نمایش مبدأ برای بحث:حمزة بن عبدالمطلب

==حمزة بن عبدالمطّلب==
حمزه بن عبدالمطلب ملقب به «[[سیدالشهداء]]»، «[[اسدالله]]» و «اسدالرسول» [[کنیه]] او [[ابو عماره]] و [[ابویعلی]] است. مادرش [[هاله]] دختر «وهیب» و دختر عموی «[[آمنه]]» بنت وهب، [[مادر رسول خدا]]{{صل}} است.
حضرت [[حمزه عموی پیامبر]] [[اسلام]] و [[برادر]] رضاعی او است؛ زیرا هر دو از پستان [[مادری]] به نام ثُوَیْبه شیر خورده‌اند. [[حمزه]] باجناق [[پیامبر]]{{صل}} هم بود؛ زیرا [[سلمی بنت عمیس]]، [[همسر]] حمزه از طرف مادر، [[خواهر]] ام المؤمنین میمونه بنت حارث بود<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۷، ص۱۷؛ تنقیح المقال، مامقانی، ج۳، ص۶۹.</ref>.
[[حضرت حمزه]]، بنابر مشهور دو سال از [[رسول خدا]] بزرگ‌تر بود و بنا به گفته مشهور [[مورخان]]، او در [[سال دوم بعثت]] اسلام را پذیرفته است.
بنا به نقل [[ابن اثیر]] و گروهی از مورخان، چون [[حمزه سیدالشهداء]] [[ایمان]] خویش را اظهار کرد، سردمداران [[قریش]] فهمیدند که پیامبر از این پس نیرومند شده و اسلام دارای مدافع [[قوی]] گردیده است و با گرویدن وی به اسلام از طرح‌ها و نقشه‌های بسیاری که علیه اسلام و [[مسلمین]] ترسیم کرده بودند منصرف شدند.
حضرت حمزه همزمان با [[هجرت رسول خدا]]{{صل}} به [[مدینه]]، [[هجرت]] نمود و در صف [[مهاجرین]] اولین قرار گرفت. او اولین [[فرمانده]] و [[پرچمدار]] اسلام است که از سوی رسول خدا در رأس گروهی از [[مسلمانان]] برای [[پاسخگویی]] به [[حمله]] [[مشرکان]] به محلی به نام «[[سیف]] [[البحر]]» اعزام گردید.

در جنگ‌های متعدد دیگر مانند [[بدر]] و [[احد]] شرکت کرد و در بدر [[امتحان]] [[سختی]] را از سر گذراند و از [[سران قریش]] چند نفر از جمله [[شیبه بن ربیعه]] و [[طعیمه بن عدی]] را به دست خود هلاک ساخت و در [[قتل]] یکی دیگر از مشرکان نامی، یعنی «[[عتبة بن ربیعه]]» با [[امیرمؤمنان]] شرکت جست.
[[شجاعت حضرت]] حمزه در [[جنگ‌ها]] زبانزد خاص و عام و مورد [[تأیید]] [[دوست]] و [[دشمن]] است؛ زیرا او در [[جنگ بدر]] و احد وی با هر دو دست و با دو [[شمشیر]] می‌جنگید.
حضرت حمزه در میدان [[جنگ]] با [[نصب]] کردن «پَرِ شتر مرغی» به سینه‌اش از دیگر [[فرماندهان]] و [[جنگجویان]]، مشخص و برجسته بود و به همین جهت در [[جنگ بدر]] یکی از سران [[دشمن]] پس از آنکه به [[اسارت]] [[مسلمانان]] در آمد و چشمش به [[حمزه]] افتاد، پرسید: این کیست؟ گفت: [[حمزة بن عبدالمطلب]]، وی با [[تعجب]] گفت {{عربی|ذلك فعل بنا الافاعيل}} او بود که صفوف ما را تار و مار کرد و ما را به [[روز]] سیاه نشاند!
[[حضرت حمزه]] در نیمه [[شوال]] [[سال سوم هجرت]] در سن ۵۷ سالگی در [[جنگ احد]] پس از کشتن سی و یک تن از سران دشمن به [[مقام]] ارجمند [[شهادت]] نایل گردید و در [[منطقه احد]] [[دفن]] شد<ref>تاریخ حرم ائمه بقیع، نجمی، مشعر، ۱۳۸۷، ص۳۳۰.</ref>.

او کسی بود که [[اصرار]] داشت [[ارتش]] [[اسلام]] در بیرون «[[مدینه]]» با [[قریش]] به [[نبرد]] پردازد. او بود که با [[قدرت]] هر چه تمام‌تر [[پیامبر]] را در لحظات حساس در [[مکه]] از [[شرّ]] [[بت‌پرستان]] [[حفظ]] نمود و در انجمن بزرگ قریش به جبران [[توهین]] و اذیتی که «[[ابوجهل]]» درباره پیامبر انجام داده بود سرا او را [[شکست]]، و کسی را قدرت [[مقاومت]] با او نبود.
وی همان افسر ارشد و [[جانبازی]] بود که در [[جنگ]] «[[بدر]]» قهرمان [[رشید]] قریش «[[شیبه]]» را از پای درآورد، و گروهی را مجروح و عده‌ای را به [[دیار]] نیستی فرستاد، و هدفی جز [[دفاع]] از [[حریم]] [[حق]] و [[فضیلت]] و برقراری [[آزادی]] در [[زندگی]] [[انسان‌ها]] نداشت.
«هند» [[همسر]] [[ابوسفیان]]، دختر [[عتبه]]، [[کینه]] حمزه را به [[دل]] داشت. او تصمیم داشت به هر قیمتی که باشد [[انتقام]] پدرش را از مسلمانان بگیرد.
«[[وحشی]]» قهرمان [[حبشی]] که [[غلام]] «[[جبیر بن مطعم]]» بود و عموی [[جبیر]] نیز در جنگ بدر کشته شده بود، از طرف هند [[مأمور]] بود با به کار بردن [[حیله]] و [[مکر]] به [[آرمان]] دختر عتبه [[جامه]] عمل بپوشاند. وی به وحشی پیشنهاد کرد که یکی از سه نفر (پیامبر، علی و حمزه) را برای گرفتن [[انتقام]] [[خون]] پدر از پای درآورد.

قهرمان [[حبشی]] در پاسخ گفت: من هرگز به محمد نمی‌توانم دسترسی پیدا کنم؛ زیرا [[یاران]] او از همه کس به او نزدیک‌ترند. علی نیز در میدان [[نبرد]] فوق العاده [[بیدار]] است؛ ولی [[خشم]] و [[غضب]] [[حمزه]] در [[جنگ]] به قدری زیاد است، که در موقع نبرد متوجه اطراف خود نمی‌شود، شاید من بتوانم او را از طریق [[حیله]] و [[اغفال]] از پای درآورم. هند به همین اندازه [[راضی]] شد و قول داد که اگر در این راه موفق شود او را [[آزاد]] کند. گروهی معتقدند که این [[قرارداد]] را «[[جبیر]]» با [[غلام]] خود «[[وحشی]]» بست؛ زیرا عموی وی در «[[بدر]]» کشته شده بود.
غلام «حبشی» می‌گوید: [[روز]] [[احد]] در مرحله [[پیروزی]] [[قریش]] من به دنبال حمزه بودم. او بسان شیری غرّان به [[قلب سپاه]] [[حمله]] می‌برد و به هر کس می‌رسید او را بی‌جان می‌ساخت. من خود را پشت درخت‌ها و سنگ‌ها پنهان کردم، به طوری که او مرا نمی‌دید. او گرماگرم مشغول نبرد بود، که من از کمین درآمدم، چون یک فرد «حبشی» بودم، حربه خود را مانند آنها می‌انداختم و از این جهت کمتر [[خطا]] می‌کرد. از این رو به فاصله معینی «زوبین» خود را پس از [[حرکت]] مخصوصی به سوی او افکندم. حربه بر تهیگاه او نشست و از میان دو پای او درآمد. او خواست به سوی من حمله کند ولی شدت [[درد]] او را از مقصد بازداشت و به همان حالت ماند تا [[روح]] از بدنش جدا شد. سپس با کمال [[احتیاط]] به سوی وی رفتم. حربه خود را درآورده و به [[لشکرگاه]] قریش برگشتم و به [[انتظار]] [[آزادی]] نشستم.
پس از [[جنگ احد]] من مدت‌ها در [[مکه]] می‌زیستم، تا آن‌که [[مسلمانان]] مکه را فتح کردند. من به سوی [[طائف]] [[فرار]] کردم، چیزی نگذشت تا آن‌که شعاع [[قدرت اسلام]] تا آن حدود کشیده شد. شنیده بودم که هر کس هر اندازه [[مجرم]] باشد اگر به آئین [[توحید]] بگرود، [[پیامبر]] از تقصیر او می‌گذرد. من در حالی که [[شهادتین]] را بر زبان جاری می‌ساختم خود را [[خدمت]] پیامبر رساندم دیده پیامبر بر من افتاد فرمود: تو همان [[وحشی]] [[حبشی]] هستی؟ عرض کردم بلی، فرمود: چگونه [[حمزه]] را کشتی؟ من عین همین جریان را نقل کردم. پیامبر متأثر شد و فرمود: «تا زنده‌ای روی تو را نبینم» زیرا [[مصیبت]] جانگداز عمویم به دست تو انجام گرفته است.

این همان [[روح]] بزرگ [[نبوت]]، و سعه صدری است که [[خداوند]] به [[رهبر]] عالیقدر [[اسلام]] [[مرحمت]] فرموده است با اینکه با ده‌ها عنوان می‌توانست [[قاتل]] عمو را [[اعدام]] کند؛ با این [[حال]]، او را [[آزاد]] کرد.
وحشی می‌گوید: تا پیامبر زنده بود من خود را از او پنهان می‌کردم. پس از [[مرگ]] پیامبر، [[نبرد]] [[مسیلمه]] [[کذاب]] پیش آمد من در [[ارتش]] اسلام شرکت کردم و همان حربه خود را در کشتن مسیلمه به کار بردم و با کمک یک نفر از [[انصار]] به [[قتل]] او نائل گردیدم. اگر من با این حربه بهترین [[مردم]] یعنی حمزه را کشته‌ام ولی بدترین مردم نیز از خطر این حربه بی‌نصیب نبوده است.
شرکت وحشی در نبرد مسیلمه مطلبی است که خود او ادعا می‌کند ولی [[ابن هشام]] می‌گوید: وحشی در پایان [[عمر]] بسان زاغ سیاهی بود که پیوسته بر اثر [[شرابخواری]] مورد [[تنفر]] [[مسلمانان]] بود و مرتب حد شراب بر او جاری می‌گشت، و بر اثر عمل‌های [[ناشایست]] نام او را در دفتر ارتش خط کشیدند و [[عمر خطاب]] می‌گفت: قاتل حمزه نباید در سرای دیگر [[رستگار]] گردد<ref>فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام، جعفر سبحانی، مشعر، ص۲۸۸ / ۱۳۷۳.</ref>.
[[ابن اسحاق]] می‌نویسد که هند و زنانی که همراه وی بودند شهدای اسلام را [[مثله]] کردند و گوش و بینی بریدند و هند از گوش و بینی مردان [[شهید]]، خلخال‌ها و گردنبندهایی فراهم ساخت و هر چه خلخال و گردنبند و گوشواره داشت به [[وحشی]] [[غلام]] [[جبیر بن مطعم]] داد و جگر [[حمزه]] را درآورد و جوید، اما نتوانست فرو برد و به بیرونش انداخت. سپس روی سنگی بالا رفت و اشعاری درباره این [[انتقام‌جویی]] گفت که هند دختر [[اثاثة بن عبدالمطلب]] او را با اشعار خویش پاسخ داد.

[[ابن اسحاق]] اشعار دیگری هم از هند نقل می‌کند که در آنها به شکافتن شکم و درآوردن جگر حمزه [[افتخار]] می‌کند.
[[ابوسفیان]]، کعب نیزه خود را به کنار دهان [[حمزة بن عبدالمطلب]] می‌زد و سخنی جسارت‌آمیز می‌گفت که حُلَیس بن زبّان (از بنی [[حارث بن عبد]] [[منات]]) [[سرور]] اَحابیش بر وی گذر کرد و [[کار ناپسند]] او را دید و گفت: ای [[بنی کنانه]]، این [[مرد]] سرور [[قریش]] است که با پیکر بی‌جان عموزاده خود چنین [[رفتار]] می‌کند. ابوسفیان گفت: این کار را از من نهفته دار که لغزشی بود.
[[رسول خدا]]{{صل}} چندین بار پرسید: عموی من حمزه چه کرد؟ پس [[حارث بن صِمّه]] رفت و دیر کرد و آن‌گاه علی رفت و حمزه را کشته یافت و به رسول خدا خبر داد. رسول خدا رفت و بر سر کشته حمزه ایستاد و گفت: هرگز به [[مصیبت]] کسی مانند تو گرفتار نخواهم شد، و هرگز در هیچ مقامی بر من از این سخت‌تر نگذشته است.
سپس گفت: [[جبرئیل]] نزد من آمد و مرا خبر داد که حمزه در میان [[اهل]] [[هفت آسمان]] نوشته شده است: {{متن حدیث|حمزة بن عبدالمطلب اسدالله و اسد رسوله}}.
به [[روایت]] ابن اسحاق، پیکر [[مقدس]] حمزه را به [[امر رسول خدا]] با جامه‌ای پوشاندند. آن‌گاه رسول خدا بر وی [[نماز]] گزارد، و با هر کشته دیگری نیز با وی نماز گزارد تا هفتاد و دو نماز بر وی گزارده شد.

[[صفیه]] برای دیدن برادرش حمزه آمده بود که رسول خدا به [[زبیر]] گفت: مادرت را بازگردان که برادرش را به این [[حال]] نبیند. چون زبیر امر رسول خدا را به مادر گفت، پاسخ داد: چرا؟ خبر یافته‌ام که برادرم را [[مُثله]] کرده‌اند، اما چون در راه خداست ما هم [[راضی]] و خشنودیم، و البته برای [[خدا]] [[صبر]] خواهم کرد. [[زبیر]] گفته مادرش را به [[رسول خدا]] گفت. [[صفیه]] [[اجازه]] یافت که بر سر کشته [[برادر]] حاضر شود و چون برادر را با آن وضع دید، بر او [[درود]] فرستاد و گفت: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref>؛ و برای وی [[استغفار]] کرد.
رسول خدا{{صل}} دستور داد که [[حمزه]] را با [[خواهر]] زاده‌اش [[عبدالله بن جَحش]] (پسر اُمَیمَه دختر [[عبدالمطلب]]) که او را نیز گوش و بینی بریده بودند در یک [[قبر]] به خاک سپردند.
رسول خدا در بازگشت از [[اُحُد]] در محله بنی عبد الاشهل و بنی ظَفَر شنید که [[زنان]] [[انصار]] بر کشته‌های خود [[گریه]] و شیون می‌کنند. گریست و گفت: لکن حمزه زنانی ندارد که بر وی گریه کنند<ref>تاریخ پیامبر اکرم، دکتر آیتی، دار الفکر، ۱۳۸۷، ص۲۹۲.</ref>.

[[سَعد]] بن مُعاذ و أُسَید بن حُضَیر که این سخن را شنیدند، در بازگشتن به محله [[بنی عبدالاشهل]] به زنانشان فرمودند تا بروند و بر حمزه [[عموی رسول خدا]] [[سوگواری]] کنند. چون رسول خدا شنید که بر در [[مسجد]] برای حمزه گریه و شیون می‌کنند، فرمود: خدا رحمتتان کند، برگردید که در [[همدردی]] کوتاهی نکردید.
قبر [[شریف]] حمزه از [[قرن دوم هجری]] در زیر سقف و دارای ساختمان بوده است. طبق نقل [[محدثان]] و [[مورخان]] از [[امام باقر]]{{ع}} اولین کسی که این قبر را پس از گذشت چند سال و ظهور آثار فرسودگی در آن، تعمیر و ترمیم و سنگ‌چین و علامت‌گذاری کرد، [[حضرت زهرا]]{{س}} بود و جالب این است که این [[روایت]] از [[منابع اهل سنت]] بیش از [[منابع شیعه]] منعکس شده است<ref>تاریخ حرم ائمه بقیع، نجمی، مشعر، ۱۳۸۷، ص۳۶۷.</ref>.
در [[قرن هفتم]]، مادر [[الناصر لدین الله]] [[عباسی]]، برای [[حضرت حمزه]]، [[حرم]] بزرگی بنا کرد و ضریحی منقش از چوب ساج بر [[قبر]] او [[نصب]] کرد و اطراف حرم را [[دیوار]] کشید<ref>اخبار مدینه الرسول، ابن نجار، ص۵۸.</ref>. [[قبه]] و گنبد محکمی داشت تا این که با [[تسلط]] [[وهابیان]] و روی کار آمدن سعودی‌ها - مانند سایر [[حرم‌ها]] و بقاع متبرکه - حرم [[شریف]] حضرت حمزه نیز منهدم شد.
بر اساس [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[معصومان]]، یکی از [[اعمال]] [[مستحب]] برای [[مسلمانان]]، [[زیارت قبر]] حضرت حمزه و دیگر [[شهدای احد]] است و بهترین [[روز]] زیارتی آن حضرت را [[دوشنبه]] و [[پنج شنبه]] دانسته‌اند<ref>الغدیر، علامه امینی، ج۵، ص۱۶۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۳۱.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}