حق در حقوق اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

##کسی که [[حق]] بر اوست {{عربی|مَنْ عَلَيْهِ الْحَقّ}}؛  

##آنچه متعلق [[حق]] است<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، حقوق و سیاست در قرآن، ص۲۷.۲۵.</ref>.

حق، امتیازی است که [[قواعد]] [[حقوقی]] برای تنظیم [[روابط]] اشخاص به سود پاره‌ای از آنان در برابر دیگران ایجاد می‌کند<ref>ناصر کاتوزیان، مقدمه علم حقوق و مطالعه نظام حقوقی در ایران، ص۲۴.</ref>. حق، [[اقتدار]]، [[سلطه]] و امتیازی است که برای اشخاص یا شخص، اعتبار شده و دیگران [[مکلف]] به رعایت آن هستند<ref>جلال الدین مدنی، مبانی و کلیات علم حقوق، ص۲۵.</ref>. به بیان رساتر حق چیزی است که به نفع فرد و بر عهده دیگران و تکلیف چیزی است که بر عهده فرد و به نفع دیگران باشد؛ حق، برای فرد محق و مستحق و تکلیف، برای فرد مکلف است؛ [[تکلیف]] فتوا بردار است، اما [[حق]] چنین نیست<ref>عبدالله جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، ص۳۵.</ref>. یکی از معانی حق، سلطه و امتیاز است، در واقع با به کار بردن حق ما در پی [[اثبات]] احاطه و [[برتری]] فردی بر امری یا شخصی دیگر است، اینکه گفته می‌شود فلانی حق دارد یا مالک [[حق تصرف]] بر [[ملک]] خود دارد، این به معنای نوعی برتری و [[تسلط]] آن شخص نسبت به دیگران است، وقتی که می‌گوییم [[آزادی]] حق است، یعنی [[انسان]] امتیاز و سلطه‌ای دارد که دیگران حق سلب آن را ندارند، مثل حق [[تعیین سرنوشت]].

#موضوع حق یا [[ملک]] و آن چیزی است که شخص مالک نسبت به آن حق دارد.

#ملکیت یا [[مالکیت]] و آن یک رابطه حقوقی یا مفهوم [[تصوری]] بین "مالک" و "ملک" است که [[قانون]] آن را معتبر شناخته و [[مردم]] را مکلّف به [[احترام]] آن نموده است. از این رو، گفته می‌‌شود که "حق عینی" در مقابل تمام افراد [[جامعه]] است و در اثر این امر، [[حق]] تعقیب به صاحب حق عینی داده می‌‌شود و مالک می‌‌تواند مال خود را در دست هرکس بیابد بگیرد.

=====ارکان اساسی حق [[دینی]]=====

حق دینی مانند حق [[عینی]] دارای چهار رکن است:

#صاحب حق یا متعهدٌله، یا طلبکار و یا داین؛

#جزا، و آن [[حمایت قانون]] از طلبکار است. هرگاه مدیون یا متعهد از [[تکلیف]] قانونی سرباز زند، [[دولت]]، متعهد را مجبور به انجام آن می‌‌نماید"<ref>ر.ک: همان، ج ۱، ص ۱۲۷ / ج ۴، ص ۵.</ref>.<ref>[[محمد مهدی کریمی‌نیا|کریمی‌نیا]]، [[حقوق حق و اقسام حق (مقاله)|مقاله «حقوق حق و اقسام حق»]]، [[معرفت (نشریه)|نشریه «معرفت»]]، سال انتشار: ۱۲، شماره مجله: ۷۰، شماره صفحه: ۸۲.</ref>

#حمایت از شخصیت جسمی انسان: [[قانونگذار]] از شخصیت جسمی انسان حمایت کرده و [[حقوقی]] را برای آن در نظر گرفته است. [[انسان]] بر تمامیت جسمی خود حق دارد و ایراد صدمه و ضرب و [[جرح]] و هرگونه تعرّض جسمی به شخص [[ممنوع]] و موجب [[مسؤولیت]] [[مدنی]] و [[کیفری]] است<ref>ر.ک: حبیب الله طاهری، حقوق مدنی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۵، ج ۱، ص ۴۰ / ص ۴۲.</ref>.

#حمایت از شخصیت معنوی و [[اخلاقی]] انسان: جنبه‌های غیرجسمی شخصیت [[آدمی]] نیز محترم و مورد حمایت قانون‌گذار هستند. در اینجا، به برخی مصادیق شخصیت معنوی و اخلاقی اشاره می‌‌شود:

##حق نام، حق عکس و تصویر؛ نام، عکس و تصویر و اوصاف دیگر جزو [[شخصیت انسان]] به حساب آمده، تعرّض به آن تعرض به [[شخصیت]] او محسوب می‌‌گردد و [[ممنوع]] و موجب [[مسؤولیت]] است.

##حق تمتّع از [[زندگی]] خصوصی؛ مانند: [[مصونیت]] [[نامه‌ها]] و مکالمات تلفنی از فاش شدن [[قانون اساسی]] در این باره می‌‌گوید: "بازرسی و نرساندن نامه‌ها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، [[افشای]] مخابرات تلگرافی و تلکس، سانسور، عدم مخابره و نرساندن آنها، [[استراق سمع]] و هرگونه تجسّس ممنوع است، مگر به [[حکم]] [[قانون]]"<ref> قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل بیست و پنجم.</ref>.

# "در حقوق مربوط به شخصیت، صاحب [[حق حاکم]] بر تصمیم و [[انتخاب]] خود شناخته شده است"<ref>ناصر کاتوزیان، فلسفه حقوق، ج ۳، ص ۴۵۶ / ج ۳، ص ۴۵۷ / ج ۳، ص ۴۵۷ / همان</ref>.

#این نوع حقوق، چهره حمایتی دارند و در قلمرو [[احکام]] و [[قوانین]] قرار می‌‌گیرند<ref>ناصر کاتوزیان، فلسفه حقوق، ج ۳، ص ۴۵۶ / ج ۳، ص ۴۵۷ / ج ۳، ص ۴۵۷ / همان</ref>. هرچند حق مربوط به شخصیت، به جنبه اخلاقی و [[روحی]] و در یک [[کلام]] به شخصیت [[آدمی]] مربوط می‌‌شود، قانونگذار با وضع قانون از آن [[حمایت]] می‌‌کند. این نوع حقوق، همانند حقوق مادی، منشأ [[نزاع]] و [[کشمکش]] است و وضع [[قانون]] و اجرای آن به [[رفع اختلافات]] کمک می‌‌کند. همان گونه که گذشت، [[قانون اساسی]] در اصل بیست و هشتم از [[آزادی انتخاب شغل]] [[حمایت]] می‌‌کند و در اصل بیست و پنجم، از [[استراق سمع]]، فاش ساختن مکالمات و هرگونه تجسّس منع می‌‌کند.

#این نوع حقوق اغلب قابل انتقال به [[ورثه]] نیستند و با پایان گرفتن [[شخصیت حقوقی]] [[انسان]] ساقط می‌‌گردند؛ در مواردی هم این [[حق]] به ورثه قانونی انتقال می‌‌یابند؛ مثلا، ورثه شخص نسبت به کالبد بی‌جان او حق داشته، می‌‌توانند نسبت به [[کفن]] و [[دفن]] [[جسد]] او [[تصمیم]] بگیرند. و یا بر اساس ماده ۱۲ قانون "حمایت حقوق مؤلّفان و مصنّفان و هنرمندان"، [[حق]] [[معنوی]] مؤلّف و هنرمند، پس از فوت او تا مدت سی سال به عهده ورثه اوست<ref>ر.ک: حبیب الله طاهری، حقوق مدنی، ج ۱، ص ۴۵ـ۴۶.</ref>.

#حق مربوط به شخصیت، به وسیله طلب‌کاران قابل توصیف نیست. طلب‌کاران تنها می‌‌توانند برای استیفای [[طلب]] خویش، در خواست توقیف [[اموال]] مادی بدهکار را بدهند<ref>ر.ک: حبیب الله طاهری، حقوق مدنی، ج ۱، ص ۴۵ـ۴۶.</ref>. بر اساس ماده ۶۵ قانون "[[اجرای احکام]] [[مدنی]]"، مصوّب ۱۳۵۶ نمی‌توان تألیفات و ترجمه‌های مؤلّف را توقیف نمود.

[[رده:حق]]