نمایش مبدأ برای کاربر:لیاقتی/ ما يعاين المؤمن و الكافر عند الموت و حضور الأئمة عليهم السلام عند ذلك و عند الدفن و عرض الأعمال عليهم صلوات الله عليهم

'''[[کاربر:لیاقتی/فهرست بحار|فهرست بحار]]'''


'''باب 7 ما يعاين المؤمن و الكافر عند الموت و حضور الأئمة عليهم السلام عند ذلك و عند الدفن و عرض الأعمال عليهم صلوات الله عليهم‏:
'''

==حدیث نخست==
===بخش نخست===
{{متن حدیث|1- م، تفسير الإمام عليه السلام إِنَّ الْمُؤْمِنَ الْمُوَالِيَ لِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الْمُتَّخِذَ لِعَلِيٍّ بَعْدَ مُحَمَّدٍ إِمَامَهُ الَّذِي يَحْتَذِي مِثَالَهُ وَ سَيِّدَهُ الَّذِي يُصَدِّقُ أَقْوَالَهُ وَ يُصَوِّبُ أَفْعَالَهُ وَ يُطِيعُهُ بِطَاعَةِ مَنْ يَنْدُبُهُ مِنْ أَطَايِبِ ذُرِّيَّتِهِ لِأُمُورِ الدِّينِ وَ سِيَاسَتِهِ إِذَا حَضَرَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى مَا لَا يُرَدُّ وَ نَزَلَ بِهِ مِنْ قَضَائِهِ مَا لَا يُصَدُّ وَ حَضَرَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ وَ أَعْوَانُهُ وَجَدَ عِنْدَ رَأْسِهِ مُحَمَّداً رَسُولَ اللَّهِ وَ مِنْ جَانِبٍ آخَرَ عَلِيّاً سَيِّدَ الْوَصِيِّينَ وَ عِنْدَ رِجْلَيْهِ مِنْ جَانِبٍ الْحَسَنَ سِبْطَ سَيِّدِ النَّبِيِّينَ وَ مِنْ جَانِبٍ آخَرَ الْحُسَيْنَ سَيِّدَ الشُّهَدَاءِ أَجْمَعِينَ وَ حَوَالَيْهِ بَعْدَهُمْ خِيَارَ خَوَاصِّهِمْ وَ مُحِبِّيهِمْ الَّذِينَ هُمْ سَادَةُ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ سَادَاتِهِمْ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ يَنْظُرُ الْعَلِيلُ الْمُؤْمِنُ إِلَيْهِمْ فَيُخَاطِبُهُمْ بِحَيْثُ يَحْجُبُ اللَّهُ صَوْتَهُ عَنْ آذَانِ حَاضِرِيهِ كَمَا يَحْجُبُ رُؤْيَتَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ‏ وَ رُؤْيَةَ خَواصِّنَا عَنْ أَعْيُنِهِمْ لِيَكُونَ إِيمَانُهُمْ بِذَلِكَ أَعْظَمَ ثَوَاباً لِشِدَّةِ الْمِحْنَةِ عَلَيْهِمْ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ رَبِّ الْعِزَّةِ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا وَصِيَّ رَسُولِ رَبِّ الرَّحْمَةِ بِأَبِي أَنْتُمَا وَ أُمِّي يَا شِبْلَيْ مُحَمَّدٍ وَ ضِرْغَامَيْهِ يَا وَلَدَيْهِ وَ سِبْطَيْهِ يَا سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ الْمُقَرَّبِينَ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوَانِ مَرْحَباً بِكُمْ مَعَاشِرَ خِيَارِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ وَلَدَيْهِمَا مَا كَانَ أَعْظَمَ شَوْقِي إِلَيْكُمْ وَ مَا أَشَدَّ سُرُورِي الْآنَ بِلِقَائِكُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا مَلَكُ الْمَوْتِ قَدْ حَضَرَنِي وَ لَا أَشُكُّ فِي جَلَالَتِي فِي صَدْرِهِ لِمَكَانِكَ وَ مَكَانِ أَخِيكَ فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص كَذَلِكَ هُوَ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَى مَلَكِ الْمَوْتِ فَيَقُولُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ اسْتَوْصِ بِوَصِيَّةِ اللَّهِ فِي الْإِحْسَانِ إِلَى مَوْلَانَا وَ خَادِمِنَا وَ مُحِبِّنَا وَ مُؤْثِرِنَا فَيَقُولُ لَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى مَا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ فِي الْجِنَانِ فَيَقُولُ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص لِيَنْظُرَ إِلَى الْعُلُوِّ فَيَنْظُرُ إِلَى مَا لَا يُحِيطُ بِهِ الْأَلْبَابُ «1» وَ لَا يَأْتِي عَلَيْهِ الْعَدَدُ وَ الْحِسَابُ فَيَقُولُ مَلَكُ الْمَوْتِ كَيْفَ لَا أَرْفُقُ بِمَنْ ذَلِكَ ثَوَابُهُ وَ هَذَا مُحَمَّدٌ وَ أَعِزَّتُهُ زُوَّارُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ لَا أَنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْمَوْتَ عَقَبَةً «2» لَا يَصِلُ إِلَى تِلْكَ الْجِنَانِ إِلَّا مَنْ قَطَعَهَا لَمَا تَنَاوَلْتُ رُوحَهُ وَ لَكِنْ لِخَادِمِكَ وَ مُحِبِّكَ هَذَا أُسْوَةٌ «3» بِكَ وَ بِسَائِرِ أَنْبِيَاءِ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ أَوْلِيَائِهِ الَّذِينَ أُذِيقُوا الْمَوْتَ لِحُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى ثُمَّ يَقُولُ مُحَمَّدٌ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ هَاكَ أَخَانَا قَدْ سَلَّمْنَاهُ إِلَيْكَ فَاسْتَوْصِ بِهِ خَيْراً ثُمَّ يَرْتَفِعُ هُوَ وَ مَنْ مَعَهُ إِلَى رَوْضِ الْجِنَانِ وَ قَدْ كُشِفَ مِنَ الْغِطَاءِ وَ الْحِجَابِ لِعَيْنِ ذَلِكَ الْمُؤْمِنِ الْعَلِيلِ فَيَرَاهُمُ الْمُؤْمِنُ هُنَاكَ بَعْدَ مَا كَانُوا حَوْلَ فِرَاشِهِ فَيَقُولُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ الْوَحَا الْوَحَا «4» تَنَاوَلْ رُوحِي وَ لَا تُلْبِثْنِي هَاهُنَا فَلَا صَبْرَ لِي عَنْ مُحَمَّدٍ وَ أَعِزَّتِهِ وَ أَلْحِقْنِي بِهِمْ‏.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''حضور پیامبر و ائمه در بالین مؤمن''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / حضور النبی و علی عند الشیعة (حضور پیامبر و ائمه در بالین مؤمن)
# '''مشاهده پیامبر و ائمه توسط مؤمن محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / رؤیة علی (مشاهده پیامبر و ائمه توسط مؤمن محتضر)
# '''حجب دیدن و شنیدن حاضران بالین''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / خصائص الاحتضار / حجب دیدن و شنیدن حاضران بالین
# '''خطاب مؤمن محتضر به پیامبر و ائمه''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / خطاب مؤمن به پیامبر و ائمه
# '''سفارش پیامبر به ملک‌الموت برای رفق''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / سفارش پیامبر به ملک‌الموت برای رفق
# '''نمایش بهشت به مؤمن پیش از مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / نمایش بهشت به مؤمن پیش از مرگ
# '''تواضع ملک‌الموت در برابر پیامبر''': مرگ / متعلقات مرگ / قبض روح / (ملک‌الموت) / (آداب ملک‌الموت در قبض روح مؤمن) / تواضع ملک‌الموت در برابر پیامبر
# '''اشتیاق مؤمن برای لحاق به پیامبر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / اشتیاق مؤمن برای لحاق به پیامبر

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''حکمت حجب دیدن ائمه از حاضران نزد محتضر''': مرگ / احوال شیعه هنگام احتضار / ((حجب دیدن ائمه از حاضران نزد محتضر)) / حکمت حجب دیدن ائمه از حاضران نزد محتضر
# '''افزایش ثواب ایمان با شدت محنت''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی)
# '''مرگ به عنوان عقبه رسیدن به بهشت''': مرگ / حکمت مرگ / مرگ عقبه رسیدن به بهشت
# '''اسوه بودن مرگ پیامبران برای مؤمنان''': مرگ / اقسام مرگ / به لحاظ تعلق به موجودات / مرگ انسان / مرگ انبیا / اسوه بودن مرگ پیامبران برای مؤمنان
# '''جایگاه والای مؤمن موالی در نزد خدا''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی)

==== فرقانی ====
# حتمی بودن مرگ
# مرگ مومن
# احوالات قبض روح مومن
# حضور ملک الموت با جمعی دیگر از فرشتگان بر بالین محتضر
# حضور پیامبر اکرم بر بالای سر مومن محتضر
# حضور امیرالمومنین بر بالین مومن محتضر
# حضور امام حسن در کنار پاهای مومن محتضر
# حضورامام حسین بر بالین مومن محتضر
# حضور اهل بیت بر بالین مومن محتضر
# گفتگوی مومن محتضر با پیامبر و اهل بیت 
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط مومن محتضر
# عدم مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط حاضرین بر بالین مومن محتضر
# عدم شنیدن صدای گفتگوی محتضر با پیامبر و اهل بیت توسط حاضرین بر بالین او
# خوش آمد گویی مومن به پیامبر و اهل بیت بر بالین خود در هنگام احتضار
# خوشحالی مومن از حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین خود هنگام احتضار
# سفارش پیامبر به ملک الموت بر مدارا با مومن
# مشاهده پیامبر و اهل بیت در باغ‌های بهشت توسط مومن در حال احتضار
# اشتیاق مومن جهت ملحق شدن به پیامبر و اهل بیت
# تقدم پیامبر بر امیرالمومنین در عالم آخرت
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

===بخش دوم===
{{متن حدیث|فَعِنْدَ ذَلِكَ يَتَنَاوَلُ مَلَكُ الْمَوْتِ رُوحَهُ فَيَسُلُّهَا كَمَا يَسُلُّ الشَّعْرَةَ مِنَ الدَّقِيقِ وَ إِنْ كُنْتُمْ تَرَوْنَ أَنَّهُ فِي شِدَّةٍ فَلَيْسَ هُوَ فِي شِدَّةٍ بَلْ هُوَ فِي رَخَاءٍ وَ لَذَّةٍ فَإِذَا أُدْخِلَ قَبْرَهُ وَجَدَ جَمَاعَتَنَا هُنَاكَ وَ إِذَا جَاءَهُ مُنْكَرٌ وَ نَكِيرٌ قَالَ أَحَدُهُمَا لِلْآخَرِ هَذَا مُحَمَّدٌ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ خِيَارُ صَحَابَتِهِمْ بِحَضْرَةِ صَاحِبِنَا فَلْنَتَّضِعْ لَهُمَا «1» فَيَأْتِيَانِ فَيُسَلِّمَانِ عَلَى مُحَمَّدٍ سَلَاماً مُفْرَداً ثُمَّ يُسَلِّمَانِ عَلَى عَلِيٍّ سَلَاماً مُفْرَداً ثُمَّ يُسَلِّمَانِ عَلَى الْحَسَنَيْنِ سَلَاماً يَجْمَعَانِهِمَا فِيهِ ثُمَّ يُسَلِّمَانِ عَلَى سَائِرِ مَنْ مَعَنَا مِنْ أَصْحَابِنَا ثُمَّ يَقُولُونَ قَدْ عَلِمْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ زِيَارَتَكَ فِي خَاصَّتِكَ لِخَادِمِكَ وَ مَوْلَاكَ وَ لَوْ لَا أَنَّ اللَّهَ يُرِيدُ إِظْهَارَ فَضْلِهِ لِمَنْ بِهَذِهِ الْحَضْرَةِ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَنْ يَسْمَعُنَا مِنْ مَلَائِكَتِهِ بَعْدَهُمْ لَمَا سَأَلْنَاهُ وَ لَكِنْ أَمْرُ اللَّهِ لَا بُدَّ مِنْ امْتِثَالِهِ ثُمَّ يَسْأَلَانِهِ فَيَقُولَانِ مَنْ رَبُّكَ وَ مَا دِينُكَ وَ مَنْ نَبِيُّكَ وَ مَنْ إِمَامُكَ وَ مَا قِبْلَتُكَ وَ مَنْ شِيعَتُكَ وَ مَنْ إِخْوَانُكَ فَيَقُولُ اللَّهُ رَبِّي وَ مُحَمَّدٌ نَبِيِّي وَ عَلِيٌّ وَصِيُّ مُحَمَّدٍ إِمَامِي وَ الْكَعْبَةُ قِبْلَتِي وَ الْمُؤْمِنُونَ الْمُوَالُونَ لِمُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ آلِهِمَا وَ أَوْلِيَاؤُهُمَا الْمُعَادُونَ لِأَعْدَائِهِمَا إِخْوَانِي أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَنَّ أَخَاهُ عَلِيّاً وَلِيُّ اللَّهِ وَ أَنَّ مَنْ نَصَبَهُمْ لِلْإِمَامَةِ مِنْ أَطَايِبِ عِتْرَتِهِ وَ خِيَارِ ذُرِّيَّتِهِ خُلَفَاءُ الْأُمَّةِ وَ وُلَاةُ الْحَقِّ وَ الْقَوَّامُونَ بِالصِّدْقِ فَيَقُولَانِ عَلَى هَذَا حَيِيتَ وَ عَلَى هَذَا مِتَّ وَ عَلَى هَذَا تُبْعَثُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى وَ تَكُونُ مَعَ مَنْ تَتَوَلَّاهُ فِي دَارِ كَرَامَةِ اللَّهِ وَ مُسْتَقَرِّ رَحْمَتِهِ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''قبض روح مؤمن همچون کشیدن مو از آرد''': مرگ / متعلقات مرگ / قبض روح / کیفیت قبض روح / قبض روح مؤمنان / قبض روح مؤمن همچون کشیدن مو از آرد
# '''پنهان بودن آسایش مؤمن در ظاهر سختی''': مرگ / متعلقات مرگ / قبض روح / کیفیت قبض روح / قبض روح مؤمنان / پنهان بودن آسایش مؤمن در ظاهر سختی
# '''حضور پیامبر و اهل بیت در قبر مؤمن''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / حضور النبی و أهل بيته عند الشیعة (حضور پیامبر و ائمه در قبر مؤمن)
# '''تواضع نکیر و منکر پیش از سؤال''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / تقریر سوال قبر / ادله سوال قبر / ارکان سوال قبر / سائلون / نکیر و منکر / تواضع نکیر و منکر پیش از سؤال 
# '''سلام جداگانه نکیر و منکر به پیامبر و اهل بیت''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / تقریر سوال قبر / ادله سوال قبر / ارکان سوال قبر / سائلون / نکیر و منکر / سلام جداگانه نکیر و منکر به پیامبر و اهل بیت 
# '''سلام مشترک نکیر و منکر به حسنین''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / تقریر سوال قبر / ادله سوال قبر / ارکان سوال قبر / سائلون / نکیر و منکر / سلام جداگانه نکیر و منکر به پیامبر و اهل بیت 
# '''حکمت سؤال نکیر و منکر از مؤمن با حضور پیامبر''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / ((حکمت سؤال قبر)) / حکمت سؤال نکیر و منکر از مؤمن با حضور پیامبر
# '''پاسخ مؤمن به سؤالات قبر با شهادتین''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / ((پاسخ مؤمن به سؤال قبر)) / پاسخ مؤمن به سؤالات قبر با شهادتین
# '''بشارت نکیر و منکر به بعث با ائمه''': برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / ارکان سؤال قبر / سائلون / نکیر و منکر / ((بشارت منکر و نکیر)) / بشارت منکر و نکیر به بعث با ائمه
# '''تعیین جایگاه مؤمن در دار کرامت الهی''': برزخ / احوال برزخ / التنعم / أصناف التنعم / ((تعیین جایگاه مؤمن در دار کرامت الهی))

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''حکمت آشکار کردن فضل مؤمن برای ملائکه قبر''': برزخ / احوال برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / ((حکمت سؤال قبر)) / ((آشکار کردن فضل مؤمن)) / حکمت آشکار کردن فضل مؤمن برای ملائکه قبر
# '''اهمیت ولایت در پاسخ به سؤالات قبر''': برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / مسئول عنه (موارد سوال) / دین / اصول دین / امام / سؤال از ولایت اهل بیت به صورت کلی و ولایت امیرالمؤمنین به طور ویژه / اهمیت ولایت در پاسخ به سؤالات قبر
# '''رابطه ایمان دنیوی با بعث اخروی''': برزخ / شب اول قبر / سؤال قبر / ((پاسخ صحیح به سؤال قبر))  / ((آثار پاسخ صحیح به سؤال قبر)) / رابطه ایمان دنیوی با بعث اخروی
# '''احترام فرشتگان به معصومان در عالم برزخ''': برزخ / العلاقات فی عالم القبر / ((علاقات الملائکه مع المعصومین)) / ((آداب فرشتگان با معصومان در عالم برزخ)) / احترام فرشتگان به معصومان در عالم برزخ
# '''جایگاه شیعیان در مستقر رحمت الهی''': برزخ / احوال برزخ / التنعم / أصناف التنعم/ ((تنعم ویژه شیعیان))  / جایگاه شیعیان در مستقر رحمت الهی

==== فرقانی ====
# کیفیت قبض روح مومن
# آسانی قبض روح برای مومن
# حضور اهل بیت در قبر مومن (برزخ)
# مشاهده اهل بیت توسط مومن در قبر (عالم برزخ)
# تواضع نکیر و منکر در برابر پیامبر و اهل بیت هنگام حضور در قبر مومن
# اطاعت مطلق نکیر و منکر از اوامر الهی
# سوال و جواب نکیر و منکر در قبر با مومن
# اقرار مومن به توحید، نبوت پیامبر و امامت اهل بیت در قبر
# اعتراف نکیر و منکر به عاقبت بخیری مومن در دنیا و آخرت
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

===بخش سوم===
{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ إِنْ كَانَ لِأَوْلِيَائِنَا مُعَادِياً وَ لِأَعْدَائِنَا مُوَالِياً وَ لِأَضْدَادِنَا بِأَلْقَابِنَا مُلَقِّباً فَإِذَا جَاءَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ لِنَزْعِ رُوحِهِ مَثَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِذَلِكَ الْفَاجِرِ سَادَتَهُ الَّذِينَ اتَّخَذَهُمُ أَرْبَاباً مِنْ دُونِ اللَّهِ عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْوَاعِ الْعَذَابِ مَا يَكَادُ نَظَرُهُ إِلَيْهِمْ يُهْلِكُهُ وَ لَا يَزَالُ يَصِلُ إِلَيْهِ مِنْ حَرِّ عَذَابِهِمْ مَا لَا طَاقَةَ لَهُ بِهِ فَيَقُولُ لَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ يَا أَيُّهَا الْفَاجِرُ الْكَافِرُ تَرَكْتَ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ إِلَى أَعْدَائِهِ فَالْيَوْمَ لَا يُغْنُونَ عَنْكَ شَيْئاً وَ لَا تَجِدُ إِلَى مَنَاصٍ «2» سَبِيلًا فَيَرِدُ عَلَيْهِ مِنَ الْعَذَابِ مَا لَوْ قُسِمَ أَدْنَاهُ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا لَأَهْلَكَهُمْ ثُمَّ إِذَا دُلِّيَ فِي‏ قَبْرِهِ رَأَى بَاباً مِنَ الْجَنَّةِ مَفْتُوحاً إِلَى قَبْرِهِ يَرَى مِنْهُ خَيْرَاتِهَا فَيَقُولُ لَهُ مُنْكَرٌ وَ نَكِيرٌ انْظُرْ إِلَى مَا حُرِمْتَ مِنْ تِلْكَ الْخَيْرَاتِ ثُمَّ يُفْتَحُ لَهُ فِي قَبْرِهِ بَابٌ مِنَ النَّارِ يَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْهُ مِنْ عَذَابِهَا فَيَقُولُ رَبِّ لَا تُقِمِ السَّاعَةَ يَا رَبِّ لَا تُقِمِ السَّاعَةَ.}}

'''بيان''': 

{{عربی|الضرغام بالكسر الأسد.}}

(2)المناص: الملجأ و المفر.
        
بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 176

====واسطی====

===== نمایه‌های اصلی =====
# '''تمثل پیشوایان باطل در عذاب برای کافر محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / ((تمثل پیشوایان باطل)) / تمثل پیشوایان باطل در عذاب برای کافر محتضر
# '''رسیدن عذاب پیشوایان به کافر محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / رسیدن عذاب پیشوایان به کافر محتضر
# '''توبیخ ملک‌الموت به کافر برای ترک اولیای الهی''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / ((مکالمه ملک الموت با کافر)) / توبیخ ملک‌الموت به کافر برای ترک اولیای الهی
# '''بی‌نیازی پیشوایان باطل از کافر هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / بی‌نیازی پیشوایان باطل از کافر هنگام مرگ
# '''شدت عذاب کافران هنگام احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / شدت عذاب کافران هنگام احتضار
# '''نمایش بهشت به کافر در قبر برای وادرای به حسرت''': برزخ / احوال برزخ / ((رؤیت منزلگاه کافر در قبر)) / ((رؤیت بهشت توسط کافر در قبر)) / ((حکمت رؤیت بهشت توسط کافر در قبر)) / نمایش بهشت به کافر در قبر برای وادرای به حسرت
# '''ورود عذاب دوزخ به قبر کافر''': برزخ / احوال برزخ / پاداش و کیفر برزخی (لذت و الم) / کیفر برزخی / عذاب قبر / أصناف عذاب عالم القبر / فتح باب إلی النار / ورود عذاب دوزخ به قبر کافر
# '''درخواست کافر برای تأخیر قیامت''': برزخ / احوال برزخ / احوال ناس در برزخ / روح الکافر / ((دعاء الکافر)) / درخواست کافر برای تأخیر قیامت 

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''رابطه ولایت باطل با مشاهده عذاب پیشوایان''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال کافران هنگام احتضار)) / ((تمثل پیشوایان باطل)) /  / ((حکمت تمثل پیشوایان باطل)) / رابطه ولایت باطل با مشاهده عذاب پیشوایان
# '''تفاوت وضعیت مؤمن و کافر در برزخ''': برزخ / احوال برزخ / ((مقایسه بین احوال مؤمن و کافر)) / تفاوت وضعیت مؤمن و کافر در برزخ
# '''اهمیت انتخاب پیشوایان حق در دنیا''': مرگ / ((عبرت های مرگ)) / اهمیت انتخاب پیشوایان حق در دنیا
# '''ترس کافر از قیامت به جای اشتیاق''': برزخ / احوال برزخ / احوال ناس در برزخ / روح الکافر / طلب أرواح الکفار عدم وقوع القیامة / ترس کافر از قیامت به جای اشتیاق

==== فرقانی ====
# تولی و تبری
# نقش تولی و تبری در لحظه مرگ
# عذاب دشمنی با دوستان اهل بیت در لحظه مرگ
# عذاب دوستی با دشمنان اهل بیت در لحظه مرگ
# کیفیت عذاب دشمنی با دوستان اهل بیت و دوستی با دشمنان اهل بیت در لحظه احتضار
# گفتگوی ملک الموت با کافر هنگام احتضار
# مشاهده نعمت‌های بهشت و عذاب‌های جهنم توسط کافر در عالم قبر
# شدت عذاب کافر در عالم قبر
# عذاب برزخی کافر
# عذاب دوستان و دشمنان اهل بیت

==حدیث دوم==
{{متن حدیث|2- م، تفسير الإمام عليه السلام قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ «1» الَّذِينَ يُقَدِّرُونَ أَنَّهُمْ يَلْقَوْنَ رَبَّهُمْ اللِّقَاءَ الَّذِي هُوَ أَعْظَمُ كَرَامَاتِهِ وَ إِنَّمَا قَالَ يَظُنُّونَ لِأَنَّهُمْ لَا يَرَوْنَ بِمَا ذَا يُخْتَمُ لَهُمْ وَ الْعَاقِبَةُ مَسْتُورَةٌ عَنْهُمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ إِلَى كَرَامَاتِهِ وَ نَعِيمِ جِنَانِهِ لِإِيمَانِهِمْ وَ خُشُوعِهِمْ لَا يَعْلَمُونَ ذَلِكَ يَقِيناً لِأَنَّهُمْ لَا يَأْمَنُونَ أَنْ يُغَيَّرُوا وَ يُبَدَّلُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا يَزَالُ الْمُؤْمِنُ خَائِفاً مِنْ سُوءِ الْعَاقِبَةِ وَ لَا يَتَيَقَّنُ الْوُصُولَ إِلَى رِضْوَانِ اللَّهِ حَتَّى يَكُونَ وَقْتُ نَزْعِ رُوحِهِ وَ ظُهُورِ مَلَكِ الْمَوْتِ لَهُ وَ ذَلِكَ أَنَّ مَلَكَ الْمَوْتِ يَرِدُ عَلَى الْمُؤْمِنِ وَ هُوَ فِي شِدَّةِ عِلَّةٍ وَ عَظِيمِ ضِيقِ صَدْرِهِ بِمَا يُخَلِّفُ مِنْ أَمْوَالِهِ وَ لِمَا هُوَ عَلَيْهِ مِنِ اضْطِرَابِ أَحْوَالِهِ فِي مُعَامِلِيهِ وَ عِيَالِهِ وَ قَدْ بَقِيَتْ فِي نَفْسِهِ مَرَارَتُهَا وَ حَسَرَاتُهَا وَ اقْتَطَعَ دُونَ أَمَانِيِّهِ فَلَمْ يَنَلْهَا فَيَقُولُ لَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ مَا لَكَ تَجَرَّعُ غُصَصَكَ قَالَ لِاضْطِرَابِ أَحْوَالِي وَ اقْتِطَاعِكَ لِي دُونَ آمَالِي فَيَقُولُ لَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ وَ هَلْ يَحْزَنُ عَاقِلٌ مِنْ فَقْدِ دِرْهَمٍ زَائِفٍ وَ اعْتِيَاضِ أَلْفِ أَلْفِ ضِعْفِ الدُّنْيَا فَيَقُولُ لَا فَيَقُولُ مَلَكُ الْمَوْتِ فَانْظُرْ فَوْقَكَ فَيَنْظُرُ فَيَرَى دَرَجَاتِ الْجَنَّةِ وَ قُصُورَهَا الَّتِي يَقْصُرُ دُونَهَا الْأَمَانِيُّ فَيَقُولُ مَلَكُ الْمَوْتِ تِلْكَ مَنَازِلُكَ وَ نِعَمُكَ وَ أَمْوَالُكَ وَ أَهْلُكَ وَ عِيَالُكَ وَ مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِكَ هَاهُنَا وَ ذُرِّيَّتِكَ صَالِحاً فَهُمْ هُنَاكَ مَعَكَ أَ فَتَرْضَى بِهِ بَدَلًا مِمَّا هُنَاكَ فَيَقُولُ بَلَى وَ اللَّهِ ثُمَّ يَقُولُ انْظُرْ فَيَنْظُرُ فَيَرَى مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ الطَّيِّبِينَ مِنْ آلِهِمَا فِي أَعْلَى عِلِّيِّينَ فَيَقُولُ أَوَ تَرَاهُمْ هَؤُلَاءِ سَادَاتُكَ وَ أَئِمَّتُكَ هُمْ هُنَاكَ جُلَّاسُكَ وَ آنَاسُكَ «2» أَ فَمَا تَرْضَى‏ بِهِمْ بَدَلًا مِمَّنْ تُفَارِقُ هَاهُنَا فَيَقُولُ بَلَى وَ رَبِّي فَذَلِكَ مَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا فَمَا أَمَامَكُمْ مِنَ الْأَهْوَالِ كُفِيتُمُوهَا وَ لَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا تُخَلِّفُونَهُ مِنَ الذَّرَارِيِّ وَ الْعِيَالِ فَهَذَا الَّذِي شَاهَدْتُمُوهُ فِي الْجِنَانِ بَدَلًا مِنْهُمْ وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ هَذِهِ مَنَازِلُكُمْ وَ هَؤُلَاءِ سَادَاتُكُمْ آنَاسُكُمْ وَ جُلَّاسُكُمْ.}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 177

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''ظن به لقای الهی به دلیل پوشیدگی عاقبت''': مرگ / ((معرفت مرگ)) / ((یقین به عاقبت)) / ((ظن به لقاء الله)) / ظن به لقای الهی به دلیل پوشیدگی عاقبت
# '''ترس مؤمن از سوء عاقبت تا لحظه مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / قبض روح / حالات المحتضر عند قبض الروح / ترس مؤمن از سوء عاقبت تا لحظه مرگ
# '''نمایش درجات بهشت به مؤمن محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعة هنگام احتضار / نمایش درجات بهشت به مؤمن محتضر
# '''تسلی مؤمن با نشان دادن منازل بهشتی''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / تسلی مؤمن با نشان دادن منازل بهشتی
# '''مشاهده پیامبر و ائمه در اعلی علیین''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / مشاهده پیامبر و ائمه در اعلی علیین
# '''بشارت ملائکه به مؤمنان استقامت یافته هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / بشارت ملائکه به مؤمنان استقامت یافته هنگام مرگ
# '''رفع خوف از اهوال و حزن بر عیال و فرزندان''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / رفع خوف از اهوال و حزن بر عیال و فرزندان
# '''جایگزینی نعمت‌های دنیوی با بهشتی''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / جایگزینی نعمت‌های دنیوی با بهشتی

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''حکمت عدم یقین به رستگاری پیش از مرگ''': مرگ / خوف از مرگ / ((حکمت خوف از مرگ)) / ((عدم یقین به عاقبت)) / حکمت عدم یقین به رستگاری پیش از مرگ 
# '''رابطه استقامت با تنزل ملائکه''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / ((تنزل ملائکه هنگام احتضار)) / ((شرایط تنزل ملائکه هنگام احتضار)) / رابطه استقامت با تنزل ملائکه هنگام احتضار
# '''حکمت نمایش بهشت برای زدودن حسرت دنیا''': برزخ / احوال برزخ / ((رؤیت منزلگاه مؤمن در قبر)) / ((رؤیت بهشت توسط مؤمن در قبر)) / ((حکمت رؤیت بهشت توسط مؤمن در قبر)) / نمایش بهشت به مؤمن در قبر برای زدودن حسرت دنیا
# '''تفاوت ارزش دنیا و آخرت در نگاه مؤمن''': ((این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی))

==== فرقانی ====
# دیدار با خدا، بزرگترین کرامت انسان
# مخفی بودن عاقبت کار یا سرنوشت انسان بر او
# عدم یقین داشتن مومن به رسیدن به رضوان الهی تا لحظه مرگ
# هراس همیشگی مومن از سوء عاقبت
# کیفیت حال مومن هنگام حضور ملک الموت بر بالین او
# اظهار ناراحتی مومن از جدایی اموال و عیال خود در لحظه مرگ
# گفتگوی مومن با ملک الموت در لحظه مرگ
# مشاهده منازل و درجات بهشتی توسط مومن در لحظه مرگ
# مشاهده پیامبراکرم و اهل بیت توسط مومن در اعلی علیین در لحظه مرگ
# یادآوری بی‌ارزش بودن مال دنیا توسط ملک الموت به مومن
# جایگاه و مقام پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# منازل و درجات اهل بیت در عالم آخرت

==حدیث سوم==
{{متن حدیث|3- ين، كِتَابُ حُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ وَ النَّوَادِرُ الْقَاسِمُ عَنْ كُلَيْبٍ الْأَسَدِيِّ «1» قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ بَلَغَنَا عَنْكَ حَدِيثٌ قَالَ وَ مَا هُوَ قُلْتُ قَوْلُكَ إِنَّمَا يَغْتَبِطُ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ إِذَا كَانَ فِي هَذِهِ وَ أَوْمَأْتَ بِيَدِكَ إِلَى حَلْقِكَ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّمَا يَغْتَبِطُ أَهْلُ هَذَا الْأَمْرِ إِذَا بَلَغَتْ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ أَمَّا مَا كَانَ يَتَخَوَّفُ مِنَ الدُّنْيَا فَقَدْ وَلَّى عَنْهُ وَ أَمَامَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ «2».}}


{{عربی|(1) كليب وزان (زبير) هو كليب بن معاوية بن جبلة الصيداوى الأسدى، أبو محمد، و قيل أبو الحسين، روى عن أبي جعفر و أبي عبد اللّه عليهما السلام، له كتاب. أورد ترجمته النجاشيّ في ص 223 من رجاله، و في سائر كتب التراجم يوجد ترجمته و بيان حاله فليراجع.}}

{{عربی|(2) تأتى صورة اخرى للحديث تحت رقم 14.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''شادمانی مؤمن به ولایت هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / شادمانی مؤمن به ولایت هنگام مرگ 
# '''زوال ترس از دنیا در لحظه احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / زوال ترس از دنیا در لحظه احتضار
# '''مشاهده پیامبر و ائمه در بالین محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / حضور النبی و علی عند الشیعة (مشاهده پیامبر و ائمه در بالین محتضر)
# '''تحقق وعده الهی در آستانه مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / تحقق وعده الهی در آستانه مرگ
# '''اطمینان به عاقبت نیک در لحظه جان‌کندن''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / اطمینان به عاقبت نیک در لحظه جان‌کندن

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''حکمت تأخیر شادمانی مؤمن محتضر تا لحظه مرگ''': ( .. ؟ .. )
# '''رابطه ولایت محمد و آل محمد با رفع خوف از آینده''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / ((آثار ولایت محمد و آل محمد هنگام احتضار)) / رابطه ولایت محمد و آل محمد با رفع خوف از آینده
# '''حضور معصومین بر بالین مؤمن محتضر برای تسلی مؤمن محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / ((حضور معصومین بر بالین مؤمن محتضر)) / ((حکمت حضور معصومین بر بالین مؤمن محتضر)) / ((حضور معصومین بر بالین مؤمن محتضر برای تسلی مؤمن محتضر))
# '''اهمیت استقامت تا آخرین لحظه زندگی دنیوی''': مرگ / متعلقات مرگ / ((حسن الخاتمة)) / ((شرائط حسن الخاتمة)) / ((استقامت تا لحظه مرگ)) / اهمیت استقامت تا آخرین لحظه زندگی دنیوی

==== فرقانی ====
# رنج و سختی دائمی دنیا برای مومن تا لحظه مرگ
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین مومن محتضر
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط محتضر
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# استقبال پیامبر و اهل بیت از مومن محتضر

==حدیث چهارم==
{{متن حدیث|4- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر النَّضْرُ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ إِنَّ أَشَدَّ مَا يَكُونُ عَدُوُّكُمْ كَرَاهِيَةً لِهَذَا الْأَمْرِ حِينَ تَبْلُغُ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَنْجَرَتِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ آلِ عُثْمَانَ كَانَ سَبَّابَةً لِعَلِيٍّ ع فَحَدَّثَتْنِي مَوْلَاةٌ لَهُ كَانَتْ تَأْتِينَا قَالَتْ لَمَّا احْتُضِرَ قَالَ مَا لِي وَ لَهُمْ قُلْتُ جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ مَا لَهُ قَالَ هَذَا فَقَالَ لِمَا أُرِيَ مِنَ الْعَذَابِ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً}} هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لَا وَ اللَّهِ حَتَّى يَكُونَ ثَبَاتُ الشَّيْ‏ءِ فِي الْقَلْبِ وَ إِنْ صَلَّى وَ صَامَ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''اوج کراهت دشمن از ولایت هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال دشمنان اهل بیت هنگام احتضار)) / ((اوج کراهت از ولایت)) / اوج کراهت دشمن از ولایت هنگام مرگ
# '''مشاهده عذاب توسط دشمنان علی(ع) در احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار کافران و گنه‌کاران / ((احوال دشمنان اهل بیت هنگام احتضار)) / ((مشاهده عذاب در احتضار)) / مشاهده عذاب توسط دشمنان علی(ع) در احتضار
# '''شرط ایمان به تحکیم قلبی ولایت''': 
# '''بی‌اثری عبادات بدون ولایت قلبی''':    
# '''سرنوشت سبّاب علی(ع) هنگام احتضار''': 

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''حکمت تأخیر کشف حقیقت تا لحظه مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / خصائص الاحتضار / ((کشف حقیقت هنگام احتضار)) / حکمت تأخیر کشف حقیقت تا لحظه مرگ
# '''رابطه تسلیم قلبی با نجات اخروی''': 
# '''حکمت نمایش عذاب برای منکران ولایت''': 
# '''اهمیت ثبات عقیدتی بر صرف اعمال ظاهری''':

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ...}}
# مرگ دشمن اهل بیت
# کیفیت مرگ دشمن اهل بیت
# کیفیت مرگ ناصبی
# عاقبت ناصبی
# عذاب سب کننده امیرالمومنین
# لحظه رسیدن روح به گلوگاه (جان دادن)، اوج کراهت دشمن اهل بیت
# مشاهده عذاب توسط ناصبی در لحظه مرگ
# عذاب برزخی ناصبی در لحظه مرگ
# اهمیت ولایت اهل بیت در لحظه مرگ
# بی‌ارزش بودن عبادات ناصبی بدون ایمان به ولایت
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت

==حدیث پنجم==
{{متن حدیث|5- شي، تفسير العياشي عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّمَا أَحَدُكُمْ حِينَ يَبْلُغُ نَفْسُهُ هَاهُنَا يَنْزِلُ عَلَيْهِ مَلَكُ الْمَوْتِ فَيَقُولُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَرْجُو فَقَدْ أُعْطِيتَهُ وَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَخَافُهُ فَقَدْ أَمِنْتَ مِنْهُ وَ يُفْتَحُ لَهُ بَابٌ إِلَى مَنْزِلِهِ مِنَ الْجَنَّةِ وَ يُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَسْكَنِكَ‏ فِي الْجَنَّةِ وَ انْظُرْ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ ع رُفَقَاؤُكَ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ: {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ.}}}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 178

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# بشارت ملک‌الموت به تحقق امید مؤمن
# بشارت ملک‌الموت به زوال ترس مؤمن
# گشایش باب بهشت برای محتضر مؤمن
# نمایش منزل بهشتی به مؤمن هنگام مرگ
# معرفی پیامبر و ائمه به عنوان رفیقان اخروی
# تفسیر بشارت دنیوی به مشاهدات احتضار

===== نمایه‌های فرعی =====
# فلسفه نمایش پاداش پیش از مرگ کامل
# رابطه تقوا با بشارت هنگام احتضار
# حکمت معرفی رفقای اخروی در بالین
# اهمیت دیدار ائمه برای تسکین محتضر

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ.}}
# قبض روح مومن
# گفتگوی ملک الموت با مومن در لحظه مرگ
# بشارت ملک الموت به مومن در لحظه جان دادن
# بشارت ملک الموت به امنیت مومن در لحظه مرگ
# گشوده شدن دری از درهای بهشت در لحظه مرگ در قبر مومن
# مومن و مشاهده جایگاه خود در بهشت در لحظه مرگ
# پیامبراکرم، امیرالمومنین و حسنین{{ع}}، همراهان مومن در دنیا و آخرت
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط محتضر
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین محتضر
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت
# قبر، منزل مومن
# بهشت، مسکن مومن
# پیامبراکرم، امام علی و حسنین، رفقای مومن در برزخ
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت
# ولایت تکوینی پیامبر و اهل بیت

==حدیث ششم==
{{متن حدیث|6- شي، تفسير العياشي عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع مَا يُصْنَعُ بِأَحَدِنَا عِنْدَ الْمَوْتِ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ يَا أَبَا حَمْزَةَ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَرَى مَكَانَهُ مِنَ اللَّهِ وَ مَكَانَهُ مِنَّا إِلَّا أَنْ يَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا ثُمَّ أَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى نَحْرِهِ أَ لَا أُبَشِّرُكَ يَا أَبَا حَمْزَةَ فَقُلْتُ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ إِذَا كَانَ ذَلِكَ أَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ ع مَعَهُ يَقْعُدُ عِنْدَ رَأْسِهِ فَقَالَ لَهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ مَا تَعْرِفُنِي أَنَا رَسُولُ اللَّهِ هَلُمَّ إِلَيْنَا فَمَا أَمَامَكَ خَيْرٌ لَكَ مِمَّا خَلَّفْتَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَخَافُ فَقَدْ أَمِنْتَهُ وَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَرْجُو فَقَدْ هَجَمْتَ عَلَيْهِ «1» أَيَّتُهَا الرُّوحُ اخْرُجِي إِلَى رَوْحِ اللَّهِ وَ رِضْوَانِهِ وَ يَقُولُ لَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ مِثْلَ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَ لَا أُخْبِرُكَ بِذَلِكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ قَوْلِ اللَّهِ: (الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ ..) الْآيَةَ.}}

{{عربی|(1) أي انتهيت إليه بغتة على غفلة منك.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# رسیدن جان به گلو نشانه مشاهده منزلت
# حضور پیامبر و علی در بالین محتضر
# بشارت پیامبر به زوال ترس مؤمن
# بشارت پیامبر به تحقق امید مؤمن
# دعوت پیامبر به سوی روح الله
# تأیید علی بر سخنان پیامبر در بالین
# تفسیر بشارت به آیه تقوا و ایمان

===== نمایه‌های فرعی =====
# فلسفه تأخیر مشاهده منزلت تا احتضار
# حکمت حضور مشترک پیامبر و علی
# رابطه تقوا با بشارت هنگام مرگ
# اهمیت اطمینان بخشی به محتضر مؤمن

==== فرقانی ====
# حتمی بودن مرگ
# قبض روح مومن
# احوال مومن هنگام مرگ
# بشارت‌های امام باقر به رخدادهای لحظه مرگ برای مومن
# حضور پیامبر و امیرالمومنین بر بالین مومن محتضر
# بشارت رسول خدا به مومن محتضر در هنگام مرگ
# دعوت رسول خدا از روح مومن در لحظه مرگ به همنشینی با آن حضرت
# بشارت امیرالمومنین به مومن محتضر در هنگام مرگ
# دعوت امیرالمومنین از روح مومن در لحظه مرگ به همنشینی با آن حضرت
# امام مفسر واقعی قرآن
# تفسیر قرآن توسط امام
# علم امام به قرآن
# علم امام به غیب (احوالات مرگ)
# جایگاه پیامبر و امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امیرالمومنین

==حدیث هفتم==
{{متن حدیث|7- جا، المجالس للمفيد عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مَهْدِيٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: دَخَلَ الْحَارِثُ الْهَمْدَانِيُّ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٍّ ع فِي نَفَرٍ مِنَ الشِّيعَةِ وَ كُنْتُ فِيهِمْ فَجَعَلَ الْحَارِثُ يَتَّئِدُ فِي مِشْيَتِهِ وَ يَخْبِطُ الْأَرْضَ بِمِحْجَنِهِ وَ كَانَ مَرِيضاً فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ كَانَتْ لَهُ مِنْهُ مَنْزِلَةٌ فَقَالَ كَيْفَ تَجِدُكَ يَا حَارِثُ فَقَالَ نَالَ الدَّهْرُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مِنِّي وَ زَادَنِي أَوْباً غَلِيلًا اخْتِصَامُ أَصْحَابِكَ بِبَابِكَ قَالَ وَ فِيمَ خُصُومَتُهُمْ قَالَ فِيكَ وَ فِي الثَّلَاثَةِ مِنْ قَبْلِكَ «2» فَمِنْ مُفْرِطٍ مِنْهُمْ غَالٍ وَ مُقْتَصِدٍ تَالٍ وَ مِنْ مُتَرَدِّدٍ مُرْتَابٍ لَا يَدْرِي أَ يُقْدِمُ أَمْ يُحْجِمُ فَقَالَ حَسْبُكَ يَا أَخَا هَمْدَانَ أَلَا إِنَّ خَيْرَ شِيعَتِي النَّمَطُ «3» الْأَوْسَطُ إِلَيْهِمْ يَرْجِعُ الْغَالِي وَ بِهِمْ يَلْحَقُ التَّالِي فَقَالَ لَهُ الْحَارِثُ لَوْ كَشَفْتَ فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي الرَّيْنَ عَنْ قُلُوبِنَا وَ جَعَلْتَنَا فِي ذَلِكَ عَلَى بَصِيرَةٍ مِنْ أَمْرِنَا قَالَ قَدْكَ‏ فَإِنَّكَ امْرُؤٌ مَلْبُوسٌ عَلَيْكَ إِنَّ دِينَ اللَّهِ لَا يُعْرَفُ بِالرِّجَالِ بَلْ بِآيَةِ الْحَقِّ فَاعْرِفِ الْحَقَّ تَعْرِفْ أَهْلَهُ يَا حَارِثُ إِنَّ الْحَقَّ أَحْسَنُ الْحَدِيثِ وَ الصَّادِعَ «4» بِهِ مُجَاهِدٌ وَ بِالْحَقِّ أُخْبِرُكَ فَأَرْعِنِي سَمْعَكَ ثُمَّ خَبِّرْ بِهِ مَنْ كَانَتْ لَهُ حَصَانَةٌ مِنْ أَصْحَابِكَ أَلَا إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَ أَخُو رَسُولِهِ وَ صَدِيقُهُ الْأَوَّلُ قَدْ صَدَّقْتُهُ وَ آدَمُ بَيْنَ الرُّوحِ وَ الْجَسَدِ ثُمَّ إِنِّي صَدِيقُهُ الْأَوَّلُ فِي أُمَّتِكُمْ حَقّاً فَنَحْنُ الْأَوَّلُونَ وَ نَحْنُ الْآخِرُونَ وَ نَحْنُ خَاصَّتُهُ يَا حَارِثُ وَ خَالِصَتُهُ وَ أَنَا صَفْوُهُ وَ وَصِيُّهُ وَ وَلِيُّهُ وَ صَاحِبُ نَجْوَاهُ وَ سِرِّهِ أُوتِيتُ فَهْمَ الْكِتَابِ وَ فَصْلَ الْخِطَابِ وَ عِلْمَ الْقُرُونِ وَ الْأَسْبَابِ وَ اسْتُودِعْتُ أَلْفَ مِفْتَاحٍ يَفْتَحُ كُلُّ مِفْتَاحٍ أَلْفَ بَابٍ يُفْضِي كُلُّ بَابٍ إِلَى أَلْفِ عَهْدٍ «5» وَ أُيِّدْتُ وَ اتُّخِذْتُ وَ أُمْدِدْتُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ نَفْلًا وَ إِنَّ ذَلِكَ لَيَجْرِي لِي وَ لِمَنْ تَحَفَّظَ «6» مِنْ ذُرِّيَّتِي مَا جَرَى اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ حَتَّى يَرِثَ اللَّهُ الْأَرْضَ وَ مَنْ عَلَيْهَا وَ أُبَشِّرُكَ يَا حَارِثُ لَتَعْرِفُنِي عِنْدَ الْمَمَاتِ وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْحَوْضِ وَ عِنْدَ الْمُقَاسَمَةِ قَالَ الْحَارِثُ وَ مَا الْمُقَاسَمَةُ قَالَ مُقَاسَمَةُ النَّارِ أُقَاسِمُهَا قِسْمَةً صَحِيحَةً أَقُولُ هَذَا وَلِيِّي فَاتْرُكِيهِ وَ هَذَا عَدُوِّي فَخُذِيهِ ثُمَّ أَخَذَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع بِيَدِ الْحَارِثِ - فَقَالَ يَا حَارِثُ أَخَذْتُ بِيَدِكَ كَمَا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِيَدِي فَقَالَ لِي وَ قَدْ شَكَوْتُ إِلَيْهِ حَسَدَ قُرَيْشٍ وَ الْمُنَافِقِينَ لِي إِنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَخَذْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ بِحُجْزَتِهِ يَعْنِي عِصْمَتَهُ مِنْ ذِي الْعَرْشِ تَعَالَى وَ أَخَذْتَ أَنْتَ يَا عَلِيُّ بِحُجْزَتِي وَ أَخَذَ ذُرِّيَّتُكَ بِحُجْزَتِكَ وَ أَخَذَ شِيعَتُكُمْ بِحُجَزِكُمْ فَمَا ذَا يَصْنَعُ اللَّهُ بِنَبِيِّهِ وَ مَا يَصْنَعُ نَبِيُّهُ بِوَصِيِّهِ خُذْهَا إِلَيْكَ يَا حَارِثُ قَصِيرَةٌ مِنْ طَوِيلَةٍ أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَكَ مَا اكْتَسَبْتَ يَقُولُهَا ثَلَاثاً فَقَامَ الْحَارِثُ يَجُرُّ رِدَاءَهُ وَ يَقُولُ مَا أُبَالِي بَعْدَهَا مَتَى لَقِيتُ الْمَوْتَ أَوْ لَقِيَنِي.}}


{{عربی|(2)في كشف الغمّة ص 123 هكذا: قال: فى شأنك و البلية من قبلك. و في ذيل ص 3 من الأمالي للمفيد جعله بدلا عما في المتن.}}

{{عربی|(3)النمط: جماعة من الناس أمرهم واحد.}}

{{عربی|(4) صدع بالحق. تكلم به جهارا.}}

{{عربی|(5) في نسخة: الف الف.}}

{{عربی|(6) في نسخة: استحفظ.}}
         
بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 180

{{عربی|ما، الأمالي للشيخ الطوسي جماعة عن أبي المفضل عن محمد بن علي بن مهدي و غيره عن محمد بن علي بن عمرو مثله}} «2» 

'''بيان''': 

{{عربی|يتّئد أي يتثبّت و يتأنّى من التؤدة و في ما يتأوّد أي يتعوج و خبطه ضربه شديدا و المحجن كمنبر العصا المعوجة و أوب كفرح غضب و في ما أوارا و غليلا و الأوار بالضم حرارة الشمس و حرارة العطش و الغليل الحقد و الضغن و حرارة الحب و الحزن و أحجم عنه كفّ أو نكص هيبة و قد إذا كانت اسمية تكون على وجهين اسم فعل مرادفة ليكفي نحو قولهم قدني درهم و اسم مرادف لحسب ذكره الفيروزآبادي و قال أرعني سمعك و راعني استمع لمقالي قوله ع نفلا أي زائدا على ما أعطيت من الفضائل و الكرائم قوله ع قبلا أي مقابلة و عيانا و قوله ع تخاله أي تظنه.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# اختلاف شیعیان درباره منزلت امیرالمؤمنین(ع)
# توصیه امام علی(ع) به اعتدال در اعتقاد
# شناخت حق به جای شناخت دین از طریق افراد
# اعلام مقام صدیقیت اول امام علی(ع)
# سپرده شدن هزار مفتاح دانش به امام علی(ع)
# جریان شب قدر برای امام و فرزندانش
# مقاسمه آتش توسط امام علی(ع) در قیامت
# تمسک پیامبر(ص) به خدا و امام به پیامبر
# همراهی انسان با کسی که دوستش دارد
# آرامش حارث همدانی پس از شنیدن سخنان امام

===== نمایه‌های فرعی =====
# اهمیت اعتدال در اعتقادات مذهبی
# معیار شناخت دین از طریق حق
# فلسفه وراثت علم و ولایت در اهل‌بیت
# رابطه محبت با سرنوشت اخروی انسان
# نقش امام در نجات شیعیان در قیامت

==== فرقانی ====
# گفتگوی امیرالمومنین با حارث همدانی پیرامون جایگاه خود و مومنان پس از مرگ
# دیدگاه سه گروه از شیعیان نسبت به مقام و منزلت امیرالمومنین
# ناراحتی حارث از افراط، تفریط و تشکیک شیعیان نسبت به امیرالمومنین
# بهترین شیعیان امیرالمومنین از منظر آن حضرت
# میانه روها بهترین شیعیان امیرالمومنین
# لازمه شناخت اهل حق، شناخت خود حق
# تصدیق پیامبر توسط امیرالمومنین، قبل از خلقت آدم{{ع}}
# امیرالمومنین، نخستین دوست پیامبر در امت اسلام
# اهل بیت، خاص‌ترین و برگزیده‌ترین بندگان خدا
# امیرالمومنین، وصی پیامبر
# امیرالمومنین، صاحب سر و مناجات پیامبر
# علم امیرالمومنین به قرآن
# علم امیرالمومنین به قرون و اسباب
# گستره علم امام
# تایید امامان با شب قدر
# مژده امیرالمومنین به شناخت آن حضرت توسط حارث در هنگام مرگ و پس از آن
# امیرالمومنین تقسیم کننده اهل آتش 
# عدالت امیرالمومنین در تقسیم اهل آتش
# همنشینی انسان پس از مرگ با کسی که او را دوست دارد
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین
# امیرالمومنین مقسم بهشت و جهنم

==حدیث هشتم==
{{متن حدیث|8- فس، تفسير القمي أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا يَمُوتُ مُوَالٍ لَنَا مُبْغِضٌ لِأَعْدَائِنَا إِلَّا وَ يَحْضُرُهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْحَسَنُ‏ وَ الْحُسَيْنُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ فَيَرَوْنَهُ وَ يُبَشِّرُونَهُ وَ إِنْ كَانَ غَيْرَ مُوَالٍ لَنَا يَرَاهُمْ بِحَيْثُ يَسُوؤُهُ وَ الدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ قَوْلُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع لِحَارِثٍ الْهَمْدَانِيِ‏: يَا حَارِ هَمْدَانَ مَنْ يَمُتْ يَرَنِي *** مِنْ مُؤْمِنٍ أَوْ مُنَافِقٍ قُبُلًا.}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 181

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# حضور پیامبر(ص) و ائمه(ع) هنگام مرگ موالیان
# بشارت پیامبر(ص) و ائمه(ع) به موالیان هنگام مرگ
# رؤیت دشمنان اهل‌بیت(ع) از ائمه به شکل ناخوشایند
# دیدن امیرالمؤمنین(ع) توسط مؤمن و منافق هنگام مرگ
# شرط بغض دشمنان برای حضور ائمه(ع)

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه ولایت با تجربه مرگ
# تفاوت تجربه مرگ مؤمن و منافق
# اهمیت بغض دشمنان در کنار محبت اهل‌بیت(ع)
# نقش ائمه(ع) در آرامش روانی هنگام مرگ

==== فرقانی ====
# اهمیت تولی و تبری
# نقش و اثر تولی و تبری در هنگام مرگ
# اهمیت بغض دشمنان اهل بیت
# اهمیت ولایت اهل بیت
# حضور پیامبراکرم، امیرالمومنین و حسنین بر بالین مومن محتضر
# بشارت پیامبر و اهل بیت در هنگام مرگ به مومن محتضر
# کیفیت مرگ مومن
# مشاهده اهل بیت توسط محتضر، مومن یا منافق
# مشاهده اهل بیت با چهره ناراحت توسط منافق در حال احتضار
# مشاهده امیرالمومنین توسط مومن و منافق در لحظه مرگ
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت
# ولایت تکوینی پیامبر و اهل بیت

==حدیث نهم==
{{متن حدیث|9- ما، الأمالي للشيخ الطوسي الْمُفِيدُ عَنِ الْمَرَاغِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ السَّبِيعِيِّ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعُرَنِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِي دَاوُدَ الْأَنْصَارِيِّ عَنِ الْحَارِثِ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ فَقُلْتُ حُبِّي لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ يَا حَارِثُ أَ تُحِبُّنِي قُلْتُ نَعَمْ وَ اللَّهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ أَمَا لَوْ بَلَغَتْ نَفْسُكَ الْحُلْقُومَ رَأَيْتَنِي حَيْثُ تُحِبُّ وَ لَوْ رَأَيْتَنِي وَ أَنَا أَذُودُ «1» الرِّجَالَ عَنِ الْحَوْضِ ذَوْدَ غَرِيبَةِ الْإِبِلِ لَرَأَيْتَنِي حَيْثُ تُحِبُّ وَ لَوْ رَأَيْتَنِي وَ أَنَا مَارٌّ عَلَى الصِّرَاطِ بِلِوَاءِ الْحَمْدِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ ص لَرَأَيْتَنِي حَيْثُ تُحِبُّ: «2».}}

{{عربی|ما، الأمالي للشيخ الطوسي المفيد عن المرزباني عن عبد الله بن الحسن عن محمد بن رشيد قال آخر شعر قاله السيد بن محمد رحمه الله قبل وفاته بساعة و ذلك أنه أغمي عليه و اسود لونه ثم أفاق و قد ابيض وجهه و هو يقول‏: «أحب الذي من مات من أهل وده *** تلقاه بالبشرى لدى الموت يضحك‏». «و من مات يهوي غيره من عدوه *** فليس له إلا إلى النار مسلك‏». «أبا حسن تفديك نفسي و أسرتي *** و مالي و ما أصبحت في الأرض أملك‏». «أبا حسن إني بفضلك عارف *** و إني بحبل من هواك لممسك‏»}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# دیدار حارث همدانی با امیرالمؤمنین(ع)
# اظهار محبت حارث به امیرالمؤمنین(ع)
# دیدن امیرالمؤمنین(ع) توسط محبان هنگام مرگ
# راندن مردم از حوض توسط امیرالمؤمنین(ع)
# حمل لوای حمد توسط امیرالمؤمنین(ع) در صراط

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه محبت با رؤیت امام هنگام مرگ
# نقش امیرالمؤمنین(ع) در حوض کوثر
# مقام امیرالمؤمنین(ع) در پیشاپیش پیامبر(ص)
# پاداش محبت اهل‌بیت(ع) در آخرت

==== فرقانی ====
# اهمیت حب امیرالمومنین
# اثرات حب امیرالمومنین در آخرت
# عشق حارث همدانی به امیرالمومنین
# امیرالمومنین، حامل لوای حمد
# امیرالمومنین و حوض کوثر
# مشاهده امیرالمومنین در لحظه مرگ
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین
# منازل امیرالمومنین در عالم آخرت

==حدیث دهم==
{{متن حدیث|10- ع، علل الشرائع أَبِي عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ أَخِيهِ عَلِيٍّ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَابُورَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ فِي الْمَيِّتِ تَدْمَعُ عَيْنُهُ عِنْدَ الْمَوْتِ فَقَالَ ذَلِكَ عِنْدَ مُعَايَنَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص يَرَى مَا يَسُرُّهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَمَا تَرَى الرَّجُلَ إِذَا يَرَى مَا يَسُرُّهُ فَتَدْمَعُ عَيْنُهُ وَ يَضْحَكُ:}}.

{{متن حدیث|كا، الكافي محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد عن علي بن الحكم عن معاوية بن وهب مثله: «2»- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر فضالة مثله- مع، معاني الأخبار ابن الوليد عن الصفار عن ابن معروف عن علي بن مهزيار عن فضالة مثله}} «3».

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# اشک ریختن چشم مؤمن هنگام مرگ
# مشاهده پیامبر(ص) توسط مؤمن هنگام مرگ
# دیدن امور مسرت‌بخش توسط مؤمن هنگام مرگ
# خندیدن مؤمن هنگام مرگ

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه اشک با شادی درونی هنگام مرگ
# حکمت نمایش بشارت‌ها به مؤمن هنگام مرگ
# تفسیر واکنش‌های ظاهری مؤمن در لحظه مرگ
# جایگاه پیامبر(ص) در تجربه مرگ مؤمن

==== فرقانی ====
# احوال مومن هنگام مرگ
# گریان شدن چشم مومن در لحظه مرگ
# گریه مومن محتضر از شوق مشاهده پیامبراکرم
# حضور پیامبر بر بالین محتضر
# جایگاه پیامبر در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر 
# ولایت تکوینی پیامبر

==حدیث یازدهم==
{{متن حدیث|11- فس، تفسير القمي {{متن قرآن|يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى‏ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً}} قَالَ إِذَا حَضَرَ الْمُؤْمِنَ الْوَفَاةُ نَادَى مُنَادٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ {{متن قرآن|يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي}} راضِيَةً بِوَلَاءِ عَلِيٍ‏ مَرْضِيَّةً بِالثَّوَابِ {{متن قرآن|فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي}} فَلَا يَكُونُ لَهُ هِمَّةٌ إِلَّا اللُّحُوقُ بِالنِّدَاءِ.}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 183

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# ندای الهی به نفس مطمئنه هنگام مرگ
# رضایت از ولایت علی(ع) در ندای الهی
# رضایت از ثواب در ندای الهی
# دعوت به ورود در زمره بندگان الهی
# دعوت به ورود در بهشت هنگام مرگ
# انحصار همت مؤمن در پیوستن به ندای الهی

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه ولایت با اطمینان قلبی هنگام مرگ
# فلسفه بشارت الهی برای زدودن دلواپسی
# اهمیت ولایت در تحقق رضایت متقابل
# تأثیر ندای الهی بر اشتیاق به مرگ

==== فرقانی ====
# احتضار مومن
# ندای الهی به مومن هنگام احتضار
# خطاب «نفس مطمئنة» به مومن هنگام احتضار از سوی خدا
# رضایت نفس مومن هنگام بازگشت به خدا به ولایت امیرالمومنین
# اهمیت ولایت امیرالمومنین در هنگام مرگ
# اثر ولایت امیرالمومنین در دخول به بهشت
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|یا ایتها النفس المطمئنة}}
# پیوستن به عبادالله در بهشت، تمام همت مومن محتضر
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین

==حدیث دوازدهم==
{{متن حدیث|12- ل، الخصال الْأَرْبَعُمِائَةِ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع تَمَسَّكُوا بِمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ بِهِ فَمَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى مَا يُحِبُّ إِلَّا أَنْ يَحْضُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى‏ وَ تَأْتِيهِ الْبِشَارَةُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَتَقَرُّ عَيْنُهُ وَ يُحِبُّ لِقَاءَ اللَّهِ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تمسک به دستورات الهی برای غبطه هنگام مرگ
# حضور پیامبر(ص) نزد مؤمن هنگام مرگ
# مشاهده آنچه مؤمن دوست دارد هنگام مرگ
# بشارت الهی به مؤمن هنگام مرگ
# روشنی چشم مؤمن با بشارت الهی
# محبت به لقای الهی پس از بشارت

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه تقوا با غبطه هنگام مرگ
# فلسفه حضور پیامبر(ص) برای آرامش مؤمن
# تأثیر بشارت الهی بر اشتیاق به مرگ
# اهمیت استقامت برای دیدار پیامبر(ص) هنگام مرگ

==== فرقانی ====
# امر امام به تمسک به اوامر الهی
# وجوب اطاعت اطاعت از اوامر الهی
# حضور پیامبراکرم بر بالین مومن محتضر
# بشارت الهی به مومن محتضر
# روشنی چشم مومن هنگام اختضار
# عشق مومن محتضر به پیوستن به پیامبر و اهل بیت
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث سیزدهم==
{{متن حدیث|13- ير، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ يَحْيَى الْخَثْعَمِيِّ عَنْ بُرَيْدِ «1» بْنِ مُعَاوِيَةَ الْعِجْلِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع (اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ)، فَقَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَمُوتُ وَ لَا كَافِرٍ فَيُوضَعُ فِي قَبْرِهِ حَتَّى يُعْرَضَ عَمَلُهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَى عَلِيٍّ ع فَهَلُمَّ جَرّاً إِلَى آخِرِ مَنْ فَرَضَ اللَّهُ طَاعَتَهُ عَلَى الْعِبَادِ.}}

{{عربی|(1) بريد - وزان زبير - بن معاوية العجليّ، أبو القاسم، عربى، روى عن أبي عبد اللّه و أبى جعفر عليهما السلام، مات في حياة أبي عبد اللّه عليه السلام و قيل: فى سنة 150، و الرجل وجه من وجوه أصحابنا، و فقيه من أكابر فقهائنا، له محل عند الأئمّة عليهم السلام، قال الكشّيّ: إنّه ممن اتفقت العصابة على تصديقه، و ممن انقادوا له بالفقه، و روى أخبارا كثيرة في فضله و توثيقه عن الأئمّة، يوجد ترجمته في ص 155 من رجال الكشّيّ، و في ص 81 من النجاشيّ، و فصل الفاضل المامقاني ترجمته في ج 1 ص 164 فليراجع.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# عرضه اعمال مؤمن و کافر بر پیامبر(ص)
# عرضه اعمال بر امام علی(ع) پس از مرگ
# عرضه اعمال بر همه ائمه(ع) به ترتیب
# زمان عرضه اعمال پیش از دفن میت
# شمول عرضه اعمال بر مؤمن و کافر

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه ولایت با نظارت بر اعمال بندگان
# فلسفه عرضه اعمال بر معصومین(ع)
# اهمیت آگاهی از حضور ائمه(ع) در برزخ
# تفسیر آیه عرضه اعمال بر مؤمنین

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه{{متن قرآن|اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}
# عرضه اعمال در قبر
# عرضه اعمال مومن و کافر هنگام مرگ بر پیامبر و امام علی
# اهمیت پذیرش نبوت پیامبر و ولایت امام علی
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث چهاردهم==
{{متن حدیث|14- سن، المحاسن أَبِي عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِاللَّهِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ كُلَيْبِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْأَسَدِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ ع مَا بَيْنَ مَنْ وَصَفَ هَذَا الْأَمْرَ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ فَيُقَالُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَرْجُو فَقَدْ قَدِمْتَ عَلَيْهِ وَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَتَخَوَّفُ فَقَدْ أَمِنْتَ مِنْهُ وَ إِنَّ أَمَامَكَ لَإِمَامَ صِدْقٍ اقْدَمْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلِيٍّ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ ع}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# بشارت به مؤمن هنگام مرگ
# تحقق آرزوهای مؤمن پس از مرگ
# زوال ترس‌های مؤمن در لحظه مرگ
# حضور پیامبر(ص) و ائمه(ع) در برزخ
# معرفی امام علی(ع) و امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به مؤمن

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه ولایت با آرامش در مرگ
# اهمیت امید به لقای معصومین(ع)
# فلسفه بشارت الهی به مؤمنان
# تأثیر اعتقاد بر تجربه مرگ

==== فرقانی ====
# بشارت به مومن هنگام مرگ
# رسیدن مومن به آرزوهای خود در هنگام مرگ
# بشارت به امنیت مومن در هنگام مرگ
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین محتضر
# استقبال پیامبر و اهل بیت از مومن محتضر
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث پانزدهم==
{{متن حدیث|15- سن، المحاسن ابْنُ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ «3» عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ النَّخَعِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ ع يَقُولُ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي ع أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ‏ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ - وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ - وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّيَّةً}} فَنَحْنُ وَ اللَّهِ ذُرِّيَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص.}}

{{عربی|(3) عقبة بضم العين و سكون القاف.}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 184

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# رسیدن جان به گلو به عنوان آستانه مشاهده حقایق
# مشاهده مؤمن از حقایق شادی‌بخش هنگام مرگ
# شهادت امام صادق(ع) بر سخن امام باقر(ع)
# اهل‌بیت به عنوان ذریه پیامبر در آیه ۳۸ سوره رعد
# غبطه و روشنی چشم مؤمن در لحظه احتضار

===== نمایه‌های فرعی =====
# فلسفه تأخیر کشف حقایق تا لحظه مرگ
# رابطه میان ایمان و مشاهدات حین جان‌کندن
# اهمیت انتساب اهل‌بیت(ع) به پیامبر(ص)
# تسلی مؤمنان با وعده مشاهده حقیقت

==== فرقانی ====
# رسیدن مومن به خوشبختی با رسیدن جان او به گلوگاه
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّيَّةً}}
# اهل بیت، ذریه رسول خدا
# باز شدن چشم برزخی محتضر

==حدیث شانزدهم==
{{متن حدیث|16- سن، المحاسن أَبِي عَنِ النَّضْرِ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ شَجَرَةَ «1» أَخِي بَشِيرٍ النَّبَّالِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يُعَايِنَ مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ.}}

{{عربی|(1) هو شجرة بن ميمون بن أبي أراكة النبال الوابشى، مولاهم الكوفيّ، ثقة و من وجوه الاصحاب و أجلائهم.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# رسیدن جان به گلو به عنوان آستانه مشاهده حقایق
# نزدیکی مؤمن به مشاهده آنچه چشم او را روشن می‌کند
# قرب لحظه مرگ با دیدن حقایق شادی‌بخش

===== نمایه‌های فرعی =====
# فلسفه تأخیر کشف حقایق تا هنگام جان‌کندن
# رابطه میان ایمان و مشاهدات حین احتضار
# تسلی مؤمنان با وعده مشاهده قریب‌الوقوع حقیقت

==== فرقانی ====
# باز شدن چشم برزخی مومن هنگام مرگ
# مرگ مومن

==حدیث هفدهم==
{{متن حدیث|17- سن، المحاسن ابْنُ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَوَّاضٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ ع يَقُولُ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُ أَحَدِكُمْ هَذِهِ قِيلَ لَهُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَحْزَنُ مِنْ هَمِّ الدُّنْيَا وَ حُزْنِهَا فَقَدْ أَمِنْتَ مِنْهُ وَ يُقَالُ لَهُ أَمَامَكَ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ «2».}}

{{عربی|(2) رواه الكليني كما يأتي تحت رقم 55.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# بشارت امنیت از غم دنیا هنگام جان‌کندن
# نوید حضور پیامبر(ص) در پیش‌روی مؤمن محتضر
# نوید حضور امام علی(ع) در پیش‌روی مؤمن محتضر
# نوید حضور حضرت فاطمه(س) در پیش‌روی مؤمن محتضر
# رسیدن جان به گلو به عنوان آغاز بشارت‌ها

===== نمایه‌های فرعی =====
# فلسفه تسلی مؤمن با یادآوری پایان رنج دنیوی
# رابطه ایمان با حضور معصومان(ع) هنگام مرگ
# اهمیت بشارت به اهل‌بیت(ع) برای تسکین جان‌کندن
# حکمت اعلام امنیت از غم در لحظات واپسین زندگی

==== فرقانی ====
# حتمی بودن مرگ
# مرگ مومن
# در امان بودن مومن از غم و اندوه دنیا هنگام رسیدن جانش به گلوگاه
# حضور پیامبراکرم و اهل بیت بر بالین مومن محتضر
# حضور فاطمه زهرا بر بالین محتضر
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط محتضر
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث هجدهم==
{{متن حدیث|18- سن، المحاسن أَبِي عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ الطَّائِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَشَدَّ مَا يَكُونُ عَدُوُّكُمْ كَرَاهَةً لِهَذَا الْأَمْرِ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ وَ أَشَدَّ مَا يَكُونُ أَحَدُكُمْ اغْتِبَاطاً بِهَذَا الْأَمْرِ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ فَيَنْقَطِعُ عَنْهُ أَهْوَالُ الدُّنْيَا وَ مَا كَانَ يُحَاذِرُ مِنْهَا وَ يُقَالُ أَمَامَكَ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا فَاطِمَةَ فَلَا تَذْكُرْهَا.}}

{{عربی|ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر النضر مثله و في آخره و يقال له أمامك رسول الله ص و علي و الأئمة.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# اوج نفرت دشمن از ولایت هنگام جان‌کندن
# اوج شادی مؤمن از ولایت هنگام جان‌کندن
# قطع اهوال دنیا از مؤمن در احتضار
# قطع ترس‌های دنیوی از مؤمن در احتضار
# نوید حضور پیامبر(ص) برای مؤمن محتضر
# نوید حضور امام علی(ع) برای مؤمن محتضر

===== نمایه‌های فرعی =====
# تضاد واکنش مؤمن و کافر به ولایت
# فلسفه تشدید احساسات متضاد در لحظه مرگ
# رابطه ولایت با امنیت روانی هنگام مرگ
# حکمت قطع اهوال دنیا برای مؤمن محتضر

==== فرقانی ====
# دشمنی کافر با ولایت
# بغض کافر از ولایت
# شدیدترین حالت نفرت دشمن از ولایت اهل بیت
# لحظه مرگ، شدیدترین حالت دشمنی کافر با ولایت
# مرگ کافر
# مرگ دشمن ولایت
# مرگ مومن
# مرگ مومن ولایتمدار
# بیشترین حالت شادمانی مومن از ولایت اهل بیت
# لحظه مرگ، بیشترین حالت شادمانی مومن از ولایت
# نفش ولایت در بروز حالات دشمنی و شادمانی در انسان در لحظه مرگ
# اهمیت ولایت در لحظه مرگ
# انقطاع هراس دنیا از مومن در لحظه مرگ
# انقطاع خوف از مشکلات دنیا از مومن در لحظه مرگ
# حضور اهل بیت بر بالین مومن در لحظه مرگ
# جایگاه پیامبر و تهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث نوزدهم==
{{متن حدیث|19- سن، المحاسن ابْنُ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِاللَّهِ ع قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِمَّا أُرَدِّدُ هَذَا الْكَلَامَ عَلَيْكُمْ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ‏ يَغْتَبِطَ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى حَنْجَرَتِهِ يَأْتِيهِ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ ع فَيَقُولَانِ لَهُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَخَافُ فَقَدْ آمَنَكَ اللَّهُ مِنْهُ وَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَرْجُو فَأَمَامَكَ.}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 185

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تکرار امام صادق(ع) تعلیم لحظه مرگ
# رسیدن جان به گلو آستانه غبطه مؤمن
# حضور پیامبر(ص) نزد مؤمن محتضر
# حضور امام علی(ع) نزد مؤمن محتضر
# بشارت امنیت از ترس‌ها هنگام احتضار
# بشارت تحقق آرزوها برای مؤمن محتضر

===== نمایه‌های فرعی =====
# اهمیت تکرار تعالیم مرگ برای مؤمنان
# فلسفه تأخیر غبطه تا لحظه جان‌کندن
# رابطه ولایت با امنیت روانی هنگام مرگ
# حکمت بشارت دوگانه در لحظات واپسین زندگی

==== فرقانی ====
# حیا و شرم امام از تکرار یادآوری مرگ اصحاب به آنها
# مرگ، فاصله میان مومن و رسیدن به خوشبختی و شادمانی
# امان مومن از خوف دنیا در لحظه مرگ
# تحقق آرزوهای مومن در لحظه مرگ
# حضور پیامبر و امیرمومنان بر بالین محتضر
# بشارت پیامبر و امیرمومنان به عدم خوف و امنیت مومن محتضر 
# جایگاه پیامبر و امیرمومنان در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امیرمومنان

==حدیث بیستم==
===بخش نخست===
{{متن حدیث|20- سن، المحاسن ابْنُ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَا وَ الْمُعَلَّى بْنُ خُنَيْسٍ فَقَالَ يَا عُقْبَةُ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنَ الْعِبَادِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا هَذَا الَّذِي أَنْتُمْ عَلَيْهِ وَ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَرَى مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذَا وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْوَرِيدِ قَالَ ثُمَّ اتَّكَأَ وَ غَمَزَ إِلَيَّ الْمُعَلَّى أَنْ سَلْهُ فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ هَذِهِ فَأَيَّ شَيْ‏ءٍ يَرَى فَرَدَّدَ عَلَيْهِ بضعة عشر [بِضْعَ عَشْرَةَ] مَرَّةً أَيَّ شَيْ‏ءٍ يَرَى «1» فَقَالَ فِي كُلِّهَا يَرَى لَا يَزِيدُ عَلَيْهَا ثُمَّ جَلَسَ فِي آخِرِهَا فَقَالَ يَا عُقْبَةُ قُلْتُ لَبَّيْكَ وَ سَعْدَيْكَ فَقَالَ أَبَيْتَ إِلَّا أَنْ تَعْلَمَ فَقُلْتُ نَعَمْ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنَّمَا دِينِي مَعَ دَمِي فَإِذَا ذَهَبَ دَمِي كَانَ ذَلِكَ وَ كَيْفَ بِكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ كُلَّ سَاعَةٍ وَ بَكَيْتُ فَرَقَّ لِي فَقَالَ يَرَاهُمَا وَ اللَّهِ قُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي مَنْ هُمَا فَقَالَ ذَاكَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ ع يَا عُقْبَةُ لَنْ تَمُوتَ نَفْسٌ مُؤْمِنَةٌ أَبَداً حَتَّى تَرَاهُمَا.}}

(1) في الكافي: فقلت له بضع عشر مرة: أى شي‏ء يرى؟.
(2) في المصدر: فيقدم عليه. م.

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# انحصار قبولی عمل در ولایت اهل‌بیت(ع)
# نزدیکی لحظه مرگ به مشاهدۀ حقایق
# اصرار راوی برای دانستن مشاهدات احتضار
# مشاهدۀ پیامبر(ص) و امام علی(ع) هنگام مرگ
# حتمیت دیدار مؤمن با پیامبر(ص) و علی(ع)

===== نمایه‌های فرعی =====
# اهمیت معرفت برای آرامش در مرگ
# رابطۀ ایمان با بشارت‌های برزخی
# تردید امام در افشای حقایق غیبی
# رحمت امام به شاگرد مشتاق

==== فرقانی ====
# اهمیت ولایت اهل بیت در پذیرش اعمال
# مشاهدات محتضر هنگام مرگ
# حضور پیامبراکرم و امام علی بر بالین محتضر
# مشاهده پیامبر و امام علی توسط محتضر مومن یا کافر
# مهربانی امام با اصحاب خود
# جایگاه پیامبر و امام علی در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امام علی

===بخش دوم:===
{{متن حدیث|قُلْتُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَيْهِمَا الْمُؤْمِنُ أَيَرْجِعُ إِلَى الدُّنْيَا قَالَ لَا بَلْ يَمْضِي أَمَامَهُ فَقُلْتُ لَهُ يَقُولَانِ شَيْئاً جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ نَعَمْ يَدْخُلَانِ جَمِيعاً عَلَى الْمُؤْمِنِ فَيَجْلِسُ رَسُولُ اللَّهِ ص عِنْدَ رَأْسِهِ وَ عَلِيٌّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَيُكِبُّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ ص فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي خَيْرٌ لَكَ مِمَّا تَتْرُكُ مِنَ الدُّنْيَا ثُمَّ يَنْهَضُ رَسُولُ اللَّهِ فَيَقُومُ عَلَيْهِ «2» عَلِيٌّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا حَتَّى يُكِبَّ عَلَيْهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الَّذِي كُنْتَ تُحِبُّنِي أَمَا لَأَنْفَعُكَ «3» ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا إِنَّ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. قُلْتُ: أَيْنَ هَذَا جُعِلْتُ فِدَاكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ؟ قَالَ: فِي سُورَةِ يُونُسَ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|هَاهُنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}}.}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 186

{{عربی|(3) في المصدر: لانفعنك. م.}}
{{عربی|شي، تفسير العياشي عن عقبة بن خالد مثله}} 

'''بيان''': 

{{عربی|إنما ديني مع دمي المراد بالدم الحياة أي لا أترك طلب الدين ما دمت حيا فإذا ذهب دمي أي مت كان ذلك أي ترك الطلب أو المعنى أنه إنما يمكنني تحصيل الدين ما دمت حيا فقوله فإذا ذهب دمي استفهام إنكاري أي بعد الموت كيف يمكنني طلب الدين و في شي، تفسير العياشي فإذا ذهب ديني كان ذلك فالمعنى أن ديني مقرون بحياتي فمع عدم الدين فكأني لست بحي فقوله كان ذلك أي كان الموت و في الكافي «1» إنما ديني مع دينك فإذا ذهب ديني كان ذلك أي إن ديني إنما يستقيم إذا كان موافقا لدينك فإذا ذهب ديني لعدم علمي بما تعتقده كان ذلك أي الخسران و الهلاك و العذاب الأبدي أشار إليه مبهما لتفخيمه و أما استشهاده ع بالآية فالظاهر أنه فسر البشرى في الحياة الدنيا بما يكون عند الموت و يحتمل أن يكون ع فسر البشرى في الآخرة بذلك لأن تلك الحالة من مقدمات النشأة الآخرة فالبشرى في الحياة الدنيا بالمنامات الحسنة كما ورد في أخبار أخر أو بما بشر الله في كتبه و على لسان أنبيائه و الأول أظهر.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# عدم بازگشت مؤمن پس از مشاهده
# ورود پیامبر(ص) و علی(ع) بر بالین مؤمن
# نشستن پیامبر(ص) بر سر مؤمن محتضر
# نشستن علی(ع) بر پای مؤمن محتضر
# بشارت پیامبر(ص) به برتری آخرت
# بشارت علی(ع) به سود ولایت
# استشهاد به آیه بشارت در سوره یونس

===== نمایه‌های فرعی =====
# تجسم حضور معنوی در لحظه مرگ
# اهمیت محبت علی(ع) برای نجات
# رابطه ایمان و تقوا با بشارت برزخی
# تفسیر عرفانی آیه بشارت

==== فرقانی ====
# عدم امکان بازگشت به دنیا پس از مرگ
# عاقبت بخیری مومن
# حضور پیامبراکرم و امیرمومنان بر بالین مومن محتضر
# حضور پیامبراکرم نزد سر مومن محتضر
# حضور امیرمومنان کنار پاهای مومن محتضر
# حضور همزمان پیامبراکرم و امیرمومنان بر بالین مومن محتضر
# بشارت رسول خدا به مومن محتضر
# بشارت امیرمومنان به مومن محتضر
# تصریح قرآن به بشارت‌ به مومن هنگام احتضار
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|هَاهُنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ...}}

==حدیث بیست و یکم==
{{متن حدیث|21- سن، المحاسن مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ الْخَطَّابِ الْكُوفِيِّ وَ مُصْعَبٍ الْكُوفِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لِسَدِيرٍ «2» وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالنُّبُوَّةِ وَ عَجَّلَ رُوحَهُ إِلَى الْجَنَّةِ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى سُرُوراً «3» أَوْ تَبَيَّنَ لَهُ النَّدَامَةُ وَ الْحَسْرَةُ إِلَّا أَنْ يُعَايِنَ مَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كِتَابِهِ عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ وَ أَتَاهُ مَلَكُ الْمَوْتِ بِقَبْضِ «4» رُوحِهِ فَيُنَادِي رُوحَهُ فَتَخْرُجُ مِنْ جَسَدِهِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَمَا يُحِسُّ بِخُرُوجِهَا وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى‏ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي ثُمَّ قَالَ ذَلِكَ لِمَنْ كَانَ وَرِعاً مُوَاسِياً لِإِخْوَانِهِ وَصُولًا لَهُمْ «1» وَ إِنْ كَانَ غَيْرَ وَرِعٍ وَ لَا وَصُولٍ «2» لِإِخْوَانِهِ قِيلَ لَهُ مَا مَنَعَكَ مِنَ الْوَرَعِ وَ الْمُوَاسَاةِ لِإِخْوَانِكَ أَنْتَ مِمَّنِ انْتَحَلَ الْمَحَبَّةَ بِلِسَانِهِ وَ لَمْ يُصَدِّقْ ذَلِكَ بِفِعْلٍ وَ إِذَا لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ ص وَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع لَقِيَاهُمَا مُعْرِضَيْنِ مُقَطِّبَيْنِ فِي وَجْهِهِ غَيْرَ شَافِعَيْنِ لَهُ قَالَ سَدِيرٌ مَنْ جَدَعَ اللَّهُ أَنْفَهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَهُوَ ذَاكَ «3».}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 187

(2) في المصدر: و لا وصولا. م.

(3) في المصدر: فهو ذلك. م.

'''بيان''': 

{{عربی|جدع الأنف أي قطعه كناية عن المذلة أي من أذله الله يكون كذلك و يحتمل أن يكون من استفهاما أي من يكون كذلك فقوله جدع الله أنفه جملة دعائية فأجاب ع بأنه هو الذي ذكرت لك سابقا.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# فاصله کوتاه مرگ تا مشاهده سرنوشت
# حضور دو فرشته نگهبان هنگام مرگ
# فرا آمدن ملک‌الموت برای قبض روح
# خروج آسان روح مؤمن از بدن
# استشهاد به آیه نفس مطمئنه
# شرط ورع و مواسات برای آرامش مرگ
# بازخواست از مدعی محبت بی‌عمل
# اعراض پیامبر(ص) و امام علی(ع) از مؤمن بی‌عمل

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه ورع با آرامش احتضار
# اهمیت مواسات برادران در پذیرش ایمان
# تفاوت ادعای زبانی و تصدیق عملی
# پیامد اعراض معصومین در برزخ

==== فرقانی ====
# ملک الموت مامور قبض روح
# قبض روح توسط ملک الموت در حضور دیگر فرشتگان
# کیفیت قبض روح
# کیفیت خروج روح توسط ملک الموت
# عدم احساس خروج روح از بدن توسط مومن
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|یا ایتها النفس المطمئنة ...}}
# اختصاص مقام رضای مومن از خدا و بالعکس به مومنانی با سه خصلت
# توبیخ غیر اهل ورع در هنگام احتضار
# توبیخ غیر یاری کنندگان مومنان در هنگام احتضار
# عدم کفایت اظهار محبت به مومن بدون عمل
# لزوم تصدیق محبت لسانی با عمل
# مواجهه غیر اهل ورع با پیامبراکرم و امیرمومنان در آخرت
# عدم شفاعت پیامبر و امیرمومنان از غیر اهل ورع
# عدم شفاعت پیامبر و امیرمومنان از محب بی عمل
# جایگاه پیامبر اسلام و امیرمومنان در عالم خلقت

==حدیث بیست و دوم==
{{متن حدیث|22- سن، المحاسن ابْنُ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْتَعِينُوا عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ فِي طَاعَةِ اللَّهِ فَإِنَّ أَشَدَّ مَا يَكُونُ أَحَدُكُمْ اغْتِبَاطاً بِمَا هُوَ عَلَيْهِ لَوْ قَدْ صَارَ فِي حَدِّ الْآخِرَةِ وَ انْقَطَعَتِ الدُّنْيَا عَنْهُ فَإِذَا كَانَ فِي ذَلِكَ الْحَدِّ عَرَفَ أَنَّهُ قَدِ اسْتَقْبَلَ النَّعِيمَ وَ الْكَرَامَةَ مِنَ اللَّهِ وَ الْبُشْرَى بِالْجَنَّةِ وَ أَمِنَ مِمَّنْ كَانَ يَخَافُ وَ أَيْقَنَ أَنَّ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ مَنْ خَالَفَ دِينَهُ عَلَى بَاطِلٍ هَالِكٌ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''توصیه به تقوا و ورع''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی — '''اخلاق و تهذیب نفس''')
# '''استعانت به ورع برای استقامت دینی''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی — '''اخلاق و سلوک دینی''')
# '''استعانت به اجتهاد در طاعت الهی''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی — '''اخلاق و عبادات''')
# '''بیشترین شادی مؤمن در آستانه آخرت''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / (شادی مؤمن محتضر در آستانه آخرت) / بیشترین شادی مؤمن در آستانه آخرت
# '''قطع تعلق دنیا هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / خصائص الاحتضار / قطع تعلق دنیا هنگام مرگ
# '''مشاهده نعیم و کرامت الهی''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / معاینة الآخرة (مشاهده) / مشاهده نعیم و کرامت الهی
# '''بشارت بهشت در لحظه احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / بشارت بهشت در لحظه احتضار
# '''امنیت از ترس‌های گذشته''': مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / امنیت از ترس‌های گذشته
# '''یقین به حقانیت دین خود''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / یقین به حقانیت دین خود
# '''یقین به هلاکت مخالفان دین''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / یقین به هلاکت مخالفان دین

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''رابطه ورع با استقامت بر ولایت''': (این نمایه مربوط است به مباحث دیگر معارف حدیثی — '''اخلاق و ولایت''')
# '''اهمیت اجتهاد در طاعت برای آرامش مرگ''': مرگ / الاستعداد للموت / الحث علی الاستعداد للموت / اهمیت اجتهاد در طاعت برای آرامش مرگ
# '''تبدیل ترس به امنیت در احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / تبدیل ترس به امنیت در احتضار
# '''کشف حقیقت دین در آستانه برزخ و آخرت''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / معاینة الآخرة (مشاهده) / کشف حقیقت دین در آستانه برزخ و آخرت
# '''حکمت شادی مؤمن در لحظه مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / شادی مؤمن در لحظه مرگ / فلسفه شادی مؤمن در لحظه مرگ

==== فرقانی ====
# امر امام به تقوا
# لزوم استعانت از خدا در تلاش در راه اطاعت از او
# لزوم استعانت از خدا در ورع
# بیشترین حال خوشبختی هنگام مرگ و انقطاع از دنیا
# یقین به حقانیت اسلام در لحظه مرگ
# یقین به بطلان مخالفان با اسلام در لحظه مرگ
# روشن شدن حقایق در آستانه مرگ

==حدیث بیست و سوم==
{{متن حدیث|23- سن، المحاسن أَبِي عَنِ النَّضْرِ عَنْ يَحْيَى عَنْ قُتَيْبَةَ الْأَعْشَى «4» عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَمَا إِنَّ أَحْوَجَ مَا تَكُونُونَ فِيهِ إِلَى حُبِّنَا حِينَ تَبْلُغُ نَفْسُ أَحَدِكُمْ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى نَحْرِهِ ثُمَّ قَالَ لَا بَلْ إِلَى هَاهُنَا وَ أَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى حَنْجَرَتِهِ فَيَأْتِيهِ الْبَشِيرُ فَيَقُولُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَخَافُهُ فَقَدْ أَمِنْتَ مِنْهُ.}} بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 188

{{عربی|(4) قتيبة مصغرا، و أعشى بفتح الهمزة، و سكون العين، و فتح الشين، بعدها الف مقصورة، قال النجاشيّ في ص 223 من رجاله: قتيبة بن محمّد الاعشى المؤدّب، أبو محمّد المقرى، مولى الازد، ثقة، عين، روى عن أبي عبد اللّه عليه السلام، له كتاب يرويه عدة من أصحابنا}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# '''بیشترین نیاز به محبت اهل‌بیت(ع) هنگام مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / سکرات مرگ / کاهش سکرات مرگ / راه‌کارهای کاهش سکرات مرگ / بیشترین نیاز به محبت اهل‌بیت(ع) هنگام مرگ (نقش محبت اهل‌بیت(ع) در تسهیل احتضار)
# '''نقش ولایت اهل‌بیت(ع) در تسهیل احتضار''': مرگ / متعلقات مرگ / سکرات مرگ / کاهش سکرات مرگ / راه‌کارهای کاهش سکرات مرگ / نقش ولایت اهل‌بیت(ع) در تسهیل احتضار
# '''رسیدن روح به گلو به عنوان لحظه حساس''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / خصائص الاحتضار / (سختی و حساسیت لحظات احتضار) / رسیدن روح به گلو به عنوان لحظه حساس
# '''ورود بشارت‌دهنده بر مؤمن محتضر''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / ورود بشارت‌دهنده بر مؤمن محتضر
# '''بشارت امنیت از ترس‌های گذشته''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / بشارت امنیت از ترس‌های گذشته

===== نمایه‌های فرعی =====
# '''رابطه ولایت با امنیت روانی در مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / سکرات مرگ / کاهش سکرات مرگ / راه‌کارهای کاهش سکرات مرگ / رابطه ولایت با امنیت روانی در مرگ (ولایت و امنیت روانی)
# '''حکمت تاخیر بشارت تا آستانه مرگ''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / (تأخیر بشارت به محتضر مؤمن) / حکمت تأخیر بشارت تا آستانه مرگ
# '''تبدیل ترس محتضر مؤمن به امنیت با ولایت''': مرگ / متعلقات مرگ / احتضار / کیفیت احتضار / کیفیت احتضار شیعیان / احوال شیعه هنگام احتضار / البشارة بالأمن من هموم الدنیا / تبدیل ترس محتضر مؤمن به امنیت با ولایت

==== فرقانی ====
# حب اهل بیت
# آثار حب اهل بیت در آخرت
# اثر حب اهل بیت در لحظه جان دادن
# بیشترین زمان نیاز انسان به محبت اهل بیت
# بشارت به محب اهل بیت به عدم خوف و امان در لحظه مرگ
# جایگاه اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت اهل بیت

==حدیث بیست و چهارم==
{{متن حدیث|24- سن، المحاسن بِالْإِسْنَادِ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ بَشِيرٍ الْكُنَاسِيِّ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ حَدَّثَ أَصْحَابُكُمْ أَنَّ أَبِي كَانَ يَقُولُ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# رسیدن جان به گلو برای آغاز شادی
# کوتاهی فاصله مؤمن تا لحظه غبطه

===== نمایه‌های فرعی =====
# تسلی مؤمنان با نزدیکی پاداش
# تأکید بر قطعیت شادی پس از مرگ
# اهمیت صبر تا آستانه احتضار

==== فرقانی ====
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# حتمی بودن مرگ

==حدیث بیست و پنجم==
{{متن حدیث|25- صح، صحيفة الرضا عليه السلام عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع مَنْ أَحَبَّنِي وَجَدَنِي عِنْدَ مَمَاتِهِ بِحَيْثُ يُحِبُّ وَ مَنْ أَبْغَضَنِي وَجَدَنِي عِنْدَ مَمَاتِهِ بِحَيْثُ يَكْرَهُ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# وعده امام علی(ع) به حضور در بستر مرگ دوستداران
# حضور امام علی(ع) به صورت دلپذیر برای محبان
# حضور امام علی(ع) به صورت ناخوشایند برای دشمنان
# تضاد کیفیت حضور امام علی(ع) بر اساس محبت یا بغض

===== نمایه‌های فرعی =====
# رابطه محبت با کیفیت تجربه مرگ
# تجسم حضور معنوی امام علی(ع) هنگام احتضار
# اهمیت ولایت برای آرامش در لحظات واپسین زندگی
# تضاد واکنش محب و مبغض به حضور امام علی(ع)

==== فرقانی ====
# حب امیرالمومنین
# آثار حب امیرالمومنین در لحظه مرگ
# بغض امیرالمومنین
# آثار بغض امیرالمومنین در لحظه مرگ
# مشاهده امیرالمومنین توسط مومن و کافر در حال احتضار
# کیفیت رویت امیرالمومنین در لحظه احتضار توسط مومن
# کیفیت رویت امیرالمومنین در لحظه احتضار توسط کافر
# حضور امیرالمومنین بر بالین محتضر
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین

==حدیث بیست و ششم==
{{متن حدیث|26- شي، تفسير العياشي مُحَمَّدٌ عَنْ يُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ ع كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَ مَبْشُورَةٌ كَذَا نُزِلَ بِهَا عَلَى مُحَمَّدٍ ص أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِلَّا يَسْتَبْشِرُونَ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُونَ فَيُبَشَّرُونَ إِلَى قُرَّةِ عَيْنٍ وَ أَمَّا الْفُجَّارُ فَيُبَشَّرُونَ إِلَى خِزْيِ اللَّهِ إِيَّاهُمْ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# نقل امام باقر از نزول آیه ۱۸۵ آل عمران با افزوده بر پیامبر
# عمومیت بشارت برای همه امت اسلام هنگام مرگ
# بشارت به شادی چشم برای مؤمنان محتضر
# بشارت به رسوایی الهی برای فجار محتضر
# تضاد محتوای بشارت بر اساس ایمان یا فجور

===== نمایه‌های فرعی =====
# حتمیت دریافت بشارت برای همه انسان‌ها
# تفاوت کیفیت بشارت بر اساس عمل
# رابطه ایمان با محتوای بشارت هنگام مرگ
# فلسفه بشارت دوگانه در لحظه احتضار

==== فرقانی ====
# حتمی بودن مرگ
# فانی شدن همه نفوس
# عمومیت بشارت به همه امت در لحظه مرگ
# بشارت‌های لحظه احتضار
# بشارت به مومنان به چشم روشنی در هنگام احتضار
# بشارت به فجار به رسوایی در هنگام احتضار

==حدیث بیست و هفدهم==
{{متن حدیث|27- شي، تفسير العياشي عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ : {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}} قَالَ: هُوَ رَسُولُ اللَّهِ ص.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تفسیر امام صادق(ع) از آیه ۱۵۹ سوره نساء
# ایمان حتمی اهل کتاب به پیامبر(ص) پیش از مرگ
# شهادت پیامبر(ص) بر اهل کتاب در قیامت

===== نمایه‌های فرعی =====
# حتمیت کشف حقیقت برای همگان هنگام مرگ
# فلسفه تأخیر ایمان اهل کتاب تا احتضار
# رابطه مشاهده حقایق با لحظه مرگ
# اهمیت شهادت پیامبر(ص) در روز جزا

==== فرقانی ====
# کشف حقایق در لحظه مرگ
# مشاهده حقایق در لحظه مرگ
# روشن شدن حقایق در لحظه مرگ
# ایمان همه اهل کتاب به مسیح در لحظه مرگ
# پیامبراکرم، شاهد بر اعمال مسیحیان در قیامت
# شهادت پیامبر بر سایر امت‌ها
# تفسیر روایی آیه: {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}}
# تفسیر شهید در آیه {{متن قرآن|...وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}} به پیامبر اسلام

==حدیث بیست و هشتم==
{{متن حدیث|28- شي، تفسير العياشي عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ فِي عِيسَى ع {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}} فَقَالَ: إِيمَانُ أَهْلِ الْكِتَابِ إِنَّمَا هُوَ لِمُحَمَّدٍ (ص).}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تفسیر امام صادق(ع) از آیه ۱۵۹ سوره نساء
# ایمان حتمی اهل کتاب به پیامبر(ص) پیش از مرگ
# شهادت حضرت عیسی(ع) بر اهل کتاب در قیامت

===== نمایه‌های فرعی =====
# حتمیت کشف حقیقت برای همگان هنگام مرگ
# فلسفه تأخیر ایمان اهل کتاب تا احتضار
# رابطه مشاهده حقایق با لحظه مرگ
# اهمیت شهادت انبیا در روز جزا

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه: {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}}
# کشف حقایق بر اهل کتاب در لحظه مرگ
# ایمان اهل کتاب به پیامبر اسلام در لحظه احتضار
# شهادت پیامبر اسلام بر اعمال اهل کتاب در آخرت
# شهادت پیامبر اسلام بر امت‌های دیگر
# جایگاه پیامبر اسلام در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر اسلام بر سایر انبیا

==حدیث بیست و نهم==
{{متن حدیث|29 شي، تفسير العياشي عَنِ الْمَشْرِقِيِّ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ فِي قَوْلِهِ: {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ}} يَعْنِي بِذَلِكَ مُحَمَّداً ص أَنَّهُ لَا يَمُوتُ يَهُودِيٌّ وَ لَا نَصْرَانِيٌّ أَبَداً حَتَّى يَعْرِفَ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَنَّهُ قَدْ كَانَ بِهِ كَافِراً.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تفسیر آیه ۱۵۹ سوره نساء
# ایمان حتمی یهود به رسالت پیامبر(ص) پیش از مرگ
# ایمان حتمی نصارا به رسالت پیامبر(ص) پیش از مرگ
# معرفت اهل کتاب به کفر گذشته خود هنگام مرگ

===== نمایه‌های فرعی =====
# حتمیت کشف حقیقت برای همگان هنگام مرگ
# فلسفه تأخیر ایمان اهل کتاب تا احتضار
# رابطه مشاهده حقایق با لحظه مرگ
# پشیمانی اهل کتاب از انکار در احتضار

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ}}
# روشن شدن حقایق بر اهل کتاب قبل از مرگ
# شناخت پیامبر اسلام توسط اهل کتاب قبل از مرگ
# حقانیت پیامبر اسلام
# حقانیت دین اسلام
# ایمان اهل کتاب به پیامبر اسلام قبل از مرگ
# علم اهل کتاب به کفر خود به پیامبر اسلام در لحظه احتضار
# افضلیت پیامبر اسلام بر سایر انبیا
# افضلیت دین اسلام بر سایر ادیان
# جایگاه پیامبر در عالم خلقت

==حدیث سی ام==
{{متن حدیث|30- شي، تفسير العياشي عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِهِ: {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}} قَالَ لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ مِنْ جَمِيعِ الْأَدْيَانِ يَمُوتُ إِلَّا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ ص وَ أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ حَقّاً مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ.}}

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# تفسیر امام باقر(ع) از آیه ۱۵۹ سوره نساء
# مشاهده حتمی پیامبر(ص) توسط همه ادیان هنگام مرگ
# مشاهده حتمی امام علی(ع) توسط همه ادیان هنگام مرگ
# عمومیت مشاهده برای پیشینیان و پسینیان
# شهادت پیامبر(ص) بر اهل کتاب در قیامت

===== نمایه‌های فرعی =====
# حتمیت کشف حقیقت برای همگان هنگام مرگ
# رابطه مشاهده معصومین با لحظه احتضار
# اهمیت ولایت در تجربه مرگ همه انسان‌ها
# فلسفه حضور پیامبر(ص) و امام علی(ع) در احتضار

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ}}
# رویت پیامبراسلام و امیرمومنان توسط اهل کتاب در لحظه مرگ
# رویت پیامبراسلام و امیرمومنان توسط پیروان همه ادیان در لحظه مرگ
# حقانیت پیامبراسلام
# حقانیت امیرمومنان
# حقانیت دین اسلام
# افضلیت پیامبراسلام
# افضلیت امیرمومنان
# برتری دین اسلام بر سایر ادیان
# روشن شدن حقانیت پیامبر اسلام و امیرمومنان بر پیروان همه ادیان در لحظه مرگ
# شاهد بودن پیامبراسلام بر اعمال همه امت‌ها در قیامت
# حضور پیامبر و امیرمومنان بر بالین عموم محتضرین
# علم امام
# علم امام به تفسیر قرآن
# علم امام به غیب
# جایگاه پیامبر و امام علی در عالم خلقت

==حدیث سی و یکم==
{{متن حدیث|31- شي، تفسير العياشي عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الشَّيْطَانَ لَيَأْتِي الرَّجُلَ مِنْ أَوْلِيَائِنَا عِنْدَ مَوْتِهِ يَأْتِيهِ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ يَسَارِهِ لِيَصُدَّهُ عَمَّا هُوَ عَلَيْهِ‏ فَيَأْبَى اللَّهُ لَهُ ذَلِكَ وَ كَذَلِكَ قَالَ اللَّهُ: {{متن قرآن|يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ}}}}

بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 189

====واسطی====
===== نمایه‌های اصلی =====
# فرا آمدن شیطان نزد دوستداران اهل‌بیت(ع) هنگام مرگ
# وسوسه شیطان از راست و چپ بستر مرگ
# هدف شیطان منحرف کردن مؤمن از ولایت
# امتناع الهی از موفقیت شیطان در احتضار
# استشهاد به آیه ۲۷ سوره ابراهیم

===== نمایه‌های فرعی =====
# حفاظت الهی از مؤمنان در لحظات احتضار
# رابطه ولایت با استقامت در برابر وسوسه
# اهمیت ثبات بر ایمان هنگام مرگ
# فلسفه تثبیت الهی در آستانه برزخ

==== فرقانی ====
# حضور شیطان هنگام احتضار اولیای الهی
# کیفیت حضور شیطان نزد محتضر مومن
# تلاش شیطان بر انحراف مومن در هنگام احتضار
# نقش ایمان به خدا در برابر وسوسه‌های شیطان
# عدم موفقیت شیطان در انحراف مومن در لحظه مرگ
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ}}

==حدیث سی و دوم==
{{متن حدیث|32- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر صَفْوَانُ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْبَزَّازِ «1» قَالَ: كُنَّا عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ ع جُلُوساً فَقَامَ فَدَخَلَ الْبَيْتَ وَ خَرَجَ فَأَخَذَ بِعِضَادَتَيِ الْبَابِ «2» فَسَلَّمَ فَرَدَدْنَا عَلَيْهِ السَّلَامَ ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّ رِيحَكُمْ وَ أَرْوَاحَكُمْ وَ إِنَّكُمْ لَعَلَى دِينِ اللَّهِ وَ دِينِ مَلَائِكَتِهِ وَ مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَرَى مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَنْجَرَتِهِ وَ قَالَ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَعِينُوا عَلَى ذَلِكَ بِوَرَعٍ.}}

==== فرقانی ====
# حب امام به شیعیان
# اظهار علاقه امام به شیعیان
# ریح شیعه
# روح شیعه
# استشمام ریح شیعه توسط امام
# علاقه امام به ریح شیعیان
# علاقه امام به روح شیعیان
# حب امام به ارواح شیعیان
# باز شدن چشم برزخی با مرگ
# تحقق مرگ با رسیدن جان به حنجره
# اهمیت تقوا
# اهمیت ورع
# نقش تقوا و ورع در عاقبت بخیری

==حدیث سی و سوم==
{{متن حدیث|33- م، تفسير الإمام عليه السلام {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ}} قَالَ الْإِمَامُ ع: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِاللَّهِ فِي رَدِّهِمْ نُبُوَّةَ مُحَمَّدٍ ص وَ وَلَايَةَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ آلِهِمَا ع وَ ماتُوا عَلَى كُفْرِهِمْ وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ يُوجِبُ اللَّهُ تَعَالَى لَهُمُ الْبُعْدَ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ السَّحْقَ مِنَ الثَّوَابِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ الْمَلَائِكَةِ يَلْعَنُونَهُمْ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ كُلٌّ يَلْعَنُهُمْ لِأَنَّ كُلًّا مِنَ الْمَأْمُورِينَ الْمُنْتَهِينَ يَلْعَنُونَ الْكَافِرِينَ وَ الْكَافِرُونَ أَيْضاً يَقُولُونَ لَعَنَ اللَّهُ الْكَافِرِينَ فَهُمْ فِي لَعْنِ أَنْفُسِهِمْ أَيْضاً خالِدِينَ فِيها فِي اللَّعْنَةِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ يَوْماً وَ لَا سَاعَةً وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ لَا يُؤَخَّرُونَ سَاعَةً إِلَّا يَحِلُ‏ بِهِمُ الْعَذَابُ}} 

{{عربی|(1) هو حفص بن سليمان الأسدى الكوفيّ الغاضرى- بمعجمتين- و هو حفص بن أبي داود القارى، صاحب عاصم، و يقال له: حفيص، أورده هكذا ابن حجر في ص 118 من التقريب و قال بعد ذلك: متروك الحديث مع إمامته في القراءة، من الثامنة، مات سنة ثمانين و له تسعون انتهى. و في هامش التقريب: و هو ثبت في القراءة عند ابن معين و أحمد، و متروك في الحديث عند البخارى و غيره، وثقه ثقة وكيع، قال الذهبي: هو في نفسه صادق غير أنّه لم يتقين الحديث، قال حنبل بن إسحاق، عن أحمد قال: ما به بأس، و روى أبو عليّ الصواف، عن عبد اللّه، عن أبيه قال: هو صالح اه. أقول: أورده الشيخ بالعنوان في أصحاب الصادق عليه السلام و قال: أسند عنه و أورده أيضا في باب الكنى من أصحاب الباقر عليه السلام.}}

=== بخش اول حدیث ===
==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ...}}
# عاقبت کفر به خدا
# لعنت خدا بر کافران
# لعنت خدا بر منکرین ولایت امام علی
# لعنت خدا بر منکرین نبوت پیامبر
# معنای کفر به خدا با انکار نبوت پیامبر
# معنای کفر به خدا با انکار ولایت امیرالمومنین
# اهمیت ولایت امام علی
# محرومیت از پاداش، عاقبت منکر ولایت
# دوری از رحمت الهی عاقبت منکر ولایت
# عواقب انکار نبوت پیامبر در آخرت
# عواقب انکار ولایت امام علی در آخرت
# لعنت فرشتگان بر منکرین نبوت پیامبر
# لعنت فرشتگان بر کافران به خدا در آخرت
# لعنت فرشتگان بر منکرین ولایت امام علی
# جایگاه پیامبر اسلام 
# مقام و جایگاه امام علی
# لعنت عموم مردم بر کافران در آخرت
# لعنت عموم مردم بر منکران نبوت پیامبر
# لعنت عموم مردم بر منکران ولایت امام علی
# لعنت کافران بر کافران در آخرت
# خلود ابدی کفار در آتش
# لعنت ابدی به کفار
# عدم تخفیف در عذاب اخروی کفار
# عدم مهلت در نزول عذاب به کفار
# جایگاه پیامبر و امام علی در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امام علی

=== بخش دوم حدیث ===
{{متن حدیث|قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ هَؤُلَاءِ الْكَاتِمِينَ لِصِفَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ الْجَاحِدِينَ لِحِلْيَةِ عَلِيٍّ وَلِيِّ اللَّهِ إِذَا أَتَاهُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ لِيَقْبِضَ أَرْوَاحَهُمْ أَتَاهُمْ بِأَفْظَعِ الْمَنَاظِرِ وَ أَقْبَحِ الْوُجُوهِ فَيُحِيطُ بِهِمْ عِنْدَ نَزْعِ أَرْوَاحِهِمْ مَرَدَةُ شَيَاطِينِهِمْ الَّذِينَ كَانُوا يَعْرِفُونَهُمْ ثُمَّ يَقُولُ مَلَكُ الْمَوْتِ أَبْشِرِي أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْخَبِيثَةُ الْكَافِرَةُ بِرَبِّهَا بِجَحْدِ نُبُوَّةِ نَبِيِّهَا ص وَ إِمَامَةِ عَلِيٍّ وَصِيِّهِ ع بِلَعْنَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ غَضَبٍ ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَ طَرْفَكَ وَ انْظُرْ فَيَرَى دُونَ الْعَرْشِ مُحَمَّداً ص عَلَى سَرِيرٍ بَيْنَ يَدَيْ عَرْشِ الرَّحْمَنِ وَ يَرَى عَلِيّاً ع عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ سَائِرَ الْأَئِمَّةِ ع عَلَى مَرَاتِبِهِمُ الشَّرِيفَةِ بِحَضْرَتِهِ ثُمَّ يَرَى الْجِنَانَ قَدْ فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ يَرَى الْقُصُورَ وَ الدَّرَجَاتِ وَ الْمَنَازِلَ الَّتِي تَقْصُرُ عَنْهَا أَمَانِيُّ الْمُتَمَنِّينَ فَيَقُولُ لَهُ لَوْ كُنْتَ لِأَوْلِيَائِكَ مُوَالِياً كَانَتْ رُوحُكَ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى حَضْرَتِهِمْ وَ كَانَ يَكُونُ مَأْوَاكَ فِي تِلْكَ الْجِنَانِ وَ كَانَتْ تَكُونُ مَنَازِلُكَ «1» [فِيهَا] و أولياؤك وَ [أُولَئِكَ‏] مُجَاوِرُوكَ وَ مُقَارِبُوكَ فَانْظُرْ فَيُرْفَعُ حُجُبُ الْهَاوِيَةِ «2» فَيَرَاهَا بِمَا فِيهَا مِنْ بَلَايَاهَا وَ دَوَاهِيهَا وَ عَقَارِبِهَا وَ حَيَّاتِهَا وَ أَفَاعِيهَا وَ صُرُوفِ عَذَابِهَا وَ نَكَالِهَا فَيُقَالُ لَهُ فَتِلْكَ إِذاً مَنَازِلُكَ ثُمَّ تَمَثَّلُ لَهُ شَيَاطِينُهُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَانُوا يُغْوُونَهُ وَ يَقْبَلُ مِنْهُمْ مُقَرَّنِينَ هُنَاكَ فِي الْأَصْفَادِ «3» وَ الْأَغْلَالِ فَيَكُونُ مَوْتُهُ بِأَشَدِّ حَسْرَةٍ وَ أَعْظَمِ أَسَفٍ.}}  بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 190

(2) عضادتا الباب: خشبتاه من جانبيه.

(1) الموجود في التفسير المطبوع هكذا: و كانت تكون منازلك فيها، و إذ كنت على مخالفتهم فقد حرمت حضرتهم و منعت مجاورتهم، و تلك منازلك، و اولئك مجاوروك و مقاربوك فانظر إلخ. و هو الصحيح. فليراجع ص 238 من تفسير الإمام المطبوع سنة 1315 و ص 223 من المطبوع في هامش تفسير عليّ بن إبراهيم.

(2) من أسماء جهنم، معرفة ممنوعة من الصرف، و تدخلها أل للمح الصفة فيقال: الهاوية.

(3) قرنه أي جمعه و شدده يقال: قرنت الأسارى في الحبال. و الاصفاد: ما يوثق به الاسير من قد أو قيد أو غل.

==== فرقانی ====
# کیفیت قبض روح کفار
# مواجهه کفار با چهره‌های زشت شیاطین در لحظه مرگ
# لعنت ملک الموت بر کفار در لحظه مرگ
# لعنت ملک الموت بر منکران نبوت پیامبر اسلام
# لعنت ملک الموت بر منکران ولایت امام علی
# مشاهده مقام و درجات پیامبر و اهل بیت توسط کفار در لحظه مرگ
# مشاهده بهشت و منازل آن توسط کفار در لحظه مرگ
# مشاهده جهنم و عذاب‌های آن توسط کفار در لحظه مرگ
# کنار رفتن حجاب‌های جهنم و مشاهده ان توسط کافر محتضر
# نشان دادن جایگاه کافر در دوزخ به او در لحظه مرگ
# تجسم شیاطین برای کافر در لحظه مرگ
# محصور شدن کافر در عذاب‌های برزخی پس از مرگ
# سختی مرگ کافر
# همراه شدن مرگ کافر با غم و اندوه و ناله عمیق

==حدیث سی و چهارم==
{{متن حدیث|34- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر صَفْوَانُ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَرَى مَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنُهُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَذِهِ فَيَأْتِيَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ فَيَقُولَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَطْمَعُ فِيهِ مِنَ الدُّنْيَا فَقَدْ فَاتَكَ فَأَمَّا مَا كُنْتَ تَطْمَعُ فِيهِ مِنَ الْآخِرَةِ فَقَدْ أَشْرَفْتَ عَلَيْهِ وَ أَمَامَكَ سَلَفُ «4» صِدْقٍ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ وَ إِبْرَاهِيمُ.}} بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 191

(4) السلف: كل من تقدمك بالموت من آبائك و ذوى قرابتك و لذا سمى الصدر الأول بالسلف الصالح، و منه الحديث: ابشر بالسلف الصالح مرافقة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و على و فاطمة عليهما السلام؛ قاله الطريحى في المجمع.
                    
==== فرقانی ====
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# مشاهده نعمت‌های بهشتی در لحظه جان دادن
# فانی شدن آرزوهای دنیوی در لحظه مرگ
# رسیدن به امیدهای اخروی در لحظه مرگ
# حضور پیامبراکرم، امام علی و حضرت ابراهیم در پیش روی محتضر
# گفتگوی ملک الموت با محتضر

==حدیث سی و پنجم==
{{متن حدیث|35- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر صَفْوَانُ عَنْ قُتَيْبَةَ الْأَعْشَى قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ عَادَيْتُمْ فِينَا الْآبَاءَ وَ الْأَبْنَاءَ وَ الْأَزْوَاجَ وَ ثَوَابُكُمْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ أَحْوَجَ مَا تَكُونُونَ فِيهِ إِلَى حُبِّنَا إِذَا بَلَغَتِ النَّفْسُ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ.}}

==== فرقانی ====
# پاداش حب اهل بیت
# لحظه جان دادن، بیشترین لحظه نیاز به حب اهل بیت
# حب اهل بیت
# اهمیت حب اهل بیت در لحظه مرگ
# جایگاه اهل بیت در عالم خلقت

==حدیث سی و ششم==
{{متن حدیث|36- قب، المناقب لابن شهرآشوب زُرَيْقٌ «1» عَنِ الصَّادِقِ ع فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا}} قَالَ هُوَ أَنْ يُبَشِّرَاهُ بِالْجَنَّةِ عِنْدَ الْمَوْتِ يَعْنِي مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً ع.}}

(1) اختلف في ضبطه فالنجاشيّ على تقديم المهملة، مصغر «رزق» و الشيخ بتقديم المعجمة، مصغر «زرق».

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا}}
# علم امام به قرآن
# امام مفسر واقعی قرآن
# بشارت به مومن در زندگی دنیا
# بشارت پیامبر و امام علی به مومن محتضر به بهشت
# حضور پیامبر و امام علی بر بالین محتضر
# مشاهده پیامبر و امام علی توسط محتضر
# شنیدن صدای پیامبر و امام علی توسط محتضر
# جایگاه پیامبر و امام علی در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امام علی
# علم امام به غیب

==حدیث سی و هفتم==
{{متن حدیث|37 الْفُضَيْلُ بْنُ يَسَارٍ عَنِ الْبَاقِرَيْنِ ع قَالا حَرَامٌ عَلَى رُوحٍ أَنْ تُفَارِقَ جَسَدَهَا حَتَّى تَرَى مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ حَسَناً وَ حُسَيْناً بِحَيْثُ تَقَرُّ عَيْنُهَا «2».}}

(2) للحديث ذيل يأتي في خبر 43.

==== فرقانی ====
# عدم خروج روح از جسم قبل از مشاهده پیامبر و اهل بیت
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط محتضر
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین محتضر
# حرمت خروج روح از بدن قبل از مشاهده پیامبر و اهل بیت
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث سی و هشتم==
{{متن حدیث|38 الْحَافِظُ أَبُو نُعَيْمٍ بِالْإِسْنَادِ عَنْ هِنْدٍ الْجَمَلِيِّ عَنْ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ ع وَ رَوَى الشَّعْبِيُّ وَ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ عَنْهُ ع وَ لَا يَمُوتُ عَبْدٌ يُحِبُّنِي إِلَّا رَآنِي حَيْثُ يُحِبُّ وَ لَا يَمُوتُ عَبْدٌ يُبْغِضُنِي إِلَّا رَآنِي حَيْثُ يَكْرَهُ.}}

==== فرقانی ====
# مشاهده امام علی توسط عموم محتضران
# کیفیت مشاهده امام علی توسط محب محتضر
# کیفیت مشاهده امام علی توسط مبغض محتضر
# جایگاه امام علی در عالم خلقت
# افضلیت امام علی

==حدیث سی و نهم==
{{متن حدیث|39 سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنِ الْمَيِّتِ تَدْمَعُ عَيْنُهُ عِنْدَ الْمَوْتِ فَقَالَ ع ذَاكَ عِنْدَ مُعَايَنَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَيَرَى مَا يَسُرُّ.}}

==== فرقانی ====
# حکمت اشک چشم محتضر
# مشاهده پیامبر اسلام توسط محتضر
# اشک خوشحالی محتضر هنگام مشاهده رسول الله
# حضور پیامبر اسلام بر بالین محتضر
# جایگاه پیامبر در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر
# علم امام به غیب

==حدیث چهلم==
{{متن حدیث|40- لي، الأمالي للصدوق حَمْدَوَيْهِ وَ إِبْرَاهِيمُ مَعاً عَنْ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ فُضَيْلٍ الرَّسَّانِ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْبَزَّازِ «3» عَنِ الشَّعْبِيِّ «4» عَنِ الْحَارِثِ‏ الْأَعْوَرِ قَالَ: أَتَيْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ يَا أَعْوَرُ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ جَاءَ بِي وَ اللَّهِ حُبُّكَ قَالَ أَمَا إِنِّي سَأُحَدِّثُكَ لِشُكْرِهَا أَمَا إِنَّهُ لَا يَمُوتُ عَبْدٌ يُحِبُّنِي فَتَخْرُجُ نَفْسُهُ حَتَّى يَرَانِي حَيْثُ يُحِبُّ وَ لَا يَمُوتُ عَبْدٌ يُبْغِضُنِي فَتَخْرُجُ نَفْسُهُ حَتَّى يَرَانِي حَيْثُ يَكْرَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ لِيَ الشَّعْبِيُّ بَعْدُ أَمَا إِنَّ حُبَّهُ لَا يَنْفَعُكَ وَ بُغْضَهُ لَا يَضُرُّكَ.}} بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 192

{{عربی|(3) تقدم ترجمته في الباب تحت رقم 32 فليراجع.}}

{{عربی|(4) بفتح الشين و سكون العين المهملة نسبة الى شعب او شعبان، قال ابن منظور في مادة «شعب» من لسان العرب: شعبان: بطن من همدان، تشعب من اليمن، اليهم ينسب عامر الشعبى على طرح الزائد. و قيل: شعب جبل باليمن و هو ذو شعبين، فمن كان منهم بالكوفة يقال لهم: الشعبيون منهم عامر بن شراحيل الشعبى، و عداده في الهمدان؛ و من كان منهم بالشام يقال لهم: الشعبانيون؛ و من كان منهم باليمن يقال لهم: آل ذى شعبين؛ و من كان منهم بمصر و المغرب يقال لهم: الاشعوب.
انتهى. و قال السويدى في صفحة 18 من السبائك: الشعبيون: بطن من ولد عمرو بن حسان ابن عمرو الحميري قال الجوهريّ: كان عمرو بن حسان قد نزل هو و ولده جبلا باليمن ذا شعبتين فنسبوا إليه، ثمّ تفرقوا.}}

==== فرقانی ====
# حب امام علی
# آثار حب امیرالمومنین 
# آثار حب امیرالمومنین در لحظه مرگ
# بغض امیرالمومنین
# آثار بغض امیرالمومنین
# آثار بغض امیرالمومنین در لحظه مرگ
# مشاهده امیرالمومنین توسط محبان و مبغضان آن حضرت در لحظه مرگ
# کیفیت مشاهده امیرالمومنین توسط محب محتضر
# کیفیت مشاهده امیرالمومنین توسط مبغض محتضر
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین

==حدیث چهل و یکم==
{{متن حدیث|41- كش، رجال الكشي مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَيُّوبَ عَنِ الْعَمْرَكِيِّ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّهُ حَضَرَ أَحَدَ ابْنَيْ سَابُورَ وَ كَانَ لَهُمَا وَرَعٌ وَ إِخْبَاتٌ فَمَرِضَ أَحَدُهُمَا وَ لَا أَحْسَبُهُ إِلَّا زَكَرِيَّا بْنَ سَابُورَ قَالَ فَحَضَرْتُهُ عِنْدَ مَوْتِهِ قَالَ فَبَسَطَ يَدَهُ ثُمَّ قَالَ ابْيَضَّتْ يَدِي يَا عَلِيُّ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عِنْدَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ فَلَمَّا قُمْتُ مِنْ عِنْدِهِ ظَنَنْتُ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ أَخْبَرَهُ بِخَبَرِ الرَّجُلِ فَأَتْبَعَنِي بِرَسُولٍ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَخْبِرْنِي خَبَرَ الرَّجُلِ الَّذِي حَضَرْتَهُ عِنْدَ الْمَوْتِ أَيَّ شَيْ‏ءٍ سَمِعْتَهُ يَقُولُ قُلْتُ بَسَطَ يَدَهُ فَقَالَ ابْيَضَّتْ يَدِي يَا عَلِيُّ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رَآهُ وَ اللَّهِ رَآهُ وَ اللَّهِ رَآهُ وَ اللَّهِ.}}

: كا، الكافي محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد عن ابن فضال مثله «1».

==== فرقانی ====
# ورع فرزندان سابور
# علم امام به غیب
# حکمت سفید شدن کف دست مومن هنگام مرگ
# سفید شدن کف دست زکریا بن سابور هنگام مرگ
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط مومن محتضر
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و اهل بیت

==حدیث چهل و دوم==
{{متن حدیث|42- كشف، كشف الغمة حَدَّثَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَوْنٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى السَّيِّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحِمْيَرِيِّ عَائِداً فِي عِلَّتِهِ الَّتِي مَاتَ فِيهَا فَوَجَدْتُهُ يُسَاقُ بِهِ وَ وَجَدْتُ عِنْدَهُ جَمَاعَةً مِنْ جِيرَانِهِ وَ كَانُوا عُثْمَانِيَّةً وَ كَانَ السَّيِّدُ جَمِيلَ الْوَجْهِ رَحْبَ الْجَبْهَةِ عَرِيضَ مَا بَيْنَ السَّالِفَيْنِ فَبَدَتْ فِي وَجْهِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ مِثْلُ النُّقْطَةِ مِنَ الْمِدَادِ ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تَزِيدُ وَ تَنْمِي حَتَّى طَبَّقَتْ وَجْهَهُ بِسَوَادِهَا فَاغْتَمَّ لِذَلِكَ مَنْ حَضَرَهُ مِنَ الشِّيعَةِ وَ ظَهَرَ مِنَ النَّاصِبَةِ سُرُورٌ وَ شَمَاتَةٌ فَلَمْ يَلْبَثْ بِذَلِكَ إِلَّا قَلِيلًا حَتَّى بَدَتْ فِي ذَلِكَ الْمَكَانِ مِنْ وَجْهِهِ لُمْعَةٌ بَيْضَاءُ فَلَمْ تَزَلْ تَزِيدُ أَيْضاً وَ تَنْمِي حَتَّى أَسْفَرَ وَجْهُهُ وَ أَشْرَقَ وَ افْتَرَّ السَّيِّدُ «1» ضَاحِكاً مُسْتَبْشِراً فَقَالَ شعر: كَذَبَ الزَّاعِمُونَ أَنَّ عَلِيّاً***لَنْ يُنَجِّيَ مُحِبَّهُ مِنْ هَنَاتٍ «2» قَدْ وَ رَبِّي دَخَلْتُ جَنَّةَ عَدْنٍ‏. وَ عَفَا لِيَ الْإِلَهُ عَنْ سَيِّئَاتِي *** فَأَبْشِرُوا الْيَوْمَ أَوْلِيَاءَ عَلِيٍ‏. وَ تَوَالَوُا الْوَصِيَّ حَتَّى الْمَمَاتِ *** ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ تَوَلَّوْا بَنِيهِ‏ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ بِالصِّفَاتِ‏ ثُمَّ أَتْبَعَ قَوْلَهُ هَذَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حَقّاً حَقّاً وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ حَقّاً حَقّاً وَ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ حَقّاً حَقّاً أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ أَغْمَضَ عَيْنَهُ لِنَفْسِهِ فَكَأَنَّمَا كَانَتْ رُوحُهُ زُبَالَةً طَفِئَتْ أَوْ حَصَاةً سَقَطَتْ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ قَالَ لِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَوْنٍ وَ كَانَ أُذَيْنَةُ حَاضِراً فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ مَا مَنْ شَهِدَ كَمَنْ لَمْ يَشْهَدْ أَخْبَرَنِي وَ إِلَّا صَمَّتَا- الْفُضَيْلُ بْنُ يَسَارٍ- عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ عَنْ جَعْفَرٍ ع أَنَّهُمَا قَالا حَرَامٌ عَلَى رُوحٍ أَنْ تُفَارِقَ جَسَدَهَا حَتَّى تَرَى الْخَمْسَةَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ حَسَناً وَ حُسَيْناً بِحَيْثُ تَقَرُّ عَيْنُهَا أَوْ تَسْخَنُ عَيْنُهَا فَانْتَشَرَ هَذَا الْحَدِيثُ فِي النَّاسِ فَشَهِدَ جِنَازَتَهُ وَ اللَّهِ الْمُوَافِقُ وَ الْمُفَارِقُ.}}

{{متن حدیث|ما، الأمالي للشيخ الطوسي جماعة عن أبي المفضل عن يحيى بن علي بن عبد الجبار عن عمه محمد بن عبد الجبار عن علي عن أبيه الحسين بن عون مثله- قب، المناقب لابن شهرآشوب لَمَّا احْتُضِرَ السَّيِّدُ الْحِمْيَرِيُّ بَدَتْ فِي وَجْهِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ و ساق الحديث مثله و زاد بعد قوله واحدا بعد واحد بالصفات ثُمَّ قَالَ‏: أُحِبُّ الَّذِي مَنْ مَاتَ مِنْ أَهْلِ وُدِّهِ *** تَلَقَّاهُ بِالْبُشْرَى لَدَى الْمَوْتِ يَضْحَكُ‏.  وَ مَنْ كَانَ يَهْوَى غَيْرَهُ مِنْ عَدُوِّهِ*** فَلَيْسَ لَهُ إِلَّا إِلَى النَّارِ مَسْلَكٌ‏. الْقَصِيدَة}}

{{عربی|فى البلاد فنزلت فرقة منهم بالكوفة فقيل لهم: الشعبيون على الأصل، و إليهم ينسب عامر الشعبى و إن كان عداده في همدان اه. و قال في شعبان بن عمرو بن زهير بن ابير بن الهميسع بن حمير: فبنو شعبان بطن من حمير و إليهم ينسب الشعبى إه. و الرجل عامر بن شراحيل، أبو عمرو من فقهاء العامّة وثقه ابن حجر في ص 247 من تقريبه، و قال: ثقة، مشهور، فقيه، فاضل، من الثالثة؛ قال مكحول فما رأيت أفقه منه؛ مات بعد المائة و له نحو من ثمانين انتهى. أقول: فصل ابن خلّكان ترجمته و مدحه و قال:
و كانت ولادته سنة لست سنين خلت من خلافة عثمان، و قيل: سنة عشرين للهجرة و قيل: إحدى و ثلاثين.
و روى عنه أنّه قال: ولدت سنة جلولاء و هي سنة تسع عشرة. و توفى بالكوفة سنة 104 و قيل: 103 و قيل: 107 و قيل: 106 و قيل 105، و كانت أمه من سبى جلولاء.}}  بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 193

==== فرقانی ====
# اوصاف ظاهری سید محمد حمیری
# عیادت حسین بن عون از سید محمد حمیری
# سختی مرگ
# اثرات گناه در رنگ چهره مومن هنگام احتضار
# حب امیرالمومنین
# اثرات حب امیرالمومنین در لحظه مرگ
# آمرزش گناهان به واسطه حب امیرالمومنین
# نورانی شدن و درخشش چهره در اثر حب امام علی
# اثرات حب امام علی در رنگ چهره هنگام احتضار
# نجات مومن گناهکار به واسطه حب امام علی هنگام احتضار
# مشاهده پیامبر و اهل بیت در لحظه احتضار
# مشاهده و ورود در بهشت در هنگام احتضار
# آسانی مرگ مومن محب علی
# حرمت خروج روح از بدن قبل از مشاهده پنج تن
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین

==حدیث چهل و سوم==
{{متن حدیث|43- بشا، بشارة المصطفى مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَهْرَيَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّوْسِيِّ «1» عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْقُرَشِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْأَحْمَسِيِّ «2» عَنْ عُبَيْدِ بْنِ كَثِيرٍ الْهِلَالِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ يَحْيَى بْنُ مُسَاوِرٍ أَخْبَرَنَا أَبُو خَالِدٍ الْوَاسِطِيُّ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ ع قَالُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا تُفَارِقُ رُوحٌ جَسَدَ صَاحِبِهَا حَتَّى تَأْكُلَ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ أَوْ مِنْ شَجَرَةِ الزَّقُّومِ وَ حِينَ تَرَى مَلَكَ الْمَوْتِ تَرَانِي وَ تَرَى عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ حَسَناً وَ حُسَيْناً ع فَإِنْ كَانَ يُحِبُّنَا قُلْتُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ ارْفُقْ بِهِ إِنَّهُ كَانَ يُحِبُّنِي وَ يُحِبُّ أَهْلَ بَيْتِي وَ إِنْ كَانَ يُبْغِضُنَا قُلْتُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ شَدِّدْ عَلَيْهِ إِنَّهُ كَانَ يُبْغِضُنِي وَ يُبْغِضُ أَهْلَ بَيْتِي.}}  بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 195

(1) الموجود في بشارة المصطفى المطبوع: «النرسى».

(2) الموجود في بشارة المصطفى هكذا: «الاحمسى من أصل خطّ أبى سعيد بيده قال: أخبرنا أبو سعيد بن كثير الهلالى التمار».

==== فرقانی ====
# بهشت برزخی
# جهنم برزخی
# ثمار جنت
# اعطای ثواب قبل از خروج روح از بدن
# اعطای پاداش در حال احتضار
# میوه‌های بهشتی
# شجره زقوم
# خوردن از میوه شجره زقوم قبل از خروج روح از بدن
# عذاب زقوم قبل از مفارقت روح از بدن
# تناول از میوه‌های بهشتی قبل از مفارقت روح از بدن
# زمان شروع پاداش و عذاب برزخی محتضر
# مشاهده پیامبر همزمان با مشاهده ملک الموت توسط محتضر
# مشاهده امیرالمومنین، فاطمه زهرا و حسنین همزمان با مشاهده ملک الموت توسط محتضر
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین محتضر
# باز شدن چشم برزخی محتضر
# امر پیامبر به ارفاق ملک الموت در قبض روح محتضر محب اهل بیت
# شفاعت پیامبر در هنگام قبض روح
# رأفت پیامبر نسبت به محبان اهل بیت در هنگام قبض روح
# امر پیامبر به سختگیری ملک الموت در قبض روح محتضر مبغض اهل بیت
# اهمیت حب پیامبر و اهل بیت
# نقش و اثر حب پیامبر و اهل بیت در هنگام مرگ
# اثر حب اهل بیت در آسانی مرگ
# اثر حب پیامبر و اهل بیت در سختی مرگ
# اثر حب و بغض اهل بیت در رفتار ملک الموت با محتضر
# جایگاه و مقام پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت

==حدیث چهل و چهارم==
{{متن حدیث|44- فر، تفسير فرات بن إبراهيم عُبَيْدُ بْنُ كَثِيرٍ مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا عَلِيُّ إِنَّ فِيكَ مَثَلًا مِنْ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}} يَا عَلِيُّ إِنَّهُ لَا يَمُوتُ رَجُلٌ يَفْتَرِي عَلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَقُولَ فِيهِ الْحَقَّ حَيْثُ لَا يَنْفَعُهُ ذَلِكَ شَيْئاً وَ إِنَّكَ عَلَى مَثَلِهِ لَا يَمُوتُ عَدُوُّكَ حَتَّى يَرَاكَ عِنْدَ الْمَوْتِ فَتَكُونَ عَلَيْهِ غَيْظاً وَ حُزْناً حَتَّى يُقِرَّ بِالْحَقِّ مِنْ أَمْرِكَ وَ يَقُولَ فِيكَ الْحَقَّ وَ يُقِرَّ بِوَلَايَتِكَ حَيْثُ لَا يَنْفَعُهُ ذَلِكَ شَيْئاً وَ أَمَّا وَلِيُّكَ فَإِنَّهُ يَرَاكَ عِنْدَ الْمَوْتِ فَتَكُونُ لَهُ شَفِيعاً وَ مُبَشِّراً وَ قُرَّةَ عَيْنٍ.}}

==== فرقانی ====
# ولایت امیرالمومنین
# اثر ولایت امیرالمومنین در عالم قبر
# اثر پذیرش ولایت امیرالمومنین در هنگام قبض روح
# دشمنی با امیرالمومنین
# اثر دشمنی با امیرالمومنین در هنگام قبض روح
# اقرار دشمن امیرالمومنین به حقانیت آن حضرت هنگام احتضار
# عدم منفعت اقرار به حقانیت امیرالمومنین برای دشمن او در حالت احتضار
# مشاهده امیرالمومنین توسط محب و مبغض آن حضرت در لحظه احتضار
# شفاعت اهل بیت
# شفاعت امیرالمومنین برای شیعه خود در لحظه احتضار
# بشارت امیرالمومنین به شیعه خود در هنگام احتضار
# چشم روشنی امیرالمومنین به شیعه خود در لحظه احتضار
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً}}
# شباهت امیرالمومنین به عیسی مسیح 
# ایمان آوردن تمامی افترا زنندگان به عیسی به آن حضرت قبل از مرگ (در حال احتضار)
# اقرار تمام افترا زنندگان به عیسی به حقانیت آن حضرت در حال احتضار
# عدم منفعت ایمان به عیسی و اقرار به حقانیت او برای افترا زنندگان به آن حضرت، در حال احتضار 
# خشم و حزن امیرالمومنین بر دشمن خود هنگام احتضار
# اخبار پیامبر به غیب
# علم پیامبر به غیب
# گستره علم پیامبر
# جایگاه پیامبر و امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر و امیرالمومنین

==حدیث چهل و پنجم==
{{متن حدیث|45 دَعَوَاتُ الرَّاوَنْدِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ع قَالَ: مَرِضَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ الرِّضَا ع فَعَادَهُ فَقَالَ كَيْفَ تَجِدُكَ قَالَ لَقِيتُ الْمَوْتَ بَعْدَكَ يُرِيدُ مَا لَقِيَهُ مِنْ شِدَّةِ مَرَضِهِ فَقَالَ كَيْفَ لَقِيتَهُ قَالَ شَدِيداً أَلِيماً قَالَ مَا لَقِيتَهُ إِنَّمَا لَقِيتَ مَا يَبْدَؤُكَ بِهِ وَ يُعَرِّفُكَ بَعْضَ حَالِهِ إِنَّمَا النَّاسُ رَجُلَانِ مُسْتَرِيحٌ بِالْمَوْتِ وَ مُسْتَرَاحٌ مِنْهُ فَجَدِّدِ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ وَ بِالْوَلَايَةِ تَكُنْ مُسْتَرِيحاً فَفَعَلَ الرَّجُلُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ هَذِهِ مَلَائِكَةُ رَبِّي بِالتَّحِيَّاتِ وَ التُّحَفِ يُسَلِّمُونَ عَلَيْكَ وَ هُمْ قِيَامٌ بَيْنَ يَدَيْكَ فَأْذَنْ لَهُمْ فِي الْجُلُوسِ فَقَالَ الرِّضَا ع اجْلِسُوا مَلَائِكَةَ رَبِّي ثُمَّ قَالَ لِلْمَرِيضِ سَلْهُمْ أُمِرُوا بِالْقِيَامِ بِحَضْرَتِي فَقَالَ الْمَرِيضُ سَأَلْتُهُمْ فَذَكَرُوا أَنَّهُ لَوْ حَضَرَكَ كُلُّ مَنْ خَلَقَهُ اللَّهُ مِنْ مَلَائِكَتِهِ لَقَامُوا لَكَ وَ لَمْ يَجْلِسُوا حَتَّى تَأْذَنَ لَهُمْ هَكَذَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ غَمَّضَ الرَّجُلُ عَيْنَيْهِ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ هَذَا شَخْصُكَ مَاثِلٌ لِي مَعَ أَشْخَاصِ مُحَمَّدٍ وَ مَنْ بَعْدَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع وَ قَضَى الرَّجُلُ «1».}}

(1) تقدم صدر الحديث مسندا عن كتاب المعاني في باب سكرات الموت تحت رقم 11.

==== فرقانی ====
# عیادت امام رضا از بیمار
# رأفت امام رضا به اصحاب خود
# توجه امام به اصحاب خود
# دو گروه از مردم در مواجهه با مرگ
# تقسیم موت به مستریح و مستراح
# اقسام مرگ به لحاظ سختی و راحتی انسان پس از آن
# نقش ایمان به خدا و ولایت در آسانی مرگ
# اثر ایمان به خدا و ولایت پذیری در رسیدن به آرامش با مرگ
# کیفیت حضور فرشتگان مرگ نزد محتضر
# تواضع و سلام فرشتگان مرگ در محضر امام و بر بالین محتضر
# مشاهده فرشتگان مرگ توسط محتضر
# اذن امام به فرشتگان مرگ جهت جلوس بر بالین محتضر
# عدم جلوس فرشتگان مرگ نزد محتضر بدون اذن امام
# حضور پیامبر و اهل بیت بر بالین محتضر
# مشاهده پیامبر و اهل بیت توسط محتضر
# اثرات تجدید ایمان به خدا و بیعت با امام در راحتی مرگ، قبل از مرگ
# جایگاه و مقام امام رضا (ع) نزد خدای متعال
# مقام و منزلت امام رضا نزد فرشتگان
# افضلیت امام بر فرشتگان
# قدرت تکلم محتضر با فرشتگان مرگ
# شنیدن صدای فرشتگان مرگ توسط محتضر
# باز شدن چشم برزخی محتضر
# جایگاه پیامبر و اهل بیت در عالم خلقت
# هدایت و راهنمایی مومن محتضر توسط امام جهت تسهیل در مرگ

==حدیث چهل و ششم==
{{متن حدیث|46- وَ عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ قَالَ قَالَ: أَتَيْتُ أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ ع ذَاتَ يَوْمٍ نِصْفَ النَّهَارِ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ حُبُّكَ وَ اللَّهِ قَالَ إِنْ كُنْتَ صَادِقاً لَتَرَانِي فِي ثَلَاثِ مَوَاطِنَ حَيْثُ تَبْلُغُ نَفْسُكَ هَذِهِ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَنْجَرَتِهِ وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْحَوْضِ.}}

==== فرقانی ====
# حب امیرالمومنین
# اثرات حب امیرالمومنین در آخرت
# صداقت در حب امیرالمومنین
# مشاهده امیرالمومنین توسط محبان صادق آن حضرت در سه موضع در دنیا و آخرت
# رؤیت امیرالمومنین توسط محب محتضر
# رؤیت امیرالمومنین توسط محب صادق در صراط
# رؤیت امیرالمومنین توسط محب صادق در کنار حوض
# حضور امیرالمومنین بر بالین محتضر
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت
# افضلیت امیرالمومنین

==حدیث چهل و هفتم==
{{متن حدیث|47- كا، الكافي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ أَبِي خَدِيجَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ يَحْضُرُهُ الْمَوْتُ إِلَّا وَكَّلَ بِهِ إِبْلِيسُ مِنْ شَيَاطِينِهِ مَنْ يَأْمُرُهُ «2» بِالْكُفْرِ وَ يُشَكِّكُهُ فِي دِينِهِ حَتَّى تَخْرُجَ نَفْسُهُ فَمَنْ كَانَ مُؤْمِناً لَمْ يَقْدِرْ عَلَيْهِ فَإِذَا حَضَرْتُمْ مَوْتَاكُمْ فَلَقِّنُوهُمْ شَهَادَةَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَتَّى يَمُوتَ.}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 196

(2) في المصدر: من شيطانه أن يأمره إلخ. م.

==== فرقانی ====
# حضور شیاطین ابلیس نزد محتضر
# دستور شیاطین ابلیس به کافر شدن هر کسی که مرگش فرارسیده
# تشکیک کردن شیاطین ابلیس در دین محتضر
# عدم قدرت شیاطین ابلیس بر کافر کردن محتضر مومن
# عدم قدرت شیاطین ابلیس بر تشکیک در دین محتضر مومن
# دستور العمل امام به وابستگان محتضر جهت مقابله با شیاطین ابلیس
# امر به تلقین شهادتین به محتضر جهت بقای او بر ایمان

==حدیث چهل و هشتم==
{{متن حدیث|48- كا، الكافي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَضَرَ رَجُلًا الْمَوْتُ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فُلَاناً قَدْ حَضَرَهُ الْمَوْتُ فَنَهَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ مَعَهُ نَاسٌ «3» مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى أَتَاهُ وَ هُوَ مُغْمًى عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ كُفَّ عَنِ الرَّجُلِ حَتَّى أَسْأَلَهُ‏ فَأَفَاقَ الرَّجُلُ فَقَالَ النَّبِيُّ ص مَا رَأَيْتَ قَالَ رَأَيْتُ بَيَاضاً كَثِيراً وَ سَوَاداً كَثِيراً فَقَالَ فَأَيُّهُمَا كَانَ أَقْرَبَ إِلَيْكَ فَقَالَ السَّوَادُ فَقَالَ النَّبِيُّ ص قُلِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الْكَثِيرَ مِنْ مَعَاصِيكَ وَ اقْبَلْ مِنِّي الْيَسِيرَ مِنْ طَاعَتِكَ فَقَالَهُ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَقَالَ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ خَفِّفْ عَنْهُ سَاعَةً حَتَّى أَسْأَلَهُ «1» فَأَفَاقَ الرَّجُلُ فَقَالَ مَا رَأَيْتَ قَالَ رَأَيْتُ بَيَاضاً كَثِيراً وَ سَوَاداً كَثِيراً قَالَ فَأَيُّهُمَا كَانَ أَقْرَبَ إِلَيْكَ فَقَالَ الْبَيَاضُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص غَفَرَ اللَّهُ لِصَاحِبِكُمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا حَضَرْتُمْ مَيِّتاً فَقُولُوا لَهُ هَذَا الْكَلَامَ لِيَقُولَهُ}}

(3) في المصدر: اناس م.

(1) في المصدر: خفف عنه حتّى أسأله. م.

==== فرقانی ====
# اطاعت ملک الموت از پیامبر
# مشاهده فرشته مرگ در دنیا توسط پیامبر
# گفتگوی پیامبر با فرشته مرگ در دنیا
# اثر دعای {{متن حدیث|اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الْكَثِيرَ مِنْ مَعَاصِيكَ وَ اقْبَلْ مِنِّي الْيَسِيرَ مِنْ طَاعَتِكَ}} در بخشش گناهان در حال احتضار
# راهنمایی پیامبر به محتضر جهت بخشش گناهان او
# دعای بخشیده شدن گناهان محتضر
# سفارش به یاد دادن دعای آمرزش گناهان به محتضر
# دعای مخصوص محتضر جهت راحت شدن مرگ او

==حدیث چهل و نهم==
{{متن حدیث|49- كا، الكافي عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ هَلْ يُكْرَهُ الْمُؤْمِنُ عَلَى قَبْضِ رُوحِهِ قَالَ لَا وَ اللَّهِ إِنَّهُ إِذَا أَتَاهُ مَلَكُ الْمَوْتِ لِقَبْضِ رُوحِهِ جَزِعَ عِنْدَ ذَلِكَ فَيَقُولُ لَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ يَا وَلِيَّ اللَّهِ لَا تَجْزَعْ فَوَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً ص لَأَنَا أَبَرُّ بِكَ وَ أَشْفَقُ عَلَيْكَ مِنْ وَالِدٍ رَحِيمٍ لَوْ حَضَرَكَ افْتَحْ عَيْنَيْكَ فَانْظُرْ قَالَ وَ يُمَثَّلُ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ ذُرِّيَّتِهِمْ ع فَيُقَالُ لَهُ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ الْأَئِمَّةُ رُفَقَاؤُكَ قَالَ فَيَفْتَحُ عَيْنَيْهِ فَيَنْظُرُ فَيُنَادِي رُوحَهُ مُنَادٍ مِنْ قِبَلِ رَبِّ الْعِزَّةِ فَيَقُولُ: {{متن قرآن|يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}} إِلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ {{متن قرآن|ارْجِعِي إِلى‏ رَبِّكِ راضِيَةً}} بِالْوَلَايَةِ {{متن قرآن|مَرْضِيَّةً}} بِالثَّوَابِ {{متن قرآن|فَادْخُلِي فِي عِبادِي}} يَعْنِي مُحَمَّداً وَ أَهْلَ بَيْتِهِ {{متن قرآن|وَ ادْخُلِي جَنَّتِي}} فَمَا مِنْ شَيْ‏ءٍ «2» أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنِ اسْتِلَالِ رُوحِهِ وَ اللُّحُوقِ بِالْمُنَادِي.}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 197

(2) في المصدر: فما شي‏ء. م.

==== فرقانی ====
# قبض روح مومن
# عدم اکراه مومن از قبض روح خود
# جزع و بی‌تابی مومن هنگام قبض روح
# خطاب ملک الموت به مومن با عنوان یا ولی الله
# فرشته مرگ مهربان‌تر و دلسوزتر نسبت به محتضر مومن از مادر مهربان
# تمثل 5 تن نزد محتضر مومن به عنوان رفقای او
# حضور 5 تن بر بالین محتضر مومن
# مشاهده 5 تن توسط محتضر مومن
# معرفی 5 تن به مومن محتضر به عنوان رفقای او توسط ملک الموت
# تفسیر روایی آیه {{متن قرآن|يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ...}}
# رسیدن ندای الهی {{متن قرآن|يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}} به روح محتضر
# دعوت منادی از روح مومن محتضر به بازگشت رضایتمندانه به سوی خدا
# دعوت منادی از روح مومن محتضر به داخل شدن او در جمع محمد و اهل بیت او
# دعوت منادی از روح مومن محتضر به دخول در بهشت
# لبیک به دعوت منادی محبوب‌ترین چیز برای مومن محتضر

==حدیث پنجاهم==
{{متن حدیث|50- كا، الكافي عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا حِيلَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْكَلَامِ أَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ مَنْ شَاءَ اللَّهُ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ يَمِينِهِ وَ الْآخَرُ عَنْ يَسَارِهِ فَيَقُولُ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمَّا مَا كُنْتَ تَرْجُو فَهُوَ ذَا أَمَامَكَ وَ أَمَّا مَا كُنْتَ تَخَافُ مِنْهُ فَقَدْ أَمِنْتَ‏ مِنْهُ ثُمَّ يُفْتَحُ لَهُ بَابٌ إِلَى الْجَنَّةِ «1» فَيَقُولُ هَذَا مَنْزِلُكَ فِي الْجَنَّةِ فَإِنْ شِئْتَ رَدَدْنَاكَ إِلَى الدُّنْيَا وَ لَكَ فِيهَا ذَهَبٌ وَ فِضَّةٌ فَيَقُولُ لَا حَاجَةَ فِي الدُّنْيَا فَعِنْدَ ذَلِكَ يَبْيَضُّ لَوْنُهُ وَ يَرْشَحُ جَبِينُهُ وَ تَتَقَلَّصُ شَفَتَاهُ «2» وَ تَنْتَشِرُ مَنْخِرَاهُ وَ تَدْمَعُ عَيْنُهُ الْيُسْرَى فَأَيَّ هَذِهِ الْعَلَامَاتِ رَأَيْتَ فَاكْتَفِ بِهَا فَإِذَا خَرَجَتِ النَّفْسُ مِنَ الْجَسَدِ فَيُعْرَضُ عَلَيْهَا كَمَا يُعْرَضُ «3» عَلَيْهِ وَ هِيَ فِي الْجَسَدِ فَيَخْتَارُ الْآخِرَةَ فَيُغَسِّلُهُ فِيمَنْ يُغَسِّلُهُ وَ يُقَلِّبُهُ فِيمَنْ يُقَلِّبُهُ فَإِذَا أُدْرِجَ فِي أَكْفَانِهِ وَ وُضِعَ عَلَى سَرِيرِهِ خَرَجَتْ رُوحُهُ تَمْشِي بَيْنَ أَيْدِي الْقَوْمِ قُدُماً وَ تَلَقَّاهُ أَرْوَاحُ الْمُؤْمِنِينَ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَ يُبَشِّرُونَهُ بِمَا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ مِنَ النَّعِيمِ فَإِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ رُدَّ إِلَيْهِ الرُّوحُ إِلَى وَرِكَيْهِ ثُمَّ يُسْأَلُ عَمَّا يَعْلَمُ فَإِذَا جَاءَ بِمَا يَعْلَمُ فُتِحَ لَهُ ذَلِكَ الْبَابُ الَّذِي أَرَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ص فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْ نُورِهَا وَ بَرْدِهَا وَ طِيبِ رِيحِهَا قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَأَيْنَ ضَغْطَةُ الْقَبْرِ فَقَالَ هَيْهَاتَ مَا عَلَى الْمُؤْمِنِينَ مِنْهَا شَيْ‏ءٌ وَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ الْأَرْضَ لَتَفْتَخِرُ عَلَى هَذِهِ فَتَقُولُ وَطِئَ عَلَى ظَهْرِي مُؤْمِنٌ وَ لَمْ يَطَأْ عَلَى ظَهْرِكِ مُؤْمِنٌ وَ تَقُولُ لَهُ الْأَرْضُ لَقَدْ كُنْتُ «4» أُحِبُّكَ وَ أَنْتَ تَمْشِي عَلَى ظَهْرِي فَأَمَّا إِذَا وُلِّيتُكَ فَسَتَعْلَمُ مَا أَصْنَعُ بِكَ فَيُفْتَحُ لَهُ مَدَّ بَصَرِهِ «5».}}

{{عربی|بيان يشكل الجمع بين هذا الخبر و خبر فاطمة بنت أسد و سعد بن معاذ إلا أن يقال كان ذلك العموم في صدر الإسلام ثم نسخه الله و رفعه عن كمل المؤمنين أو يخص المؤمن في هذا الخبر بالمعصومين «6» و يمكن أن يقال في خبر فاطمة أن النبي ص إنما فعل ذلك لما وعدها لمزيد اطمئنانها و الله يعلم.}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 198

(1) في المصدر: من الجنة. م.

(2) أي انضمتا و انزوتا الى علو. م.

(3) في المصدر: كما عرض. م.

(4) في المصدر: و اللّه لقد كنت. م.

(5) في المصدر: فيفسح له مد بصره. و هو الأصحّ. م.

(6) يبعده مورد الخبر؛ و يمكن أن يخصص المؤمنين بمن لم يأتوا ما يوجب الضغطة.

==== فرقانی ====
# حضور پیامبراکرم و اهل بیت در سمت راست و چپ محتضر
# بشارت پیامبر به در امان بودن محتضر
# بشارت پیامبر به رسیدن محتضر به آرزوهایش
# مشاهده پیامبر توسط محتضر
# شنیدن صدای پیامبر توسط محتضر
# ولایت تکوینی پیامبر در برزخ
# جایگاه پیامبر در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر
# بهشت منزلگاه مومن 
# گشوده شدن درب بهشت در قبر مومن
# اعطای پاداش اعمال به مومن از لحظه مرگ
# مخیر نمودن مومن محتضر در بازگشت به دنیا با داشتن طلا و نقره و رفتن به بهشت
# اظهار بی‌نیازی مومن محتضر به دنیا و بازگشت به آن
# نشانه‌های قبض روح مومن 
# نشانه‌های مرگ مومن
# انتخاب آخرت به جای دنیا توسط روح مومن
# خروج روح از بدن پس از کفن شدن جسم و قرار گرفتن در تابوت
# استقبال ارواح مومنان از روح مومن هنگام تشییع و دفن
# سلام ارواح مومنان به روح مومن و بشارت به نعمت‌های بهشتی
# بازگشت روح به بدن پس از قرار گرفتن جسم در قبر
# حتمی بودن سوال از میت در قبر
# گشوده شدن دری از درهای بهشت و استشمام رایحه خوش و نسیم خنک برای مومن در قبر پس از پاسخ به سوالات
# افتخار زمین به قرار گرفتن مومن در دل او
# عدم وجود فشار قبر برای مومن
# خطاب زمین به مومن در عالم قبر به دوست داشتن او در حال حیات
# سخن گفتن زمین با میت در عالم قبر
# گشایش قبر مومن به وسعت آنچه آن را می‌بیند
# جایگاه مومن در عالم برزخ
# اهمیت ایمان و آثار آن در عالم آخرت

==حدیث پنجاه و یکم==
=== بخش اول حدیث ===
{{متن حدیث|51- كا، الكافي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ مِنْكُمْ وَ اللَّهِ يُقْبَلُ وَ لَكُمْ وَ اللَّهِ يُغْفَرُ إِنَّهُ‏ لَيْسَ بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى السُّرُورَ وَ قُرَّةَ الْعَيْنِ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ وَ احْتُضِرَ حَضَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ وَ جَبْرَئِيلُ وَ مَلَكُ الْمَوْتِ ع فَيَدْنُو مِنْهُ عَلِيٌّ ع فَيَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا كَانَ يُحِبُّنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَأَحِبَّهُ وَ يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا جَبْرَئِيلُ إِنَّ هَذَا كَانَ يُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَيْتِ رَسُولِهِ فَأَحِبَّهُ وَ يَقُولُ جَبْرَئِيلُ لِمَلَكِ الْمَوْتِ إِنَّ هَذَا كَانَ يُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَيْتِ رَسُولِهِ فَأَحِبَّهُ وَ ارْفُقْ بِهِ فَيَدْنُو مِنْهُ مَلَكُ الْمَوْتِ فَيَقُولُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَخَذْتَ فَكَاكَ رَقَبَتِكَ أَخَذْتَ أَمَانَ بَرَاءَتِكَ تَمَسَّكْتَ بِالْعِصْمَةِ الْكُبْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا قَالَ فَيُوَفِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَيَقُولُ نَعَمْ فَيَقُولُ وَ مَا ذَاكَ فَيَقُولُ وَلَايَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَيَقُولُ صَدَقْتَ أَمَّا الَّذِي كُنْتَ تَحْذَرُهُ فَقَدْ آمَنَكَ اللَّهُ عَنْهُ «1» وَ أَمَّا الَّذِي كُنْتَ تَرْجُوهُ فَقَدْ أَدْرَكْتَهُ أَبْشِرْ بِالسَّلَفِ الصَّالِحِ مُرَافَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ ع ثُمَّ يَسُلُّ نَفْسَهُ سَلًّا رَفِيقاً ثُمَّ يُنْزَلُ بِكَفَنِهِ مِنَ الْجَنَّةِ وَ حَنُوطِهِ مِنَ الْجَنَّةِ بِمِسْكٍ أَذْفَرَ فَيُكَفَّنُ بِذَلِكَ الْكَفَنِ وَ يُحَنَّطُ بِذَلِكَ الْحَنُوطِ ثُمَّ يُكْسَى حُلَّةً صَفْرَاءَ مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ فَإِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ فَتَحَ اللَّهُ لَهُ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْ رَوْحِهَا وَ رَيْحَانِهَا ثُمَّ يُفْسَحُ لَهُ عَنْ أَمَامِهِ مَسِيرَةَ شَهْرٍ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ يَسَارِهِ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ نَمْ نَوْمَةَ الْعَرُوسِ عَلَى فِرَاشِهَا أَبْشِرْ بِرَوْحٍ وَ رَيْحَانٍ وَ جَنَّةِ نَعِيمٍ وَ رَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ ثُمَّ يَزُورُ آلَ مُحَمَّدٍ فِي جِنَانِ رَضْوَى فَيَأْكُلُ مَعَهُمْ مِنْ طَعَامِهِمْ وَ يَشْرَبُ مَعَهُمْ مِنْ شَرَابِهِمْ وَ يَتَحَدَّثُ مَعَهُمْ فِي مَجَالِسِهِمْ حَتَّى يَقُومَ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَإِذَا قَامَ قَائِمُنَا بَعَثَهُمُ اللَّهُ فَأَقْبَلُوا مَعَهُ يُلَبُّونَ زُمَراً زُمَراً فَعِنْدَ ذَلِكَ يَرْتَابُ الْمُبْطِلُونَ وَ يَضْمَحِلُّ الْمُحِلُّونَ وَ قَلِيلٌ مَا يَكُونُونَ هَلَكَتِ الْمَحَاضِيرُ وَ نَجَا الْمُقَرَّبُونَ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَلِيٍّ ع أَنْتَ أَخِي وَ مِيعَادُ مَا بَيْنِي وَ بَيْنَكَ وَادِي السَّلَامِ}} 

{{عربی|ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر محمد بن سنان مثله بيان المحلون الذين لا يرون حرمة الأئمة ع و لا يتابعونهم قال الفيروزآبادي رجل محل منتهك للحرام أو لا يرى للشهر الحرام حرمة و يقال رجل محضير أي كثير العدو و المحاضير جمعه أي الذين يستعجلون في طلب الفرج بقيام القائم ع و المقربون بفتح الراء أي أهل التسليم و الانقياد فإنهم المقربون عند الله أو بكسر الراء أي الذين يقولون الفرج قريب و لا يستبطئونه.}} بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 199

(1) في المصدر: منه. م.

(1) في نسخة: فأبغضه و اعنف عليه.

(2) في نسخة: رقبتك.

(3) في المصدر: فتح له من أبواب النار. م.

==== فرقانی ====
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# حتمی بودن مرگ
# امکان بخشش و آمرزش گنه کاران قبل از مرگ
# حضور پیامبر بر بالین مومن محتضر
# حضور امیرالمومنین بر بالین مومن محتضر
# حضور جبرئیل بر بالین مومن محتضر
# حضور ملک الموت بر بالین مومن محتضر
# حب اهل بیت
# آثار حب اهل بیت در لحظه مرگ
# سفارش امیرالمومنین به پیامبر بر دوست داشتن محتضر محب اهل بیت
# سفارش پیامبر به جبرئیل بر دوست داشتن محتضر محب اهل بیت
# سفارش جبرئیل به ملک الموت بر دوست داشتن و مدارا با محتضر محب اهل بیت
# سوالات ملک الموت از محتضر
# سوال ملک الموت از ولایت در لحظه مرگ
# توفیق الهی به مومن محتضر جهت پاسخ مثبت به سوالات ملک الموت
# مشاهده ملک الموت توسط مومن محتضر
# شنیدن صدای ملک الموت توسط محتضر
# گفتگوی ملک الموت با محتضر
# اهمیت ولایت امیرالمومنین
# نقش و اثر ولایت امیرالمومنین در لحظه مرگ
# آسانی مرگ با تصدیق ولایت مداری محتضر توسط ملک الموت
# بشارت ملک الموت به در امان بودن محتضر ولایت مدار
# مدارای ملک الموت با محتضر ولایت مدار
# نزول کفن و حنوط بهشتی پس از جان دادن برای مومن محب اهل بیت
# پاداش‌های برزخی مومن محب اهل بیت
# پوشاندن جامه زرد بهشتی بر تن مومن پس از مرگ
# گشوده شدن دری از درهای بهشت به مومن محب اهل بیت پس از قرار گرفتن در قبر
# بشارت به آرامش و خوشبختی و بهره‌مندی از نعمات بهشتی به مومن محب اهل بیت در قبر
# کیفیت گشایش قبر بر مومن محب اهل بیت
# دیدار مومن محب اهل بیت با اهل بیت در جنان رضوی در عالم برزخ
# همنشینی مومن محب اهل بیت با اهل بیت در عالم برزخ
# رجعت
# رجعت مومن محب اهل بیت
# رجعت مومنان و محبان اهل بیت از بزرخ به دنیا پس از ظهور حضرت حجت
# یاری مومنان محب اهل بیت به حضرت حجت پس از بازگشت از برزخ به دنیا
# علی، برادر رسول خدا
# اخوت پیامبر با امیرالمومنین
# وادی السلام، وعده‌گاه پیامبر و امیرالمومنین
# جایگاه پیامبر، جبرئیل و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر اسلام بر سایر انبیا
# افضلیت اوصیای پیامبر و اهل بیت بر سایر اوصیا
# افضلیت جبرئیل بر سایر فرشتگان

=== بخش دوم حدیث ===
{{متن حدیث|قَالَ وَ إِذَا احْتُضِرَ الْكَافِرُ حَضَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِيٌّ وَ جَبْرَئِيلُ وَ مَلَكُ الْمَوْتِ ع فَيَدْنُو مِنْهُ عَلِيٌّ ع فَيَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا كَانَ يُبْغِضُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَأَبْغِضْهُ وَ يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا جَبْرَئِيلُ إِنَّ هَذَا كَانَ يُبْغِضُ اللَّهَ‏ وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَيْتِ رَسُولِهِ فَأَبْغِضْهُ «1» وَ يَقُولُ جَبْرَئِيلُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ إِنَّ هَذَا كَانَ يُبْغِضُ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَيْتِ رَسُولِهِ فَأَبْغِضْهُ وَ أَعْنِفْ عَلَيْهِ فَيَدْنُو مِنْهُ مَلَكُ الْمَوْتِ فَيَقُولُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَخَذْتَ فَكَاكَ رِهَانِكَ «2» أَخَذْتَ أَمَانَ بَرَاءَتِكَ مِنَ النَّارِ تَمَسَّكْتَ بِالْعِصْمَةِ الْكُبْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَيَقُولُ لَا فَيَقُولُ أَبْشِرْ يَا عَدُوَّ اللَّهِ بِسَخَطِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَذَابِهِ وَ النَّارِ أَمَّا الَّذِي كُنْتَ تَحْذَرُهُ فَقَدْ نَزَلَ بِكَ ثُمَّ يَسُلُّ نَفْسَهُ سَلًّا عَنِيفاً ثُمَّ يُوَكِّلُ بِرُوحِهِ ثَلَاثَمِائَةِ شَيْطَانٍ كُلُّهُمْ يَبْزُقُ فِي وَجْهِهِ وَ يَتَأَذَّى بِرُوحِهِ فَإِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ فُتِحَ لَهُ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ النَّارِ «3» فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْ قَيْحِهَا وَ لَهَبِهَا.}}

==== فرقانی ====
# حضور پیامبر نزد کافر محتضر 
# حضور امیرالمومنین نزد کافر محتضر
# حضور جبرئیل نزد کافر محتضر
# حضور ملک الموت نزد کافر محتضر
# بغض اهل بیت
# آثار بغض و دشمنی با اهل بیت در لحظه مرگ
# سفارش امیرالمومنین به پیامبر بر بغض محتضر دشمن اهل بیت
# سفارش پیامبر به جبرئیل بر بغض محتضر دشمن اهل بیت
# سفارش جبرئیل به ملک الموت بر بغض و سختگیری با محتضر دشمن اهل بیت
# سوالات ملک الموت از محتضر
# سوال ملک الموت از ولایت در لحظه مرگ
# پاسخ منفی کافر محتضر به سوالات ملک الموت پیرامون ولایت اهل بیت
# مشاهده ملک الموت توسط کافر محتضر
# شنیدن صدای ملک الموت کافر محتضر
# گفتگوی ملک الموت با کافر محتضر
# اهمیت ولایت امیرالمومنین
# نقش و اثر ولایت امیرالمومنین در لحظه مرگ
# سختی مرگ با انکار ولایت
# بشارت ملک الموت به کافر محتضر از خوف و خشم و عذاب الهی
# سختگیری ملک الموت با کافر محتضر
# گماشته شدن 300 شیطان بر روح کافر محتضر و عذاب روح او
# گشوده شدن دری از درهای آتش بر کافر پس از قرار گرفتن در قبر
# عذاب‌های برزخی کافر 
# سرنوشت کافر در عالم برزخ
# جایگاه پیامبر، جبرئیل و اهل بیت در عالم خلقت
# افضلیت پیامبر اسلام بر سایر انبیا
# افضلیت اوصیای پیامبر و اهل بیت بر سایر اوصیا
# افضلیت جبرئیل بر سایر فرشتگان

==حدیث پنجاه و دوم==
{{متن حدیث|52- كا، الكافي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْقَصِيرِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ مِيثَمٍ عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيّاً ع يَقُولُ وَ اللَّهِ لَا يُبْغِضُنِي عَبْدٌ أَبَداً يَمُوتُ عَلَى بُغْضِي إِلَّا رَآنِي عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ يَكْرَهُ وَ لَا يُحِبُّنِي عَبْدٌ أَبَداً فَيَمُوتُ عَلَى حُبِّي إِلَّا رَآنِي عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ يُحِبُّ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع نَعَمْ وَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِالْيَمِينِ}}

{{عربی|ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر النضر مثله.}}

==== فرقانی ====
# # حب و بغض امیرالمومنین
# اثر حب و بغض امیرالمومنین در لحظه مرگ
# حضور امیرالمومنین نزد محب و مبغض خود در لحظه مرگ
# مشاهده امیرالمومنین توسط محب و مبغض خود در لحظه مرگ
# مشاهده امیرالمومنین با چهره غضبناک توسط مبغض آن حضرت در لحظه احتضار
# مشاهده امیرالمومنین با چهره‌ای دوست داشتنی توسط محب آن حضرت در لحظه احتضار
# کیفیت مشاهده چهره امیرالمومنین توسط محب و مبغض حضرت در لحظه مرگ
# جایگاه امیرالمومنین در عالم خلقت

==حدیث پنجاه و سوم==
{{متن حدیث|53- كا، الكافي الْعِدَّةُ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَبْدِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: كَانَ خَطَّابٌ الْجُهَنِيُّ خَلِيطاً لَنَا وَ كَانَ شَدِيدَ النَّصْبِ لِآلِ مُحَمَّدٍ ص‏ وَ كَانَ يَصْحَبُ نَجْدَةَ الْحَرُورِيَّ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ أَعُودُهُ لِلْخُلْطَةِ وَ التَّقِيَّةِ فَإِذَا هُوَ مُغْمًى عَلَيْهِ فِي حَدِّ الْمَوْتِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ مَا لِي وَ لَكَ يَا عَلِيُّ فَأَخْبَرْتُ بِذَلِكَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رَآهُ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ رَآهُ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ رَآهُ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ «1».}}

(1) ذكرت هذه الجملة في المصدر مرتين. م.

==== فرقانی ====
# همنشینی و معاشرت خطاب جهنی با ابن ابی یعفور
# کیفیت احتضار خطاب جهنی
# عداوت شدید خطاب جهنی با اهل بیت پیامبر
# ناصبی بودن خطاب جهنی
# اثر بغض و عداوت با اهل بیت در لحظه احتضار
# دشمنی نجده حروری با اهل بیت
# مصاحبت خطاب جهنی با نجده حروری
# مصاحبت با دشمنان اهل بیت
# عیادت از دشمنان اهل بیت از روی تقیه
# حضور امیرالمومنین نزد نواصب در لحظه احتضار
# مشاهده امیرالمومنین توسط خطاب جهنی در لحظه احتضار
# کشف حقیقت بر دشمنان امیرالمومنین در لحظه احتضار
# کشف حقانیت امیرالمومنین بر نواصب در لحظه احتضار
# جایگاه امام علی در عالم خلقت

==حدیث پنجاه و چهارم==
{{متن حدیث|54- كا، الكافي الْعِدَّةُ عَنْ سَهْلٍ عَنِ الْبَزَنْطِيِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَوَّاضٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُ أَحَدِكُمْ هَذِهِ قِيلَ لَهُ أَمَّا مَا كُنْتَ تَحْذَرُ مِنْ هَمِّ الدُّنْيَا وَ حُزْنِهَا فَقَدْ أَمِنْتَ مِنْهُ وَ يُقَالُ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ ع أَمَامَكَ «2».}}بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 201

(2) تقدم الحديث عن المحاسن تحت رقم 17.

==== فرقانی ====
# فراغت مومن از نگرانی‌های هم و غم دنیابا رسیدن جان به گلوگاه
# بشارت به امنیت برای مومن با مرگ
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# بشارت به مومن محتضر به مشاهده پیامبراکرم، امام علی و حضرت فاطمه 
# حضور و استقبال پیامبراکرم، امام علی و حضرت فاطمه از مومن محتضر
# جایگاه و مقام مومن در برزخ
# آسانی مرگ مومن
# جایگاه و مقام پیامبر و اهل بیت ایشان در عالم خلقت

==حدیث پنجاه و پنجم==
{{متن حدیث|55- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر النَّضْرُ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مَعْنَى قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ ...}} قَالَ إِنَّ نَفْسَ الْمُحْتَضَرِ إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ وَ كَانَ مُؤْمِناً رَأَى مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ رُدُّونِي إِلَى الدُّنْيَا حَتَّى أُخْبِرَ أَهْلَهَا بِمَا أَرَى فَيُقَالُ لَهُ لَيْسَ إِلَى ذَلِكَ سَبِيلٌ.}}

==== فرقانی ====
# تفسیر روایی آیه: {{متن قرآن|فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ}}
# تحقق مرگ با رسیدن جان به گلوگاه
# مشاهدات ماورایی محتضر از لحظه رسیدن جان به حلقوم
# باز شدن چشم برزخی محتضر از لحظه رسیدن جان به حلقوم
# مشاهده منزل در بهشت توسط محتضر از لحظه رسیدن جان به حلقوم
# زمان مشاهده منزلگاه خود در بهشت در حال احتضار
# درخواست مومن محتضر پس از مشاهده منزل خود در بهشت جهت باطگشت به دنیا و خبر دادن به خانواده خود
# عدم امکان بازگشت به دنیا پس از فرارسیدن مرگ
# رد درخواست محتضر جهت بازگشت به دنیا حتی برای اهل ایمان

==حدیث پنجاه و ششم==
{{متن حدیث|56- ين، كتاب حسين بن سعيد و النوادر حَمَّادُ بْنُ عِيسَى عَنْ حُسَيْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا مَاتَ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ ص وَ عَلِيّاً بِحَضْرَتِهِ}}.

{{عربی|أقول: قد مر كثير من أخبار هذا الباب في الأبواب السابقة و سيأتي كثير منها في باب البرزخ و غيرها.
وَ قَالَ الْبُرْسِيُّ فِي مَشَارِقِ الْأَنْوَارِ، رَوَى الْمُفِيدُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَلِيٍّ ع يَا عَلِيُّ إِنَّ مُحِبِّيكَ يَفْرَحُونَ فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ عِنْدَ خُرُوجِ أَنْفُسِهِمْ وَ أَنْتَ هُنَاكَ تَشْهَدُهُمْ وَ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ فِي الْقُبُورِ وَ أَنْتَ هُنَاكَ تُلَقِّنُهُمْ وَ عِنْدَ الْعَرْضِ عَلَى اللَّهِ وَ أَنْتَ هُنَاكَ تَعْرِفُهُمْ.}}

{{عربی|تذييل اعلم أن حضور النبي ص و الأئمة صلوات الله عليهم عند الموت مما قد ورد به الأخبار المستفيضة و قد اشتهر بين الشيعة غاية الاشتهار و إنكار مثل‏ ذلك لمحض استبعاد الأوهام ليس من طريقة الأخيار و أما نحو حضورهم و كيفيته فلا يلزم الفحص عنه بل يكفي فيه و في أمثاله الإيمان به مجملا على ما صدر عنهم ع و ما يقال من أن هذا خلاف الحس و العقل أما الأول فلأنا نحضر الموتى إلى قبض روحهم و لا نرى عندهم أحدا و أما الثاني فلأنه يمكن أن يتفق في آن واحد قبض أرواح آلاف من الناس في مشارق الأرض و مغاربها و لا يمكن حضور الجسم في زمان واحد في أمكنة متعددة فيمكن الجواب عن الأول بوجوه.}}
#{{عربی|'''الأول''' أن الله تعالى قادر على أن يحجبهم عن أبصارنا لضرب من المصلحة كما ورد في أخبار الخاصة و العامة في تفسير قوله تعالى جَعَلْنا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجاباً مَسْتُوراً إن الله تعالى أخفى شخص النبي ص عن أعدائه مع أن أولياءه كانوا يرونه و إنكار أمثال ذلك يفضي إلى إنكار أكثر معجزات الأنبياء و الأوصياء ع و قد مر فيما نقلنا من تفسير العسكري ع التصريح بهذا الوجه.}}
#{{عربی|'''الثاني''' أنه يمكن أن يكون حضورهم بجسد مثالي لطيف لا يراه غير المحتضر كحضور ملك الموت و أعوانه و سيأتي الأخبار في سائر الموتى أن أرواحهم في البرزخ تتعلق بأجساد مثالية و أما الحيّ من الأئمة ع فلا يبعد تصرف روحه لقوّته في جسد مثالي أيضا.}}
#{{عربی|'''الثالث''' أنه يمكن أن يخلق الله تعالى لكل منهم مثالا بصورته و هذه الأمثلة يكلمون الموتى و يبشرونهم من قبلهم عليهم السلام كما ورد في بعض الأخبار بلفظ التمثيل.}}
#{{عربی|'''الرابع''' أنه يمكن أن يرتسم صورهم في الحس المشترك بحيث يشاهدهم المحتضر و يتكلم معهم كما في المبرسم.}}
#{{عربی|'''الخامس''' ما ذكره السيد المرتضى رضي الله عنه و هو أن المعنى أنه يعلم في تلك الحال ثمرة ولايتهم و انحرافه عنهم لأن المحبّ لهم يرى في تلك الحال ما يدله على أنه من أهل الجنة و كذا المبغض لهم يرى ما يدله على أنه من أهل النار فيكون حضورهم و تكلمهم استعارة تمثيلية و لا يخفى أن الوجهين الأخيرين بعيدان عن‏ سياق الأخبار بل مثل هذه التأويلات ردّ للأخبار و طعن في الآثار و أما الجواب عن الوجه الثاني فبأنه إنما يتمّ الشبهة إذا ثبت وقوع هذا الاتفاق و محض الإمكان لا يكفي في ذلك مع أنه إذا قلنا بأن حضورهم في الأجساد المثالية يمكن أن يكون لهم أجساد مثالية كثيرة لما جعل الله لهم من القدرة الكاملة التي بها امتازوا عن سائر البشر و في الوجوه الثلاثة الأخيرة على تقدير صحتها اندفاع هذا الإيراد ظاهر و الأحوط و الأولى في أمثال تلك المتشابهات الإيمان بها و عدم التعرض لخصوصياتها و تفاصيلها و إحالة علمها إلى العالم ع كما مر في الأخبار التي أوردناها في باب التسليم وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.}} بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏6، ص: 202

==== فرقانی ====
# مرگ مومن
# نخستین مشاهدات مومن پس از مرگ
# مشاهده پیامبراکرم و امیرالمومنین توسط مومن پس از مرگ
# حضور پیامبراکرم و امیرالمومنین در کنار مومن پس از مرگ
# اهمیت ایمان در لحظه مرگ
# اثر ایمان پس از مرگ
# نقش و جایگاه پیامبراکرم و امیرالمومنین در عالم خلقت

==پانویس==
{{پانویس}}

[[رده: ما يعاين المؤمن و الكافر عند الموت و حضور الأئمة عليهم السلام عند ذلك و عند الدفن و عرض الأعمال عليهم صلوات الله عليهم]]