پرش به محتوا

شهربانو: تفاوت میان نسخه‌ها

۵ بایت حذف‌شده ،  ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵
خط ۴۲: خط ۴۲:
## سند روایت کافی [[ضعیف]] است و [[عمرو بن شمر]] قابل اعتماد نیست<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷: {{عربی|ضعيف جداً}}.</ref> و به نقل [[مجلسی]]، آخر آن خبر مرسل است<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۶، ص۴.</ref>.
## سند روایت کافی [[ضعیف]] است و [[عمرو بن شمر]] قابل اعتماد نیست<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷: {{عربی|ضعيف جداً}}.</ref> و به نقل [[مجلسی]]، آخر آن خبر مرسل است<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۶، ص۴.</ref>.
## با توجه به [[تولد امام حسین]] {{ع}} در [[سال چهارم هجری]]، آن حضرت در [[فتح]] [[قادسیه]] در سال چهارده هجری ده سال بیشتر نداشته است و اگر این واقعه را به فرض مربوط به آخرین سال [[حکومت]] عمر (م ۲۴ذیحجه<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۳، ص۱۱۵۲.</ref> ۲۳ﻫ.ق) یعنی سال ۲۲ بدانیم، [[امام حسین]] {{ع}} هجده سال بیشتر نداشته و این [[ازدواج]] جزء اولین ازدواج‌های حضرت محسوب خواهد شد. ازدواج با [[اسیر]] در این مرحلۀ سِنی بسیار بعید است.
## با توجه به [[تولد امام حسین]] {{ع}} در [[سال چهارم هجری]]، آن حضرت در [[فتح]] [[قادسیه]] در سال چهارده هجری ده سال بیشتر نداشته است و اگر این واقعه را به فرض مربوط به آخرین سال [[حکومت]] عمر (م ۲۴ذیحجه<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۳، ص۱۱۵۲.</ref> ۲۳ﻫ.ق) یعنی سال ۲۲ بدانیم، [[امام حسین]] {{ع}} هجده سال بیشتر نداشته و این [[ازدواج]] جزء اولین ازدواج‌های حضرت محسوب خواهد شد. ازدواج با [[اسیر]] در این مرحلۀ سِنی بسیار بعید است.
## با توجه به تولد [[امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان]] [[عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.
## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.
## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
خط ۵۲: خط ۵۲:
چنین به نظر می‌رسد که بخشی از نام‌ها و حکایت‌ها ساخته و پرداخته قصه سرایان باشد که با توجه به اشکالات برخی نقل‌ها، در گزارش‌های بعدی تکمیل شده است؛ مثلاً در [[نقل]] کافی ذکر شده شهربانو [[دست]] بر سر [[حسین]] {{ع}} نهاد و او را [[انتخاب]] کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۷: {{متن حدیث|فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ {{ع}}}}.</ref>؛ در گزارشی دیگر گفتگو از پشت پرده مطرح است و طبق آن، شهربانو با اشاره، [[امام حسین]] {{ع}} را انتخاب می‌کند<ref>ابوجعفر محمد بن جریر طبری، دلائل الإمامه، ص۱۹۵.</ref>؛ به همین جهت برخی این [[اخبار]] را به شعوبیه نسبت داده‌اند که مخالف [[عرب‌ها]] بودند و بر نژاد فارس تکیه داشتند<ref>جعفر شهیدی، زندگانی علی بن الحسین {{ع}}، ص۱۰-۲۷.</ref>.
چنین به نظر می‌رسد که بخشی از نام‌ها و حکایت‌ها ساخته و پرداخته قصه سرایان باشد که با توجه به اشکالات برخی نقل‌ها، در گزارش‌های بعدی تکمیل شده است؛ مثلاً در [[نقل]] کافی ذکر شده شهربانو [[دست]] بر سر [[حسین]] {{ع}} نهاد و او را [[انتخاب]] کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۷: {{متن حدیث|فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ {{ع}}}}.</ref>؛ در گزارشی دیگر گفتگو از پشت پرده مطرح است و طبق آن، شهربانو با اشاره، [[امام حسین]] {{ع}} را انتخاب می‌کند<ref>ابوجعفر محمد بن جریر طبری، دلائل الإمامه، ص۱۹۵.</ref>؛ به همین جهت برخی این [[اخبار]] را به شعوبیه نسبت داده‌اند که مخالف [[عرب‌ها]] بودند و بر نژاد فارس تکیه داشتند<ref>جعفر شهیدی، زندگانی علی بن الحسین {{ع}}، ص۱۰-۲۷.</ref>.


در برخی منابع [[عامه]] ذکر شده [[امام سجاد]] {{ع}} مادرش را به [[ازدواج]] غلام امام حسین{{ع}} به نام [[زبید]] در آورد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۴.</ref>؛ اما در [[منابع شیعه]] ذکر شده مادر حضرت در هنگام تولد امام سجاد {{ع}} درگذشته و آن ازدواج مربوط به کنیزی بوده که او را بزرگ کرده است که به منزله مادر حضرت بوده است<ref>ابن همام اسکافی، منتخب الأنوار، ص۶۷؛ ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۱.</ref> نه مادر واقعی ایشان. ابن فندق از [[زینب]] و [[ام کلثوم]] [[دختران]] امام حسین {{ع}} یاد می‌کند که مادرشان شهربانو بود و در کوچکی درگذشتند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۰؛ البته وی عبدالله را هم فرزند شهربانو دانسته؛ درحالی که مادرش را رباب ذکر کرده‌اند و این دو مورد هم قابل بررسی است و در منابع اولیه نیامده است. اگر تولد و مرگ اینان قبل از امام سجاد {{ع}} فرض شود، مشکل فاصله ازدواج امام حسین {{ع}} با شهربانو و تولد حضرت بعد از چند سال حل می‌شود. وی درگذشت مادر امام سجاد {{ع}} را هم در حین تولد حضرت ذکر کرده است.</ref>.  
در برخی منابع [[عامه]] ذکر شده [[امام سجاد]] {{ع}} مادرش را به [[ازدواج]] غلام امام حسین{{ع}} به نام [[زبید]] در آورد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۴.</ref>؛ اما در [[منابع شیعه]] ذکر شده مادر حضرت در هنگام تولد امام سجاد {{ع}} درگذشته و آن ازدواج مربوط به کنیزی بوده که او را بزرگ کرده است که به منزله مادر حضرت بوده است<ref>ابن همام اسکافی، منتخب الأنوار، ص۶۷؛ ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۱.</ref> نه مادر واقعی ایشان. ابن فندق از [[زینب]] و [[ام کلثوم]] [[دختران]] امام حسین {{ع}} یاد می‌کند که مادرشان شهربانو بود و در کوچکی درگذشتند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۰؛ البته وی عبدالله را هم فرزند شهربانو دانسته؛ درحالی که مادرش را رباب ذکر کرده‌اند و این دو مورد هم قابل بررسی است و در منابع اولیه نیامده است. اگر تولد و مرگ اینان قبل از امام سجاد {{ع}} فرض شود، مشکل فاصله ازدواج امام حسین {{ع}} با شهربانو و تولد حضرت بعد از چند سال حل می‌شود. وی درگذشت مادر امام سجاد {{ع}} را هم در حین تولد حضرت ذکر کرده است.</ref>.


== آیا شهربانو در [[کربلا]] حضور داشته است؟ ==
== آیا شهربانو در [[کربلا]] حضور داشته است؟ ==
۲۲۴٬۸۴۸

ویرایش