صفحهٔ اصلی

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
به امامت‌پدیا خوش‌ آمدید

به نسخهٔ آزمایشی دانشنامهٔ امامت و ولایت (امامت‌پدیا) خوش‌ آمدید

با ۴۶٬۶۸۱ نوشتار به زبان فارسی

مدخل برگزیده

ولادت امام مهدی از حوادث مهم در تاریخ بشر‏ است که از مسلمات تاریخ به شمار می‌‏آید و امامان (ع)، دانشمندان و تاریخ‌نویسان شیعه، بلکه مورخان و محدثانی از اهل سنت به این حادثه بزرگ تصریح نموده، آن را یک واقعیت دانسته‌‏اند. حضرت مهدی (ع) امام دوازدهم شیعیان، شب جمعه نیمۀ شعبان ۲۵۵ قمری در شهر سامرا به دنیا آمد و یکی از ویژگی‏‌های ولادت حضرت‏، پنهان بودن آن است که امام سجاد (ع) فرمود: «در قائم ما سنت‌‏هایی از پیامبران وجود دارد... و اما از ابراهیم پنهانی ولادت و کناره‏‌گیری از مردم».

از نگاه شیعه، تولد امام مهدی (ع) اجماعی و از ضروریات مذهب قلمداد می‌شود و کسی را نمی‌توان یافت که کوچک‌ترین تردیدی در آن داشته باشد. این باور در آثار شیعه از کهن‌ترین آنها تا دوره‌های کنونی آمده است. بسیاری از عالمان شیعه در کتب خود، این باور را اثبات نموده‌اند

از روایات استفاده می‌شود، مهم‏ترین فلسفۀ غیبت، در امان ماندن حضرت مهدی (ع) از خطر نابودی است. به همین خاطر ولادت ایشان نیز مخفی بوده است همانطور که ولادت ابراهیم خلیل (ع) از ترس کشته شدن به دست پادشاه زمانش مخفیانه بوده و ولادت موسی بن عمران (ع) از ترس کشته شدن به دست فرعون پنهانی بوده است؛ لذا ولادت پنهانی حضرت مهدی (ع) امری عادی و معمولی است.

روایاتی وجود دارد مبنی بر اثبات ولادت امام مهدی (ع) مانند اینکه از امام حسن (ع) چنین روایت شده: "هر یک از ما ائمّه، بیعت سلطان متجاوز زمانش، ناگزیر به‌گردنش می‌افتد، مگر قائمی‌که عیسی روح الله پشت سر او نماز می‌گذارد؛ زیرا خداوند متعال ولادت او را پنهان می‌دارد و خودش را غائب می‌گرداند، تا هنگامی‌که ظهور می‌کند، بیعتی در گردنش نباشد. او نهمین امام از فرزندان برادرم حسین (ع) است".

بیشتر اهل سنت به تولد حضرت مهدی (ع) اعتقادی ندارند و قائل‌اند مهدی موعودی (ع) که در احادیث اسلامی به آن نوید داده شده، هنوز متولد نشده است و در آخرالزمان به دنیا خواهد آمد؛ اما برخی از دانشمندان آنان علاوه بر اشاره به ولادت آن حضرت در سال ۲۵۵ ق، ایشان را همان موعود مورد اشاره می‌دانند.

پرسش برگزیده

امام مهدی آمدنی است یا آوردنی؟ نقش مردم در زمینه‌سازی ظهور چیست؟

درباره اینکه آیا اختیار و اراده آدمی و تکامل یافتن شخصیت فردی و اجتماعی او در تحقق ظهور دخیل است یا خیر، دو دیدگاه اساسی وجود دارد:

  1. تنها خواست و اراده الهی، در تحقق ظهور دخالت دارد، بی‌آنکه عامل انسانی کوچک‌ترین نقشی داشته باشد. شاید مستند این دیدگاه تمسک به برخی روایات باشد؛ از جمله در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: «خداوند به دلیل تعجیل بندگان، شتاب نخواهد کرد. همانا برای این امر پایانی است که به آن منتهی می‌شود. چون آن پایان فرارسد، لحظه‌ای پیش و تأخیری نخواهد».
  2. افزون بر اراده الهی، عامل انسانی نیز در ظهور تأثیرگذار است؛ زیرا انتظار مورد تأکید معصومان (ع)، انتظار پویا، سازنده و حرکت‌‌آفرین است و نه انتظاری خاموش که منجر به فرار از تکلیف فردی و مسئولیت‌های اجتماعی می‌شود. مستند این دیدگاه آیاتی همچون آیه إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ است.

به نظر می‌رسد این اختلاف‌نظر به اختلاف بر تفسیر مفهوم «انتظار فرج» و برداشت‌های مختلف از آموزه «انتظار ظهور امام مهدی» است. پیروان نظریه‌های «انتظار خاموش» (تنها علت ظهور را اراده و مشیت الهی است) یا «انتظار مذهب احتراز» (یعنی افراد هیچ تحرکی نداشته باشند و منتظر بمانند تا امام ظهور کند) و امثال آنها، قطعاً نقشی برای تأثیرگذاری انسان فرد یا انسان جامعه به تعجیل یا تأخیر فرج آل محمد (ص) قائل نخواهند بود؛ اما پیروان نظریه دیگر که استناد اصلی آنان آموزه‌های قرآنی و روایی و ادله عقلی است، معتقد به انتظار سازنده، پویا و تغییرآفرین به سمت رشد و تعالی فرد و جامعه هستند. این دیدگاه بر اساس یکی از سنت‌های الهی مورد تأکید قرآن کریم استوار است. هرگز خداوند اوضاع و احوال را به سود مردم عوض نمی‌کند مگر زمانی که آنها آنچه مربوط به خودشان است (از جمله: اخلاق، روحیه‌ها، ملکات، جهت‌ها، نیت‌ها و غیره) عوض کنند.

شرایط انسانی ظهور فراهم نخواهد شد مگر اینکه جامعه منتظران تمامی وظایف الهی خود را برای دستیابی به اهداف انتظار محقق سازند. این وظایف را می‌توان براساس آن اهداف این‌گونه دسته‌بندی کرد: وظایف عام نسبت به امام مهدی: مانند: شناخت او و ولایت‌پذیری از او؛ وظایف خاص نسبت به امام مهدی: مانند: آمادگی و زمینه‌سازی برای ظهور؛ عمل به وظایف الهی نسبت به ولایت با مؤمنان؛ عمل به وظایف الهی نسبت به امت اسلامی: مانند: حفظ و تحکیم اتحاد در امت اسلامی.

اثر برگزیده

منتخب الأثر فی الإمام الثانی عشر، کتابی است سه‌جلدی که با زبان عربی به ارائه روایات حول محور امام مهدی (ع)، غیبت و ظهور ایشان می‌پردازد. این مجموعه اثر لطف‌الله صافی گلپایگانی است و انتشارات کتاب جمکران، مرکز نشر آثار آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی، انتشارات آستان مقدس حضرت معصومه و ... انتشار آن را به عهده داشته‌‌اند.

در معرفی این کتاب آمده است: «پژوهشی است تفصیلی پیرامون زندگانی حضرت مهدی (ع) و برپایی حکومت جهانی آن حضرت. اثر حاضر که از جمله کتب مرجع در این موضوع به شمار می‏‌رود، دارای ساختاری تاریخی، روائی و کلامی است و مستند به احادیث خاصه و عامه می‏‌باشد. اهم عناوین کتاب بدین قرار است: احادیث زیادی که دلالت می‏‌کنند ائمه دوازده نفرند و آخرین ایشان مهدی (ع) است، بشارت‏‌های معصومین پیرامون ظهور مهدی (ع) و اسم و کنیه و شمایل آن حضرت، روایاتی که دلالت دارند بر اینکه حضرت مهدی (ع) از فرزندان یکایک معصومین است. "در این بخش مجموعه‏‌ای از روایات در فصل‏‌های جداگانه به هر یک از معصومین اختصاص یافته است"، غیبت آن حضرت و علت آن، خصوصیات و فضایل آن حضرت، ولادت آن حضرت و حالات مادر ایشان، کسانی که در غیبت صغرا او را ملاقات کرده‏‌اند، نواب آن حضرت در غیبت صغری، کیفیت ظهور و برخی از نشانه‏‌های آن، فتنه‌‏های پیش از ظهور، برکات ظهور، مدت خلافت آن حضرت پس از ظهور، حرمت انکار آن حضرت و ثواب انتظار فرج، و برخی ادعیه ماثوره از جانب آن حضرت».

تصویر برگزیده
جایگزین = مسجد جمکران
جایگزین = مسجد جمکران
مسجد جمکران