ام‌الکتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[ام الکتاب]]'''، یعنی [[مادر]] کتاب ([[قرآن]])، کتابِ [[مادر]]. در اصطلاح [[دینی]]، نوشته و [[سند]] اصلی که همه امور عالم از آغاز تا پایان، حتی [[قرآن]] آسمانی در آن ثبت شده و نزد [[خداوند]] است، "[[ام الکتاب]]" یا [[لوح محفوظ]] نام دارد. به [[علم الهی]] هم گفته می‌شود. در [[قرآن]] به بخشی از [[آیات قرآن]] که از محکمات‌اند، [[ام الکتاب]] گفته شده است<ref>{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ...}} «اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند..». سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>. به [[سوره]] [[حمد]] هم [[ام الکتاب]] گویند، چون اصول و پایه‌های [[دین]] و [[توحید]] در آن به طور فشرده و اجمال آمده است. "اُمّ" یعنی [[مادر]] و چون [[مادر]]، اصل و ریشه [[فرزند]] است، به هر چه که اساس و ریشه چیزی باشد، امّ گفته می‌شود. پس [[مادر]] [[کتاب آسمانی]] و ریشه آن به [[علم]] [[خدا]] و [[لوح محفوظ]] برمی‌گردد. از این رو به آن [[ام الکتاب]] گویند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۵.</ref>. در مجموع، [[ام الکتاب]] یا به معناى کتابى است که اصل و اساس همه کتاب‌هاى آسمانى است و یا همان لوحى است که نزد [[خداوند]] از هرگونه تغییر و تبدیل و تحریفى محفوظ است؛ یعنی همان کتاب [[علم]] [[پروردگار]] است که همه حقایق عالم و [[حوادث آینده]] و گذشته و همه کتاب‌هاى آسمانى در آن درج شده است.

==چیستی ام الکتاب==

*کلمۀ "امّ" در لغت به معنی اصل و اساس هرچیزی است و "امّ الکتاب" به معنی کتابی است که اصل و اساس همه کتاب‌های‌ آسمانی است.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref>. واژۀ "[[ام الکتاب]]" در چند آیۀ [[قرآن کریم]] به کار رفته است.<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ ۷؛ سورۀ رعد، آیۀ ۳۹ و سورۀ زخرف، آیۀ ۴</ref> "[[لوح محفوظ]]" را "[[ام الکتاب]]" نامیده‌اند، چرا که این [[لوح]] ریشۀ تمامی [[کتاب‌های آسمانی]] است و همه‌ کتاب‌های‌ آسمانی‌ از آن [[استنتاج]] می‌شوند.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> باید دانست دو نوع [[لوح]] وجود دارد، "[[لوح محفوظ]]" که از آن به "[[ام الکتاب]]"، "[[کتاب مبین]]" و "[[کتاب مکنون]]" هم تعبیر می‌شود<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایان‌نامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و "[[لوح محو و اثبات]]". حوادث [[جهان هستی]] دو مرحله دارند، مرحله قطعیت که هیچ‌گونه دگرگونی در آن راه ندارد؛ در لسان [[آیات]] و [[روایات]] حوادث این مرحله در "[[ام الکتاب]]" یا "[[لوح محفوظ]]" ثبت شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳؛ [[مجتبی مطهری|مطهری، مجتبی]]، [[علم لدنی (مقاله)|علم لدنی]]، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ش ۳، ص ۷۵؛ [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> این کتاب از دسترس انسان‌های عادی خارج است<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> و بنابر برخی [[تفاسیر]] تنها برخی از اولیای [[خداوند]] به تناسب [[جایگاه]] و [[منزلت]] خود می‌توانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بی‌بهره‌‌اند.<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایان‌نامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و دیگر "مرحلۀ غیر قطعی" است، یا به تعبیر دیگر "مرحله مشروط"، در این مرحله شخص از [[علل]] حوادث [[آگاه]] است، اما ممکن است تمام شرائط و موانع آن نزد او روشن نباشد، و لذا نمی‌تواند به طور قطع از وقوع حوادث خبر دهد، اما به طور مشروط می‌تواند، و این همان چیزی است که در لسان [[آیات]] و [[روایات]] از آن تعبیر به "[[لوح محو و اثبات]]" شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>.

*[[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با "[[لوح محفوظ]]" و "[[علم]] [[خداوند]]" می‌فرمایند: "هر امری را که [[خداوند]] [[اراده]] می‌کند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمی‌کند جز اینکه قبل از آن در [[علم الهی]] موجود بوده است"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳.</ref>. تفاوت [[علم]] [[خداوند]] با [[علوم]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در اینجا ظاهر می‌شود، یعنی علاوه بر اینکه [[علم]] [[خداوند]] ذاتی و مستقل است و [[علم]] [[معصومین]] اکتسابی و غیر مستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور </ref> از این رو اگر کسی به "[[لوح محفوظ]]" دست یابد و از آن [[آگاه]] گردد، گویا بر همه چیز عالم [[آگاه]] گشته است.<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>

*بدون [[شک]] [[علم]] [[پیامبر]] {{صل}} و همچنین [[علم]] [[ائمه]]{{عم}} [[علمی]] [[حقیقی]] و خدایی و از جانب [[خداوند]] می‏‌باشد، این معنا در [[روایات]] مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که [[علم امامان]]{{عم}} و [[پیامبر]] را مستند به [[علم]] "کتاب" یا "[[کتاب مبین]]" و یا "ام الکتاب" می‏‌نمایند.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن و حدیث]]، ص ۱۳۱</ref> لذا یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]]{{عم}}، [[آگاهی]] به "[[لوح محفوظ]]" یا "ام الکتاب" است<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>. با توجه به آیۀ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>سورۀ واقعه، آیۀ ۷۷ ـ۷۹</ref> و با توجه به [[آیۀ تطهیر]] که در مورد [[اهل بیت]]{{عم}} می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>سورۀ احزاب، آیۀ ۳۳</ref> روشن می‌شود مصداق بارز "مطهرون" که [[قادر]] به تماس با "[[کتاب مکنون]]" [[الهی]] ـ "[[لوح محفوظ]]" و یا "[[ام الکتاب]]"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳</ref> ـ هستند و از آن باخبرند، [[پیامبر]] و [[خاندان]] [[امامت]] و [[ولایت]] هستند. در همین رابطه [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند:<ref>بحارالانوار، ج٢۶، ص۴</ref> {{متن حدیث|وَ أَنَا صَاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيه}}<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref> و [[امام رضا]] {{ع}} از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] می‌فرماید: «آن [[حضرت]] در حالی که این [[آیه]] را [[تلاوت]] می‌فرمود: "[[قرآن]] در [[ام الکتاب]] نزد ما بلندمرتبه و نفوذناپذیر است، می‌فرمود: [[علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} است"<ref>{{عربی|عن محمد بن علي بن جعفر، قال: سمعت الرضا و هو يقول: قال أبو عبد الله، و قد تلا هذه الآية: «وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ»، قال: علي بن أبي طالب}}؛تفسیر برهان، ج ۴، ص ۸۶۴، ح ۱ ـ ۹؛ </ref> یعنی [[حقیقت قرآن]] همان [[حقیقت]] [[علی]] ابن [[ابی‌طالب]]{{ع}} است که "[[ام‌ الکتاب]]" و "[[لوح محفوظ]]" می‌باشد، لذا [[قرآن کریم]] می‌فرماید: انسان‌های [[پاک]] شده از تمامی آلودگی‌های [[اعتقادی]]، [[علمی]]، [[اخلاقی]] و روحی که [[خداوند]] ایشان را [[پاک]] کرده است به "[[کتاب مکنون]]" که [[حقیقت قرآن]] در آن است راه پیدا می‌کنند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوه‌های لاهوتی (کتاب)|جلوه‌های لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref>  

*بنابراین [[امامان]] {{عم}} از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ [[علم حضوری]] به [[مراتب علم]] فعلی [[خداوند]] ([[خزائن]] غيب [[الهی]] و [[لوح محفوظ]] یعنی [[کتاب مبین]]، [[ام‌ الکتاب]]، [[کتاب مکنون]] و [[لوح محو و اثبات]]) دارند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوه‌های لاهوتی (کتاب)|جلوه‌های لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref>

* [[پرونده:110046.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، '''[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی ج ۸]'''.