یمانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۲۰

2024-09-11T06:20:46Z

Bahmani: /* منابع */

2024-09-11T06:18:41Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۸
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]		# [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]
	# [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']].		# [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']]
	# [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']].		# [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']]
	# [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].		# [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']].		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	# [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]		# [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]
	# [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]		# [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]

Bahmani: /* قیام یمانی در روایات */

2024-09-11T06:18:03Z

قیام یمانی در روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۸
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==		== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==
	در مصادر [[شیعه]]، روایات فراوانی در این‏ باره وجود دارد، منتها روایات قیام یمانی بر چند دسته‌اند:		در مصادر [[شیعه]]، روایات فراوانی در این‏ باره وجود دارد، منتها روایات قیام یمانی بر چند دسته‌اند:
	# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و یمانی در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.		# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و یمانی در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] راهنمائی می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.
	# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.		# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.
	# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو کتاب ذکر نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند ~~روایت]]،~~ سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.		# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو کتاب ذکر نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ سند روایت، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در کتاب‌های رجالی قدما توثیق نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.

	علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>		علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از دانشمندان قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر.ک: م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>

	=== نتیجه‌گیری ===		=== نتیجه‌گیری ===

Bahmani: /* قیام یمانی در روایات */

2024-09-11T06:17:20Z

قیام یمانی در روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۷
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==		== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==
	در مصادر [[شیعه]]، روایات فراوانی در این‏ باره وجود دارد، منتها روایات قیام یمانی بر چند دسته‌اند:		در مصادر [[شیعه]]، روایات فراوانی در این‏ باره وجود دارد، منتها روایات قیام یمانی بر چند دسته‌اند:
	# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و [[یمانی]] در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.		# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و یمانی در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.
	# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.		# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.
	# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو [[کتاب ذکر]] نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.		# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو کتاب ذکر نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.

	علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>		علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>

Bahmani: /* نتیجه‌گیری */

2024-09-11T06:16:30Z

نتیجه‌گیری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	=== نتیجه‌گیری ===		=== نتیجه‌گیری ===
	آنچه از مجموع [[روایات]] متعددی که دربارۀ [[یمانی]] وارد شده است به دست می‏‌آید، در مورد قیام یمانی دو دیدگاه وجود دارد بسیاری از دانشمندان قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] می‌دانند، چنانچه معروف و مشهور نیز همین است ولی در مقابل برخی از دانشمندان [[دلایل]] حتمی بودن قیام یمانی را کامل نمی‌دانند. البته فراوانی روایاتی که در مورد قیام یمانی وارد شده به حدی است که می‌توان گفت: اصل حرکت و قیام یمانی دارای دلیل معتبر است، لکن دیگر خصوصیات و ویژگی‌های مربوط به او و جزئیات دیگر، با رعایت [[ضوابط سندی]] قابل [[اثبات]] نیست. بر فرض که عباراتِ روایات رمزی باشند، حرکت یمانی سمبلی از یک [[قیام]] بر [[حق]] در مقابل [[انحراف]] و [[گمراهی]] موجود در دوران [[غیبت]] خواهد بود.		آنچه از مجموع [[روایات]] متعددی که دربارۀ یمانی وارد شده است به دست می‏‌آید، در مورد قیام یمانی دو دیدگاه وجود دارد بسیاری از دانشمندان قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] می‌دانند، چنانچه معروف و مشهور نیز همین است ولی در مقابل برخی از دانشمندان [[دلایل]] حتمی بودن قیام یمانی را کامل نمی‌دانند. البته فراوانی روایاتی که در مورد قیام یمانی وارد شده به حدی است که می‌توان گفت: اصل حرکت و قیام یمانی دارای دلیل معتبر است، لکن دیگر خصوصیات و ویژگی‌های مربوط به او و جزئیات دیگر، با رعایت ضوابط سندی قابل [[اثبات]] نیست. بر فرض که عباراتِ روایات رمزی باشند، حرکت یمانی سمبلی از یک [[قیام]] بر [[حق]] در مقابل [[انحراف]] و [[گمراهی]] موجود در دوران [[غیبت]] خواهد بود.

	== پرسش مستقیم ==		== پرسش مستقیم ==

Bahmani: /* مقدمه */

2024-09-11T06:16:05Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	به هر حال، یمانی یعنی کسی که اهل یمن و منسوب به آنجا باشد و با همین عنوان معروف است و قیام او یکی از [[علائم حتمی ظهور]] [[حضرت ولی عصر]]{{ع}} در کنار سایر علائم است. البته باید توجه داشت بر اساس برخی روایات مانند [[روایت]] [[امام صادق]]{{ع}}: در میان درفش‌ها ([[پرچم‌ها]])، هدایت‌گرتر از درفش یمان وجود ندارد، چون درفش حق است و شما را به سوی صاحبتان دعوت می‌کند». [[پرچم یمانی]] [[هدایت کننده]]‌ترین پرچم‌ها نامیده شده است<ref>{{متن حدیث\|وَ لَیسَ فِی الرَایاتِ أَهْدَی مِنْ رَایةِ الْیمَانِی، هِی رَایةُ هُدًی لِأَنَهُ یدْعُو إِلَی صَاحِبِکمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۲، ص۲۳۲.</ref>.		به هر حال، یمانی یعنی کسی که اهل یمن و منسوب به آنجا باشد و با همین عنوان معروف است و قیام او یکی از [[علائم حتمی ظهور]] [[حضرت ولی عصر]]{{ع}} در کنار سایر علائم است. البته باید توجه داشت بر اساس برخی روایات مانند [[روایت]] [[امام صادق]]{{ع}}: در میان درفش‌ها ([[پرچم‌ها]])، هدایت‌گرتر از درفش یمان وجود ندارد، چون درفش حق است و شما را به سوی صاحبتان دعوت می‌کند». [[پرچم یمانی]] [[هدایت کننده]]‌ترین پرچم‌ها نامیده شده است<ref>{{متن حدیث\|وَ لَیسَ فِی الرَایاتِ أَهْدَی مِنْ رَایةِ الْیمَانِی، هِی رَایةُ هُدًی لِأَنَهُ یدْعُو إِلَی صَاحِبِکمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۲، ص۲۳۲.</ref>.

	در مورد نام [[واقعی]] یمانی [[حدیثی]] از [[پیشوایان]] [[معصوم]]‌{{عم}} به دست ما نرسیده است. در روایتی آمده است او از [[نسل]] [[زید بن علی بن الحسین]] است<ref>بشارة الإسلام، ص۱۷۵؛ شبلنجی، نور الأبصار، ص۱۷۲</ref>. در [[حدیث]] دیگری آمده است، یمانی از [[شیعیان]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} است<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة نعمانی، ص۱۶۳، مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۷۵.</ref>. عدم تصریح به نام این [[شخصیت]] می‌تواند به دلیل [[حفاظت]] از [[جان]] او و در [[امان]] ماندن او از سوء‌قصدهای احتمالی باشد تا این [[شخصیت]] بزرگ بتواند در [[زمان]] مقرر، [[رسالت]] [[مقدس]] خود را به انجام رساند. ولی در کلمات غیر [[معصومان]] و منابع [[اهل سنت]] اشاره‌هایی به نام این شخصیت شده است، از جمله: {{متن حدیث\|ثُمَّ يَخْرُجُ مَلَكٌ مِنْ صَنْعَاءِ الْيَمَنِ أَبْيَضٌ كَالْقُطنِ اسْمُهُ حُسَيْنٌ أَوْ حَسْنٌ}}<ref>حافظ برسی، رجب بن محمد، مشارق انوار الیقین، ص۲۰۰.</ref> [[ابن حجر]] در شرح [[حدیثی]] از [[صحیح مسلم]] می‌گوید: "[[قرطبی]] احتمال داده نام وی «جهجاه» باشد"<ref>عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری، ج ۶، ص۳۹۷</ref>، ولی همو در جای دیگر نام او را [[شعیب بن صالح]] می‌داند<ref>عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری، ج ۱۳، ص۶۷.</ref>. [[مسعودی]] نیز از [[عبدالرحمان بن محمد بن اشعث]] نام می‌برد که مدعی بود همان [[قحطانی]] است که [[اهل]] [[یمن]] در انتظارش هستند<ref>مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الأشراف، ص۲۷۱</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[دانشنامه امام مهدی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام مهدی]]، ج ۷، ص۴۴۴–۴۴۵؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب\|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)\|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲ ص۵۴ و ۵۵؛ [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|معارف و عقاید]]، ص۲۶۶؛ [[درسنامه مهدویت (کتاب)\|درسنامه مهدویت]]، ج ۳ ص۱۲۹؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۷۱ ـ ۷۲؛ [[علی رضا رمضانیان\|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)\|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص۴۹- ۵۱؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص۳۳۷ ـ ۳۳۸.</ref>		در مورد نام واقعی یمانی [[حدیثی]] از [[پیشوایان]] [[معصوم]]‌{{عم}} به دست ما نرسیده است. در روایتی آمده است او از نسل [[زید بن علی بن الحسین]] است<ref>بشارة الإسلام، ص۱۷۵؛ شبلنجی، نور الأبصار، ص۱۷۲</ref>. در [[حدیث]] دیگری آمده است، یمانی از [[شیعیان]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} است<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة نعمانی، ص۱۶۳، مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۷۵.</ref>. عدم تصریح به نام این [[شخصیت]] می‌تواند به دلیل حفاظت از [[جان]] او و در [[امان]] ماندن او از سوء‌قصدهای احتمالی باشد تا این [[شخصیت]] بزرگ بتواند در [[زمان]] مقرر، [[رسالت]] [[مقدس]] خود را به انجام رساند. ولی در کلمات غیر [[معصومان]] و منابع [[اهل سنت]] اشاره‌هایی به نام این شخصیت شده است، از جمله: {{متن حدیث\|ثُمَّ يَخْرُجُ مَلَكٌ مِنْ صَنْعَاءِ الْيَمَنِ أَبْيَضٌ كَالْقُطنِ اسْمُهُ حُسَيْنٌ أَوْ حَسْنٌ}}<ref>حافظ برسی، رجب بن محمد، مشارق انوار الیقین، ص۲۰۰.</ref> [[ابن حجر]] در شرح [[حدیثی]] از [[صحیح مسلم]] می‌گوید: "[[قرطبی]] احتمال داده نام وی «جهجاه» باشد"<ref>عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری، ج ۶، ص۳۹۷</ref>، ولی همو در جای دیگر نام او را [[شعیب بن صالح]] می‌داند<ref>عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری، ج ۱۳، ص۶۷.</ref>. [[مسعودی]] نیز از [[عبدالرحمان بن محمد بن اشعث]] نام می‌برد که مدعی بود همان قحطانی است که [[اهل]] [[یمن]] در انتظارش هستند<ref>مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الأشراف، ص۲۷۱</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[دانشنامه امام مهدی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام مهدی]]، ج ۷، ص۴۴۴–۴۴۵؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب\|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)\|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲ ص۵۴ و ۵۵؛ [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|معارف و عقاید]]، ص۲۶۶؛ [[درسنامه مهدویت (کتاب)\|درسنامه مهدویت]]، ج ۳ ص۱۲۹؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۷۱ ـ ۷۲؛ [[علی رضا رمضانیان\|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)\|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص۴۹- ۵۱؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص۳۳۷ ـ ۳۳۸.</ref>

	== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==		== [[قیام یمانی]] در [[روایات]] ==

Wasity: جایگزینی متن - 'حنظله' به 'حنظله'

2023-07-26T11:33:15Z

جایگزینی متن - 'حنظله' به 'حنظله'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۰۳
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و [[یمانی]] در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.		# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و [[یمانی]] در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.
	# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.		# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.
	# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو [[کتاب ذکر]] نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن [[حنظله]] از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن [[حنظله]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.		# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو [[کتاب ذکر]] نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.

	علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>		علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>

Bahmani در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۹

2023-02-28T09:59:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	== پرسش مستقیم ==		== پرسش مستقیم ==
			{{پرسش‌های وابسته}}
	* [[یمانی که قیامش از نشانه‌های حتمی ظهور است کیست؟ (پرسش)]]		* [[یمانی که قیامش از نشانه‌های حتمی ظهور است کیست؟ (پرسش)]]
	* [[آیا قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور امام مهدی است؟ (پرسش)]]		* [[آیا قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور امام مهدی است؟ (پرسش)]]
			{{پایان پرسش‌های وابسته}}

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==
خط ۶۰:		خط ۶۲:
	{{قیامت}}		{{قیامت}}

	~~[[رده:یمانی]]~~
	[[رده:امام مهدی]]		[[رده:امام مهدی]]
	~~[[رده:خروج یمانی]]~~
	[[رده:نشانه‌های حتمی ظهور]]		[[رده:نشانه‌های حتمی ظهور]]

Bahmani در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۹

2023-02-28T09:59:10Z

Bahmani در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۸

2023-02-28T09:58:01Z

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۸
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]		# [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]
	# [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']].		# [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']]
	# [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']].		# [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']]
	# [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].		# [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']].		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	# [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]		# [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]
	# [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]		# [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۰۳
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و [[یمانی]] در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.		# '''دسته‌ای''' از روایات فقط به اصل قیام یمانی پرداخته‌اند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «خروج سه نفر: [[خراسانی]] و [[سفیانی]] و [[یمانی]] در یک سال و یک ماه و در یک [[روز]] و پرچمی هدایت‏‌کننده‌‏تر از [[پرچم یمانی]] نیست. او به [[حق]] [[راهنمائی]] می‏‌کند»<ref>{{متن حدیث\|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‏}}؛ طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶.</ref>.
	# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.		# '''دسته‌ دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانه‌های ظهور]] دانسته‌اند: از جمله [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ‏ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۳۶.</ref>.
	# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو [[کتاب ذکر]] نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن [[حنظله]] از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن [[حنظله]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.		# '''دسته دیگر''' قیام یمانی را از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] دانسته‌اند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن قیام یمانی تصریح شده است: روایت اول از امام صادق{{ع}}: {{متن حدیث\|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱.</ref>. در بررسی این روایت باید گفت: اولاً سند این روایت [[ضعیف]] است<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص۱۹۶</ref>، ثانیاً این روایت در کتاب‌های [[روایی]] دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی\|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸.</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹.</ref> نیز نقل شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن قیام یمانی دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در روایت آن دو [[کتاب ذکر]] نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن قیام یمانی نمی‌توان به آن استدلال کرد. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از امام صادق{{ع}} نقل کرده است: {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء}}<ref>ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، کمال‌الدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷.</ref>. در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۳۱۰، ح ۴۸۳.</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است).</ref> نیز همین [[روایت]] نقل شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، روایت را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده‌اند، نمی‌توان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. روایت نعمانی سند معتبری ندارد، اما روایت کافی معتبر است، هم‌چنان‌که به نظر می‌رسد، نقل [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینان‌پذیر است. بنابراین، در برابر ما یک روایت با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک نقل {{متن حدیث\|خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم‏}} است و در نقل دیگر {{متن حدیث\|قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ}}. به لحاظ [[سند روایت]]، سند روایت کافی از سند روایت [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در سند کمال الدین حسین بن حسن بن [[ابان]] وجود دارد که در [[کتاب‌های رجالی]] قدما [[توثیق]] نشده است، هرچند ابن داوود وی را توثیق کرده است<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰.</ref>.

	علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>		علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانه‌های ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آن‌قدر مسلم بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانه‌ها]] سؤال می‌کردند. این سؤالات نشان‌دهنده مسلم بودن اصل تقسیم نشانه‌ها به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که نقل نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان نشانه‌های ظهور معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر می‌شوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شده‌اند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند: {{متن حدیث\|نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ}}<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص۳۷۱.</ref>. البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده است. ر. ک. م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانه‌های حتمی ظهور می‌داند و همین روایت را نقل کرده است. ر. ک. مهدی‌پور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگ‌نامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت می‌کند، از نشانه‌های حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانه‌های ظهور است. ر. ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۱۰ ـ ۲۱۱؛ [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|تاریخ غیبت کبری]]، ص۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور]]، ص۶۳ ـ ۶۸؛ م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]		# [[پرونده:10032344.jpg\|22px]] [[سید محمد صدر\|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)\|'''تاریخ غیبت کبری''']]
	* [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']].		# [[پرونده:10119015.jpg\|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌\|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامهٔ امام مهدی ج۷''']].
	* [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']].		# [[پرونده:136865.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)\|'''درسنامه مهدویت ج۳''']].
	* [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].		# [[پرونده:134491.jpg\|22px]] [[خدامراد سلیمیان\|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].
	* [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']].		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']].
	* [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]		# [[پرونده:13681151.jpg\|22px]] [[عباس حیدرزاده\|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)\|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]
	* [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]		# [[پرونده:13681098.jpg\|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی\|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)\|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]
	* [[پرونده:152023.jpg \|22px]] [[محمد جواد فاضل لنکرانی\|فاضل لنکرانی، محمد جواد]]، [[گفتارهای مهدوی (کتاب)\|'''گفتارهای مهدوی''']]		# [[پرونده:152023.jpg \|22px]] [[محمد جواد فاضل لنکرانی\|فاضل لنکرانی، محمد جواد]]، [[گفتارهای مهدوی (کتاب)\|'''گفتارهای مهدوی''']]
	* [[پرونده:13681057.jpg\|22px]] [[سید جعفر موسوی‌نسب\|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)\|'''دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان''']]		# [[پرونده:13681057.jpg\|22px]] [[سید جعفر موسوی‌نسب\|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)\|'''دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان''']]
	* [[پرونده:13681062.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|'''معارف و عقاید''']]		# [[پرونده:13681062.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|'''معارف و عقاید''']]
	* [[پرونده:13681080.jpg\|22px]] [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده، مهدی]]، [[نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار (کتاب)\|'''نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار''']]		# [[پرونده:13681080.jpg\|22px]] [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده، مهدی]]، [[نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار (کتاب)\|'''نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار''']]
	* [[پرونده:151895.jpg\|22px]] [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|'''تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور''']]		# [[پرونده:151895.jpg\|22px]] [[نصرت‌الله آیتی\|آیتی، نصرت‌الله]]، [[تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور (کتاب)\|'''تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور''']]
	* [[پرونده:151972.jpg\|22px]] [[سید نذیر حسنی\|حسنی، سید نذیر]]، [[مصلح کل (کتاب)\|'''مصلح کل''']]		# [[پرونده:151972.jpg\|22px]] [[سید نذیر حسنی\|حسنی، سید نذیر]]، [[مصلح کل (کتاب)\|'''مصلح کل''']]
	* [[پرونده:152008.jpg\|22px]] [[محمد محمدی اشتهاردی\|محمدی اشتهاردی، محمد]]، [[حضرت مهدی فروغ تابان ولایت (کتاب)\|'''حضرت مهدی فروغ تابان ولایت''']]		# [[پرونده:152008.jpg\|22px]] [[محمد محمدی اشتهاردی\|محمدی اشتهاردی، محمد]]، [[حضرت مهدی فروغ تابان ولایت (کتاب)\|'''حضرت مهدی فروغ تابان ولایت''']]
	* [[پرونده:13681130.jpg\|22px]] [[اسماعیل اسماعیلی\|اسماعیلی، اسماعیل]]، [[بررسی نشانه‌های ظهور (مقاله)\|'''بررسی نشانه‌های ظهور''']]		# [[پرونده:13681130.jpg\|22px]] [[اسماعیل اسماعیلی\|اسماعیلی، اسماعیل]]، [[بررسی نشانه‌های ظهور (مقاله)\|'''بررسی نشانه‌های ظهور''']]
	* [[پرونده:13681091.jpg\|22px]] [[علی اکبر مهدی‌پور\|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[در آستانه ظهور (کتاب)\|'''در آستانه ظهور''']]		# [[پرونده:13681091.jpg\|22px]] [[علی اکبر مهدی‌پور\|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[در آستانه ظهور (کتاب)\|'''در آستانه ظهور''']]
	* [[پرونده:13681082.jpg\|22px]] [[علی رضا رمضانیان\|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)\|'''شرایط و علائم حتمی ظهور''']]		# [[پرونده:13681082.jpg\|22px]] [[علی رضا رمضانیان\|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)\|'''شرایط و علائم حتمی ظهور''']]
	* [[پرونده:151872.jpg\|22px]] [[محمد باقری‌زاده اشعری\|باقری‌زاده اشعری، محمد]]، [[از امام مهدی بیشتر بدانیم (کتاب)\|'''از امام مهدی بیشتر بدانیم''']]		# [[پرونده:151872.jpg\|22px]] [[محمد باقری‌زاده اشعری\|باقری‌زاده اشعری، محمد]]، [[از امام مهدی بیشتر بدانیم (کتاب)\|'''از امام مهدی بیشتر بدانیم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}