ابراهیم بن اسماعیل (راوی)

آشنایی اجمالی

ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی‌طالب، معروف به طباطبا^[۱]، یا ابراهیم بن اسماعیل بن داوود، از اصحاب امام صادق(ع)^[۲] و امام رضا(ع)^[۳] بوده و از آن ۲ بزرگوار روایت کرده است. ابراهیم بن اسماعیل افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابن جبل حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان علی بن حسان می‌باشند.

درباره شخصیت ابراهیم بن اسماعیل، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون محقق اردبیلی و علامه مامقانی در تطبیق وی بر عناوین مختلف تردید داشته و در نهایت برخی وی را محدثی مجهول‌الحال و غیرموثق دانسته‌اند و مدعی شده‌اند که دلیلی بر اثبات هویت دقیق وی وجود ندارد^[۵]. در مقابل، بزرگانی چون شیخ طوسی، کلباسی و علامه شوشتری بر وثاقت و جایگاه نسخه شناخته‌شده وی تأکید کرده‌اند^[۶]. کلباسی نوشته است: طباطبا همان سید ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن مثنی است که لقب طباطبا به دلیل لکنت زبان در کودکی و گفتن «طباطبا» به جای «قباقبا» یا به لغت نبطی به معنای سید سادات به وی داده شده است. آیت‌الله خویی نیز وی را در عنوانی مستقل ذکر کرده است^[۷]. طبق روایتی که در کتاب کافی نقل شده، ابراهیم بن اسماعیل لقب طباطبا داشته است^[۸].

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح منابع موجود وی اندکی پس از حیات امام رضا(ع) درگذشته است. از تألیفات و کتب اختصاصی وی در منابع موجود نامی به میان نیامده است.^[۹]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱

پانویس

↑ ر. ک: تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۲۴۲؛ ج۴، ص۸ و۱۱۳؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۹۹؛ ج۲۵، ص۳۲۲ - ۳۲۳؛ وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۳۰؛ مقاتل الطالبین، ص۱۳۵؛ ر. ک: نقد الرجال، ج۱، ص۵۶، ش۵۰؛ إکلیل المنهج، ص۷۷، ش۳۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۵، ش۳۱۰۳؛ کلباسی، الرسائل الرجالیه، ج۳، ص۵۸۷؛ الکنی و الألقاب، ج۲، ص۴۴۱؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۲۴، ش۱۱۵؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۶۱، ش۶۲، ج۱۲، ص۱۳۱، ش۳۴۷.
↑ ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۵۶، ش۱۷۱۸.
↑ «مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ الْمَدَائِنِيِّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ دَاوُدَ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا(ع) عَنِ الصِّيَامِ فَقَالَ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ فِي الشَّهْرِ...»؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۰۴، ح۹۱۸.
↑ ر. ک: أ. منابع شیعی: جامع الرواة، ج۱، ص۱۹؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۲۶، ش۱۲۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۳. ب. منابع سنی: الإکمال فی أسماء الرجال، ص۲۲۶؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۴۷۰ به گزارش از الکافی، ج۱، ص۳۹۴-۳۹۵، ح۲.
↑ جامع الرواة، ج۱، ص۱۹؛ ر. ک: تنقیح المقال، ج۳، ص۳۰۴-۳۰۵، ش۱۴۴.
↑ ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۵۶، ش۱۷۱۸؛ "طباطبا هو السید إبراهیم بن إسماعیل بن السید أبی إسماعیل إبراهیم بن الحسن المثنی بن الحسن بن علی بن أبی طالب(ع). لقب بذلك لأنه ذات یوم عرض أباه علیه فی صغره ثوباً و قال: أ قطعه لك قمیصاً أم قبا؟ فقال للكنة لسانه من أجل صغره: طباطبا یرید قباقبا فلزمه ذلك اللقب" کلباسی، الرسائل الرجالیه، ج۳، ص۵۸۷؛ "هو إبراهیم بن إسماعیل بن إبراهیم بن الحسن المثنی؛ قیل فی وجه تلقیبه: إن أباه خیره و هو طفل بین قمیص و قبا، فقال: طباطبا یعنی قباقبا. و قیل: لقبه أهل السواد بذلك، و طباطبا بلسان النبطیة سید السادات ذكر الوجهین عمدة الطالب" قاموس الرجال، ج۱۲، ص۱۳۱ به گزارش از عمدة الطالب، ص۱۷۲.
↑ ر. ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۳.
↑ «... وَ طَبَاطَبَا إِبْرَاهِيمَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ حَسَنٍ...»؛ الکافی، ج۱، ص۳۶۱ - ۳۵۸، ح۱۷؛ «قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِيهِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِيهِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهَا الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(ع)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): مَنْ أُعْطِيَ أَرْبَعَ خِصَالٍ فِي الدُّنْيَا...»؛ طوسی، الأمالی، ص۵۷۶-۵۷۷، ح۱۱۹۰.
↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص ۲۴۲-۲۴۵.

[1] ر. ک: تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۲۴۲؛ ج۴، ص۸ و۱۱۳؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۹۹؛ ج۲۵، ص۳۲۲ - ۳۲۳؛ وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۳۰؛ مقاتل الطالبین، ص۱۳۵؛ ر. ک: نقد الرجال، ج۱، ص۵۶، ش۵۰؛ إکلیل المنهج، ص۷۷، ش۳۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۵، ش۳۱۰۳؛ کلباسی، الرسائل الرجالیه، ج۳، ص۵۸۷؛ الکنی و الألقاب، ج۲، ص۴۴۱؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۲۴، ش۱۱۵؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۶۱، ش۶۲، ج۱۲، ص۱۳۱، ش۳۴۷.

[2] ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۵۶، ش۱۷۱۸.

[3] «مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ الْمَدَائِنِيِّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ دَاوُدَ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا(ع) عَنِ الصِّيَامِ فَقَالَ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ فِي الشَّهْرِ...»؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۰۴، ح۹۱۸.

[4] ر. ک: أ. منابع شیعی: جامع الرواة، ج۱، ص۱۹؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۲۶، ش۱۲۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۳. ب. منابع سنی: الإکمال فی أسماء الرجال، ص۲۲۶؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۴۷۰ به گزارش از الکافی، ج۱، ص۳۹۴-۳۹۵، ح۲.

[5] جامع الرواة، ج۱، ص۱۹؛ ر. ک: تنقیح المقال، ج۳، ص۳۰۴-۳۰۵، ش۱۴۴.

[6] ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۵۶، ش۱۷۱۸؛ "طباطبا هو السید إبراهیم بن إسماعیل بن السید أبی إسماعیل إبراهیم بن الحسن المثنی بن الحسن بن علی بن أبی طالب(ع). لقب بذلك لأنه ذات یوم عرض أباه علیه فی صغره ثوباً و قال: أ قطعه لك قمیصاً أم قبا؟ فقال للكنة لسانه من أجل صغره: طباطبا یرید قباقبا فلزمه ذلك اللقب" کلباسی، الرسائل الرجالیه، ج۳، ص۵۸۷؛ "هو إبراهیم بن إسماعیل بن إبراهیم بن الحسن المثنی؛ قیل فی وجه تلقیبه: إن أباه خیره و هو طفل بین قمیص و قبا، فقال: طباطبا یعنی قباقبا. و قیل: لقبه أهل السواد بذلك، و طباطبا بلسان النبطیة سید السادات ذكر الوجهین عمدة الطالب" قاموس الرجال، ج۱۲، ص۱۳۱ به گزارش از عمدة الطالب، ص۱۷۲.

[7] ر. ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۹۲، ش۱۱۳.

[8] «... وَ طَبَاطَبَا إِبْرَاهِيمَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ حَسَنٍ...»؛ الکافی، ج۱، ص۳۶۱ - ۳۵۸، ح۱۷؛ «قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِيهِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِيهِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهَا الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(ع)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): مَنْ أُعْطِيَ أَرْبَعَ خِصَالٍ فِي الدُّنْيَا...»؛ طوسی، الأمالی، ص۵۷۶-۵۷۷، ح۱۱۹۰.

[9] جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص ۲۴۲-۲۴۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]