عثمان بن سعید عمری

از امامت‌پدیا
(تغییرمسیر از عثمان بن سعید)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

متن این جستار آزمایشی است، امید می رود در آینده نه چندان دور آماده شود.

این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون امام مهدیعلیه السلام است. "امام مهدی" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل امام مهدی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

  • ابو عمرو، عثمان بن سعید عمری، نخستین نایب خاص حضرت مهدیعلیه السلام‏ بود. شیخ طوسی، درباره سفیران حضرت و نخستین ایشان چنین نوشته است: "سفیرانی که از سوی امامان معصومعلیهم السلام به نیکی یاد شده‏‌اند؛ نخستین آنان مرد بزرگواری است که حضرت امام هادیعلیه السلام و امام عسکریعلیه السلام او را توثیق فرموده‌‏اند و او، شیخ موثق، ابو عمر عثمان بن سعید عمری است[۱].
  • نام وی عثمان بن سعید، کنیه‌‏اش ابو عمرو و لقبش العمری، سمّان[۲]، اسدی و عسکری می‏‌باشد.
  • وی از یاران، اصحاب و شاگردان مورد اطمینان امام دهم و امام یازدهمعلیهم السلام بود. او مردی بزرگوار و مورد اطمینان بود که از یازده سالگی در محضر امام هادیعلیه السلام به خدمت‌‏گزاری و یادگیری احکام، حدیث و آموزه‌‏های اسلامی اشتغال داشت و شاگرد تربیت ‏یافته مکتب ولایت و امامت بود[۳].
  • شاید یکی از دلایلی که وی در پیشگاه دو امام پیش از حضرت مهدیعلیه السلام‏ قرار گرفته بود، این بود که کسی در شأن و عظمت او تردید نداشته باشند و مردم، به راحتی نیابت او از حضرت مهدیعلیه السلام‏ را بپذیرند.
  • از احمد بن اسحاق نقل شده است: از حضرت هادیعلیه السلام پرسیدم: "با چه کسی دادوستد کنیم و از چه کسی مطلب را بگیریم و گفته‏ چه کسی را بپذیریم؟ امام فرمود: عمری مورد اعتماد من است؛ آنچه را از من به تو برساند، به طور قطع از من می‌‏رساند و آنچه را از قول من برای تو گوید، به طور قطع از من می‌‏گوید. "از خود، چیزی نمی‌‏گویدگ سخن وی را گوش کرده، اطاعت نما؛ زیرا او مورد اعتماد و امین است[۴].
  • عثمان بن سعید از سال ۲۶۰ ق به نص صریح امام حسن عسکریعلیه السلام به نیابت از امام غایب معرفی شد.
  • همچنین حضرت مهدیعلیه السلام‏ به وکالت و نیابت عثمان بن سعید برای جمعیت و اهالی قم اشاره کرد و آن‏ها را به عثمان بن سعید ارجاع داد[۵]. از مهم‏ترین ویژگی‌‏های نخستین نایب حضرت مهدیعلیه السلام‏ به موارد زیر می‏توان اشاره کرد:
  1. مورد اطمینان سه امام معصومعلیهم السلام و امین ایشان بود[۶]؛
  2. در مراسم ولادت حضرت مهدیعلیه السلام‏ حضور چشمگیری داشت[۷]؛
  3. مراسم کفن ‏و دفن امام عسکریعلیه السلام را بر عهده گرفت[۸]؛
  4. به دستور امام عسکریعلیه السلام پس از شهادت آن حضرت، عهده‌‏دار نیازهای خانواده آن حضرت شد؛
  5. افزون بر آن‏که از طرف امام عسکریعلیه السلام به نیابت حضرت مهدیعلیه السلام‏ نصب شده بود، توسط خود حضرت مهدیعلیه السلام‏ نیز به این مقام گماشته شد؛
  6. نقش مهمّی در رسوایی جعفر کذاب داشت؛
  7. پس از وفات وی، نامه تسلیتی از طرف حضرت مهدیعلیه السلام‏ صادر شد و در آن، از او تجلیل فراوانی شد.
  • وی اندکی پیش از سپری شدن عمرش، به دستور حضرت مهدیعلیه السلام‏، فرزندش، محمد بن عثمان را نایب خاص پس از خود منصوب کرد. البته پیش از این، فرزند عثمان بن سعید از سوی امام عسکری علیه السلام فردی مورد اطمینان برای فرزندش حضرت مهدیعلیه السلام‏ معرفی و معین شده بود[۹].

وفات نایب اول‏

  • یکی از پژوهشگران معاصر درباره مدت نیابت نایب نخست، چنین نوشته است: "با وجود نقش تعیین‏‌کننده عثمان بن سعید در سازماندهی و تحکیم پایگاه شیعیان، بسیاری از ابعاد شخصیت و زندگانی او در دوران کودکی و جوانی و چگونگی رشد و نموّ او، از جمله تولد، وفات و مدت نمایندگی او در بستر تاریخ مبهم مانده است.
  • هیچ نویسنده و مورخی به صورت قطع و یقین، تاریخ وفات او را مشخص نکرده است. بعضی‌‏ها به طور کلی متعرض این مسأله نشده‏‌اند و بعضی هم با بیان تاریخ‏‌های احتمالی، از کنار مسأله رد شده‏‌اند.
  • این تحقیق، پس از نقل برخی دیدگاه‏‌ها در این زمینه، دو دیدگاه را مطرح کرده است. سپس نخستین آن دو را انتخاب کرده، این‏گونه نوشته است: "او پیش از سال ۲۶۷ ق درگذشته است؛ اما مشخص نیست کدام سال.
  • بیشتر تاریخ‏‌نگاران و دانشمندان علم رجال، همین احتمال را انتخاب کرده‏‌اند و این، به واقع نزدیک‏تر است[۱۰].
  • ابو نصر هبة اللّه بن محمد می‌‏گوید: "قبر عثمان بن سعید در طرف غربی بغداد در خیابان "میدان" در اوّل محل، که به "درب جبله" معروف است، در داخل مسجد، درب راست که داخل می‌‏شوند و قبر در خود قبله مسجد قرار دارد"[۱۱][۱۲].

عثمان بن سعید عمری در موعودنامه

  • "ابو عمرو عثمان بن سعید عمری"، نخستین سفیر حضرت مهدی علیه السلام بود و در سامرا اقامت داشت. وی از سوی امام هادی و امام عسکری علیهم السلام وکیل و نماینده بود. وی مورد اعتماد امام هادی علیه السلام بود و آن حضرت به یاران خود می‌فرمود: ابو عمرو مردی ثقه و امین است و هرچه به شما بگوید از جانب من است، و آن‌چه به شما می‌رساند از جانب من می‌رساند. عثمان بن سعید امام حسن عسکری علیه السلام را غسل داد و کفن و حنوط‍‌ کرد و به خاک سپرد[۱۳]. او توانست سرشناسان امامیه را قانع سازد بر این‌که امام دوازدهم برای محفوظ‍‌ ماندن از دست دشمنان در پرده غیبت به سر می‌برد و آن‌ها را متقاعد ساخت که خود نماینده راستین آن حضرت باشد. موقعیت ممتاز او در زمان امام دهم و یازدهم علیهم السلام سبب شد که وکلا دعوی وی را بپذیرند، بدون این‌که او را مورد سؤال قرار داده و معجزه یا حجتی از وی بخواهند[۱۴].
  • عثمان بن سعید از زمان امام حسن عسکری علیه السلام، رئیس وکلای امام بود و تمام وجوهاتی که شیعیان توسط‍‌ وکلا می‌فرستادند، همه به وی تحویل داده می‌شد و او نیز آن را خدمت امام تقدیم می‌کرد. پس از وفات امام عسکری علیه السلام نیز به‌طور مخفیانه سازمان وکالت را اداره می‌کرد[۱۵]. پس از وفات عثمان بن سعید، حضرت مهدی علیه السلام طی نامه‌ای به فرزندش تسلیت فرمود. عثمان بن سعید چون درگذشت او را در جانب غربی بغداد در شارع المیدان، در اول محل، که معروف به "درب الجبله" است، در داخل مسجد، درب راست که داخل می‌شوند و قبر در خود قبله مسجد قرار دارد.
  • در منابع امامیه به تاریخ وفات او اشاره نشده است و مورخان متاخر کوشیده‌اند تاریخ تقریبی نشان دهند و نوشته‌اند رحلت وی باید پس از سال ۲۶۰ ه ‍‌-تاریخ وفات امام عسکری علیه السلام- و قبل از سال ۲۶۷ اتفاق افتاده باشد[۱۶]. برای عثمان بن سعید دو فرزند به نام‌های "محمد بن عثمان" -که بعدها دومین نایب امام زمان علیه السلام شد- و "احمد بن عثمان" ذکر شده است[۱۷]. وی از یازده سالگی در محضر امام هادی علیه السلام به خدمتگزاری و کسب فقه و حدیث و تعالیم اسلامی اشتغال داشته است، و به القابی در میان شیعیان مشهور شده است:
  1. سَمّان یا زَیّات (روغن‌فروش): او را "سمّان" یا "زیّات" می‌گفتند زیرا برای پوشش نهادن به مقام والای "وکالت" و "نیابت" به تجارت زیتون اشتغال داشت، تا به این وسیله در آن روزگار که خفقان و اختناق عجیبی بر جهان پهناور اسلامی و به خصوص شیعیان و دوستداران اهل بیت حاکم بود، خود را از شر دستگاه خلافت، حفظ‍‌ نماید. روش وی چنین بود که شیعیان، اموالی را که برای امام حسن عسکری علیه السلام می‌آورند به وی تسلیم می‌کردند و او از ترس دستگاه عباسی، آن اموال را میان ظرف روغن پنهان نموده و بدین‌گونه به خانه امام علیه السلام می‌رسانید[۱۸]. او برای پوشش نهادن به موقعیت حساس خود، در بازار روغن‌فروشان برای ارتش روغن و اجناس دیگر حمل می‌کرد[۱۹].
  2. اسدی: چون از قبیله "بنی اسد" بود، لذا به او "اسدی" می‌گفتند[۲۰].
  3. عسکری: عثمان بن سعید را "عسکری" نیز می‌گفتند، زیرا او از محله "عسکر" سامرا بوده است[۲۱].
  4. عَمری: وی به این لقب شهرت بیشتری دارد. در علت انتساب وی به "عمری" بین علمای رجال اختلاف است. شیخ طوسی در "الغیبة" می‌نویسد: گروهی از شیعیان گفته‌اند: حضرت امام عسکری علیه السلام فرمود: اسم "عثمان" و کنیه او "ابو عمرو" در یک شخص جمع نمی‌شود و دستور دادند که کنیه او را بر هم زنند و از آن‌وقت "عمری" خوانده شد[۲۲].
  • عثمان بن سعید، وکیل خاص و نماینده سه امام معصوم، امام هادی، امام حسن عسکری و امام زمان علیهم السلام بود. وی محرم اسرار امام حسن عسکری علیه السلام بود. وقتی امام مهدی علیه السلام متولد شد، امام حسن عسکری علیه السلام گفت: پیکی دنبال عثمان بن سعید بفرستید. یک نفر فرستاده شد و عثمان بن سعید آمد. امام حسن عسکری علیه السلام فرمود: ده هزار رطل نان و ده هزار رطل گوشت بخر و آن را تقسیم کن و به خاطر آن مولود، چندین گوسفند عقیقه کن[۲۳]. امام مهدی علیه السلام به وکالت و نیابت عثمان بن سعید در مقابل جمعیت و هیأت اهالی قم اشاره کرد و آن‌ها را به عثمان بن سعید ارجاع داد[۲۴]. عثمان بن سعید حدود پنج سال نیابت حضرت را به عهده داشت و وقتی از دنیا رفت، خاطر شریف امام زمان علیه السلام نیز محزون گردید و طی نامه شریفی به فرزند بزرگوارش "محمد بن عثمان" تسلیت گفت و او را به جای پدرش منصوب کرد[۲۵]. مرحوم علامه مجلسی در "بحار" زیارتنامه‌ای را برای عثمان بن سعید نقل کرده است که این‌گونه شروع می‌شود: "السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ، النَّاصِحُ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ و..."[۲۶][۲۷].

تکمیل

  • "عمری" لقب مشهور نائب اول امام زمان علیه السلام -عثمان بن سعید- است. وجه تسمیه عثمان بن سعید به "عمری" دو منشأ بیشتر نداشته است: یکی این‌که جد پدری عثمان بن سعید "عمرو" بود، و لذا به او "عمری" گفته شده است و دیگر این‌که حضرت امام حسن عسکری علیه السلام راضی نشد، هم اسم عثمان بن عفان و هم لقب او در ایشان جمع شده باشد و لذا دستور داد که کنیه او را بر هم زنند و تبدیل به "عمری" کنند[۲۸]. البته در یک جا لقب "عامری" نیز درباره ایشان استعمال شده است[۲۹][۳۰].

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

Icon4.png با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:  

  1. نعمانی، الغیبة، ص ۳۵۳
  2. علت ملقب شدن او به "سمّان" این بود که به تجارت روغن می‏پرداخت، تا در پس این کار، به مسئولیت اصلی خود بپردازد و از شرّ حکومت در امان باشد
  3. علی غفارزاده، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمانعلیه السلام، ص ۱۰۶، به نقل از: شیخ طوسی، رجال الطوسی، رقم ۲۲، ص ۴۳۴
  4. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۳۲۰؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۳۵۴، ح ۳۱۵
  5. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص ۴۷۶، ح ۲۶
  6. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۳۵۴، ح ۳۱۵
  7. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، باب ۴۲، ح ۶
  8. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۳۵۶، ح ۳۱۸
  9. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۳۵۶.
  10. ر. ک: علی غفارزاده، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمانعلیه السلام، ص ۱۴۲
  11. ر. ک: علی غفارزاده، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمانعلیه السلام، ص ۱۴۴
  12. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص:۳۰۴ - ۳۰۶.
  13. بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۳۴۶.
  14. اصول کافی، ج ۱، ص ۳۲۹.
  15. اختیار معرفة الرجال، ص ۵۳۲.
  16. تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ص ۱۵۶.
  17. زندگانی نواب خاص امام زمان علیه السلام، غفارزاده، ص ۱۰۵.
  18. غیبة طوسی، ص ۳۵۴.
  19. روزگار رهایی، ج ۱، ص ۲۹۱.
  20. غیبة طوسی، ص ۳۵۴.
  21. غیبة طوسی، ص ۳۵۴.
  22. غیبة طوسی، ص ۳۵۴.
  23. کمال الدین، ج ۲، ص ۴۳۰.
  24. کمال الدین، ج ۲، ص ۴۷۶.
  25. بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۳۴۷؛ کمال الدین، ج ۲، باب توقیعات، ص ۵۱۰.
  26. بحار الانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۹۳.
  27. مجتبی تونه‌ای، موعودنامه، ص:۴۸۱.
  28. زندگانی نواب خاص امام زمان علیه السلام، غفارزاده، ص ۱۰۵.
  29. بحار الانوار، ج ۵۳، ص ۱۷۸.
  30. مجتبی تونه‌ای، موعودنامه، ص۵۰۸.