آیه اعتصام: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط = آیات امامت امام علی

| عنوان مدخل  = آیه اعتصام

| پرسش مرتبط  = آیه اعتصام (پرسش)

}}

{{اصلی|شأن نزول آیه اعتصام}}

[[خداوند]] در این [[آیات]]، ابتدا بر [[ضرورت]] رسیدن به قله کمال [[بندگی]]، یعنی [[اسلام]] و [[تسلیم]] کامل در [[درگاه الهی]] از طریق [[تقواپیشگی]] تأکید می‌نماید و سپس نیل به این مقصد را منحصر در [[اعتصام به حبل الهی]] معرفی می‌کند. در [[روایات]]، [[رسول اکرم]]{{صل}} و [[ائمه هدی]]{{عم}} مصداق حبل [[اللّه]] معرفی شده‌اند. با تحلیل واژه‌های [[تقوا]]، [[اعتصام]] و حبل نیز به خوبی روشن می‌شود که [[قرآن]] به [[تنهایی]] نمی‌تواند مصداق حبل اللّه باشد؛ زیرا، علامت حبل اللّه در [[آیه]] آن است که محور [[وحدت]] [[امت]] قرارگیرد؛ ولی قرآن به تنهایی قابل توجیه و تفسیرهای ناروا است و اگر مبینی در کنار آن نباشد، خود منشأ [[اختلاف]] در میان امت است.

از سوی دیگر، اگر حبل اللّه تنها [[سنت نبوی]]{{صل}} باشد، همان مشکل [[تفسیر]] و توجیه‌های نادرست و نیز ضرورت وجود [[مبیّن]]، باقی خواهد بود؛ زیرا حبل اللّه برای همه زمان‌ها باید محور وحدت امت باشد، در حالی که با [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} [[اختلافات]] آغاز شد و هر دسته خود را محق و بر سنت نبوی{{صل}} می‌دانست.

با توجه به بیان فوق، محور [[اتحاد]] [[امت]] باید مقامی باشد که اولاً، [[قائم]] به فرد نباشد و در نتیجه در کنار [[قرآن]] [[جاودانه]] بماند؛ ثانیاً، [[امین]] [[وحی الهی]] و حبل ممدودی بین [[آسمان]] و [[زمین]] باشد. مصداق چنین مقامی در [[زمان]] [[رسول اکرم]]{{صل}}، وجود [[مبارک]] آن [[حضرت]] است و بعد از [[رحلت]] ایشان، کسانی هستند که نازل‌منزله آن حضرت در [[علم]]، [[عصمت]] و [[اتصال به عالم غیب]] باشند و با بیانات صریح و عمل خود، پرده ابهام را از قرآن و [[سنت نبوی]]{{صل}} بزدایند و [[تفسیری]] صحیح از [[دین]] ارائه نمایند؛ تا جایی برای [[تفسیر]] و توجیه‌های نابه‌جا باقی نماند و حبل ممدود [[هدایت]] به [[توحید]] و مراتب عالی [[ملکوت]] میان [[خلق]] و خالقند. چنین شخصیت‌های مقدسی تنها در اوصیای گرامی آن حضرت{{عم}} خلاصه می‌گردند.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۹۹.</ref>

[[سیاق آیات]] [[آل عمران]] نیز [[شاهد]] بر انحصار حبل اللّه در [[مقام ولایت]] است؛ زیرا در آیه ۱۰۱، در عین آنکه [[خداوند]] محور [[وحدت]] را معرفی می‌نماید و می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«و هر کس به خداوند پناه آورد به راهی راست راهنمایی شده است» سوره آل عمران، آیه ۱۰۱.</ref> ولی جلوه عملی و [[عینی]] این وحدت را [[قرآن]] و وجود [[مبارک]] [[نبی اکرم]]{{صل}} معرفی می‌کند و می‌فرماید: {{متن قرآن|وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ}}<ref>«و چگونه کفر می‌ورزید در حالی که آیات خداوند را برای شما می‌خوانند و پیامبر او در میان شماست» سوره آل عمران، آیه ۱۰۱.</ref>. در آیه ۱۰۲، برای آنکه کسی [[گمان]] [[نبرد]] که ملاک [[اعتصام]] به [[پروردگار]] تنها [[ایمان]] یا [[احترام]] صوری به [[ظاهر قرآن]] یا شخص [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} است، بلافاصله امر به [[تقوی]] و آن هم در عالی‌ترین مرتبه ممکن می‌نماید و می‌فرماید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند چنان که سزاوار پروا از اوست پروا کنید» سوره آل عمران، آیه ۱۰۲.</ref>؛ یعنی محور اصلی اعتصام به پروردگار، [[پذیرش اسلام]]، به معنای [[پاک]] شدن از همه انحای [[شرک]] و خود محوری‌ها است و این مهم جز با اتیان [[حق]] [[تقوا]] حاصل نمی‌شود. همه سخن در آن است که توان و ایمان افراد مختلف ست و هر کس در حدّ [[استطاعت]] خود می‌تواند [[متّقی]] باشد. از همین روست که وقتی [[اصحاب]] به [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به اتیان [[حقّ]] تقوا ابزار عجز نمودند، این آیه درباره آنان نازل شد: {{متن قرآن|فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ}}<ref>«هر چه می‌توانید از خداوند پروا کنید» سوره تغابن، آیه ۱۶.</ref>.

ثانیاً، [[آگاه]] به [[باطن]] و [[ظاهر قرآن]] و [[راسخ در علم]] باشد؛ تا [[تفسیری]] صحیح از [[دین]] و قرآن ارائه دهد و ماده اختلاف را از ریشه حل کند؛

همچنین در [[زیارت جامعه]] آمده است: {{متن حدیث|فَالرَّاغِبُ‏ عَنْكُمْ‏ مَارِقٌ‏ وَ اللَّازِمُ لَكُمْ لَاحِقٌ وَ الْمُقَصِّرُ فِي حَقِّكُمْ زَاهِقٌ وَ الْحَقُّ مَعَكُمْ وَ فِيكُمْ وَ مِنْكُمْ وَ إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ أَهْلُهُ وَ مَعْدِنُهُ وَ مِيرَاثُ النُّبُوَّةِ عِنْدَكُمْ}}<ref>زیارت جامعه کبیره.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۱۱۴.</ref>

[[خداوند]] در [[آیه]] ۱۰۲ همه [[مؤمنین]] را امر به رسیدن به عالی‌ترین مراتب [[اسلام]]، یعنی [[مقام]] [[یقین]] محض، [[اخلاص]] کامل و خروج از همه مراتب [[شرک]] می‌نماید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند چنان که سزاوار پروا از اوست پروا کنید و جز در مسلمانی نمیرید» سوره آل عمران، آیه ۱۰۲.</ref>. سپس در آیه بعد، خداوند راه آن را با [[توسل]] و [[اعتصام]] به حبل اللّه ([[حقیقت]] ذومراتبی که رابط میان [[حق]] وخلق است) ذکر می‌نماید. اشاره شد که چنین مقامی از یک سو در [[ملأ اعلی]] و [[ملکوت]] عالم، متصل به [[خزائن]] [[غیب]] و [[لوح محفوظ]] و [[ام الکتاب]] است و در چنین مقامی به [[علوم]] مکنون و [[اسرار]] [[عالم غیب]] و [[تأویل قرآن]] [[آگاه]] می‌گردد: {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>«که این قرآنی ارجمند است، * در نوشته‌ای فرو پوشیده * که جز پاکان را به آن دسترس نیست» سوره واقعه، آیه ۷۷-۸۱.</ref>.

[[استدلال]] به [[آیه]] حبل [[اللّه]] از وجوه گوناگون انجام شد و [[حد وسط]] در هر یک متفاوت بود. در این بخش تنها به چند مورد اشاره می‌کنیم:

اولاً، اگر حبل اللّه، [[قرآن]] به [[تنهایی]] باشد، نمی‌تواند بنا بر قرائت‌های گوناگون، وحدت امت اسلام را تأمین کند.

نتیجه آنکه: حبل اللّه، قرآن به تنهایی نیست؛ به بیان روشن‌تر، قرآن به همراه مبین آن محور وحدت امت اسلامی است؛ چنان که در [[احادیث]] متواتره، از جمله [[حدیث ثقلین]]، به آن اشاره شده است.

اولاً، [[سیر]] به [[عوالم ملکوت]] و [[ایمان به غیب]]، تنها با [[تمسک]] به حقیقتی ذومراتب، که اشراف بر [[عوالم]] [[ملک]] و [[ملکوت]] داشته باشد و نیز [[معصوم]] به [[عصمت الهی]] باشد، میسر است.

با توجه به آنکه [[امت]] در همه زمان‌ها نیازمند [[ارتباط با عالم غیب]] و سیر در مراتب [[قرب الهی]] است، [[وجود امام معصوم]] در همه زمان‌ها در میان امت ضروری است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۱۲۲.</ref>

{{پرسش‌های وابسته}}

* [[آیه اعتصام چگونه نصب الهی امام را اثبات می‌کند؟ (پرسش)]]