینه در روایتی می‌‌خوانیم: [[محمد بن سلیمان]] [[دیلم]] از پدرش [[نقل]] می‌کند به [[امام صادق]]{{ع}} گفت: "قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به [[علم]] خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم" [[امام]] فرمود: "اما [[احکام]] [[حلال و حرام]] را [[خداوند]] تمام و کمال بر [[پیامبر]] خود نازل کرده و به [[امام]] نیز [[دانش]] جدیدی افزوده نشود". [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: "پس این زیادی چیست؟" [[امام]] فرمود: "در چیزهایی دیگر است جز [[حلال و حرام]]"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۴۸۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]]، ص ۸۵ ـ ۹۰؛ [[سید محمود جزائری\|جزائری، سید محمود]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		#منظور از [[علم تام]] [[امام]]، [[علم]]، نسبت به مخلوقات است و منظور از [[افزایش علم]] در شب‌های [[جمعه]] یا [[قدر]] یا در طول سال، مربوط به [[علم]] ایشان به [[خداوند]] است؛ زیرا ذات خداوند نامحدود است و [[معرفت]] به او پایان ندارد. لذا در هر [[شب جمعه]] [[روح]] [[امامان]]{{ع}} به [[طواف]] [[عرش الهی]] می‌رود و در آنجا علمشان به ذات خدا افزوده می‌گردد. در این زمینه در روایتی می‌‌خوانیم: [[محمد بن سلیمان]] [[دیلم]] از پدرش [[نقل]] می‌کند به [[امام صادق]]{{ع}} گفت: "قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به [[علم]] خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم" [[امام]] فرمود: "اما [[احکام]] [[حلال و حرام]] را [[خداوند]] تمام و کمال بر [[پیامبر]] خود نازل کرده و به [[امام]] نیز [[دانش]] جدیدی افزوده نشود". [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: "پس این زیادی چیست؟" [[امام]] فرمود: "در چیزهایی دیگر است جز [[حلال و حرام]]"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۴۸۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]]، ص ۸۵ ـ ۹۰؛ [[سید محمود جزائری\|جزائری، سید محمود]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
	#برخی گفته‌اند، [[افزایش علم امام]] دو معنا دارد:		#برخی گفته‌اند، [[افزایش علم امام]] دو معنا دارد:
	##نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]] در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است. طبق [[روایات]] در شب‌های [[جمعه]] [[امامان]]{{ع}} به [[عرش الهی]] می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این [[علوم]] از این [[دست]] باشد.		##نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]] در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است. طبق [[روایات]] در شب‌های [[جمعه]] [[امامان]]{{ع}} به [[عرش الهی]] می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این [[علوم]] از این [[دست]] باشد.
	##نوع دیگر از علومی که افزوده می‌شود، [[علم]] به حقائق مادی و خصوصیات عالم طبع است که به تناسب شرائط زمان و مکان از [[باطن]] [[امام]] بر ظاهر تنزل می‌کند، و [[امام]] بدان تفصیلاً و در عالم ظاهر [[آگاه]] می‌شوند. این [[علوم]] در قالب انواع گوناگونی از [[مکاشفات]] سمعی و [[بصری]] و غیرحسی برای [[ائمه]] تحقق پیدا می‌کند<ref>ر.ک: [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]].</ref>.		##نوع دیگر از علومی که افزوده می‌شود، [[علم]] به حقائق مادی و خصوصیات عالم طبع است که به تناسب شرائط زمان و مکان از [[باطن]] [[امام]] بر ظاهر تنزل می‌کند، و [[امام]] بدان تفصیلاً و در عالم ظاهر [[آگاه]] می‌شوند. این [[علوم]] در قالب انواع گوناگونی از [[مکاشفات]] سمعی و [[بصری]] و غیرحسی برای [[ائمه]] تحقق پیدا می‌کند<ref>ر.ک: [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]].</ref>.
	#یا اینکه آنها همۀ این امور را می‌دانند اما بالقوه نه بالفعل، یعنی هرگاه [[اراده]] کنند چیزی را از [[اسرار غیب]] بدانند [[خداوند]] به آنها [[الهام]] می‌کند و یا [[قواعد]] و اصولی نزد آنهاست که با مراجعه به آن [[قواعد]] و اصول [[فتح]] باب می‌شود و می‌توانند هر چیزی را از [[اسرار غیب]] بدانند و... .		#یا اینکه آنها همۀ این امور را می‌دانند اما بالقوه نه بالفعل، یعنی هرگاه [[اراده]] کنند چیزی را از [[اسرار غیب]] بدانند [[خداوند]] به آنها [[الهام]] می‌کند و یا قواعد و اصولی نزد آنهاست که با مراجعه به آن قواعد و اصول [[فتح]] باب می‌شود و می‌توانند هر چیزی را از [[اسرار غیب]] بدانند و... .
	#منظور از [[آگاهی]] [[معصومین]]{{ع}} از [[علم غیب]] [[آگاهی]] از مسائلی است که به نحوی با [[هدایت]] [[بشر]] ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم دارد، بنابراین آنها از تمام معارف و [[احکام]] و تواریخ [[انبیاء]] و مسائل [[آفرینش]] و حوادث گذشته و [[آینده]] تا آنجا که به [[هدایت]] [[انسان‌ها]] ارتباط دارد بالفعل آگاه‌اند، اما ضرورتی نیست که خارج از این دایره برای آنها قائل شویم.		#منظور از [[آگاهی]] [[معصومین]]{{ع}} از [[علم غیب]] [[آگاهی]] از مسائلی است که به نحوی با [[هدایت]] [[بشر]] ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم دارد، بنابراین آنها از تمام معارف و [[احکام]] و تواریخ [[انبیاء]] و مسائل [[آفرینش]] و حوادث گذشته و [[آینده]] تا آنجا که به [[هدایت]] [[انسان‌ها]] ارتباط دارد بالفعل آگاه‌اند، اما ضرورتی نیست که خارج از این دایره برای آنها قائل شویم.
	#آنها به تمام [[اسرار غیب]] آگاه‌اند ولی [[آگاهی]] بر اصول کلی است. در همه جا کلیات را می‌دانند در حالی که [[علم]] به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص [[خداوند]] است.		#آنها به تمام [[اسرار غیب]] آگاه‌اند ولی [[آگاهی]] بر اصول کلی است. در همه جا کلیات را می‌دانند در حالی که [[علم]] به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص [[خداوند]] است.

Bahmani: /* دلایل محدود بودن علم معصوم */

2024-04-28T06:44:48Z

دلایل محدود بودن علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۷۹:		خط ۷۹:
	## [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "[[علم]] آن است که شب و روز زیاد می‌گردد و از جانب [[خداوند]] به ما افاضه می‌شود"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَأَيُّ شَيْ‏ءٍ الْعِلْمُ قَالَ مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ الْأَمْرُ مِنْ بَعْدِ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ءِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۳۸، ح ۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[عسکری امام‌خان\|امام‌خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)\|منشأ و قلمرو علم امام]].</ref>		## [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "[[علم]] آن است که شب و روز زیاد می‌گردد و از جانب [[خداوند]] به ما افاضه می‌شود"<ref>{{متن حدیث\|قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَأَيُّ شَيْ‏ءٍ الْعِلْمُ قَالَ مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ الْأَمْرُ مِنْ بَعْدِ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ءِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۳۸، ح ۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[عسکری امام‌خان\|امام‌خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)\|منشأ و قلمرو علم امام]].</ref>
	## [[زراره]] می‌‏گوید از [[امام باقر]]{{ع}} شنیدم می‌‏فرمودند: "اگر بر [[علوم]] ما اضافه نمی‌‏شد تمام می‌‏گشت». [[زراره]] گفت: "بر [[علوم]] شما چیزی‌ اضافه می‌‏شود که [[رسول خدا]]{{صل}} آن را نمی‌‏دانسته؟" فرمودند: «اگر بخواهد چیز تازه‌‏ای‌ بر [[علوم]] ما اضافه شود، اولاً بر [[رسول خدا]]{{صل}} عرضه می‌‏شود، سپس بر [[امامان]]{{ع}} یکی‌ پس از دیگری‌، تا به ما منتهی‌ شود"<ref>{{متن حدیث\|لَوْ لَا أَنَّا نَزْدَادُ لَأَنْفَدْنَا قَالَ قُلْتُ تَزْدَادُونَ شَيْئاً لَا يَعْلَمُهُ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ أَمَا إِنَّهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ عُرِضَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص ثُمَّ عَلَى الْأَئِمَّةِ ثُمَّ انْتَهَى الْأَمْرُ إِلَيْنَا}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۵۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی\|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)\|بررسی مسائل کلی امامت]]، ص ۲۸۷؛ [[محسن غرویان\|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری\|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی\|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)\|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۳۳۹.</ref>		## [[زراره]] می‌‏گوید از [[امام باقر]]{{ع}} شنیدم می‌‏فرمودند: "اگر بر [[علوم]] ما اضافه نمی‌‏شد تمام می‌‏گشت». [[زراره]] گفت: "بر [[علوم]] شما چیزی‌ اضافه می‌‏شود که [[رسول خدا]]{{صل}} آن را نمی‌‏دانسته؟" فرمودند: «اگر بخواهد چیز تازه‌‏ای‌ بر [[علوم]] ما اضافه شود، اولاً بر [[رسول خدا]]{{صل}} عرضه می‌‏شود، سپس بر [[امامان]]{{ع}} یکی‌ پس از دیگری‌، تا به ما منتهی‌ شود"<ref>{{متن حدیث\|لَوْ لَا أَنَّا نَزْدَادُ لَأَنْفَدْنَا قَالَ قُلْتُ تَزْدَادُونَ شَيْئاً لَا يَعْلَمُهُ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ أَمَا إِنَّهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ عُرِضَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص ثُمَّ عَلَى الْأَئِمَّةِ ثُمَّ انْتَهَى الْأَمْرُ إِلَيْنَا}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۵۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی\|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)\|بررسی مسائل کلی امامت]]، ص ۲۸۷؛ [[محسن غرویان\|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری\|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی\|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)\|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۳۳۹.</ref>
	## [[امام صادق]]{{ع}} به "ابی یحیی صنعانی" فرمود: "ای ابایحیی برای ما در شب‌های [[جمعه]] شأنی است از [[شئون]]؛ در این شب‌ها [[ارواح]] [[انبیای گذشته]] و [[ارواح]] اوصیای گذشته و [[روح]] امامی که زنده است را به [[آسمان]] برند تا به دور [[عرش]] [[خداوند]] هفت دور [[طواف]] کنند و نزد هر کدام از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] بخوانند و سپس آنها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه [[انبیا]] و [[اوصیا]] لبالب از [[شادی]] شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در [[دانش]] او افزوده شود"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ أَبِي يَحْيَى الصَّنْعَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]]؛ [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]]؛ [[محمد حسن نادم]] و [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)\|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۱.</ref>		## [[امام صادق]]{{ع}} به "ابی یحیی صنعانی" فرمود: "ای ابایحیی برای ما در شب‌های [[جمعه]] شأنی است از [[شئون]]؛ در این شب‌ها [[ارواح]] انبیای گذشته و [[ارواح]] اوصیای گذشته و [[روح]] امامی که زنده است را به [[آسمان]] برند تا به دور [[عرش]] [[خداوند]] هفت دور [[طواف]] کنند و نزد هر کدام از ستون‌های [[عرش]] دو رکعت [[نماز]] بخوانند و سپس آنها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه [[انبیا]] و [[اوصیا]] لبالب از [[شادی]] شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در [[دانش]] او افزوده شود"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ أَبِي يَحْيَى الصَّنْعَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِي يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَاكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى ع وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفُ بِهِ أُسْبُوعاً وَ تُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۵۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|علم امام]]؛ [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]]؛ [[محمد حسن نادم]] و [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)\|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۱.</ref>
	#تفاضل بین [[امامان]]{{ع}}: در روایاتی از تفاضل [[علمی]] بین [[امامان]]{{ع}} خبر داده شده است هر چند در [[علم]] [[حلال و حرام]]، [[وجوب اطاعت]]، [[امر و نهی]] و [[شجاعت]] یکسان هستند؛ چنین روایاتی، این مطلب را [[اثبات]] می‌کنند که [[علوم]] ایشان تام و کامل نبوده است. [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "همه ما در [[اطاعت]] و امر [[امامت]] یک [[حکم]] داریم و بعضی از ما از برخی دیگر داناترند"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص ۴۷۲.</ref>. این‌گونه [[روایات]] ـ که بیان‌گر [[برتری]] [[علمی]] برخی از [[ائمه]] بر برخی دیگرند ـ کامل بودن [[علوم]] ایشان را [[نفی]] می‌کنند؛ زیرا در فرض کامل بودن [[علوم]] آنان، تمایز [[علمی]] در کار نخواهد بود.		#تفاضل بین [[امامان]]{{ع}}: در روایاتی از تفاضل [[علمی]] بین [[امامان]]{{ع}} خبر داده شده است هر چند در [[علم]] [[حلال و حرام]]، [[وجوب اطاعت]]، [[امر و نهی]] و [[شجاعت]] یکسان هستند؛ چنین روایاتی، این مطلب را [[اثبات]] می‌کنند که [[علوم]] ایشان تام و کامل نبوده است. [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "همه ما در [[اطاعت]] و امر [[امامت]] یک [[حکم]] داریم و بعضی از ما از برخی دیگر داناترند"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص ۴۷۲.</ref>. این‌گونه [[روایات]] ـ که بیان‌گر [[برتری]] [[علمی]] برخی از [[ائمه]] بر برخی دیگرند ـ کامل بودن [[علوم]] ایشان را [[نفی]] می‌کنند؛ زیرا در فرض کامل بودن [[علوم]] آنان، تمایز [[علمی]] در کار نخواهد بود.
	# روایاتی که از عدم [[علم امامان]]{{ع}} به برخی از موضوعات حکایت می‌‌کند و این نشان دهندۀ [[محدودیت علم]] ایشان است:		# روایاتی که از عدم [[علم امامان]]{{ع}} به برخی از موضوعات حکایت می‌‌کند و این نشان دهندۀ [[محدودیت علم]] ایشان است:

Bahmani: /* بزرگان و قول به محدود بودن علم امام */

2024-04-28T06:44:13Z

بزرگان و قول به محدود بودن علم امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	[[شیخ مفید]] [[معتقد]] است<ref>شیخ مفید، محمد بن محمد، امالی، ص۷۰.</ref> این گونه نیست که [[امام]] همیشه و همواره به همۀ حوادث و پیش آمدها [[علم]] داشته باشد، برای نمونه وی در پاسخ به این [[پرسش]] که: آیا [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} از زمان و مکان [[شهادت]] خویش [[علم]] داشته است؟ و اگر داشته، چگونه رفتن به [[مسجد]] و [[کربلا]] توجیه می‌شود؟ می‌گوید: [[اجماع]] [[شیعه]] تنها بر [[علم امام]] بر [[احکام شرع]] منعقد است<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳؛ [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص ۱۳۰.</ref>.		[[شیخ مفید]] [[معتقد]] است<ref>شیخ مفید، محمد بن محمد، امالی، ص۷۰.</ref> این گونه نیست که [[امام]] همیشه و همواره به همۀ حوادث و پیش آمدها [[علم]] داشته باشد، برای نمونه وی در پاسخ به این [[پرسش]] که: آیا [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} از زمان و مکان [[شهادت]] خویش [[علم]] داشته است؟ و اگر داشته، چگونه رفتن به [[مسجد]] و [[کربلا]] توجیه می‌شود؟ می‌گوید: [[اجماع]] [[شیعه]] تنها بر [[علم امام]] بر [[احکام شرع]] منعقد است<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳؛ [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص ۱۳۰.</ref>.

	ایشان در کتاب المسائل العُكبریّه می‌فرماید: "... هرگز علمای شیعه [[اجماع]] نکرده‌اند که [[امام]] همه حوادث آینده را بدون استثناء می‌داند و اگر کسی بگوید: [[امام]] همه حوادث را بدون استثناء می‌داند، این را قبول نداریم و گوینده آن را [[تصدیق]] نمی‌کنیم"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۲، ص ۲۵۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|اقوال علما در علم امام]]، ص ۴۱۱ ـ ۴۱۳.</ref>		ایشان در کتاب المسائل العُكبریّه می‌فرماید: "... هرگز علمای شیعه [[اجماع]] نکرده‌اند که [[امام]] همه حوادث آینده را بدون استثناء می‌داند و اگر کسی بگوید: [[امام]] همه حوادث را بدون استثناء می‌داند، این را قبول نداریم و گوینده آن را تصدیق نمی‌کنیم"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۲، ص ۲۵۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|اقوال علما در علم امام]]، ص ۴۱۱ ـ ۴۱۳.</ref>

	برخی از [[علما]] همچون [[سید مرتضی]] و [[میثم بحرانی]]<ref>بحرانی، شرح نهج البلاغه، ص ۶۷.</ref> بر این عقیده‌اند که [[امام]] به [[احکام شرعی]] و امور مربوط به [[دین]] [[علم]] دارد، اما [[علم]] فعلیِ وی تنها به کلیات [[احکام]] و معارف است و نمی‌تواند به تفصیل، به تمامی جزئیات امور و [[احکام]] بالفعل [[آگاهی]] کامل داشته باشد. [[سیدمرتضی]]<ref>الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴. برای اطلاع از دیدگاه سید مرتضی در باره عدم گستردگی علم امام رجوع شود به دیگر آثار سید از جمله: تنزیه الانبیا ص۱۸۰ و کتاب الشافی ص ۱۸۸.</ref> از کسانی است که قائل به [[محدودیت علم]] [[امام]] بوده و می‌‌گوید [[علم امام]] شامل تمام موضوعات نمی‌شود. برخی از کسانی که جملۀ [[سید مرتضی]] را [[نقل]] کرده و بر ایشان اشکال نگرفته‌اند، روشن است این نظریه را قبول دارند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.		برخی از [[علما]] همچون [[سید مرتضی]] و [[میثم بحرانی]]<ref>بحرانی، شرح نهج البلاغه، ص ۶۷.</ref> بر این عقیده‌اند که [[امام]] به [[احکام شرعی]] و امور مربوط به [[دین]] [[علم]] دارد، اما [[علم]] فعلیِ وی تنها به کلیات [[احکام]] و معارف است و نمی‌تواند به تفصیل، به تمامی جزئیات امور و [[احکام]] بالفعل [[آگاهی]] کامل داشته باشد. [[سیدمرتضی]]<ref>الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴. برای اطلاع از دیدگاه سید مرتضی در باره عدم گستردگی علم امام رجوع شود به دیگر آثار سید از جمله: تنزیه الانبیا ص۱۸۰ و کتاب الشافی ص ۱۸۸.</ref> از کسانی است که قائل به [[محدودیت علم]] [[امام]] بوده و می‌‌گوید [[علم امام]] شامل تمام موضوعات نمی‌شود. برخی از کسانی که جملۀ [[سید مرتضی]] را [[نقل]] کرده و بر ایشان اشکال نگرفته‌اند، روشن است این نظریه را قبول دارند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.

Bahmani: /* محدود بودن علم معصوم */

2024-04-28T06:43:48Z

محدود بودن علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۳
خط ۵۱:		خط ۵۱:

	===محدود بودن [[علم معصوم]]===		===محدود بودن [[علم معصوم]]===
	[[انبیا]] و [[امامان]] با [[تعلیم]] [[خداوند]] از [[علم]] و [[علم غیب]] آگاه‌اند ولی این [[آگاهی]] و ارتباط به این معنی نیست که بالذات به آن عالَم وسیع و نادیدنی کاملاً احاطه داشته باشند و بدون استمداد از [[خداوند متعال]] آن [[جهان]] را مشاهده کنند، زیرا آنان نیز از حیث وجود و [[علم]] محدودیت دارند و در [[کسب علم]] محتاج به [[خداوند]] متعال‌اند. [[امتیاز]] آنان در این است که می‌توانند از نیروی [[باطن]] استفاده نمایند و گوهر صیقلی و [[نورانی]] وجودشان را به سوی جهان غیب متوجه سازند. در آن هنگام روزنه‌ای از [[غیب]] بر رویشان باز می‌شود و [[خداوند]] که مالک غیب و شهود است بدون واسطه یا به وسیلۀ [[فرشته]] برخی از مطالب [[غیبی]] را بر دلشان القا می‌کند.		[[انبیا]] و [[امامان]] با [[تعلیم]] [[خداوند]] از [[علم]] و [[علم غیب]] آگاه‌اند ولی این [[آگاهی]] و ارتباط به این معنی نیست که بالذات به آن عالَم وسیع و نادیدنی کاملاً احاطه داشته باشند و بدون استمداد از [[خداوند متعال]] آن [[جهان]] را مشاهده کنند، زیرا آنان نیز از حیث وجود و [[علم]] محدودیت دارند و در [[کسب علم]] محتاج به [[خداوند]] متعال‌اند. امتیاز آنان در این است که می‌توانند از نیروی [[باطن]] استفاده نمایند و گوهر صیقلی و [[نورانی]] وجودشان را به سوی جهان غیب متوجه سازند. در آن هنگام روزنه‌ای از [[غیب]] بر رویشان باز می‌شود و [[خداوند]] که مالک غیب و شهود است بدون واسطه یا به وسیلۀ [[فرشته]] برخی از مطالب [[غیبی]] را بر دلشان القا می‌کند.

	صاحبان این دیدگاه<ref>مانند: شیخ مفید؛ المسائل العكبریة ص۶۹ ـ ۷۰؛ محمد بن على کراجی، كنز الفوائد ج۱؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۵۹ باب السهو فی الصلاه و سید مرتضی، الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴ و... .</ref> معتقدند تام بودن [[علوم ائمه]]{{ع}} موجه نیست و ضرورتی ندارد [[امام]] به همۀ امور [[جهان]] به طور جزئی و تفصیلی [[آگاه]] باشد. اینان [[آگاهی امام]] از [[غیب]] را نه تنها شرط برای [[امامت]] نمی‌دانند، بلکه آن را محدود به بعضی از موضوعات خارجی و رویدادها و حوادث می‌دانند. حتی ایشان قائلند<ref>طبرسی، محمد بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۹۰.</ref> ممکن است [[پیامبر]] یا [[امام]] [[سهو]] و [[نسیان]] هم داشته باشد؛ البته در آنچه که از جانب [[خداوند]] برای [[مردم]] بیان می‌کنند، نباید [[سهو]] داشته باشند، اما در غیر آن جایز است که فراموش کنند یا [[سهو]] کنند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ۸۷ ـ ۸۹؛ [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|علم امام تام یا محدود؟]]، فصلنامه مشرق موعود، ش ۳۷؛ [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]]، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی؛ جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی]]، دو فصلنامه حوزه، ش ۵۴؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.		صاحبان این دیدگاه<ref>مانند: شیخ مفید؛ المسائل العكبریة ص۶۹ ـ ۷۰؛ محمد بن على کراجی، كنز الفوائد ج۱؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۵۹ باب السهو فی الصلاه و سید مرتضی، الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴ و... .</ref> معتقدند تام بودن [[علوم ائمه]]{{ع}} موجه نیست و ضرورتی ندارد [[امام]] به همۀ امور [[جهان]] به طور جزئی و تفصیلی [[آگاه]] باشد. اینان [[آگاهی امام]] از [[غیب]] را نه تنها شرط برای [[امامت]] نمی‌دانند، بلکه آن را محدود به بعضی از موضوعات خارجی و رویدادها و حوادث می‌دانند. حتی ایشان قائلند<ref>طبرسی، محمد بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۹۰.</ref> ممکن است [[پیامبر]] یا [[امام]] [[سهو]] و نسیان هم داشته باشد؛ البته در آنچه که از جانب [[خداوند]] برای [[مردم]] بیان می‌کنند، نباید [[سهو]] داشته باشند، اما در غیر آن جایز است که فراموش کنند یا [[سهو]] کنند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ۸۷ ـ ۸۹؛ [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|علم امام تام یا محدود؟]]، فصلنامه مشرق موعود، ش ۳۷؛ [[محمد حسن وکیلی\|وکیلی، محمد حسن]]، [[علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح) (مقاله)\|علم غیب امام(تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]]، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی؛ جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی]]، دو فصلنامه حوزه، ش ۵۴؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.

	====بزرگان و قول به محدود بودن [[علم امام]]====		====بزرگان و قول به محدود بودن [[علم امام]]====

Bahmani: /* دلایل تام بودن علم معصوم */

2024-04-28T06:43:26Z

دلایل تام بودن علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۳
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	====[[دلایل]] تام بودن [[علم معصوم]]====		====[[دلایل]] تام بودن [[علم معصوم]]====
	برخی از دلایلی که برای تام بودن [[علوم]] [[معصومین]]{{ع}} بیان شده است عبارت‌اند از:		برخی از دلایلی که برای تام بودن [[علوم]] [[معصومین]]{{ع}} بیان شده است عبارت‌اند از:
	#دیدگاه رسمی و مشهور دانشمندان شیعه این است که [[انبیا]] و [[امامان]]{{ع}} از هرگونه گناه صغیره و کبیره و از هرگونه [[خطا]] و [[سهو]] و [[نسیان]] به دور هستند و چنین عصمتی از آغاز [[زندگی]] تا پایان [[زندگی]] آنها برقرار است. لازمۀ چنین عصمتی [[علم غیب]] وسیع است. به هر حال [[نبی]] و [[امام]] باید عالم به حقایق اشیا و امور پنهانی باشند تا چنین عصمتی محقق شود و حتی [[خطا]] و [[نسیان]] نیز از آنان سر نزند<ref>ر.ک: [[رحیم لطیفی\|لطیفی، رحیم]]، [[علم غیب معصوم ۳ (مقاله)\|علم غیب معصوم]]، ماهنامه معارف، ش ۴۸.</ref>.		#دیدگاه رسمی و مشهور دانشمندان شیعه این است که [[انبیا]] و [[امامان]]{{ع}} از هرگونه گناه صغیره و کبیره و از هرگونه [[خطا]] و [[سهو]] و نسیان به دور هستند و چنین عصمتی از آغاز [[زندگی]] تا پایان [[زندگی]] آنها برقرار است. لازمۀ چنین عصمتی [[علم غیب]] وسیع است. به هر حال [[نبی]] و [[امام]] باید عالم به حقایق اشیا و امور پنهانی باشند تا چنین عصمتی محقق شود و حتی [[خطا]] و نسیان نیز از آنان سر نزند<ref>ر.ک: [[رحیم لطیفی\|لطیفی، رحیم]]، [[علم غیب معصوم ۳ (مقاله)\|علم غیب معصوم]]، ماهنامه معارف، ش ۴۸.</ref>.
	#روایاتی که [[امام]] را {{متن حدیث\|عالم بما کان و ما یکون و ما هو کائن}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۶۱</ref> می‌‌داند. حماد از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] می‌‌کند که فرمودند: حماد می‌گوید: من از این فرمایش حضرت مبهوت شدم و به ایشان نگریستم، حضرت خطاب به من سه بار فرمود: «همه اینها را از [[کتاب خدا]] می‌دانم، سپس این [[آیه]] را [[تلاوت]] فرمود: {{متن قرآن\|وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref> سپس باز فرمود: همه اینها را از [[کتاب خدا]] می‌دانم؛ زیرا آن روشنگر همه چیز است و تمام امور را بیان می‌کند. وضعیت [[امامان]]{{ع}} نسبت به هم دیگر به گونه‌ای است که هر چیزی را یک [[امام]] می‌داند [[امام]] دیگر نیز می‌داند؛ زیرا آنان [[نور]] یگانه‌ای هستند و همه متصل به [[نور]] محمدی{{صل}} هستند<ref>{{متن حدیث\|نحن و الله نعلم ما في السموات و ما في الأرض و ما في الجنة و ما في النار و ما بين ذلك، قال فبقيت أنظر اليه فقال: يا حماد ان ذلك في كتاب الله ثلث مرات قال: ثم تلا هذه الآية: «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى‏ هؤُلاءِ وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمِينَ» آية من كتاب الله فيه تبيان كل شي‏ء}}؛ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۷۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)\|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]، وبگاه سماموس.</ref>		#روایاتی که [[امام]] را {{متن حدیث\|عالم بما کان و ما یکون و ما هو کائن}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۶۱</ref> می‌‌داند. حماد از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] می‌‌کند که فرمودند: حماد می‌گوید: من از این فرمایش حضرت مبهوت شدم و به ایشان نگریستم، حضرت خطاب به من سه بار فرمود: «همه اینها را از [[کتاب خدا]] می‌دانم، سپس این [[آیه]] را [[تلاوت]] فرمود: {{متن قرآن\|وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref> سپس باز فرمود: همه اینها را از [[کتاب خدا]] می‌دانم؛ زیرا آن روشنگر همه چیز است و تمام امور را بیان می‌کند. وضعیت [[امامان]]{{ع}} نسبت به هم دیگر به گونه‌ای است که هر چیزی را یک [[امام]] می‌داند [[امام]] دیگر نیز می‌داند؛ زیرا آنان [[نور]] یگانه‌ای هستند و همه متصل به [[نور]] محمدی{{صل}} هستند<ref>{{متن حدیث\|نحن و الله نعلم ما في السموات و ما في الأرض و ما في الجنة و ما في النار و ما بين ذلك، قال فبقيت أنظر اليه فقال: يا حماد ان ذلك في كتاب الله ثلث مرات قال: ثم تلا هذه الآية: «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى‏ هؤُلاءِ وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمِينَ» آية من كتاب الله فيه تبيان كل شي‏ء}}؛ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۷۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)\|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]، وبگاه سماموس.</ref>
	# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[هدایت کننده]] [[مردم]] است. از همین روی باید در تمام لحظات به تمام امور [[آگاه]] باشد. لحظه ای [[غافل]] شدن او از برخی امور، با [[وظیفه]] و [[حکمت امامت]] او منافات دارد.		# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[هدایت کننده]] [[مردم]] است. از همین روی باید در تمام لحظات به تمام امور [[آگاه]] باشد. لحظه ای [[غافل]] شدن او از برخی امور، با [[وظیفه]] و [[حکمت امامت]] او منافات دارد.

Bahmani: /* بزرگان و قول به تام بودن علم امام */

2024-04-28T06:43:04Z

بزرگان و قول به تام بودن علم امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۳
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	#مرحوم [[کلینی]]<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۱۷۹، ح ۱.</ref> و مشهور [[علما]] بر اساس یک [[سلسله]] [[روایات]] می‌‌گویند: [[ائمه]]{{ع}} افزون بر [[علم به احکام شریعت]]، به تمامی حوادث گذشته، حال و [[آینده]] [[علم]] داشتند؛ مگر اموری که از اختصاصات [[علم الهی]] است؛ مانند زمان فرارسیدن [[قیامت]] یا [[علم]] به هفتاد و سومین حرف [[اسم اعظم]]<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.		#مرحوم [[کلینی]]<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۱۷۹، ح ۱.</ref> و مشهور [[علما]] بر اساس یک [[سلسله]] [[روایات]] می‌‌گویند: [[ائمه]]{{ع}} افزون بر [[علم به احکام شریعت]]، به تمامی حوادث گذشته، حال و [[آینده]] [[علم]] داشتند؛ مگر اموری که از اختصاصات [[علم الهی]] است؛ مانند زمان فرارسیدن [[قیامت]] یا [[علم]] به هفتاد و سومین حرف [[اسم اعظم]]<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.
	#[[آخوند خراسانی]] در این باره چنین می‌‌گوید: "آری، کسی که مشمول عنایت خداوند باشد و [[جان]] پاکش به عالم [[لوح محفوظ]]، که از بزرگترین [[عوالم]] [[ربوبی]] است و اصل کتاب می‌باشد، اتصال یابد، حقایق آن چنان که هست نزد او هویدا می‌گردد؛ همانگونه که چه بسا برای [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} و برخی از [[اوصیا]] اتفاق می‌افتد و بر همه موجودات آن چنان که بوده‌اند و خواهند شد، [[معرفت]] پیدا می‌کند"<ref>آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ص ۲۷۹.</ref>.		#[[آخوند خراسانی]] در این باره چنین می‌‌گوید: "آری، کسی که مشمول عنایت خداوند باشد و [[جان]] پاکش به عالم [[لوح محفوظ]]، که از بزرگترین [[عوالم]] [[ربوبی]] است و اصل کتاب می‌باشد، اتصال یابد، حقایق آن چنان که هست نزد او هویدا می‌گردد؛ همانگونه که چه بسا برای [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} و برخی از [[اوصیا]] اتفاق می‌افتد و بر همه موجودات آن چنان که بوده‌اند و خواهند شد، [[معرفت]] پیدا می‌کند"<ref>آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ص ۲۷۹.</ref>.
	#[[محمد حسین اصفهانی]] [[مقام علمی]] [[امام]] را از آنچه [[آخوند خراسانی]] گفتند، هم بالاتر می‌داند و در تعلیقۀ خود بر کلامِ [[نقل]] شده از صاحب کفایه می‌افزاید: "چرا چنین نباشد، حال آنکه او در [[سیر]] خود به سوی [[عوالم]] قدسی، با عالم [[عقل]] کلی اتصال می‌یابد و مقام او مقام [[عقل]] نخستین می‌شود که از عالم نفس کلی، که همان عالم [[لوح محفوظ]] است، بالاتر است؟!<ref>غروی اصفهانی، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، ج ۱، ص ۶۶۳.</ref>.		#[[محمد حسین اصفهانی]] مقام علمی [[امام]] را از آنچه [[آخوند خراسانی]] گفتند، هم بالاتر می‌داند و در تعلیقۀ خود بر کلامِ [[نقل]] شده از صاحب کفایه می‌افزاید: "چرا چنین نباشد، حال آنکه او در [[سیر]] خود به سوی [[عوالم]] قدسی، با عالم [[عقل]] کلی اتصال می‌یابد و مقام او مقام [[عقل]] نخستین می‌شود که از عالم نفس کلی، که همان عالم [[لوح محفوظ]] است، بالاتر است؟!<ref>غروی اصفهانی، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، ج ۱، ص ۶۶۳.</ref>.
	#[[امام خمینی]] [[معتقد]] است [[خداوند متعال]]، [[انسان کامل]] و [[آدم]] نخستین را بر صورت جامع خویش [[آفریده]] و او را [[آیین]] اسماء و صفات خویش قرار داد. همۀ اسمای [[حق]] در نشئۀ [[انسانی]] ظاهر گشت و [[انسان]] به رتبۀ احاطه و جمع رسید. انسانِ کامل، جامع همه مراتب [[عقلی]]، مثالی و [[حسی]] بوده و [[عوالم]] غیب و شهود و آنچه در آنهاست در او منطوی است، چنانچه [[خداوند]] همه اسما را به [[آدم]] آموخت. [[انسان کامل]] با [[وحدت]] خود، واجد همه مراتب غیب و شهود بوده و با بساطتش جامع همه کتابهای [[الهی]] است<ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ترجمۀ سيد احمد فهری، ص ۱۶ و ۱۷.</ref>.		#[[امام خمینی]] [[معتقد]] است [[خداوند متعال]]، [[انسان کامل]] و [[آدم]] نخستین را بر صورت جامع خویش [[آفریده]] و او را [[آیین]] اسماء و صفات خویش قرار داد. همۀ اسمای [[حق]] در نشئۀ [[انسانی]] ظاهر گشت و [[انسان]] به رتبۀ احاطه و جمع رسید. انسانِ کامل، جامع همه مراتب [[عقلی]]، مثالی و [[حسی]] بوده و [[عوالم]] غیب و شهود و آنچه در آنهاست در او منطوی است، چنانچه [[خداوند]] همه اسما را به [[آدم]] آموخت. [[انسان کامل]] با [[وحدت]] خود، واجد همه مراتب غیب و شهود بوده و با بساطتش جامع همه کتابهای [[الهی]] است<ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ترجمۀ سيد احمد فهری، ص ۱۶ و ۱۷.</ref>.

Bahmani: /* تام بودن علم معصوم */

2024-04-28T06:42:36Z

تام بودن علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	میان علمای شیعه دربارۀ قلمرو [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} دو دیدگاه اساسی وجود دارد:		میان علمای شیعه دربارۀ قلمرو [[علوم]] [[امامان]] {{ع}} دو دیدگاه اساسی وجود دارد:
	=== تام بودن [[علم معصوم]] ===		=== تام بودن [[علم معصوم]] ===
	تام بودن [[علم امام]] بدین معناست، هیچ دانشی نیست که برای غیر [[خداوند]] ممکن باشد و [[امام]] نسبت به آن [[آگاه]] نباشد. بنابراین دیدگاه، [[امام]] به تمام [[علوم]] و جزئیات حوادث [[جهان]] و در تمام زمان‌ها در محدودۀ‌ قابل تصور برای غیر [[خداوند]] [[آگاه]] است امّا [[تسلیم]] مقدرات و [[اوامر الهی]] است، اصولاً [[مقام علم]] و [[کمالات]] آنان اقتضا می‌کند، [[علم باطنی]] آنان هیچ تأثیری در تقدیر خود و دیگران نکند و مانند یک [[بشر]] عادی در امور خود و دیگران [[سیر]] کنند، مگر به آنها [[اذن]] داده شود و بخواهند دیگران را [[هدایت]] نمایند و یا بدانند که مقدر شده است.		تام بودن [[علم امام]] بدین معناست، هیچ دانشی نیست که برای غیر [[خداوند]] ممکن باشد و [[امام]] نسبت به آن [[آگاه]] نباشد. بنابراین دیدگاه، [[امام]] به تمام [[علوم]] و جزئیات حوادث [[جهان]] و در تمام زمان‌ها در محدودۀ‌ قابل تصور برای غیر [[خداوند]] [[آگاه]] است امّا [[تسلیم]] مقدرات و [[اوامر الهی]] است، اصولاً مقام علم و [[کمالات]] آنان اقتضا می‌کند، [[علم باطنی]] آنان هیچ تأثیری در تقدیر خود و دیگران نکند و مانند یک [[بشر]] عادی در امور خود و دیگران [[سیر]] کنند، مگر به آنها [[اذن]] داده شود و بخواهند دیگران را [[هدایت]] نمایند و یا بدانند که مقدر شده است.

	[[علامه مجلسی]] در شرح [[حدیثی]] تحت عنوان "ائمۀ [[هدی]] {{ع}}" از [[مرگ]] خود خبر دارند، می‌‌نویسد: "کسانی که از تقدیرات و [[آینده]] خبر ندارند مکلف‌اند که از بلیات و آفات و محذورات و مهالک فرار کنند و خود را به مهلکه نیندازند، اما افرادی که از جمیع حوادث روزگار و سرنوشتِ اشرار و [[ابرار]] آگاهند، این [[تکلیف]] را ندارند. اگر [[پیامبران]] و [[ائمه]] {{ع}} [[مکلف]] به فرار از حوادث باشند، نتیجه این می‌شود که هیچ گاه به گرفتاری، [[مرض]] و غیره روبرو نشوند و تقدیرات بر آنها واقع نگردد: اما آنها در بسیاری از موارد گرفتار می‌شدند، برای این بود که در بسیاری از موارد [[مکلف]] نبودند طبق [[علم باطنی]] [[نبوت]] و [[امامت]] عمل کنند"<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۲۴</ref>. البته دانش‌هایی که لازمۀ مقام [[خداوند]] بوده و جز او کسی به آنها [[آگاه]] نیست از فرض این بحث خارج است<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|علم امام تام یا محدود؟]]، فصلنامه مشرق موعود، ش ۳۷؛ [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]؛ جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی]]، دو فصلنامه حوزه، ش ۵۴؛ [[سید امین موسوی\|موسوی، سید امین]]، [[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]، ص ۲۸۴.</ref>.		[[علامه مجلسی]] در شرح [[حدیثی]] تحت عنوان "ائمۀ [[هدی]] {{ع}}" از [[مرگ]] خود خبر دارند، می‌‌نویسد: "کسانی که از تقدیرات و [[آینده]] خبر ندارند مکلف‌اند که از بلیات و آفات و محذورات و مهالک فرار کنند و خود را به مهلکه نیندازند، اما افرادی که از جمیع حوادث روزگار و سرنوشتِ اشرار و [[ابرار]] آگاهند، این [[تکلیف]] را ندارند. اگر [[پیامبران]] و [[ائمه]] {{ع}} [[مکلف]] به فرار از حوادث باشند، نتیجه این می‌شود که هیچ گاه به گرفتاری، [[مرض]] و غیره روبرو نشوند و تقدیرات بر آنها واقع نگردد: اما آنها در بسیاری از موارد گرفتار می‌شدند، برای این بود که در بسیاری از موارد [[مکلف]] نبودند طبق [[علم باطنی]] [[نبوت]] و [[امامت]] عمل کنند"<ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۲۴</ref>. البته دانش‌هایی که لازمۀ مقام [[خداوند]] بوده و جز او کسی به آنها [[آگاه]] نیست از فرض این بحث خارج است<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|علم امام تام یا محدود؟]]، فصلنامه مشرق موعود، ش ۳۷؛ [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]؛ جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی]]، دو فصلنامه حوزه، ش ۵۴؛ [[سید امین موسوی\|موسوی، سید امین]]، [[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]، ص ۲۸۴.</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-18T06:39:51Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۹
خط ۱۴۶:		خط ۱۴۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علم معصوم]]		[[رده:گستره علم معصوم]]

Bahmani: /* منابع */

2023-11-19T05:06:32Z

منابع

Bahmani: /* دیدگاه ابن قبه رازی درباره گستره علم معصوم */

2023-11-19T05:00:05Z

دیدگاه ابن قبه رازی درباره گستره علم معصوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۰
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	#[[علم]] آنها به همۀ حقایق عالم است، ولی در ارتباط با "[[لوح محو و اثبات]]" در حالی که [[علم]] [[خداوند]] به تمام حقایق در ارتباط با [[لوح محفوظ]] است<ref>ر.ک: [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ۸۷ ـ ۸۹.</ref>.		#[[علم]] آنها به همۀ حقایق عالم است، ولی در ارتباط با "[[لوح محو و اثبات]]" در حالی که [[علم]] [[خداوند]] به تمام حقایق در ارتباط با [[لوح محفوظ]] است<ref>ر.ک: [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ۸۷ ـ ۸۹.</ref>.

	==دیدگاه [[ابن قبه رازی]] درباره [[گستره علم معصوم]]==		== دیدگاه [[ابن قبه رازی]] درباره [[گستره علم معصوم]] ==
	[[ابن قبه رازی]] قائل به [[علم مطلق]] برای [[امام]] نیست و [[گستره علم امام]] را در محدوده [[دین]] و [[معرفت]] به [[احکام]] [[خداوند]] میداند. او [[معتقد]] بود [[علم امام]]، [[علم به دین]] و [[احکام دین]]<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹، ۱۰۷، ۱۱۵ و ۱۲۰.</ref> یا به طور کلی [[علم]] به [[حلال و حرام]] است<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹، ۱۰۴، ۱۱۳، ۱۱۶ و ۱۲۲.</ref>. چون وی [[امام]] را مترجم [[کتاب الهی]] می‌دانست<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۰۰.</ref>، [[علم امام]] را فقط در حوزه [[علم به دین]] [[تبیین]] می‌کرد<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۵.</ref>. او [[اعلمیت امام]] را در همین قلمرو معرفی می‌نمود<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹.</ref>. [[ابن قبه رازی]] در این باره می‌گفت: {{عربی\|"و الإمامة لا يتم أمرها إلّا بالعلم بالدين و المعرفة بأحكام ربّ العالمين"}}<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹.</ref>. او در شرح و بسط این گزاره می‌گوید [[امام]] باید [[علم]] [[دین]] را تمام و کمال بداند تا در موارد [[اختلاف]] و [[منازعه]] در [[تأویل]] [[کتاب و سنت]] [[تمسک]] به گفته وی ممکن باشد؛ [[امام]] اگر در چنین جایگاهی نباشد، [[امین]] بر [[قرآن کریم]] نخواهد بود و نمی‌توان او را از [[اشتباه]] ایمن دانست و ممکن است [[ناسخ]] را در مکان [[منسوخ]] و محکم را در جای [[متشابه]] و [[مستحب]] را در محل [[واجب]] قرار دهد و اگر چنین باشد [[حجت]] و سایر خلایق برابر خواهند بود. [[ابن قبه رازی]] در توضیح بیشتر این نکته یادآور می‌شود که اگر [[معرفت امام]] در حوزه [[دین ناقص]] باشد، مرتکب [[اشتباهات]] و غلط‌های بسیاری می‌شود که [[رجوع]] به آرای او را با دشواری روبه‌رو می‌کند<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۴-۹۵.</ref>. او [[لزوم]] [[علم کامل]] [[امام]] به [[دین]] را مسئله‌ای [[واجب]] و [[عقلی]] میداند<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، المسألة المفردة فی الإمامه، ص۶۱؛ همو، نقض الاشهاد، ص۹۴.</ref>.		[[ابن قبه رازی]] قائل به [[علم مطلق]] برای [[امام]] نیست و [[گستره علم امام]] را در محدوده [[دین]] و [[معرفت]] به [[احکام]] [[خداوند]] میداند. او [[معتقد]] بود [[علم امام]]، علم به دین و [[احکام دین]]<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹، ۱۰۷، ۱۱۵ و ۱۲۰.</ref> یا به طور کلی [[علم]] به [[حلال و حرام]] است<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹، ۱۰۴، ۱۱۳، ۱۱۶ و ۱۲۲.</ref>. چون وی [[امام]] را مترجم کتاب الهی می‌دانست<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۰۰.</ref>، [[علم امام]] را فقط در حوزه علم به دین [[تبیین]] می‌کرد<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۵.</ref>. او اعلمیت امام را در همین قلمرو معرفی می‌نمود<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹.</ref>. [[ابن قبه رازی]] در این باره می‌گفت: {{عربی\|"و الإمامة لا يتم أمرها إلّا بالعلم بالدين و المعرفة بأحكام ربّ العالمين"}}<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۹.</ref>. او در شرح و بسط این گزاره می‌گوید [[امام]] باید [[علم]] [[دین]] را تمام و کمال بداند تا در موارد [[اختلاف]] و [[منازعه]] در [[تأویل]] [[کتاب و سنت]] تمسک به گفته وی ممکن باشد؛ [[امام]] اگر در چنین جایگاهی نباشد، [[امین]] بر [[قرآن کریم]] نخواهد بود و نمی‌توان او را از [[اشتباه]] ایمن دانست و ممکن است [[ناسخ]] را در مکان [[منسوخ]] و محکم را در جای [[متشابه]] و [[مستحب]] را در محل [[واجب]] قرار دهد و اگر چنین باشد [[حجت]] و سایر خلایق برابر خواهند بود. [[ابن قبه رازی]] در توضیح بیشتر این نکته یادآور می‌شود که اگر [[معرفت امام]] در حوزه دین ناقص باشد، مرتکب اشتباهات و غلط‌های بسیاری می‌شود که رجوع به آرای او را با دشواری روبه‌رو می‌کند<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۹۴-۹۵.</ref>. او [[لزوم]] [[علم کامل]] [[امام]] به [[دین]] را مسئله‌ای [[واجب]] و [[عقلی]] میداند<ref>ر.ک: ابن قبه رازی رازی، المسألة المفردة فی الإمامه، ص۶۱؛ همو، نقض الاشهاد، ص۹۴.</ref>.

	این [[نظریه]] [[ابن قبه رازی]] بر این مبناست که وی تنها [[راه]] رسیدن به [[حقیقت]] [[دین]] در همه موضوعات مانند [[نماز]]، [[حج]]، [[زکات]] تا [[امامت]] را [[نص]] و توقیف می‌داند<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الأشهاد، ص۹۹ و ۱۱۵.</ref> و [[راه]] [[دست]] یافتن به این [[نصوص]] [[ائمه]] هستند؛ از این‌رو نباید در حیطه [[علم امام]] هیچ‌گونه [[جهل]] و نقصی باشد؛ در غیر این صورت [[تمسک]] به قول او امکان‌پذیر نمی‌باشد و [[حجیت]] قول [[امام]] با مشکل مواجه می‌شود<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الأشهاد، ص۹۵.</ref>.		این نظریه [[ابن قبه رازی]] بر این مبناست که وی تنها راه رسیدن به [[حقیقت]] [[دین]] در همه موضوعات مانند [[نماز]]، [[حج]]، [[زکات]] تا [[امامت]] را [[نص]] و توقیف می‌داند<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الأشهاد، ص۹۹ و ۱۱۵.</ref> و راه [[دست]] یافتن به این [[نصوص]] [[ائمه]] هستند؛ از این‌رو نباید در حیطه [[علم امام]] هیچ‌گونه [[جهل]] و نقصی باشد؛ در غیر این صورت تمسک به قول او امکان‌پذیر نمی‌باشد و حجیت قول [[امام]] با مشکل مواجه می‌شود<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الأشهاد، ص۹۵.</ref>.

	[[ابن قبه رازی]] [[معتقد]] بود چون [[پیامبر]] [[دستور]] داده است به [[عترت]] متمسک شویم، [[عقل]]، عرف و [[سیره]] دلالت دارد مقصود [[پیامبر اکرم]] [[اندیشمندان]] [[عترت]] است و نه [[جاهلان]] آنان، [[نیکان]] و [[پرهیزکاران]] آنان را [[اراده]] کرده، نه غیر آنها را. پس آنچه بر ما [[واجب]] و لازم است، آن است که به [[عترت]] بنگریم و کسی را برگزینیم که [[عالم دین]] باشد، [[عقل]] و [[فضل]] و [[حکمت]] داشته باشد، [[زاهد]] در [[دنیا]] باشد، پس به او [[اقتدا]] کنیم و به [[قرآن کریم]] و او متمسک شویم<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۲۰.</ref>. [[ابن قبه رازی]] بر پایه همین مبنای بنیادی در بحث [[علم امام]] را کسی می‌داند که [[اهل رأی]] و [[قیاس]] و [[اجتهاد]] نباشد<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۰۹، ۱۱۸ و ۱۲۰.</ref>؛ زیرا لازمه [[تکامل]] [[علم امام]] در همه امور [[دین]] اقتضا می‌کند که [[منابع علم]] وی [[الهی]] / فراانسانی باشد و چنین کسی الزاماً [[نیازمند]] روش‌های بشری مانند [[قیاس]] و [[اجتهاد]] نیست. وی [[علم ائمه]] را در کنار [[فضل]] آنان از اموری می‌داند که امامتشان را به [[اثبات]] میرساند و [[مخالفان]] را با [[تحدی]] رویاروی می‌سازد <ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>.<ref>[[عباس میرزایی\|میرزایی، عباس]]، [[ابن قبه رازی (کتاب)\| ابن قبه رازی]]، ص۱۵۰-۱۵۲.</ref>.		[[ابن قبه رازی]] [[معتقد]] بود چون [[پیامبر]] [[دستور]] داده است به [[عترت]] متمسک شویم، [[عقل]]، عرف و [[سیره]] دلالت دارد مقصود [[پیامبر اکرم]] اندیشمندان [[عترت]] است و نه [[جاهلان]] آنان، [[نیکان]] و [[پرهیزکاران]] آنان را [[اراده]] کرده، نه غیر آنها را. پس آنچه بر ما [[واجب]] و لازم است، آن است که به [[عترت]] بنگریم و کسی را برگزینیم که عالم دین باشد، [[عقل]] و [[فضل]] و [[حکمت]] داشته باشد، [[زاهد]] در [[دنیا]] باشد، پس به او [[اقتدا]] کنیم و به [[قرآن کریم]] و او متمسک شویم<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۲۰.</ref>. [[ابن قبه رازی]] بر پایه همین مبنای بنیادی در بحث [[علم امام]] را کسی می‌داند که اهل رأی و قیاس و [[اجتهاد]] نباشد<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۰۹، ۱۱۸ و ۱۲۰.</ref>؛ زیرا لازمه [[تکامل]] [[علم امام]] در همه امور [[دین]] اقتضا می‌کند که [[منابع علم]] وی [[الهی]] / فراانسانی باشد و چنین کسی الزاماً [[نیازمند]] روش‌های بشری مانند قیاس و [[اجتهاد]] نیست. وی [[علم ائمه]] را در کنار [[فضل]] آنان از اموری می‌داند که امامتشان را به [[اثبات]] میرساند و مخالفان را با [[تحدی]] رویاروی می‌سازد<ref>ابن قبه رازی رازی، نقض الاشهاد، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>.<ref>[[عباس میرزایی\|میرزایی، عباس]]، [[ابن قبه رازی (کتاب)\| ابن قبه رازی]]، ص۱۵۰-۱۵۲.</ref>

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	[[شیخ مفید]] [[معتقد]] است<ref>شیخ مفید، محمد بن محمد، امالی، ص۷۰.</ref> این گونه نیست که [[امام]] همیشه و همواره به همۀ حوادث و پیش آمدها [[علم]] داشته باشد، برای نمونه وی در پاسخ به این [[پرسش]] که: آیا [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} از زمان و مکان [[شهادت]] خویش [[علم]] داشته است؟ و اگر داشته، چگونه رفتن به [[مسجد]] و [[کربلا]] توجیه می‌شود؟ می‌گوید: [[اجماع]] [[شیعه]] تنها بر [[علم امام]] بر [[احکام شرع]] منعقد است<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳؛ [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص ۱۳۰.</ref>.		[[شیخ مفید]] [[معتقد]] است<ref>شیخ مفید، محمد بن محمد، امالی، ص۷۰.</ref> این گونه نیست که [[امام]] همیشه و همواره به همۀ حوادث و پیش آمدها [[علم]] داشته باشد، برای نمونه وی در پاسخ به این [[پرسش]] که: آیا [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} از زمان و مکان [[شهادت]] خویش [[علم]] داشته است؟ و اگر داشته، چگونه رفتن به [[مسجد]] و [[کربلا]] توجیه می‌شود؟ می‌گوید: [[اجماع]] [[شیعه]] تنها بر [[علم امام]] بر [[احکام شرع]] منعقد است<ref>ر.ک: [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳؛ [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص ۱۳۰.</ref>.

	ایشان در کتاب المسائل العُكبریّه می‌فرماید: "... هرگز علمای شیعه [[اجماع]] نکرده‌اند که [[امام]] همه حوادث آینده را بدون استثناء می‌داند و اگر کسی بگوید: [[امام]] همه حوادث را بدون استثناء می‌داند، این را قبول نداریم و گوینده آن را [[تصدیق]] نمی‌کنیم"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۲، ص ۲۵۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|اقوال علما در علم امام]]، ص ۴۱۱ ـ ۴۱۳.</ref>		ایشان در کتاب المسائل العُكبریّه می‌فرماید: "... هرگز علمای شیعه [[اجماع]] نکرده‌اند که [[امام]] همه حوادث آینده را بدون استثناء می‌داند و اگر کسی بگوید: [[امام]] همه حوادث را بدون استثناء می‌داند، این را قبول نداریم و گوینده آن را تصدیق نمی‌کنیم"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۲، ص ۲۵۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|اقوال علما در علم امام]]، ص ۴۱۱ ـ ۴۱۳.</ref>

	برخی از [[علما]] همچون [[سید مرتضی]] و [[میثم بحرانی]]<ref>بحرانی، شرح نهج البلاغه، ص ۶۷.</ref> بر این عقیده‌اند که [[امام]] به [[احکام شرعی]] و امور مربوط به [[دین]] [[علم]] دارد، اما [[علم]] فعلیِ وی تنها به کلیات [[احکام]] و معارف است و نمی‌تواند به تفصیل، به تمامی جزئیات امور و [[احکام]] بالفعل [[آگاهی]] کامل داشته باشد. [[سیدمرتضی]]<ref>الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴. برای اطلاع از دیدگاه سید مرتضی در باره عدم گستردگی علم امام رجوع شود به دیگر آثار سید از جمله: تنزیه الانبیا ص۱۸۰ و کتاب الشافی ص ۱۸۸.</ref> از کسانی است که قائل به [[محدودیت علم]] [[امام]] بوده و می‌‌گوید [[علم امام]] شامل تمام موضوعات نمی‌شود. برخی از کسانی که جملۀ [[سید مرتضی]] را [[نقل]] کرده و بر ایشان اشکال نگرفته‌اند، روشن است این نظریه را قبول دارند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.		برخی از [[علما]] همچون [[سید مرتضی]] و [[میثم بحرانی]]<ref>بحرانی، شرح نهج البلاغه، ص ۶۷.</ref> بر این عقیده‌اند که [[امام]] به [[احکام شرعی]] و امور مربوط به [[دین]] [[علم]] دارد، اما [[علم]] فعلیِ وی تنها به کلیات [[احکام]] و معارف است و نمی‌تواند به تفصیل، به تمامی جزئیات امور و [[احکام]] بالفعل [[آگاهی]] کامل داشته باشد. [[سیدمرتضی]]<ref>الانتصار فی انفرادات الامامیه، ص۴۹۴. برای اطلاع از دیدگاه سید مرتضی در باره عدم گستردگی علم امام رجوع شود به دیگر آثار سید از جمله: تنزیه الانبیا ص۱۸۰ و کتاب الشافی ص ۱۸۸.</ref> از کسانی است که قائل به [[محدودیت علم]] [[امام]] بوده و می‌‌گوید [[علم امام]] شامل تمام موضوعات نمی‌شود. برخی از کسانی که جملۀ [[سید مرتضی]] را [[نقل]] کرده و بر ایشان اشکال نگرفته‌اند، روشن است این نظریه را قبول دارند<ref>ر.ک: [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ ـ ۴۹؛ [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه]]، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۳، ص ۴۱ ـ ۵۳.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۱۲۰:		خط ۱۲۰:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده: 1100524.jpg\|22px]] [[عباس میرزایی\|میرزایی، عباس]]، [[ابن قبه رازی (کتاب)\| ابن قبه رازی ''']]		#[[پرونده: 1100524.jpg\|22px]] [[عباس میرزایی\|میرزایی، عباس]]، [[ابن قبه رازی (کتاب)\| ابن قبه رازی ''']]
	#[[پرونده:مشرق موعود.jpg\|22px]] [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|'''علم امام تام یا محدود؟''']]		#[[پرونده:مشرق موعود.jpg\|22px]] [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)\|'''علم امام تام یا محدود؟''']]، [[مشرق موعود (نشریه)\|فصلنامه مشرق موعود]]
	# [[پرونده:1368251.jpg\|22px]] [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|'''ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی''']]		# [[پرونده:1368251.jpg\|22px]] [[سید علی هاشمی ۱\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|'''ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی''']]
	# [[پرونده:000107.jpg\|22px]] [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|'''آگاهی‌های آسمانی''']]		# [[پرونده:000107.jpg\|22px]] [[سید عبدالحسین لاری\|لاری، سید عبدالحسین]]؛ [[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)\|'''آگاهی‌های آسمانی''']]
	# [[پرونده:Tqk.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|'''گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه''']]		# [[پرونده:Tqk.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه (مقاله)\|'''گستره علم امام در اندیشه علمای شیعه''']]، [[تحقیقات کلامی (نشریه)\|فصلنامه تحقیقات کلامی]]
	# [[پرونده:N howze.jpg\|22px]] جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|'''علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی''']]		# [[پرونده:N howze.jpg\|22px]] جمعی از نویسندگان، [[علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی (مقاله)\|'''علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی''']]، [[حوزه (نشریه)\|دوفصلنامه حوزه]]
	# [[پرونده:120128.jpg\|22px]] [[سید امین موسوی\|موسوی، سید امین]]، [[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|'''گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی''']]		# [[پرونده:120128.jpg\|22px]] [[سید امین موسوی\|موسوی، سید امین]]، [[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|'''گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی''']]
	# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[رحیم لطیفی\|لطیفی، رحیم]]، [[علم غیب معصوم ۳ (مقاله)\|'''علم غیب معصوم''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[رحیم لطیفی\|لطیفی، رحیم]]، [[علم غیب معصوم ۳ (مقاله)\|'''علم غیب معصوم''']]، [[معارف (نشریه)\|ماهنامه معارف]]
	# [[پرونده:Daneshgaheqom.jpg\|22px]] [[علی کرم‌زاده\|کرم‌زاده، علی]]، [[بررسی و تحلیل علم امام از دیدگاه صدوق کلینی و مفید (پایان‌نامه)\|'''بررسی و تحلیل علم امام از دیدگاه صدوق کلینی و مفید''']]		# [[پرونده:Daneshgaheqom.jpg\|22px]] [[علی کرم‌زاده\|کرم‌زاده، علی]]، [[بررسی و تحلیل علم امام از دیدگاه صدوق کلینی و مفید (پایان‌نامه)\|'''بررسی و تحلیل علم امام از دیدگاه صدوق کلینی و مفید''']]
	# [[پرونده:11499.jpg\|22px]] [[محسن غرویان\|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری\|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی\|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)\|'''بحثی مبسوط در آموزش عقاید''']]		# [[پرونده:11499.jpg\|22px]] [[محسن غرویان\|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری\|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی\|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)\|'''بحثی مبسوط در آموزش عقاید''']]
	# [[پرونده:B1771.JPG\|22px]] [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|'''علم امام''']]		# [[پرونده:B1771.JPG\|22px]] [[محمد زمان رستمی\|رستمی، محمد زمان]]، [[طاهره آل‌بویه\|آل‌بویه، طاهره]]، [[علم امام ۲ (کتاب)\|'''علم امام''']]
	# [[پرونده:89913604.jpg\|22px]] [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|'''علم ائمه از نظر عقل و نقل''']]		# [[پرونده:89913604.jpg\|22px]] [[منصف علی مطهری\|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)\|'''علم ائمه از نظر عقل و نقل''']]
	# [[پرونده:11100047.jpg\|22px]] [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|'''اقوال علما در علم امام''']]		# [[پرونده:11100047.jpg\|22px]] [[نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله]]، [[اقوال علما در علم امام (مقاله)\|'''اقوال علما در علم امام''']]، [[علم امام ۱ (کتاب)\|علم امام]]
	# [[پرونده:Mg1150 91icl.jpg\|22px]] [[محسن رنجبر\|رنجبر، محسن]]، [[بررسی علم امام حسین به شهادت (مقاله)\|'''بررسی علم امام حسین به شهادت''']]		# [[پرونده:Mg1150 91icl.jpg\|22px]] [[محسن رنجبر\|رنجبر، محسن]]، [[بررسی علم امام حسین به شهادت (مقاله)\|'''بررسی علم امام حسین به شهادت''']]، [[کلام اسلامی (نشریه)\|فصلنامه کلام اسلامی]]
	# [[پرونده:5433913604.jpg\|22px]] [[عسکری امام‌خان\|امام‌خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)\|'''منشأ و قلمرو علم امام''']]		# [[پرونده:5433913604.jpg\|22px]] [[عسکری امام‌خان\|امام‌خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)\|'''منشأ و قلمرو علم امام''']]
	# [[پرونده:11279.jpg\|22px]] [[محمد حسن نادم]] و [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)\|'''منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد''']]		# [[پرونده:11279.jpg\|22px]] [[محمد حسن نادم]] و [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)\|'''منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد''']]، [[شیعه‌پژوهی (نشریه)\|فصلنامه شیعه‌پژوهی]]
	# [[پرونده:34567.jpg\|22px]] [[ابراهیم امینی\|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)\|'''بررسی مسائل کلی امامت''']]		# [[پرونده:34567.jpg\|22px]] [[ابراهیم امینی\|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)\|'''بررسی مسائل کلی امامت''']]
	# [[پرونده:89913604.jpg\|22px]] [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|'''سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:89913604.jpg\|22px]] [[محمد صادق عظیمی\|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)\|'''سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی''']]