بدون خلاصۀ ویرایش
(تغییرمسیر به خروج سفیانی) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
#تغییر_مسیر [[خروج سفیانی]] | #تغییر_مسیر [[خروج سفیانی]] | ||
{{خرد}} | |||
{{مهدویت}} | |||
بیشتر [[مفسران]]، از ظهور لشکری طغیانگر که [[آخر الزمان]] در کشورهای اسلامی به ستم و تعدی پرداخته، سرانجام در صحرایی بیرون از مکه، گرفتار عذاب الهی میشوند، خبر داده و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ }}﴾}}<ref> و کاش آنگاه را میدیدی که هراسان شده باشند، دیگر (راه) گریزی نیست و از جایی نزدیک فرو گرفته میشوند.؛ سوره سبأ، آیه ۵۱.</ref> را درباره آن لشکر دانستهاند. در [[روایات]] [[شیعه]] و [[سنی]]، نام رهبر این لشکریان، [[سفیانی]] ذکر شده است.<ref>جامعالبیان، مج۱۲، ج۲۲، ص۱۲۹؛ الدر المنثور، ج۶، ص۷۱۲ ـ ۷۱۴؛ عیاشی، ج۲، ص۵۷.</ref> آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُواْ السَّيِّئَاتِ أَن يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الأَرْضَ}}﴾}}<ref> پس آیا آنان که نیرنگهای زشت باختند ایمنی دارند از اینکه خداوند آنان را به زمین فرو برد؛ سوره نحل، آیه ۴۵.</ref> نیز که توطئهگران را به فرو رفتن در زمین تهدید میکند، بر لشکر سفیانی تطبیق داده شده است.<ref>البرهان، ج۱، ص۳۵۲ و ۳۵۴.</ref> آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| آمِنُواْ بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا}}﴾}}<ref> به آنچه فرستادهایم که کتاب آسمانی نزد شما را راست میشمارد ایمان بیاورید، پیش از آنکه چهرههایی را ناپدید سازیم و آنان را واپس گردانیم؛ سوره نساء، آیه ۴۷.</ref> نیز درباره بازماندگان لشکر سفیانی تأویل شده که صورتهایشان معکوس گشته، پشت سرشان قرار میگیرد<ref>البرهان، ج۱، ص۳۵۲ و ۳۵۴.</ref><ref>[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائرة المعارف قرآن کریم، ص ۱۱۴-۱۲۴]</ref>. | |||
==شورش سفیانی== | |||
این عنوان، مربوط به مشهورترین نشانههای ظهور است که به طور گسترده در منابع قدیم و جدید، بیان شده است. این احادیث در مصادر [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تقریباً یکسان آمده و این گونه نیست که به فرقۀ خاصی اختصاص داشته باشد. از منابع [[شیعه]]، نعمانی یک باب از کتاب الغیبة، را به احادیث سفیانی اختصاص داده و در آن، هجده حدیث گزارش کرده است؛ اما نعیم بن حمّاد در کتاب الفتن، بیش از ده باب به سفیانی و جنگهای او اختصاص داده و در آن، حدود ۱۲۰ خبر نقل میکند. در منابع متأخّر، از جمله بحار الأنوار، حجم احادیث مربوط به سفیانی، بسیار بیشتر از آن است که گفته شد. کثرت این احادیث و صحّت و اعتبار سند یا مضمون برخی از آنها علامت بودن سفیانی برای ظهور را اثبات میکند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۳.</ref>. | |||
توجه بدین نکته، شایسته است که احادیث مرتبط با سفیانی، تنوّع دارند و متون مفصّل به بیان جزئیاتی پرداختهاند که گاه با هم معارض هستند؛ ولی مجموعۀ این متون و قدر مشترک آنها، این اطمینان را پدید میآورند که اصل حرکت سفیانی و مقابلۀ او با سپاه [[امام مهدی]] {{ع}} پذیرفته و ثابت است. دلایل اثبات کنندۀ این علامت، عبارتاند از: | |||
#روایات صحیح و معتبر شیعه و سنی. | |||
#کثرت روایات موجود در منابع کهن شیعه و سنی. | |||
#اشتراک متون حدیثی شیعه و سنی در این باره. | |||
#فرهنگ مردمیِ حاکم بر جامعه که از حدیث و تواریخ کهن گرفته شده است. | |||
#سوء استفادۀ عناصر اموی از نام سفیانی برای به دست گرفتن قدرت<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۳.</ref>. | |||
==سفیانی در احادیث فریقین== | |||
احادیث فراوانی در مصادر شیعی گزارش شده و بر حتمی بودن ظهور سفیانی و حرکت او در ماه رجب، تأکید شده است<ref>ر.ک: الغیبة، نعمانی: باب ۱۸، ح۱ و ۲ و ۴ و ۵ و ۷ و ۱۰ و باب ۱۴ ح۱۵ و ۲۶26، کمال الدین: ص۶۷۸ و ۶۸۰، الإرشاد: ج۲ ص۳۷۱، الغیبة، طوسی: ص۴۳۵.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
در احادیث شیعه، سفیانی غالباً همراه با ندای آسمانی، نفس زکیه و فرو رفتن در سرزمین بیدا یاد میشود. گاه در کنار سفیانی، از یمانی هم یاد شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
در منابع شیعی، افزون بر احادیث گزارش شده از معصومان{{ع}}، متونی نیز از غیر معصومان گزارش شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
در منابع اهل سنت، سخنی از حتمی بودن سفیانی یا ظهور وی در ماه رجب نیست. اگر چه برخی از احادیث به نقل از [[پیامبر خاتم]] {{صل}} است، ولی بیشتر متون، به صحابه و تابعیان منتهی میشود<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
بعضی از احادیث مرتبط با سفیانی که در کتاب الفتن نعیم بن حمّاد آمده، به نقل از جابر جُعفی از [[امام باقر]]{{ع}} است. البته این متون در مصادر اصلی اهل سنّت، کمتر گزارش شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
بیشتر گزارشهای اهل سنت دربارۀ سفیانی، ارزش لازم برای استناد و اطمینان را ندارد. بویژه گزارشهایی که در کتاب الفتن ابن حمّاد به تفصیل مورد اشاره قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
در این گزارشها بیشتر از دشمنی سفیانی با مردم کوفه و مدینه و یا عموم بنی هاشم یاد شده است. گاه دشمنیِ او با بنی عبّاس هم مورد اشاره قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>. | |||
متون اهل سنت دربارۀ سفیانی، معمولاً به صورت داستان پیوسته نقل شده و جنگهای او با مردم مناطق مختلف، مطرح شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>. | |||
مکانهایی همچون: قرقیسیاء، حرّان، خراسان، زوراء (بغداد)، جابیه، روم، دمشق و ... نام برده شدهاند و از بنی امیه، بنی عباس، پرچمهای سیاه و دیگر رویدادهای تاریخ اسلام، یاد شده است. نکتۀ مورد توجّه اهل سنّت قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>. | |||
نکتۀ مهم در مجموعه احادیث سفیانی، تبادل متون در مصادر حدیثی شیعه و سنی است. این مطلب، حتی در کتاب الغیبة شیخ طوسی ینز به چشم میآید و ایشان برخی از متون اهل سنّت را گزارش کرده است. از زمان سید ابن طاووس و تألیف کتاب الملاحم و الفتن، گزارش احادیث و متون اهل سنّت که ناظر به موضوع علائم ظهور باشند در مصادر شیعی، بسیار گستردهتر شده است. نویسندگان متأخّر نیز گاه به نقل از این کتاب و گاه مستقیماً از مصادر اهل سنّت همچون الفتن ابن حمّاد و عقد الدرر، این متون را گزارش کردهاند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>. | |||
==ابهامات در احادیث سفیانی== | |||
گفتیم که جزئیات گزارشهای مرتبط با سفیانی، از اختلاف فراوانی برخوردار است که اعتماد به این جزئیات را کاهش میدهد. دربارۀ نام سفیانی، اسامی: عبدالله، عثمان، عنبسه، معاویه، حرب، عتبه و عروه<ref>الفتن: ص۱۹۱، کمال الدین: ص۶۷۹، ملاحم ابن منادی: ص۷۷، عقد الدرر: ص۸۰ و ۹۱، التذکره قرطبی: ص۶۹۴ و ۷۰۲.</ref> ذکر شده است و برای پدرش از نامهای: یزید، عنبسه، هند و عتبه استفاده شده است<ref>الفتن: ص۱۹۱، کمال الدین: ص۶۷۹، ملاحم ابن منادی: ص۷۷، عقد الدر: ص۸۰.</ref>. نسب او نیز گاه به عتبة بن ابی سفیان <ref>الغیبة، طوسی: ص۴۴۴.</ref> و گاه به خالد بن یزید بن معاویه <ref>الفتن: ص۱۹۳.</ref> میرسد<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>. | |||
محل خروج او را نیز حمص، وادی یابس، ایلیاء "بیت المقدس"، اندرا و روم نوشتهاند <ref>الفتن: ص۱۹۷ و ۱۹۳ و ۱۸۸، الغیبة، طوسی: ص۴۶۳.</ref>. مدّت حکومت سفیانی نیز در بیشتر روایات، نُه ماه دانسته شده است<ref>الغیبة،طوسی: ص۴۴۹، الفتن: ص ۱۸۸ و ۴۶۵.</ref>. گزارشهایی نیز زمان حکومت او را سه سال و نیم<ref>الفتن: ص۱۸۸.</ref> یا به اندازۀ دورۀ بارداری شتر <ref>الغیبة، طوسی: ص۴۵۰.</ref> برشمردهاند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۶.</ref>. | |||
==خروج سفیانیهای گوناگون== | |||
باور عمومی کهن دربارۀ خروج سفیانی سبب شد که در طول تاریخ، افرادی از بنی امیّه که خروج کرده و در صدد در دست گرفتم قدرت بودهاند، به عنوان سفیانی، شناخته شوند. زیاد بن عبدالله بن یزید بن معاویه در سالهای آغازین سدۀ دوم هجری<ref>انساب الاشراف: ص۹ ح۱۵۷ و ۲۰۳ و ۲۲۲، تاریخ الطبری: ج۷ ص۲۴۳ – ۲۶۳.</ref>، علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه در سال۱۹۵ هجری در زمان [[امام رضا]]{{ع}}<ref>تاریخ دمشق: ج۴۳ ص۲۴، سیر اعلام النبلاء: ج۹ ص۲۸۴.</ref>، و ابو حرب یمانی مبرقع<ref>تاریخ الطبری: ج۹ ص۱۱۶ و ۱۱۸، تاریخ الیعقوبی: ج۲ ص۴۴۲.</ref>در دورۀ معتصم عباسی، از جمله سفیانیهایی هستند که با هدف به دست گرفتن قدرت، خروج کردهاند و علیه شاخۀ مروانی بنی امیّه و یا خلافت بنی عباس شوریدهاند. اگر چه سفیانی، فردی خوش نام نیست، ولی قدرتیابی و تسلّط مقتدرانۀ او بر شام و حتی مناطق حجاز، مورد توجه مردم بوده است. | |||
شهرت یافتن این افراد به سفیانی، نشان از عمق وجود جریان سفیانی در فرهنگ عمومی مسلمانان دارد. برخی از مورخان، احادیث مرتبط با سفیانی را ساخته و پرداختۀ این گروه برشمردهاند. مصعب بن زبیر، آغازگر این سخن است<ref>ر.ک: نسب قریش: ص۱۲۹.</ref> و افراد دیگری نیز در موافقت یا مخالفت آن سخن گفتهاند <ref>ر.ک: الأغانی: ج۱۷ ص۲۱۸، تاریخ مدینة دمشق: ج۱۶ ص۳۰۳، تاریخ الإسلام: ج۶ ص۵۸، السیادة العربیة: ص۱۲۱، صخی الإسلام: ج۳ ص۲۳۸ -۲۳۹.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۶.</ref>. | |||
ولی توجه به فراوانی روایات شیعه و سنی، کهن بودن آن متون، رواج این فرهنگ در میان مردمان و سوء استفادۀ حاکمان و قدرت طلبان از این فرهنگ عمومی، اثبات میکند که این فرهنگ، ریشه در متون کهن حدیثی دارد<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۷.</ref>. | |||
==مباحث فرعی== | |||
#[[بحران معنویت]]؛ | |||
#[[وقوع اختلافها و درگیریهای بسیار]]؛ | |||
#[[ظهور دجال]]؛ | |||
#[[وقوع مصائب]]؛ | |||
#[[ندای آسمانی]]؛ | |||
#[[ظهور منجی|ظهور منجی بزرگ بشر]]؛ | |||
#[[نزول عیسی]] {{ع}}؛ | |||
#[[خروج جنبندهای از زمین]]؛ | |||
#[[هجوم یأجوج و مأجوج]]؛ | |||
#[[رجعت]]؛ | |||
#[[صلح و آرامش پایدار|صلح و آرامش پایدار در سرتاسر جهان]]. | |||
== جستارهای وابسته == | |||
{{ستون-شروع|3}} | |||
* [[امام مهدی]] {{ع}} | |||
* [[موعودباوری]] | |||
* [[فارقلیط]] | |||
* [[پارکلیت]] | |||
* [[ماشیح]] | |||
* [[سوشیانس]] | |||
* [[سوشینت]] | |||
* [[هوشیدر]] | |||
* [[هوشیدرماه]] | |||
* [[میتریا]] | |||
* [[آرماگدون]] | |||
* [[ظهور امام مهدی]] {{ع}} | |||
* [[نشانههای ظهور]] | |||
* [[خروج منبعث سوم]] | |||
* [[جیش الغضب]] | |||
* [[حکومت امام زمان]] {{ع}} | |||
* فتنههای شیطان در [[زمان ظهور امام مهدی]] {{ع}} | |||
* بی ارزش شدن خون مردم | |||
* تدریجی بودن [[نشانههای ظهور امام مهدی]] {{ع}} | |||
* گسسته شدن پیوند خویشاوندی | |||
* شکسته شدن حرمت انسان | |||
* جدا شدن مردم بر اثر بلا و گرفتاری | |||
* [[رویارویی امام مهدی]] {{ع}} با جاهلان | |||
* ترس و اضطراب همگانی | |||
* سختی پیش از [[ظهور امام مهدی]] {{ع}} | |||
{{پایان}} | |||
==منابع== | |||
*[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائرة المعارف قرآن کریم، ص ۱۱۴-۱۲۴] | |||
*[[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)|دانشنامهٔ امام مهدی ج۷]] | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس2}} | |||
==پیوند به بیرون== | |||
{{امام مهدی}} | |||
{{دانشنامه امامت-خرد}} | |||
[[رده:مدخل مرتبط با امام مهدی]] | |||
[[رده:مدخلهای اصلی دانشنامه]] | |||
[[رده:معصوم]] | |||
[[رده:امام مهدی]] | |||