حسن بن سعید اهوازی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام رضا است. حسن بن سعید اهوازی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: حسن بن سعید اهوازی در معارف و سیره رضوی - حسن بن سعید اهوازی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

آشنایی اجمالی

ابو محمد حسن بن سعید بن حماد کوفی اهوازی از راویان و مؤلفان مشهور شیعه و برادر حسین بن سعید اهوازی است. خاندان وی از موالی امام سجاد (ع) به شمار می‌‌روند. او صحابی امام رضا و امام جواد (ع) بود و از امام کاظم تا امام جواد (ع) را درک، و از ایشان روایت کرده است. همچنین از زرعة بن محمد حضرمی، فضالة بن ایوب و حسین بن علوان روایت کرده و کسانی چون برادرش حسین بن سعید اهوازی، احمد بن محمد بن عیسی و علی بن مهزیار از او روایت دارند.

علامه می‌‌نویسد: حسن بن سعید کسی بود که علی بن مهزیار و اسحاق بن ابراهیم حصینی و پس از آن اسحاق بن علی بن ایان و عبدالله بن محمد حصینی را خدمت امام رضا (ع) برده و واسطه آشنایی آنها با امام شد تا در خدمت امام باشند. حسن بن سعید فقیهی موثق بود و به همراه برادرش حسین سی کتاب تألیف کرد که عبارت‌اند از: الدعاء، الملاحم، المروه، الرد علی الغلات، المناقب، المثالب، الزهد، التقیه، حقوق المؤمنین و فضلهم، تفسیر القرآن و کتاب‌های فقهی همچون الوضوء، الصلاة، الزکاة، الصوم، الحج، النکاح، الطلاق، العتق و التدبیر و المکاتبة، الایمان و النذور، التجارات و الاجارات، الخمس، الشهادات، الصید و الذبائح، المکاسب، الاشربه، الزیارات، الوصایا الفرائض و الحدود و الدیات. این تألیفات به طُرُق مختلف روایت شده‌اند. آثار حسن را تا پنجاه عدد هم نوشته‌اند..

حسن بن سعید اهوازی‌

حسن، برادر حسین بن سعید و از اصحاب امام رضا(ع) و امام جواد(ع) بود. هردو برادر در حرکت سیاسی و علمی امام رضا(ع) و امام جواد(ع) و نیز در عرصه تصنیف و تألیف شرکت داشتند و نقش قابل توجهی در هدایت برخی افراد ایفا کردند. اسحاق بن ابراهیم حضینی، و پس از او علی بن الریان به واسطه حسن بن سعید اهوازی به حضور امام رضا(ع) رسیدند و همو وسیله آشنایی آنان با مدرسه اهل بیت(ع) بود. از وی حدیث شنیدند و هم به نام‌ او شناخته شدند.

حسن بن سعید همچنین عبدالله بن محمد حضینی و دیگران را با مدرسه اهل بیت(ع) آشنا کرد که بعدها منشأ خدمات شدند و کتاب‌های زیادی تألیف و تصنیف کردند. گفته می‌شود که حسن بن سعید پنجاه کتاب تصنیف کرد.

شیخ الطائفه، محمد بن حسن طوسی هنگامی که به حسین بن سعید اهوازی می‌رسد درباره‌اش می‌گوید: او «ثقه» است و از امام‌ رضا، ابو جعفر ثانی و ابو الحسن ثالث(ع) حدیث روایت کرده است. او از مردم کوفه بود و همراه برادرش حسن به اهواز کوچ کرد، سپس به قم رفت. در آنجا بر حسن‌ بن ابان وارد شد و در همان سامان درگذشت.

حسین بن سعید اهوازی سی کتاب به شرح زیر نوشت:

1. کتاب الوضوء؛
2. کتاب الصلاة؛
3. کتاب الصوم؛
4. کتاب الزکاة؛
5. کتاب الحج؛
6. کتاب النکاح و الطلاق؛
7. کتاب الوصایا؛
8. کتاب الفرائض؛
9. کتاب التجارات؛
10. کتاب الإجارات؛
11. کتاب الشهادات؛
12. کتاب المناقب؛
13. کتاب الأیمان و النذور و الکفارات؛
14. کتاب البشارات؛
15. کتاب الحدود و الدیات؛
16. کتاب الزهد؛
17. کتاب الأشربة؛
18. کتاب المکاسب؛
19. کتاب التقیة؛
20. کتاب الخمس؛
21. کتاب المروة و التجمل؛
22. کتاب الصید و الذباحة؛
23. کتاب المثالب؛
24. کتاب التفسیر؛
25. کتاب المؤمن؛
26. کتاب الملاحم؛
27. کتاب المزار؛
28. کتاب الرد علی الغالیة؛
29. کتاب الدعاء؛
30. کتاب العتق و التدبیر.

جستارهای وابسته

• حسین بن سعید اهوازی (برادر)
• احمد بن حسین بن سعید اهوازی (برادرزاده)

منابع

1. جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱
2. حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱