نمایش مبدأ برای تاریخ‌نگاران اسلامی قرن دوم هجری

==آشنایی اجمالی==
فهرست [[مورخان]] برجسته و [[تخصصی]] [[قرن دوم هجری]]، بر اساس منابع [[کتاب‌شناسی]] (مانند [[الفهرست]] [[ابن ندیم]]) و پژوهش‌های [[تاریخ‌نگاری]] [[اسلامی]]، به شرح زیر است. لازم به ذکر است که در این [[قرن]]، تاریخ‌نگاری از حالت شفاهی خارج شده و تدوین و تألیف مکتوب به ویژه در حوزه‌های «[[مغازی]]»، «[[سیره]]»، «[[فتوح]]» و «[[انساب]]» شکل منسجمی به خود گرفت.

برخی از این مورخان ده‌ها رساله کوچک داشته‌اند که در متون متأخر ادغام شده یا از بین رفته‌اند؛ در اینجا تمام آثار مستقلِ شناخته‌شده و ثبت‌شده در حوزه [[تاریخ]] و [[تراجم]] برای هر فرد ذکر شده است:

۱. [[ابن اسحاق]] ([[محمد بن اسحاق بن یسار المطلبی المدنی]])، تولد حدود [[سال ۸۵ هجری]]، [[وفات]] سال ۱۵۰ یا ۱۵۱ [[هجری]]. آثار [[تاریخی]]: «[[کتاب المبتدأ]]»، «کتاب المبعث»، «کتاب [[المغازی]]»، «کتاب [[السیرة النبویة]]» (که با ویرایش [[ابن هشام]] [[شهرت]] یافت) و «کتاب الخلفاء».

۲. [[معمر بن راشد]] ([[أبو عروة معمر بن راشد الأزدی البصری]])، تولد سال ۹۵ یا ۹۶ هجری، وفات سال ۱۵۳ یا ۱۵۴ هجری. آثار تاریخی: «کتاب المغازی» ([[روایات]] از [[زهری]]) و «[[کتاب الجامع]]» (شامل [[اخبار]] تاریخی و روایات مغازی).

۳. [[عوانة بن الحکم]] ([[عوانة بن الحکم بن عیاض الکلبی]])، تولد نامشخص، وفات سال ۱۴۷ یا ۱۵۸ هجری. آثار تاریخی: «کتاب التاریخ»، «کتاب سیرة معاویة و بنی أمیة»، «کتاب [[الاخبار الطوال]]»، «[[کتاب الفتوح]]»، «کتاب الردة»، «کتاب السقیفة» و «کتاب اخبار الامویین».

۴. [[سیف بن عمر ضبی]] ([[سیف بن عمر الضبی الأسیدی التمیمی الکوفی]])، تولد نامشخص (حدود ۱۰۰ هجری)، وفات حدود سال ۱۸۰ یا ۱۹۳ هجری. آثار تاریخی: «کتاب الفتوح [[الکبیر]] و الردة»، «کتاب الجمل و مسیر [[عائشة]] و علی» و «کتاب [[صفین]] و مسیر علی و معاویة».

۵. [[نصر بن مزاحم]] ([[نصر بن مزاحم المنقری التمیمی]])، تولد حدود [[سال ۱۲۰ هجری]]، وفات [[سال ۲۱۲ هجری]]. آثار تاریخی: «[[کتاب وقعة صفین]]»، «کتاب الجمل»، «کتاب [[الغارات]]»، «[[کتاب مقتل الحسین]]»، «کتاب [[مقتل]] [[حجر بن عدی]]» و «کتاب أخبار المختار».

۶. [[هشام بن کلبی]] ([[هشام بن محمد بن السائب الکلبی]])، تولد حدود [[سال ۱۲۰ هجری]]، [[وفات]] سال ۲۰۴ یا ۲۰۶ [[هجری]]. آثار [[تاریخی]]: «کتاب الأصنام»، «[[جمهرة النسب]]»، «کتاب [[نسب]] معد و [[الیمن]] [[الکبیر]]»، «کتاب أنساب الخیل»، «کتاب المثالب»، «کتاب [[ملوک]] الطوائف»، «کتاب ملوک الیمن»، «کتاب [[اخبار]] العرب»، «کتاب الملوک و أخبار الماضین»، «[[تاریخ]] الکعبة»، «کتاب اخبار الخلفاء»، «کتاب المنافرات» و «أخبار أبی مسلم الخراسانی».

۷. [[محمد بن عمر واقدی]] ([[محمد بن عمر بن واقد الأسلمی]])، تولد [[سال ۱۳۰ هجری]]، وفات [[سال ۲۰۷ هجری]]. آثار تاریخی: «کتاب [[المغازی]]»، «کتاب التاریخ و المبعث»، «کتاب أخبار مکة»، «[[کتاب فتوح]] [[الشام]]»، «کتاب فتوح [[العراق]]»، «کتاب فتوح [[خراسان]]»، «کتاب السیرة»، «کتاب أزواج النبی»، «کتاب الردة و الدار»، «کتاب الجمل»، «[[کتاب مقتل الحسین]]»، «کتاب تاریخ الفقهاء» و «کتاب الطبقات».

۸. [[محمد بن سائب کلبی]] ([[محمد بن السائب بن بشر الکلبی]])، تولد حدود [[۶۰ هجری]]، وفات ۱۴۶ هجری. آثار تاریخی: «کتاب الملوک و أخبار الماضین»، «کتاب أنساب الخیل»، «کتاب النسب الکبیر»، «کتاب المثالب»، «کتاب اخبار العرب»، «کتاب الاصنام» و «کتاب [[تفسیر القرآن]]» (که حاوی اخبار تاریخی است).

۹. [[موسی بن عقبه]] ([[موسی بن عقبة بن أبی عیاش الأسدی]])، تولد حدود ۷۰ هجری، وفات ۱۴۱ هجری. آثار تاریخی: «کتاب المغازی» (که [[امام]] مالک آن را از بهترین و معتبرترین کتاب‌های [[مغازی]] دانسته است).

۱۰. [[سعید بن ابی عروبه]] ([[سعید بن أبی عروبة مهران البصری]])، تولد حدود ۷۰ هجری، وفات ۱۵۶ هجری. آثار تاریخی: تألیفات و روایاتی در حوزه مغازی و [[سیره]].

۱۱. [[ابوعبیده معمر بن مثنی]] ([[معمر بن المثنی التیمی البصری]])، تولد حدود ۱۱۰ هجری، وفات حدود ۲۰۹ تا ۲۱۳ هجری. آثار تاریخی: «کتاب أیام العرب»، «کتاب [[انساب]] العرب»، «کتاب أخبار الخوارج»، «کتاب [[مقاتل]] الفرسان»، «کتاب التاریخ»، «کتاب النقائض»، «کتاب الدیباج»، «کتاب الملوک» و «کتاب الخیل».

۱۲. [[محمد بن سعد کاتب واقدی]] ([[محمد بن سعد بن منیع الزهری البصری]]، معروف به [[کاتب واقدی]])، تولد ۱۶۸ هجری، وفات ۲۳۰ هجری (فعالیت مشترک اواخر [[قرن دوم]] و اوایل سوم). آثار [[تاریخی]]: «کتاب الطبقات الکبری».

۱۳. [[ابومعشر سندی]] ([[نجیح بن عبدالرحمن السندی المدنی]])، تولد نامشخص، [[وفات]] ۱۷۰ [[هجری]]. آثار [[تاریخی]]: «کتاب [[المغازی]]»، «کتاب السیر» و «کتاب المبعث».

۱۴. [[محمد بن اسحاق فزاری]] ([[محمد بن اسحاق بن ابراهیم الفزاری]])، تولد نامشخص، وفات حدود ۱۸۸ هجری. آثار تاریخی: «کتاب السیر و المغازی».

۱۵. [[یونس بن بکیر]] ([[یونس بن بکیر بن واصل الشیبانی الکوفی]])، تولد نامشخص، وفات ۱۹۹ هجری. آثار تاریخی: «کتاب المغازی و السیر» (شامل [[روایت]] از [[ابن اسحاق]]) و «الزیادات فی المغازی».

۱۶. [[ابو الیقظان]] ([[سحیم بن حفص العقیلی الکوفی]])، تولد نامشخص، وفات حدود ۱۷۰ هجری. آثار تاریخی: «کتاب السیرة» و «[[کتاب الفتوح]]».

۱۷. [[هیثم بن عدی]] ([[هیثم بن عدی بن عبدالرحمن الطائی الکوفی]])، تولد نامشخص، وفات ۲۰۷ هجری. آثار تاریخی: «کتاب التاریخ»، «کتاب الملوک»، «کتاب [[اخبار]] [[بنی امیة]]»، «کتاب اخبار [[بنی العباس]]»، «کتاب الوفود»، «کتاب الطبقات»، «کتاب المعمرین»، «کتاب الامثال»، «کتاب الغرائب» و «کتاب المثالب».

۱۸. [[ابوالحسن مدائنی]] ([[علی بن محمد بن عبدالله المدائنی البصری]])، تولد ۱۳۵ هجری، وفات ۲۲۵ هجری ([[مورخ]] پرکار اواخر [[قرن دوم]] و اوایل سوم). آثار تاریخی: «کتاب الخلفاء»، «کتاب الامراء»، «کتاب الردة»، «[[کتاب فتوح]] [[الشام]]»، «کتاب فتوح [[العراق]]»، «کتاب فتوح [[خراسان]]»، «کتاب الجمل»، «کتاب [[صفین]]»، «کتاب النهروان»، «کتاب [[مقتل]] عثمان»، «[[کتاب مقتل الحسین]]»، «کتاب اخبار الخوارج»، «کتاب اخبار بنی امیة» و «کتاب اخبار بنی العباس» (بیش از ۲۰۰ اثر به او نسبت داده شده است).

۱۹. [[حماد بن سلمه]] ([[حماد بن سلمة بن دینار البصری]])، تولد نامشخص، وفات ۱۶۷ هجری. آثار تاریخی: «کتاب المغازی و السیر».

۲۰. [[ابن ابی ذئب]] ([[محمد بن عبدالرحمن القرشی المدنی]])، تولد نامشخص، وفات ۱۵۸ هجری. آثار تاریخی: «کتاب السیرة و المغازی».