آتش‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

مهم‌ترین مصداق آتش‌بس در [[تاریخ اسلام]]، [[صلح حدیبیه]] است. پیامبراکرم {{صل}} در [[سال ششم هجرت]]، برای انجام [[مناسک]] [[عمره]] رهسپار [[مکه]] شد. مشرکان مکّه، با [[آگاهی]] از مقصد [[پیامبر]]، از طریق نماینده‌ای در [[حدیبیه]] با وی [[پیمان]] صلح [[امضا]] کردند و دو طرف متعهّد شدند که به مدّت ده سال از جنگ بپرهیزند<ref>سیره ابن هشام، ج۳، ص۳۱۶ ـ ۳۱۷؛ الکامل، ج۲، ص۲۰۰.</ref>.<ref>[[نصیری، علی]]، [[مقاله «آتش‌بس»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱؛ کوشا، محمد علی، (مقاله)|آتش‌بس؛ (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۲۶-۲۷.</ref>

البته باید دانست با توجه به تعریفی که از آتش‌بس شده، انطباق آتش‌بس بر [[صلح حدیبیه]]، چندان دقیق به نظر نمی‌رسد؛ زیرا در آن شرایط میان دو طرف، آتشی رد و بدل نمی‌شد تا جایی که [[پیامبر]] و [[یاران]] فارغ از هر گونه درگیری برای انجام [[مناسک]] [[عمره]] رهسپار [[مکه]] شدند. فضای آن روز اصولاً فضای [[نبرد]] و [[ستیز]] نبود تا بگوییم آتش‌بس کردند. مگر اینکه قائل شویم به اعتبار جنگ‌های پیشین و احتمال استمرار و از سرگیری آنها، تعبیر آتش‌پس از روی [[مسامحه]] بر چنین [[قرارداد]] صلحی اطلاق می‌شود<ref>کوشا، محمد علی، (مقاله)|آتش‌بس؛ (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۲۶-۲۷.</ref>.

# در برخی آیات، [[مسجدالحرام]] و [[ماه‌های حرام]]، مکان و زمان‌هایی که [[شایسته]] [[متارکه جنگ]] است، دانسته شده و از مسلمانان خواسته شده که ضمن پای‌بندی به معاهده آتش‌بس، فقط زمانی به [[جنگ]] [[اقدام]] کنند که مشرکان این پیمان را نقض کرده، [[حرمت]] مسجدالحرام و ماه‌های [[حرام]] را شکسته، به جنگ برخیزند<ref>سوره بقره، آیه ۱۹۴.</ref>.<ref>[[نصیری، علی]]، [[مقاله «آتش‌بس»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (</ref>

نتیجه نهایی اینکه اصل در زندگانی "[[صلح]] و [[آشتی]]" و "[[زندگی]] مسالمت‌آمیز" است و برای تحقق آن باید تمام تلاش و کوشش را به کار برد، ولی [[جنگ]] و [[ستیز]] تنها به عنوان دفع تهاجم [[دشمن]] است و هرگاه [[دشمن]] تن به [[آشتی]] و آتش‌بس داد، باید پذیرفت و از [[فرصت]] به دست آمده دوران [[صلح]]، باید نهایت استفاده را برای [[آگاهی]] دادن به [[مخالفان]] نمود تا آنان با دریافت حقایق [[دین]] از هرگونه [[انحرافی]] باز ایستند و [[تسلیم]] [[خدای یکتا]] گردند و دست از [[تجاوز]] و [[ناامنی]] بردارند و در سایه [[تعالیم]] حیات‌بخش [[اسلام]]، زندگانی شرافتمندانه‌ای را آغاز نمایند و برای [[سعادت]] [[آخرت]] خویش، [[برنامه‌های آسمانی]] [[قرآن]] را دستورالعمل خویش قرار دهند<ref>کوشا، محمد علی، (مقاله)|آتش‌بس؛ (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۲۶-۲۷.</ref>.

== حکمت پذیرش  آتش بس ==

# محبوب نبودن جنگ: جنگ به طور ذاتی مورد [[تشویق]] [[اسلام]] نیست؛ بدین [[جهت]]، هرگاه [[دشمن]] برای صلح اعلام [[آمادگی]] کند، اسلام صلح را ترجیح می‌دهد<ref>المنار، ج۱۰، ص۱۴۰.</ref>، تا بدان‌جا که به [[پیامبر]] [[فرمان]] می‌دهد آتش‌بس را بپذیرد و به احتمال [[خدعه]] دشمن توجّه نکرده، بر [[خداوند]] [[توکّل]] کند<ref>سوره توبه، آیه ۶۱ و ۶۲.</ref>.

# تجدید قوای مسلمانان: زمانی که مسلمانان دچار ضعفند یا به سبب طولانی شدن جنگ، از توان آنها کاسته شده، اسلام به پذیرش آتش‌بس سفارش می‌کند تا با استفاده از [[فرصت]] پیش آمده، به تقویت بنیه نظامی و تجدید قوا بپردازند<ref>مسالک الافهام، ج ۲، ص ۳۴۶؛ قرطبی، ج ۸، ص ۲۷.</ref>.

# زمینه‌سازی برای [[گرایش]] به اسلام: ایجاد فرصت مناسب برای مطالعه [[دشمنان]] درباره اسلام و احیانا بازگشت آنها به دامن این [[مکتب]] حیات‌بخش می‌تواند یکی دیگر از [[اسرار]] پذیرش آتش‌بس باشد<ref>تفسیر راهنما، ج ۷، ص ۱۳.</ref>. [[مشرکان]] پس از [[انعقاد پیمان]] [[صلح حدیبیه]] توانستند با [[آزادی]] تمام، بین [[مسلمانان]] رفت و آمد کنند و این امر باعث شد با [[اسلام]] آشنا و بسیاری از آنها [[مسلمان]] شوند و [[پیامبراکرم]] {{صل}} پس از گذشت دو سال، با شماری از [[پیروان]] که چندین برابر تعداد مسلمانان پیش از پذیرش این [[صلح]] بودند، رهسپار [[فتح مکّه]] شود<ref>سیره ابن‌هشام، ج ۳، ص ۳۲۲.</ref> و بدون مواجهه با مقاومتی قابل توجّه، [[مکّه]] را بگشاید؛ به همین [[جهت]]، صلح حدیبیه، [[فتح مبین]] معرّفی شده است<ref>المیزان، ج۹، ص۱۵۳ ـ ۱۵۶.</ref>.<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>

# شرایط پیشنهاد آتش بس: در آیه 35، سوره محمد {{صل}}، صیغه [[نهی]] {{متن قرآن|لاتدعوا}} ظهور در [[حرمت]] پیشنهاد آتش‌بس در حال [[قوّت]] مسلمانان دارد. شاید از مفهوم آیه بتوان جواز پیشنهاد آتش‌بس در حال [[ضعف]] را استفاده کرد که ممکن است طبق مصالحی به حدّ [[وجوب]] برسد.

# شرایط پذیرش آتش بس: از آیه ۶۱ سوره انفال [[لزوم]] پذیرش آتش‌بس به دست می‌آید؛ چنان‌که از آیه ۹۰ سوره نساء، [[پرهیز]] از ادامه جنگ پس از پیشنهاد آتش‌بس استفاده می‌شود که لازمه‌اش لزوم پذیرش آتش‌بس است.

برخی [[مفسّران]]، این وجوب را به زمانی مقیّد دانسته‌اند که پذیرش آتش‌بس، یا به [[مصلحت اسلام]] باشد<ref>المغنی، ج ۱۰، ص ۵۱۷.</ref> یا به [[مصلحت]] [[مسلمانان]]<ref>مسالک الافهام، ج ۱، ص۲۸۱.</ref>.<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>

== نسخ حکم آتش بس ==

# دعوت به جهاد و جنگ همه‌جانبه<ref>سوره توبه، آیه ۱۲۳.</ref>.<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>

مسلمانان پس از انعقاد [[قرارداد]] آتش‌بس، موظّفند به [[قوانین]] آن گردن نهند. تأکید [[اسلام]] به رعایت این قوانین، از پافشاری آن بر رعایت [[پیمان‌ها]]، [[پرهیز]] از [[عهدشکنی]]، [[احترام]] به قوانین پذیرفته شده [[اجتماعی]] و... نشأت گرفته است<ref>المنار، ج ۱۰، ص ۱۴۰؛ المیزان، ج ۹، ص ۱۸۴ ـ ۱۹۰.</ref>. در آتش‌بس، افزون بر اینکه [[نبرد]] [[ممنوع]] است<ref>سوره توبه، آیه ۴.</ref>.<ref>راهنما، ج ۳، ص ۵۱۱.</ref> [[جان]] و [[مال]] طرف [[معاهده]] نیز از طرف مسلمانان باید محفوظ باشد<ref>تفسیر راهنما، ج ۷، ص ۲۱.</ref>؛ البته پای‌بندی به این قوانین از سوی مسلمانان، منوط به رعایت کامل آن از سوی طرف معاهده ([[مشرکان]]، [[کافران]] و...) خواهد بود<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>.

شماری از [[مفسّران]] بر این نکته پای فشرده‌اند که بیش‌ترین [[زمان]] آتش‌بس، هنگام [[ضعف]] مسلمانان، ده سال، و کم‌ترین آن هنگام [[قوّت]] مسلمانان، چهارماه است<ref>سوره توبه، آیه ۲.</ref>.<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۶، ص ۲۱۹؛ قرطبی، ج ۸، ص ۴۴؛ فقه‌القرآن، ج۱، ص ۳۵۴.</ref> استناد مدّعیان این دیدگاه، [[سیره پیامبر اکرم]] {{صل}} است؛ زیرا حضرت در دوران ضعف مسلمانان در [[حدیبیه]]، با مشرکان به مدّت ده سال پیمان آتش‌بس [[امضا]] کرد<ref>المغنی، ج ۱۰، ص ۵۱۷؛ فقه القرآن، ج ۱، ص ۳۵۴؛ التفسیر الکبیر، ج۱۶، ص ۲۱۹.</ref>.<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>

# از سوی دشمن در مورد عمل به موادّ [[معاهده]]، کوچک‌ترین کوتاهی [[مشاهده]] شود<ref>راهنما، ج ۷، ص ۲۱.</ref>. آیه ۴سوره توبه ناظر به این امر است<ref>نصیری، علی، مقاله «آتش‌بس»]]، (کتاب) دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۱.</ref>.