طی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''قبیله طی''' یکی از [[قبایل]] بزرگ قحطانی و [[یمنی]] الاصل بودند. با ازدیاد جمعیت به مناطق مختلف مانند نجد، [[مدینه]]، [[عراق]] و... [[مهاجرت]] کردند. بسیاری از آنها در [[جاهلیت]] [[بت‌پرست]] و عده ای هم [[مذهب]] [[یهودی]] و [[مسیحی]] داشتند اما با ظهور [[اسلام]] [[مسلمان]] شدند. این [[قبیله]] در فتوحات اسلامی نقش بسزایی داشتند و در [[حکومت علی]] {{ع}} و در جنگ‌های مهم ان حضرت مانند [[صفین]]، [[جمل]] و [[نهروان]] نقش مهمی را ایفا کردند. در [[واقعه عاشورا]] نقش پررنگی نداشتند و فقط دو [[شهید]] ازشهدای [[کربلا]] از این قبیله بود. حاتم طائی و فرزندش در دوران قبل از [[اسلام]] و [[حجر بن عدی]]، عدی بن حاتم طایی و حبیب بن اوس شاعر بزرگ دوران [[عباسیان]]، برخی از اعلام و رجال مشهور و معروف این قبیله هستند.

جایگاه نخست طی، را [[سرزمین]] «جوف» گفته‌اند که در آن به طور مشترک با قبایل مراد و [[قبیله همدان]] [[زندگی]] می‌‌کردند تا اینکه در پی [[مشکلات]] به وجود آمده حاصل از حوادث [[یمن]] ـ خصوصاً [[تخریب]] سد مأرب ـ، به مناطق شمال کوچ کردند. آنان در پی [[مهاجرت]] ازدیان مهاجرت خود را آغاز کرده<ref> ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۱، ص۱۶۸.</ref>، در مجاورت [[قبیله بنی اسد]] در [[سرزمین]] نجد فرود آمدند<ref> عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۸۹ (ذیل کلمه طی).</ref>. مدتی بعد، در حوالی [[مدینه]] که برای [[بنی اسد]] بود، [[سیطره]] یافتند<ref>از این رو طرمّاح بن عدی بن حاتم طایی در عذیب‌الهجانات به امام حسین {{ع}} پیشنهاد داد که در کوه أجأ [و سلمی] پناه بگیرد تا از هجوم دشمنان در امان باشد. ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۵۰. نیز ر. ک. طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۰۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۷۳.</ref>. پس از آن بر بلاد بنی اسد در ماوراء [[کرخ]] از سرزمین «غفر» [[دست]] یافتند و سپس جایگزین [[بنوتمیم]] در سرزمین نجد در حد فاصل بین [[بصره]] و [[کوفه]] و یمامه شدند و بعد مساکنی از «غَطَفان» در [[نجد]] را در [[اختیار]] گرفتند<ref> عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۸۹.</ref>. بدین ترتیب آنان به ‌تدریج بر نواحی کوهستانی و دشتی نجد در [[عربستان]]، [[عراق]] و [[شام]] دست یافتند و در آن پراکنده شدند. همچنین گروهی از آنان مدتی در جنوب [[فلسطین]] ساکن شدند اما مدتی بعد، ناچار به [[جلاء]] [[وطن]] شدند و به [[مصر]] رفتند و در کنار بنی قره از [[بنی جذام]] در «مدیریة البحریه» مأوا گزیدند<ref> عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۹۰.</ref>.

پس از [[فتوحات اسلامی]] و تأسیس شهرهای [[اسلامی]]، بسیاری از آنان در [[بلاد اسلامی]] از جمله [[کوفه]] ساکن شدند. [[قبایل کوفه]] در سی سال نخست تأسیس این [[شهر]]، به هفت دسته بزرگ، تقسیم می‌شدند که [[قبیله طی]] به [[تنهایی]] یکی از این اسباع آن را تشکیل می‌‌دادند ضمن این که [[قبیله]] جدیله هم به عنوان یکی از شاخه‌های این قبیله همراه با [[کنانه]] و همپیمان آن از احابیش، یکی دیگر از تقسیمات این شهر را به خود اختصاص داده بودند<ref>ر. ک: لویی، خطط الکوفه و شرح خریطها، ص۲۱-‌۲۲.</ref>. این [[نظام]] در [[سال ۳۶ هجری]] و در پی [[واقعه جمل]]، توسط [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[تغییر]] یافت و [[قبایل]] بر اساس [[نظم]] دیگری چینش شدند. در این نظام، قبیله طی همراه با قبایل [[مذحج]] و اشعر در یک گروه قرار گرفتند<ref>ر. ک: لویی، خطط الکوفه و شرح خریطها، ص۳۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]؛ [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۹۵-۹۶.</ref>

مردم طی مانند [[غالب]] [[اعراب پیش از اسلام]]، بر [[آیین]] [[بت پرستی]] بودند. [[بت]] این [[قبیله]] «فلس» نام داشت که دماغه‌ای بود<ref> یعقوبی، تاریخ، ج۱، ص۲۵۵.</ref>. مردم طی آن را می‌‌پرستیدند و [[هدایا]] و نذوراتشان را تقدیمشان کردند و برایش [[قربانی]] می‌‌کردند<ref> هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۵۹.</ref>. سرانجام این بت، [[پس از ظهور]] [[اسلام]]، به [[فرمان پیامبر]] {{صل}} و به‌دست [[امام علی]] {{ع}} از بین رفت.<ref> هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۶۰-۶۱.</ref>. علاوه بر [[بت پرستی]]، برخی از طاییان بر [[کیش]] ترسایی<ref> یعقوبی، تاریخ‏، ج۱، ص۲۵۷.</ref> یا [[یهودی]]<ref>ر. ک. یعقوبی، تاریخ، ج۱، ص۲۵۷.</ref> بودند.

پانزده نفر از [[نمایندگان]] قبیله طی به [[ریاست]] "زیدالخیل بن مُهَلْهل" به [[مدینه]] آمدند و نزد [[رسول خدا]] {{صل}} [[مسلمان]] شدند<ref> ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۷۷.</ref>. پس از [[فتح مکه]] به دست [[مسلمانان]]، بسیاری از قبیله‌های [[عرب]] به [[اسلام]] گرویدند؛ اما طاییان همچنان بر [[کیش]] پیشینیان بودند. در این هنگام بزرگ [[قبیله]]، عدی پسر حاتم بود [[خانواده]] و [[دارایی]] خود را به [[شام]] فرستاد و خود نیز به این سرزمین [[پناه]] برد. اما خواهرش به [[اسارت]] [[سپاهیان]] اسلام درآمد<ref> ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۲۲.</ref>. سفانه با اشاره [[حضرت علی]] {{ع}} از [[پیامبر]] {{صل}} درخواست [[آزادی]] خود را کرد و رسول خدا {{صل}} پذیرفتند و مقداری [[لباس]] و خرجی راه و مرکبی به او دادند و وی را [[آزاد]] کردند و او را به همراه گروهی از [[طایفه طی]] به سوی شام روانه کردند<ref> ابن‌هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۵۷۸-۵۸۰.</ref>. او نزد عدی رفت و عدی از نظرش درباره پیامبر {{صل}} جویا شد. او در پاسخ از عدی خواست هر چه زودتر نزد حضرت برود؛ چراکه اگر حقیقتاً پیامبر باشد، هر کس زودتر به او [[ایمان]] بیاورد، بر دیگران [[برتری]] دارد و اگر [[پادشاه]] باشد از عزتش کاسته نمی‌شود. عدی نظر او را پذیرفت و به مدینه رفت و پس از [[دیدار]] با پیامبر {{صل}} و [[گفتگو]] با ایشان [[حقیقت]] [[پیامبری]] حضرت را دریافت و اسلام آورد<ref> ابن‌هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۵۷۸-۵۸۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج۲، ص۳۷۶؛ عبدالقادر فیاض حرفوش، قبیلة طَی، ص۹۸ و ۴۰۰.</ref>. پس از آن، [[رسول خدا]] {{صل}} او را [[مأمور]] جمع‌آوری [[زکات]] قومش کردند<ref> ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۲۲؛ منتظرالقائم، اصغر، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت، ص۹۶-۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

فتوحات اسلامی از دیگر عرصه‌های نقش آفرینی مردم طی بود. چنانکه بسیاری از آنان در [[فتوحات]] [[اسلامی]] در [[عراق]] و [[ایران]] حضوری فعال داشتند<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۳، ص۴۸۶؛ ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ج۶، ص۳۴۴.</ref>. طائیان در دیگر جنگ‌های [[فتح ایران]] نیز شرکت داشتند چندان که عدی بن حاتم ـ [[رئیس]] قبیله طی ـ<ref> به جهت وجود نظام قبیله‌ای در فتوح، بیشتر از نام فرماندهان و بزرگان قبایل می‌توان به میزان حضور هر قبیله در جنگ‌ها پی برد. و از آنجا که رئیس یا یکی از بزرگان قبیله ای در واقعه ای شرکت داشتند به یقین جمعی از مردم قبایل نیز در کنار او حضور داشتند و وی را همراهی می‌‌کردند، اما نگارندگان و راویان فتوح تنها به نام بزرگ قوم اشاره کرده‌اند. </ref> در [[نخیله]]، [[قادسیه]]، [[مدائن]] و [[جلولاء]] و [[نهاوند]] و شوشتر<ref> ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۹۲؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۶۲۹.</ref>، یوم الجسر<ref> ابن اثیر، اسدالغابه، ج۳، ص۵۰۷.</ref>، یوم مهران و قس الناطف حضور داشت و [[پرچمدار]] و سردار آن [[سپاه اسلام]] بود<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۱۱، ص۵۴۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

== [[قبیله طی]] و نقش آنان در [[حکومت امام علی]] {{ع}} ==

پس از قتل عثمان و [[تصدی]] [[خلافت ظاهری]] از سوی [[امام علی]] {{ع}}، [[عدی بن حاتم طایی]] و به تبع قبیله طی با آن حضرت [[بیعت]] کردند و در وقایع و حوادث ایام حکومت امام علی {{ع}} از جمله جنگ‌های [[جمل]] و [[صفین]] و [[نهروان]] مشارکت نمودند<ref> ابن قتیبه، الإمامة والسیاسة، ج‌۱، ص۴۸۴.</ref>.

در [[جنگ صفین]]، [[مردم]] طی حضوری چشمگیر و گسترده در دو سوی میدان داشتند. در آن سوی میدان، جماعتی از [[قوم]] طی حضور داشتند که پرچمداری آنان را [[حابس بن سعد طائی]] بر عهده داشت<ref> دینوری، اخبار الطوال، ص۱۷۱؛ نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۲۰۲.</ref> و در این سوی میدان هم جماعتی بزرگ از این [[قبیله]] در [[سپاه علی]] {{ع}} شرکت داشتند که چونان جنگ‌های قبل، عدی بن حاتم پرچمدارشان بود<ref> طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۹.</ref>. در [[جنگ نهروان]] نیز طائیان در هر دو سوی میدان حضور داشتند. عدی بن حاتم و برخی دیگر از مردم طی در [[سپاه امام علی]] {{ع}} بودند<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۱۱، ص۵۴۳.</ref> و در آن سوی میدان هم، برخی از مردم طی در صفوف خوارج شرکت داشتند<ref> ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۴۵؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۸۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

عدی [[پس از شهادت امام علی]] {{ع}} با [[امام حسن مجتبی]] {{ع}} [[بیعت]] کرد و هنگامی که [[امام]] [[تصمیم]] بر [[جنگ]] با معاویه گرفتند، مردم را به [[پیوستن]] به [[سپاه]] او و [[جهاد]] با معاویه [[تشویق]] می‌کرد<ref> بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۳۲.</ref>. با تشکیل [[سپاه]]، عدی از [[فرماندهان سپاه]] آن حضرت بود و با جان و زبان خود از [[حریم]] [[خاندان]] علی {{ع}} [[دفاع]] کرد<ref>دانشنامه اسلامی، مقاله «عدی بن حاتم طایی».</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

مردم طی در واقعه تلخ [[کربلا]] چونان [[قبایل]] دیگر نقش پررنگی ایفا نکردند چندان که از جمع آنان، تنها دو تن به [[یاری]] [[سیدالشهداء]] {{ع}} برخاستند و در جمع شهدای واقعۀ [[کربلا]] قرار گرفتند<ref> ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۱۳.</ref>. علاوه بر آنها، برخی نقل‌ها به حضور [[طرماح بن عدی بن حاتم]] به همراه تعدادی از [[یاران]] [[اباعبدالله الحسین]] {{ع}} در کربلا صحه می‌‌گذارند<ref> بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، صص۱۷۱–۱۷۲؛ محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۵، صص۴۰۴ -۴۰۵؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۴۹.</ref>. در آن سوی میدان هم برخی از طاییان حضور داشتند<ref> شیخ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص۱۱۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۰۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>