بحث:قوم یهود در تاریخ اسلامی

یهود در جزیرة العرب

در مورد ورود یهود به جزیرة العرب اختلافاتی فراوانی است. یهودیان بیشتر در حجاز یعنی شهرهای «یثرب، تیماء، خیبر» و نیز در «یمن» زندگی می‌کردند. تعدادی از مردم «حیره» و «غسان» نیز به این دین گرویده بودند. شایان یادآوری است یهودیان یاد شده از آرامیان و عربان نو یهودی بوده‌اند، نه از نژاد اسرائیل فرزند ابراهیم(ع).

یهودیان یثرب تا مقارن ظهور اسلام از قدرت قابل توجهی برخوردار بودند، ولی پس از آنکه قبایل مختلف آنان علیه رسول خدا(ص) توطئه کرده و پیمان شکنی کردند، از مدینه اخراج و یا به قتل رسیدند. بقایای یهودیان نیز در دوران خلیفه دوم به کلی از عربستان اخراج شدند. گفتنی است که یهودیان نیز کعبه و حرم را بزرگ و محترم می‌داشتند.

یهودیان مدینه

«یهود» جمع است و مفرد آن «یهودی» است. به یهود، بنی اسرائیل می‌گفتند؛ زیرا منسوب به اسرائیل است و اسرائیل لقب حضرت یعقوب ابن اسحاق(ع) می‌باشد. و اما در اصطلاح، به پیروان آیین حضرت موسی(ع) که از پیامبران اولوالعزم است، «یهودی» گفته شده و ایشان را «کلیمی» هم خوانده‌اند.

گروه‌های یهودی ساکن مدینه

وقتی از یهود مدینه سخن به میان می‌آید، سه طایفه عمده یهودی ساکن مدینه مراد است، که در اصل یهودی بوده‌اند و آنها عبارت‌اند از: «بنو قَینُقاع»، «بنو نضیر»، و «بنو قریظه».

روشن است کسانی که آیین یهود داشتند و چه قبل از اسلام و چه در زمانی پیامبر(ص) در مدینه می‌زیستند، منحصر در سه طایفه یاد شده نبودند. افرادی از دیگر قبایل مدینه نیز پیش از اسلام مشرک بودند و به آیین یهود درآمدند و گروه‌های کوچکی را تشکیل دادند.

از ادله غیر قابل انکار بر این ادعا، پیمان نامه‌ای است که پیامبر خدا(ص) در همان ماه‌های نخستین ورود به مدینه، آن را با قبایل مختلف ساکن مدینه امضا کردند و اسامی تعدادی از گروه‌های یهودی در آن آمده است.

گفتنی است، سه گروه عمده یهودی که با پیامبر اسلام(ص) درگیر شدند، هیچ کدام از امضا کنندگان این پیمان نبودند و اسمی از آنها در این پیمان به میان نیامده است؛ بلکه آنها بعدها، پیمانی با پیامبر(ص) امضا کردند. اکنون اشکالی که به برخی از پژوهشگران تاریخ وارد است، آن است که اینان وقتی به شرح سرگذشت سه طایفه یهودی معروف در مدینه می‌پردازند، مدعی می‌شوند که آن سه طایفه از یهود، پیمان خود با پیامبر(ص) را نقض کردند! و هیچ اشاره‌ای به متن پیمان و مفاد پیمان نمی‌کنند.

نکته دیگری که لازم است به آن توجه شود، مسئله تطهیر مدینه از یهود است. بعضی از مورخان تصور می‌کنند که آن، درباره غزوه بنی قریظه است و این جای تأمل دارد، به همان دلیلی که پیش‌تر اشاره شد. شاید منظور ایشان، همین سه گروه عمده باشند؛ زیرا درگیری‌های فرهنگی و نظامی پیامبر(ص) با اینان بوده است.

تا آنجا که بررسی و تحقیقات نشان می‌دهد، یهودیان دیگری (غیر از این سه گروه عمده) درگیری نظامی و حتی فرهنگی با پیامبر(ص) نداشته‌اند.