|
|
| (۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{نبوت}}
| |
| {{مدخل مرتبط | | {{مدخل مرتبط |
| | موضوع مرتبط = عرفه | | | موضوع مرتبط = عرفه |
| | عنوان مدخل = دعای عرفه | | | عنوان مدخل = |
| | مداخل مرتبط = [[دعای عرفه در حدیث]] | | | مداخل مرتبط = [[دعای عرفه در علوم حدیث]] |
| | پرسش مرتبط = | | | پرسش مرتبط = |
| }} | | }} |
|
| |
|
| ==مصدرشناسی [[دعای عرفه]]== | | == مقدمه == |
| این [[دعا]]، در کتابهای [[روایی]] و دعایی که پیش از [[قرن هفتم]] نوشته شده و به دست ما رسیده است، دیده نمیشود.
| | «[[بشر]]» و «[[بشیر]]» پسران غالب اسدی [[روایت]] کردهاند که عصر [[روز عرفه]] در [[عرفات]] در خدمت [[امام حسین]]{{ع}} بودیم که آن حضرت با گروهی از [[خاندان]] و [[فرزندان]] و [[شیعیان]] خود از [[خیمه]] بیرون آمده با کمال [[تذلل]] و [[خشوع]] به دامنه [[کوه]] [[رحمت]] روی آوردند و در سمت چپ کوه ایستادند. به جانب [[کعبه]] روی گردانیدند و دستها را مقابل صورت [[مبارک]] برداشتند، هم چون مستمندی که با نهایت [[مذلت]] غذا درخواست کند<ref>مفاتیح الجنان.</ref>، این [[دعا]] را خواندند<ref>دعای معروف عرفه که با جمله {{متن حدیث|الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ}} آغاز میشود. مفاتیح الجنان.</ref>، سپس آن حضرت در سوال و دعا اهتمام نمودند، در حالی که [[اشک]] از دیدههای مبارکشان جاری بود و این گونه ادامه دادند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَخْشَاكَ كَأَنِّي أَرَاكَ...}}<ref>مفاتیح الجنان.</ref>. |
| مصادر این دعا عبارتاند از:
| |
|
| |
|
| ===[[إقبال الأعمال (کتاب)|إقبال الأعمال]]===
| | راویان میگویند: در پایان دعا و ذکر {{متن حدیث|يَا رَبِّ يَا رَبِّ}} آن حضرت آن چنان حاضران را تحت تأثیر قرار داده بود که از [[دعا کردن]] برای خودشان به آمین گفتن به [[دعای امام حسین]]{{ع}} بسنده کردند و صدای [[گریه]] [[مردم]]، [[صحرای عرفات]] را پر کرده بود، تا اینکه [[آفتاب]] غروب کرد و به سوی [[مشعرالحرام]] رفتند<ref>دائرةالمعارف تشیع، ج۷، ص۵۲۹.</ref>. |
| در حال حاضر، مصدر اصلی این دعا، کتاب «إقبال الأعمال»<ref>ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۱، ص۳۳۹-۳۵۰.</ref> تألیف [[سید]] [[علی بن طاووس]] (۵۸۹-۶۶۴ق) است.
| |
| ایشان در این کتاب، فصلی را به بیان ادعیهای که [[مستحب]] است در [[روز عرفه]] خوانده شود، اختصاص داده و در آن، دعاهایی را نقل کرده و پس از آن مینویسد: و از جمله دعاهای باشرافت در روز عرفه، دعای مولای ما [[حسین بن علی]] ([[درود خدا]] بر او باد) است: «[[ستایش]] مخصوص خداوندی است که دفع کنندهای بر قضای او نیست.»...<ref>{{متن حدیث|وَ مِنَ الدَّعَوَاتِ الْمُشَرَّفَةِ فِي يَوْمِ عَرَفَةَ دُعَاءُ مَوْلَانَا الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ...}}؛ ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۱، ص۳۳۹.</ref>.
| |
| سپس بدون آنکه در ابتدا یا وسط یا آخر دعا اشارهای به سند و منبع دعا و [[راویان]] آن و جملات توضیحی آنان داشته باشد، دعا را ادامه داده است و در انتهای آن، به اندازه چند صفحه، دعایی با مضامین بلند و عالی نقل میکند که با این جمله آغاز میشود:
| |
| {{متن حدیث|إِلَهِي أَنَا الْفَقِيرُ فِي غِنَايَ فَكَيْفَ لَا أَكُونُ فَقِيراً فِي فَقْرِي}}<ref>ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۱، ص۳۴۸.</ref>.
| |
| و با این جملات به پایان میرسد:
| |
| {{متن حدیث|كَيْفَ تَخْفَى وَ أَنْتَ الظَّاهِرُ أَمْ كَيْفَ تَغِيبُ وَ أَنْتَ الرَّقِيبُ الْحَاضِرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ}}<ref>ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۱، ص۳۵۰.</ref>.<ref>[[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱ (کتاب)|دانشنامه علمی کلمات امام حسین]]، ج۱، ص ۳۹۹.</ref>
| |
|
| |
|
| ===[[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]]===
| | البته دعای عرفه [[امام سجاد]]{{ع}} نیز معروف است که در آن [[امام]]، پس از [[ستایش خداوند]] و [[صلوات]] و [[درود]] بر [[پیامبر گرامی اسلام]] و [[انبیاء]] عظام به مسأله [[امامت]] و [[ولایت]] اشاره میکند که از مهمترین مسایل [[اجتماعی]] است<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۹۲.</ref>. |
| مصدر بعدی این دعا، کتاب دیگر [[سید بن طاووس]] با عنوان «مصباح الزائر» است؛ اما در [[نسخ]] خطی موجود و چاپ کنونی آنکه توسط «مؤسسۀ [[آل]] البیت{{عم}}» منتشر شده، این دعا ذکر نشده است.
| |
| [[علامه مجلسی]] مینویسد: [[کفعمی]] در حاشیة «[[البلد الأمین]]» که ذکر شده بر اول این دعا گفته: و ذکر کرده سید با[[حسب و نسب]] [[رضی]] الدین علی بن طاووس در کتاب «[[مصباح الزائر]]» و گفت: [[روایت]] کرده [[بشر]] و [[بشیر]] [[اسدی]] این که [[حسین بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} بعد از [[ظهر]] [[عرفه]] آن [[روز]] با حالت [[ذلت]] و [[خشوع]] از خیمهاش خارج شد و شروع به حرکت آرام آرام نمود تا این که جماعتی از [[اهل بیت]] و [[اولاد]] و موالیانش در طرف چپ [[کوه]] رو به [[قبله]] توقف کردند، آنگاه دستان خود را به طرف صورت خود همانند درخواست کردن [[مسکین]] بالا برد، سپس میگفت: «[[ستایش]] مخصوص خداوندی است که دفع کنندهای بر قضای او نیست.»...<ref>{{متن حدیث|و قال الكفعمي في حاشية البلد الأمين المذكور على أول هذا الدعاء وَ ذَكَرَ السَّيِّدُ الْحَسِيبُ النَّسِيبُ رَضِيُّ الدِّينِ عَلِيُّ بْنُ طَاوُسٍ قَدَّسَ اللَّهُ رُوحَهُ فِي كِتَابِ مِصْبَاحِ الزَّائِرِ قَالَ رَوَى بِشْرٌ وَ بَشِيرٌ الْأَسَدِيَّانِ أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} خَرَجَ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ يَوْمَئِذٍ مِنْ فُسْطَاطِهِ مُتَذَلِّلًا خَاشِعاً فَجَعَلَ{{ع}} يَمْشِي هَوْناً هَوْناً حَتَّى وَقَفَ هُوَ وَ جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ وُلْدِهِ وَ مَوَالِيهِ فِي مَيْسَرَةِ الْجَبَلِ مُسْتَقْبِلَ الْبَيْتِ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ كَاسْتِطْعَامِ الْمِسْكِينِ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ إِلَى آخِرِهِ}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۵، ص۲۱۴.</ref>.
| |
| | |
| [[علامه مجلسی]] در ادامه مینویسد:
| |
| {{عربی|صبا (مصباح الزائر)، فی بحث زیارة یوم عرفة روی بشر و بشیر الأسدیان و ساق علی نحو ما نقلناه عن حاشیة «البلد الأمین»، ثم أورد هذا الدعاء علی نحو ما فی «البلد الأمین»}}<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۵، ص۲۱۴.</ref>.
| |
| «مصباح الزائر» در بحث [[زیارت]] [[روز عرفه]]: بشر و بشیر اسدی روایت کردهاند؛ و ادامه داده بر همان نحوی که ما در حاشیه «بلد الأمین» نقل کردهایم. آنگاه این [[دعا]] را به همان نحوی که در «[[البلد الأمین]]» آمده آورده است.
| |
| | |
| [[محدث نوری]] مینویسد: و در «مصباح الزائر» از بشر و بشیر در خبر پیشین آمده که گفتند: سپس [[حضرت]]{{ع}} چنین دعا کرده و گفت: «ستایش مخصوص خداوندی است که دفع کنندهای بر قضای او نیست». تا اینکه گفتند: سپس حضرت{{ع}} در درخواست خود پافشاری کرده و در [[دعا]] [[کوشش]] نمود در حالی که از چشمانش [[اشک]] میریخت، سپس فرمود: «بار خدایا آنچنان کن مرا که از تو [[خشیت]] داشته باشم». تا اینکه گفتند: سپس [[حضرت]]{{ع}} صدای خود را بالا برده و چشمانش را به طرف [[آسمان]] کشید در حالی که همانند دو ظرف که از آن آب میریزد، میگریست و حضرت{{ع}} با صدای بلند گفت: ای شنواترین شنوندگان تا آخر دعا که {{متن حدیث|عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ يَا رَبِّ يَا رَبِّ}} باشد.<ref>{{متن حدیث|وَ فِي مِصْبَاحِ الزَّائِرِ، عَنْ بِشْرٍ وَ بَشِيرٍ فِي الْخَبَرِ الْمُتَقَدِّمِ قَالا ثُمَّ دَعَا{{ع}} فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ إِلَى أَنْ قَالا ثُمَّ إِنَّهُ{{ع}} انْدَفَعَ فِي الْمَسْأَلَةِ وَ اجْتَهَدَ فِي الدُّعَاءِ وَ عَيْنَاهُ تَقْطُرَانِ دُمُوعاً ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَخْشَاكَ إِلَى أَنْ قَالا ثُمَّ رَفَعَ{{ع}} صَوْتَهُ وَ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ عَيْنَاهُ قَاطِرَتَانِ كَأَنَّهُمَا مَزَادَتَانِ وَ قَالَ{{ع}} بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا أَسْمَعَ السَّامِعِينَ الدُّعَاءَ إِلَى قَوْلِهِ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ يَا رَبِّ يَا رَبِّ}}؛ حسین بن محمد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۲۵، حدیث ۱۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱ (کتاب)|دانشنامه علمی کلمات امام حسین]]، ج۱، ص ۴۰۰.</ref>
| |
| | |
| ===[[البلد الأمین (کتاب)|البلد الأمین]]===
| |
| تقی الدین [[ابراهیم بن علی کفعمی]] (۸۴۰-۹۰۵ق) این دعا را در کتاب «[[البلد الأمین]]»<ref>کفعمی، البلد الأمین، ص۲۵۱ - ۲۵۸.</ref> نقل کرده که با نقل [[سید بن طاووس]] در کتاب «[[مصباح الزائر]]» تفاوت اندکی دارد.
| |
| [[محدث نوری]] در ادامه عبارت قبل مینویسد: و [[روایت]] کرده مثل آن را شیخ [[ابراهیم]] کفعمی در «البلد الأمین» با این زیادتی که [[بشر]] و [[بشیر]] گفتند: بعد از این دعا برای او تلاشی نبود مگر گفته اش: {{متن حدیث|رَبِّ يَا رَبِّ}}؛ و مشغول شدند حاضرانی که در اطراف او بوده و آن محضر را [[درک]] کرده بودند از [[دعا کردن]] برای خود و روی آوردن به شنیدن از حضرت و آمین گفتن بر دعای او و بر آن نسبت به خود اکتفا نمودند. آنگاه صدای آنان با حضرت به دعا بلند شده و [[خورشید]] غروب کرده و [[حضرت]]{{ع}} کوچ نموده و [[مردم]] نیز با او حرکت کردند.<ref>{{متن حدیث|وَ رَوَاهُ الشَّيْخُ إِبْرَاهِيمُ الْكَفْعَمِيُّ فِي الْبَلَدِ الْأَمِينِ، مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ بِشْرٌ وَ بَشِيرٌ فَلَمْ يَكُنْ لَهُ جُهْدٌ إِلَّا قَوْلُهُ يَا رَبِّ يَا رَبِّ بَعْدَ هَذَا الدُّعَاءِ وَ شَغَلَ مَنْ حَضَرَ مِمَّنْ كَانَ حَوْلَهُ وَ شَهِدَ ذَلِكَ الْمَحْضَرَ عَنِ الدُّعَاءِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ أَقْبَلُوا عَلَى الِاسْتِمَاعِ لَهُ وَ التَّأْمِينِ عَلَى دُعَائِهِ قَدِ اقْتَصَرُوا عَلَى ذَلِكَ لِأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ عَلَتْ أَصْوَاتُهُمْ بِالْبُكَاءِ مَعَهُ وَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَ أَفَاضَ{{ع}} وَ أَفَاضَ النَّاسُ مَعَهُ}}؛ نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۲۵-۲۶، حدیث ۱۱۳۷۰.</ref>.
| |
| | |
| آغاز [[دعا]] در کتاب «[[البلد الأمین]]» [[کفعمی]] مانند کتاب «اقبال»، بدون ذکر منبع دعا و نام [[راویان]] است. وی در [[اعمال]] [[روز عرفه]] مینویسد:
| |
| {{متن حدیث|ثُمَّ ادْعُ بِدُعَاءِ الْحُسَيْنِ{{ع}} وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ...}}<ref>کفعمی، البلد الأمین، ص۲۵۱.</ref>.
| |
| آنگاه بخوان دعای حسین{{ع}} را که عبارت است از: «[[ستایش]] مخصوص خداوندی است که دفع کنندهای بر قضای او نیست.»...<ref>[[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱ (کتاب)|دانشنامه علمی کلمات امام حسین]]، ج۱، ص ۴۰۲.</ref>
| |
| | |
| ===[[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]] و [[بحار الأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]]===
| |
| پس از کفعمی [[علامه مجلسی]] (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق) در کتاب «زاد المعاد»<ref>مجلسی، زاد المعاد، ص۱۷۳-۱۸۲.</ref> [[دعای عرفه]] را مانند کفعمی نقل میکند و در «[[بحار الأنوار]]»<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۵، ص۲۱۶-۲۲۷، حدیث ۳.</ref> پس از نقل آن از کتاب «إقبال الأعمال»، بیانی دارد که در ادامه خواهد آمد.
| |
| | |
| ===[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]]===
| |
| [[شیخ عباس قمی]] (۱۲۹۴- ۱۳۵۹ق) در کتاب «[[مفاتیح الجنان]]»<ref>عباس قمی، کلیات مفاتیح الجنان، ص۲۶۱-۲۷۴.</ref> این دعا را از کفعمی و بخش پایانی دعا را به عنوان اضافهای از کتاب اقبال [[سید بن طاووس]] نقل کرده است.<ref>[[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱ (کتاب)|دانشنامه علمی کلمات امام حسین]]، ج۱، ص ۴۰۴.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| # [[پرونده:IM010404.jpg|22px]] [[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه علمی کلمات امام حسین ج۱''']] | | # [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| خط ۵۱: |
خط ۲۱: |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| [[رده:دعای عرفه]] | | [[رده:دعا]] |
| [[رده:مدخل]] | | [[رده:سخنان امام حسین]] |
این مدخل زیرشاخهٔ بحث عرفه است. دعای عرفه از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: دعای عرفه در علوم حدیث - پرسش مرتبط ندارد